Skip to main content

Full text of "Antonii Musae Brasauoli... Examen omnium simplicium quorum vsus in publicis ..."

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



ANTONII 

MVSAEBRASA- 
voLi Ferrari- 



1. 



£ N S I S M £ D I C 7, J^J^^j^fjjf^^ 

E X AM E N omnium fimpli 

dLunjqiionun viiisiB publi 
di c;ir ofSdiiis: 

Opui ^erinf^^ns^^ yiedicinam fidentihus -pe rs 

. T*^' ^-.; ■>--*> :--.■■ 



^ lET I S S I i/W- ; '-^-g.-vt 



Y^ / 



1 V G D V N r. 






Wi: 



5 SVBSCVTOCO- 

= L O N I E N S I 

15 4 <f. 






iln.^,b^^ 



-d 



AD ILLVSTRIS^ 

SIMOS, ET SERE- 

mfiimos Vrincipes Berculm 

Esknfcm^CT 'Renatm 

GaUamFerr^sris 

iuc€SyAnt(hz 

nlj MUjQc BrafauoU 

EPXSTOIA NVNCVPATOR.IA. 

LEgimr,Sereni{simi Principes,Socratem 
fummum iilum iapieeemplajonisprx- 
ceptorea>»qui nunquam A tbenis,oiii pro pa 
tria pagnarurQs^diicefsic, difdpulos fuos ad 
fpecolum miirereconfaasilTe , illosqcead- 
monoiile.vt {cic prefsius intuercntur : qni fi 
bcniscorporisjid efr, pulchrito<iiW ie orm- 
tos confpexifieat, aaiaiam puldxerrimis vir 
tutibus exomare conaremnfiautem corpo^ 
risliniamenta <iiminata,obtort3, mutilaqoe 
fuilTen t^ejfimularentur >exdtarenEurque> vt 
quod natura mutilam fecerit,id arte^labori- 
bus,indal^ia,& fbiidrudmeereqoaret^S: ia 
melias augeret,ani'BaG; lua copioiifsimis v- 
na 8c perfe&*liimisvirtutibQsorDates an ti- 
qmfsimisproceribusafsifnikreotur, Nos,li 
iuflrifs, Prindpes,per Socradcam ilkidipc- 



j^ B P 1 S T O t A 

culum>aon imteriale quodpiam , aat chafy- 

beaminteUigimns.fedrpecclum quoddaia 

my nice,& Philofophicis imiolacris defigna- 

tum.Qoippe Socrates difcipulos faosaiiimi 

mores^<^ionesq; conrempkriiQbebat, quae 

li propriis liniamentis refpondiflent >& vi-» 

uide in eorum animis inferta eilent lotis vi- 

ribus perfeuerare,^: in diesmclioribus opti- 

ma addentes exaugere conai-entur : fi econ- 

trario prauis moribus>& quaii ferinis fe 

ipfos imbuwoseile nomiIent,eospud^et bis 

maculis demr patos efie : itaque veris j & er= 

cjuiiitis animae boi^is incim terarait > nec de- 

fifterent prius^ qu^m depofitis ineptis mori- 

bus, veri, prxc2puij& quodam mpdo dmini 

egregie introdudi fuiflent. Haec prae&tas 

fdmJiiuflri&imiPrindpes, ne aflentandi, 

palpandique vitioarguipofsim, finonnihil 

veflrarum laudum , Bc probatorum momm 

eaarrare iucipiam. Nam vos potiustaqtum 

in Socratico fp^culo vobisipfis commoflra- 

re lentabimus , vt vqoibus^qualibusve prje- 

ftatifsimis virmxibas infignitifitisagQofcea 

lesjin eifdem perfeuerare,eos% in di^ exaa- 

gere conemini^Sed alicai fortc flylus no- 

fter Kumilis nimiam ^ & pene deprefius vi- 

debitur > inepicsque ad tatorum principimi 

laudesaurrandas,acenumerandas.liuicfta. 

tim refpoadebima$:Satitts aobiseflebac te- 

♦ nui* 



N VNCVP ATPK.IA, $ 

dp£s£biipiisvdatia Socrado:* ipecalo o- 
^«2£kre,quanmm prsefertimiianai^ora 
Epiilok «dgit, quam 21os prastmijittcic^ 
alias tamgj vberdm <ieip€s(vtdignfiefl)ara 
fiaturis,. Viroi e boms pociisunifB ImdaLmt 
aodquitas^qaonim rpa genaa apo4 proba- 
tifaamosPhiloibphos iiiaeiiiaatur,E^tarae, 
fbnonac , &aGim£- Naturx boua corporis 
ptikhritadiaem ample^tar, membrorafla, 
iymmetriam , coBcinaam totios ioo ordiae 
rerppodencem c6pofidoDem,robar imm^* 
fum:qa^aStoicis ^dt vocantur^&^jaoif- 
£mis qmba% cotiogere pofiuQ t , ad buipa- 
nam perfeoioae/diciiatemqae difereada* 
caHas sx his caJpa» vd laode d^uis ei^ ,fed 
reru^e&ix tmora. Seo^etiam tnmkm 
moraIii$Hno,& pene in virmctlxis te&ica 
admonete , e^^gia meotem fiib qoaiiis et3 
peiie, Sc cate U^ere.Cai aec iilad Ve^jfepi 
adaeriaturjGratior eft pakhro vfniese Wr 
pore virtasjsec poetani mos , qai q^am vi- 
rosaliqaos virmribaspracftantesadmiil^^ 
eos pnichenima tbrma»& vCGtald^msa pia^ 
^mt^q) tos vero dc medac^ tarpi ^ indfei 
cora* Verimienmiuero, &£boc natojx bo- 
nu Et^in qno ipiamet pcdus ht^ d^na^p: 
tao^ ad fdicitatem hamai^ mireadiiHiat: 
ph^olbplxpram omn^m iapioidisiqi^ J^ 

> 5 



4 BPIStOtA 

Ethicis dicere, eam onmino feUcem ao eile, 
<^ui mrpi llc fortaa.Sc careat prole. Ad Chri- 
iHaoam vero felicitatein , <& vere phiiofo- 
p}iicam,puichricudo oihil ^c/ed inter ex- 
terna bona numeraada , aux mc melioreiiij 
aut ioligniorem homiaem reddont^quaouis 
. gratiorlitpulchrovenieDsecorporevirtQS. 
Iq hocautem boaopotifsimum nataraede- 
betis,qaac vos,& palcherrimos e£fecir, 3c pul 
cherrimis naris,ADoa , Alphonfo , Lucretia, 
£leonora,& Aloiiio decorauif.Fortunacbo 
isa dimtix fua t , qux & ipfx hominem melio 
rem ooa faciant , {sd cuique,eriam fcelefHi- 
£mOj concingere pof!unt,quanuis eormn 
vftxsad virtutum culrrvina progredi adiaaet> 
acque dirigat.Quideniminiehabet cgrc- 
gii , quod in iii^nda fcelaa cogir^in furca, 
homicidia , auaritias, belia , nifi eorom vfus 
remperatifsimus £t ?In hoc etiam fortQaa 
ipia encomio extolienda, qux vos Princi-» 
pes tecerit , antequam nati efieds , itiores, 
quam ip cota Italia regnent.Ex hoc autem 
vosjllaikifsimi ?rincipes,iaudedigni e^, 
quod his diuiriis perpuichre vtimiai , bonis, 
iOuefHsque viris impartiendo, vtnuUusia- 
donatus a vobis recedat^gocs ^o fum 
tcftis,quem<;alii$pluribasomiisis)Quperam 
pio praedio docaaentis.Tdles funt omnes 
aiii domeftici > qaoruoeaunem abfque mu- 

nczc 



N V H C V ^.hTO a. I 4. T 

licc€ mocaiF^ Iicet : imd qois ex Feff^^^ieofi 
popuk>,eixaai abie.Sji^imas, Mooii^S^Sc 
R.^eiifi, l^r<^is Eittitriii^Pacis Fer- 
zarie^hoc apiBiae l^tjndi , imqaomratibos 
uoo gaa4et?V£ iuac a^Hjga-filicw, ^iimias 
ttoculeoi D<Mi p^icOT» ied %fiiQJ ^ ii» 
perfeSioneaj, &:ad virtum ciiSJoiam dioi» 
ms vti, qaibas,car , q?jomodo,qiiaado coa- 
ueaic elirgi£a$. Boc ^ ia iplb Priodpe e* 
grtgium , noa cu64 dmcs & , qaod omnes^ 
laUie PrindpesDoa^qu^ rolam3,fcd loo^ 
ge iapeie? ,geiBpms^ro, vrbibas , campis» 
mariPoufsimufla yerdlau4c digoa ttmc & 
aicomio decamaai H^ d«o fplgeaaa Ica- 
lie teaioa , 5c liicidi Soles Hercoies , & R,e* 
aata ex t^po boaoruia geaere,lMcc vera. 
Ixma faat > &c vmcaiqae^opria,& peculia^ 
na, aoaaaatora , vel fi^rea^ cr^>ata , £edi 
Qobi>ip% acqui&s»priiBooa^amsi aaoto* 
readiouaate , & ofteadeate^qaaearHHiae bo* 
aa auacqpaaii^.baic aoalaat puldm«idOs|. 
aucmembrojuaj iymaictria.^aoacoiporis 
dexterifas>aoa agilitas^apa ^^iie^aoi» 
iatac vrb^^iaada^c i»or«eSvi^ avob^ 
ampic poisid^tar ^ aoa geaos £0a^e,auc 
GaUum ,opa geaaor^ bcilica m rc^e^ 
<ni« Luduoicus duo<i ec i fi > a sG alli arqm Rex^ 
at Aipboafa^ l«ias Ferftnatdaxf^l^^ ca 
iimt aoiou boaa,qu|Cwbc^»s,a:iali9C* 
a 4 



8 £ ^ I S T O L A 

fbto^S: in famro r eddait.haec ea fantbooa, 
hacc,mquam ,quibasproceres , & aatiqaiisi- 
miheroesifflre ; hacc,<juibus Gkrifiiaiursimi, 
&qoide fidebeuemeriti fuat, iocdlkxcM' 
des ia prim^ quae decus eft , & amimoma^ 
^iaentum, ade^ ia vobis fplead€«,yc pro fidei 
fpecimiae,Hercales,&ReDm addiKaotar, 
De prudentia , niagnanimitate ,fortim^- 
De>mum£cetia,temp^antia , da^t^e^qoii 
referam,quam plura pafsim notglfintiquam 
ego referre pofsim ? NuUos enim tam <Ali- 
iiiofuscft,qoi no memiueric: nuUus tam ye- 
cors,qax ncm Q<Mierit : nullastam mciuilis, 
qaidifsimalare pofsit.IuflKiaquoq;tfanfi* 
gere decreoi, quum &ipfimecrei,&crimi- 
nealiquocorreptivos iuflifsiaiosprmcipes 
- ^ feteantur > & prxdtcent, I>e hberalitate 
aittcm quid opus eft referre ? qaum nuilus 
fit,qui4b lUuftriiisimo Hercale,& Serenii^ 
fimaRenataindona tus,aot fais votis(modo 
bon^fiat ) iaexpeditus lecedat. tec funt 
vera b<:xia , quibuskadaadi , qoflms enoU 
lendi , quibasin coslom rapieadi fijnt prio- 
cipes, (piibus vita pereani wi^e datur J*eli- 
cesarbieror,& terqoe,qi^terque ^tos no- 
ftros daes, qaoiies xmtd in mca^m vmmnt 
ti proccr» a fummo rerom opifice ia h^K 
caiamitatibQs p&o a»io,(ionatos, vt im- 
tiamfiocremittendiadt^ia^popQlosiafe' 

Stsm 



KVNCVP ATOHl a1 M 

flam viam Sngm^iL Hoc cft SooaticQni 
fpeciiiimHexcdlaitilsiim Wadpcs, fcq>&m 
&i ipfiqoaHs fe,oftei^^c Vobis ^ucm 
vosipfosoMSHnofliam, ^iipriidpisexqixL 
fnAimt cxaaplam cfiis» ^ c<»j£moe pcr- 
jfeoerctis, & ia *i^ eraagdcam , ipam^iam 
ad virmtam vdtraramcamQlcm mkfl.ad- 
dipo^'t.Ncamemvidear pptajsafl£ata»- 
dfgr^tia , quam vera oarraDdi prac&ri,Bis 
j?nemiaciemiis,adprrapaom Imms EpSo- 
Ise iaftitumas acceda^es^pa:iorfl>os mea- 
fibus omma £mpUaa m^ii^am&a , <porma 
m officinkv&scft FerrariK^ao&atrutma 
fquaiifcaiiqae fit iila) perceo^ecofiams, 
libifkiiamo gemewemo ioadattc^iamte» 
& exorantc > imo Sc qai pleraiHpe ^mios 
apud pkannac<^oias crrores^^d^e, & vi* 
dae ddeaabatm-.^opca-ealmiici&ciam 
das excdieatiac infcr&ere acqoe Sa^& ii- 
iHmeraamSjied iiK>piiiamortepr3s>^isefi; 
& aobisfoe daacolum imrrepms. Ta mox 
Uiaffaiisime Prmcep$,&patroi^S«em£* 
fime^totias diticMiis, &impaii » 3c€mmmL 
boQOnmibacresa3afiftLvm}e& ImmsiS>d» 
11, £cat caets^oram aliormn boooram haeres 
efksqoon uUiaicribimas, tibidicaimis^ 
quedeiK>aeams,vt excdloitix mae^^Qia frc» 
ms, vbiqaeaperaftoQteiacedere pofac, Sc 
^ rt|ni|c i^ayri,yiQ li i i iftrifsi maq> B>caa* 
a s 



10 S P t S T O l A 

tam faatricem naftas^rit.laajque hpic aan- 
cupaioriie gpiilol^eextremam maaaaiim- 
pofuifleai, aifi ea ia menrem veoiiTent , qaac 
faperioribasdiebusdc citris, Adami pom^, , 
Naranriis ita a nobis appellatis,ab excellea- 
tia tiia quaerebauior janapad aotfqops in- 
uenirentar, & quomodo a profaifda hyeine 
feruari poflent : qmppe hoc anao fr^oris 
incleineotia Qmnesferebuias generisarbo- 
resperiere>quae in aiuosnirsiou Padanam- 
fula Calliopia^ idcd , Belaidere nunci»pata, 
Alciiioi& Hefpendum hortosSeliciis cxce* 
dente virebant.Nuuc tuae liluilriisim^ exc^ 
lentiae iatisfa^m iriitatoimus: quanqaam 
faperioribas annisadlUaftrifsimum, &R.e^ 
uerendifaammfratremtaura i^ppolytum» 
Mediolani Archiepifcopum vnadraiter^ 
Epiftolam faper hoc negodu fcriptfarimus» 
A t noanuUa ia tuae excel!eniiae^;»iam rcpe 
lere non grau^bimur. Primdautemco«iima 
nis oamium error menti occurrit ( eorma 
prader tim, qui iacras Uteras in terpretantur) 
C3C hac arbore ligna cedrina ej(& putaocium, 
^ibus Solomo ler uuie templa ftrui prxce- 
pit,& dehac etiaid intd!igut,qaodia libris 
Reg.icriptum rcperitar^SoIomone a Cedrp 
li£ni vfq; ad hyilbpfi pariecisdifliraific, 
sd eil > apradbnufsima Sc m^ximh omnicai 
arboruprocef%adiafia^ljumikm y^im^ 



NVNC VP AToa I A. If 

bednam ptaQtain diS£miffc.L^mmpm- 
tcrea cedrioasmeD/as apad antiauK^resiD. 
geou pretioeiop«s,^utCicefoisia0aaim 
ia , caiusdeciaKximota capite decimscerni 
voiumims Pliaios, 6c aonqmores maniaere* 
Additq;ia A odioraQo moote dtetioris Mau. 
ricani^ iDgeiinTsiaias, alti£imasqae emfci^ 
TheopbraftiauthoritafefrOTs: paisipj deia 
de a Poetis iocorrupt^flem xaateria efle de* 
caQcacar^& c^riao vo^ienio,oleoveiaoa- 
ftas cliartas perp^o dorare : vt Poetaecar- 
mioa digoa cedro , id eft , p<a^uo fiip^- 
effe dicamr,quae rammu apicen artis geftie* 
te natora attigere. N ac ver o pradcripta arbo 
rem avu^ri citto alt^am dieoftmdiKiius, 
Principio fic oobisDiofcoridis i^teiia telo, 
& acuciisimiis «ifis^prmio rei H^bariae vo» 
iQQ^memMcoKxiuinqQi^is^Cedrosdema 
gn^ arboplHis efi:,6xidum fert vc Iimiperas 
my rti magoimdlne roamdo- Quibas mdi* 
ciis Q^an^ellirsimu eft , altera efle ar bore ce- 
dram m lllafhtfsimi prmdpis noftri ddkiis 
recept arneq; «lim ^ioto^ m^oresarbores 
nmnanareoportetjqtmfit&ear^fcoianaa 
pumilio , fra&js qooqc^ my rti magnitiK& 
aemloogius excedi£.Iiceat prstona Plitm 
verbis pracmooftrato loco aores a^kiooo^e» 
Sont aatem(inqmt)aipr^feKi«Qiea£am- 
mBiiijdQe&i£miks,£^, odore^caodice. 

Qood 



11 2P1ST01.A 

Qupd apertifsiirieTheophraftas,vellioc in . 
^ido maoifeflar ^ Dufquam de cedro iocums 
quin cupreilb^iuDipero , aliioribiis ve arbo- 
fculis compararec , imo & in tertiode pkn- 
taruii^liifloria volunjipe inqait^Efi ianipe- 
ro non abiimilis , fed folio maiime diihr. 
Quippecedfo durum ^ acutum,fpinofamq;, 
iuniperomollius^dditq; frudum iuaipero 
Cmile.Ex his quantum antiquior ilia cedms 
ab hac noiira vulgari diiieatiat , cuiq;, etiam 
mediocrirer oradito, mamfeftu efle ai birra- 
mur. Ex annquiori etiam mefas,ddubra, na 
uesfaaaseirc?iinias& The&phrailus pro- 
didere* Antiquacedrum alias cuc vuigareai 
profequamur :at Viiu inpnmis Tobmonerc 
mftituimus , i|ominibas etiam in authorum 
comuni vfu diiferre. Quippe iiia,ex <}£« na- 
ues,& tempia , cedrum.nolbaverocimiai, 
atq; citria^apud Grxcos appeliaia j^p»«S. 
Quia 5c Dion in Neroms vita noii citrcas, 
{qA cQdtb::i3LS menfas n uncupare m^ait^^uod 
adie&uum infacris lirerisfrequentioi am- 
aiadaertimus.Qua<5aa nullo modo di£sima 
Iandum£tFhaaiam Erefiuquintodeplaus 
lib.tedrium appeilafle,atq; malii cedriil pro 
eo quod aoscitrum vocamus, &citriu. Prac* 
llat igitur antiquu nomen referrc , quo fuit 
diu hxc arbor in^goira* Legitar apud Theo 
phraft.quinto plaataram volomine/ub^na 

limed - 



H M^diioe» aa t P^r&x xmilo ) qaam xa liiaic 
fo-e mo<iainp£Dga/QJial2aI:kKfmiik,&pe. 
nh gqoalc porrnlacg^caleos, ^aakspyros, 
aat fpiuaacQta,^ kaesaoitos^; vd^eo. 
ter^Sc valiidos* Pofx^umdosiioa ni^i v^ifrfr^ 
iid odorcprxcdlit,Bccooii &ibliHnar!>o- 
iisodoratiisin3ueS,&£ioterv^espomiiiii 
poaator, inci£Q^ confeaaEnTtflc & cfi me 
<iiciQa mordfaa ^msbib^ ^ &a<ior^^- 
uem oletiam» qmppe £ qaKmtema pomxia 
iorc ,autaliQoo bomore concodamoscx* 
prcfikit, d%dIerK%/caoe3ialiGim veddet. 
fct ponia omnibasioris , aliis dccidetiEms, 
aliisiabnafceii!ms,alnsmaua-efi:&ibcs,^ffiE 
noferx arbcris iaaagine rq>raK{entai. Ambi- 
ges verOidi&ica effc pomii eiosnoa mai^L 
fcd aml^aitascdlet > qoippeTl^^biafii 
& FimiiiaBporenoQdi^ mandcb^or , icd 
tantta <^om oMmendah^u Athmcas c- 
tiam^idK^^^n^ia^exantiqi^^fiaf * 
f e.J4ox p<^ PaUadii tempora ccepi m^e m 
cc^aiaiisa4ganeam,atq^galx iriiamen^ 
iii iapores>acper feipfcm*expm,vtnaBa vx- 
deamr d^ns^aot Saliariscoena, qoa c^^ 
defideremosiabeat d^^le X>ia£xmdi aore 
accommodare hancarboraB osinimia mo 
dam verf)i s efe^cnti : Noca Jmt M&lica, 
qoaealii cedrc^ek » aliip^fica^omani a- 
triaappdlaatarboilaec oms2>asliorispo- 

mi&a 



H E^ISTOI.A 

pomifera eft,itavt an tecedente £rn&nm fcb>^ 
cafcens identidem occupetoouus, ponaum 
ipfum obioDgum, caperacumq; mgis, coia- 
rein auru iDciiaato/uauiodore^ aliquigra^ 
ui.Semenhabet pyro fimile. Cotra venenum 
in viuo bibuatur , aluum laxant,orisliaIita^ 
& fuauitatem commendant. In veliiariisco- 
dita videtur arcere animaiiu noxa!».His quo- 
que Plinius grauisauthor aflentit, in huc fe- 
re moduni , tertio duodecimi voluminisca-* 
pitefcribeDS,MaIus AiTyria^quaniaiii vocac 
Medicam, venenis medetur.FoUum cias eft 
vnedonis interuementibus fpinis. Pomum 
eius alias noa madirar, odore praeceliit/olio 
rum quoque, qni tranfit in veftes vna condi- 
tus^arcerq; animaliu no3da. Arbor fpfa omni 
bus horis pomifera eft ^liis cadentibus^aliis 
maturefcen tibus , aliis vero fubna^eaiibQS. 
H^c eftjcuiusgrana Panhorum proceresin- 
coqa ere diximus efcalentis^comendandiha- 
licus graria. Ex his qoifqt,etiam ineprus,arbo 
feaj,q«am citrumappellamus^bhis autho- 
ribus adumbratam iameripotefl.Eiufdegc 
neris omnino fuat^quae limonia, Adami po 
Dia, aut rancida aunc vulgo dicaatur ^ qoae 
Raniia vocaniur Hermolao tefie,quafiraa- 
dia,a coloreaErfs, ideft, fuiua, vel a Neratio 
inueiitore,Neraria iici potuere,niii quis ve- 
lit Aramom, quaiiAriaB2,idcft>Perncum a 

geas 



gcjRteappdubQm : c^ OTtm Aria ( v j inqu^ 
HdiaBicus) Polka qt^da t^io^Qmd itcm 
fimalumArantiuiii^aH Araiitu oppKlo^A- 
chaixr laba aaAor eit Hdpaida , & tmhm 
Heipericu Qimojpaii.refeit^ Hercdesim 
Grxdh irznfpona&^ Bc malu aqreu d& vo 
cam, cki^aoin paitoric^ coni&ioBe U^gi- 
liis ujaiaoic» AaT£a foab decem^idie mifi, 
ciasafjera miccam. Qojanuis Bauiaaia Boa 
anreQm malam^ied Heiperici5i»ab ffcrcuk 
primum io Greciam traQfpor Kmixi dixeiif, 
Arii^ophaaesetiam grammaaais oxymak 
Ferficavocari pro4idit.Gaknus^m>qii€po 
mu ipiom aoa Medicam/ed citriGumappdl 
laru voluit , qoatiquafitapodTheopEra^q, 
fubMedicx mali dioK^cte rq^ertam.Graed 
qmdam fabalarum in a^tor^ mpmk pct- 
mam efle ps£atier&, a Teliiix-e edimm 6 ba- 
l^t^tiaiiciato loiu$,&IuBOti^cormiibio* 
Sopa-eft Uiiiimisime?rifiOTsaari<|Qiiski5 
cura ia plaatai^, & dii^geatum m fmim^^ 
do edoc^e. Prop^^me ac fetnixjilHJs ortom 
dudc Semina(ipQm*t TheopKralte ^wio 
plaatanim hiitorijeMjro) deiraSa ¥a:e,fer- 
lisferautar diiigetitifsime ct^^R^^itor 
d^dequartOyauf ^uistodie: qixmnac^esi 
maiuiailaEi^^t^ cransfartuittirvere ^u 
ad moile , ri^umq; ibliHH ^ t^ valde t^i^ 
taleeaim d^teac,opa%^piijgiiia<|a3, 

mard 



njarcidaveirngari ^ non admodomingidi, 
quaetjam equoru ftercOTa tridao maceraa 
fint-Additq; feri fidilibasiD vafis perforatiSp 
Proiiint & colurobinae fordes ^deaqoa tna 
ceratae. Quum hx arbores m iufbm molem 
creuere^otes pariur » qui aii fpes fint futuri 
partus Tbeophrafbs primo plantarumH* 
bro bis iDdiciis oilendit,inter £ores{inqmt) 
maii medicsy qui veluti colum qoandam ere 
&m in medio habeant ^^xcimdos hos £axc 
affirmant: qoi verd no habeant ,fiosfore io- 
fcecundos.Quoditeru voIominequartoaDi 
madueruffe teiiatas eft.Vnum w6 fubmo- 
nendum arbitramur,fibyemisinclementia 
in Ferrariedbus bortis jSores, aot fubnafcen 
tia pomadefberintjcauiamaTheopiirafio 
prfmo de plantarum caufis ais^nari*Qmp* 
pe pladdum aerem expetunt,medioq;confla 
tum tepore,quofciiicetgerminaiio»& frafii 
ficario afsiduefeftiraripoteftNeciiiudpoS 
haberedignum efl,ilk efle&ecuBdafonina, 
quxmcoio quadaprommpant^hic vnusefl 
nafcendimodas.Nonalliramuicalilj vtfi^ 
nafcena vir^ta radicibas cuellut» ac intor- 
qo«5t,verem moilefolum » vdom &piDgue 
magis»quam gracfle plantantes,quartoc£S, 
autquiuto die prasdi&is aquisirrigant.alii 
ramosnonab arbore euuIfos,fcdadhucfl- 
U in€xos,fiailivafc^teflacco,aatcucurbiteo 

veriice 



N VKC V? A rORl A. 17 

vcrdce,piDgoi tcrra plmomomdant, qco- 
ad radices emi'tcac> proia<leab arb<>re dmd* 
litar^traafplancatar^; daco radic2>tis fpira- 
mento^^pius io t^ajarbor^e loDginqw 
partibos transferre era^*tauimas, vtaQti' 
qoiori tanpore « Perfia , &: Media eadie.. 
banturi^ik triakli$ dk ferearbor.ploribos 
homm pomornm genertkis cittaa ligu.- 
riae, Campama^ApQiie,Benacolaca,& co- 
tafere Italla^priiertim varo calidiodbaslo 
cis > Sc meridie verfos &ds ^ac niaritimis feU- 
dasgermiaantj&qtjacunqaeim^ginen k>* 
piario opere reddanL Nos Gaiu«» Sc Sauo- 
caCjatria , cubicula, papilii^nes topiark]i<^«« 
reex b^arboribus n^os vidimi^s^qau excd^ 
lentia taa ^inoa Cbrifti orm m,o ^ x v ii i* 
G^liam pe^et.Sed qoaartefine viio dilca 
mine tranferi pc^sint , ^Uaim n\a^. volo- 
ininis capite ofieadit,T«saaere (in<)uit>gc 
testranrfmeadiepri^terrcanediiprx&ia- 
tiam fi^iiibas in va& dato per canemj^ sa^ 
dkibttsfjaram&o ; qaalug^mnia tranfim> 
ralo^o^im arai^pxe^^a}i^^i%n^ 
minifie c^eni^ vt iemd quxqne <&an w^» 
necnon ciixfinodiarboresandqaitnsin£^e- 
bantar,qu<^um£rui&us ncromda fK^Dolli 
appdlarunt. Denio; hxm^ arb<ms.nK>rb<w, 
^cr^nedia Imlc opqs^t a£fTe,n^^t^ 
fiif^^ in nc^tm^arbora mfdidna Mif o 

b 



iS 1 P I S T O L A* 

illa tra<9auiilemas, tamen iWud vnum admd 

cereno grauabiaaur: Comcisabiationeef- 

fe huic arbori mortaie oocameDtum^byeme 

praderiimuuc ope ferre»noua cera^refin^ve 

oblimdo vulnere decet^nefrigusintimaar- 

boris medaUam ingreflum p^rimat. Hyemc 

vero a teporisinciemetia feruantur>fi in fidi 

libaspiautefinrhearbores,<& in claufum io 

cn portetur,in quo aer natura , velartetem- 

peratus fit. Aite aate fi propecaiidariam 6- 

bricemr. A tfi communi foio piatatae fiat,ta- 

guriocannido,autex miiiicigricuImmiQS 

ipatio vmus pedisab arl>ore circundenmr. 

Mox equinum fimu ad xrteiin vfque tugurii 

exterius circupGnatur.H^ ianr^iilnibrifsime 

Patrone, quae exantjqnoru voiummibasde 

hac arbore 4uae excelientie gratifsima icri- 

bere vaiuimus, quibus iam eiTet finisaddi- 

tus, nifi hoc vuum in mente accefsi&t^Lace 

dxmc«iios( Ariftoplune gramoaaticaaQtho 

re^Deos hacarbore coronare folitos efl&» 

Vaielliuftrifsime.princeps, Sc totms la 

\i£ decus e3dmiom,& nofbrQm hoc 

munafcuiam,vt cctera alia,h£ 

iarifronteaccipia$,quod 

hxredicario iure ti- 

^ merito de- 

bemr. 

EXA 



E X A M E N cC 

MNIVM SiMPLICIVM 
MEDICAMENTORVM, QVJ^ 

MACO?OI.A^ HER.'f&>^\^ 
a I V ^ "^ ^ 





VORSVM,optmuvKip^^ 
basalp^ mi^fpicas^&iiiac- 
ceflas,& p« tam liorrido« rc- 

, . ^J: Hs,& kiabiK daniis^c dorca 

dibos adkmapKEflaat,^ s a aQaof ftmi pe » 
dibas dt^iamr^ n a s a v o. Nos Gt^itc &»i« 
mor , p££bisai{emam!>^aisa$.$5K. M^ 
vider^x^se, vt iios^pedibas mceda:e,d'cap£ 
teaer as &ca7e«&K a s a v o jjta inccdiinas» 
qaotuam pcnBisc^rmi^. &d6opt£me Se* iS 

iliac paies amb^c iabet, %>fiaat^ ve- 
I ud 6mali parent , Braca ali<i|ai p^iibos. 



la BRASAVOLVS 

pit,traliunmr/ed nefiletxopraetereatis^ob- 
fecro)car hos montes afc«idatis.H E a. Her- 
batum venimus, vt virentes herbas, ac radi- 
ces noftns manibuseuelleranas^quaeadnos 
^ adeo ficca feruntur, vt vix mt€gram fblium, 
aut tenuiscauiicalus ceraipofsi&B «.A.Opti- 
me confaluiilis»ver u cuiates eftxsrH £ n. Mun 
dani.B r.Hoc non me latebat.ij & R.Cur latc 
re non potait?ade6 alta moaaum iugacoa- 

^ fcendimus, vt Mondam fuperare videamor. 
B R A s. Non ab re dubitabas , {cd qua patria 
or tum ducitis?H e K.Q»a qptime dTecontia 
git.namvbi bonum, ibi patriajVt vulgato a- 
dagio fertur . b B. a s. DojiqjVos capiam^qoa 
^^ Mundi parteorti eftis?H e a.NosabfQqerc- 
tibusaut pedicisnon capfes, occidentaiesao 
temfumus.B a.Sed iocari defiaamus,qaa vr» 
be nati cdkH e N.Ferrarienfes fiimus, noftra 
effigies teaufagit , tamen fimulmiUies ver& 

^^ ti famus.B a a s.O Dii.immortales^demijai 
vos agnoui,iam diu mihi neccfiarios, quaa- 
tum ejcterior vefiium habitus efi^em ajii- 
tat.Herbariam vero primointuim agnouiA 
fem , niSb^rbam ilLam prcwBiflamabfcidif- 

^^ fet»& {i ciaericio bardacucuilo circundccur. 
Immorcali Deograriasjg3,<^m in hisiouiis 
tDociamcacumiaibusa^Sbeaeuolos viros 
coiunxit,<&eo maxime^quodeode propofita 
ducimur.Obfecro vosper Apollinemv^ Ae^ 

fculap 



BESIMPXl.MEI>iC; zi 

liulapiom ^ vt me m veftrcm fockliaatB red 
pians. Quippe ero ^andas comes ia via, 
nec pigebit laboris > qoanois ardua moiv 
tiam pmetralia fopereiis. s e N.Qoid mcua- 
dius acdde^epotmt ,<]aama4e6fami!iarem i 
virum inaeiure , & vi£ 8c eoeBeodanim her- 
ram comitem? vbi potias vifc^ , voracesqoc 
lupos inuemre patabamas^ii.Eo daartam, 
& atramentom , & penaas mecom attoii» 
& qiucqaid pro dii^rfis rebas aimotandisio 
commodum e{t se, Ad xan ipiam <5aid bacc 
^cia^ t?B s. A.Omaia ^ qoxinaeiiire coatin- 
get,diHgen&ikmefcrfi>am, ne cuii^ Ferrariac 
Pbaroiacopoliam toam treqoentabo ,de^ 
certarecoatiGgat:baec herba£aliserat,2ilae- 1% 
xat aiiojqaam viderimus, modo, aSeda. s £• 
Hoc noQ modo prqbo , (ed apprimelaado; 
vo-am taasbic liba-jfiforteinaliorom ma- 
nas inddat^noa deeront aemali i^dus mo- 
do itraetes^modo iargia comoQentes^qai o- iO 
mniarepreheQdeiit , 6c te vdati nog^^ala 
fabfannabat^B..Sinoflei Lic laborin publi 
ca qaadoq; prodeat/acis nobxserit» jHa efle 
pofierisaperta & deprompta , qcusboc tem- 
pore ica efTe comperium ent , non ambigen tS, 
tes in malds deinceps nosfenceotiam imma 
tataros efie,& vbi meliora siiaemema$,vd 
abaiiis ioaeritaeile coiiibii,aprK>ri faitco 
tiare^i^ia&as, vetamiUad^qaodpoScaia 
h 3 



t% 'BRASAVOXVS 

uentam eric reqiientes.s E.Non melatetroiil 
tosia tefcripturoseile. b k a. Nosoppofim 
fenttmus* quis eaiGi bac m reonos abfc; ho- 
norefabire voluerit?Detnpe vivi probialiad 
5 qaid habent quod agan t,quain in vnoalica 
iasauthoris Ubro decem,aut doodeom noa 
qaidem errata/ed ambigua iaueDire : igna- 
ui verd,& qui bonasliteras fummfs iolum la 
bris degailarut , &.B praua eonim natura ia 

to bono s viros inaehatar,& fnani cuadam glo 
riola da6ti eos veihcare centent, porthabea" 
di funt, 3c tra^^ndi veiatalelli, qui cdm per 
viam traniimus pedita emittut,& vduri tro- 
chlearu firepitasnegligedi ^iiiis^ <iicedum, 

s^ fcribe t u fi fapis , & iuftum vclamai , Sc acm 
vigin«, aa t trigmta verfas in ordmam con- 
gere.quantu m in me Bt ^ (cvib^t qoicunq; ia 
noft ras nugas , nanq ua A pologias co&iam, 
ne vulgifabula eaada, & per tota vrbem di' 

io gito commoftrer : C^d cum tn re aHqua velli- 
cabor , de ea agam dimobiter incidet^nalla 
etia illius, qui me car pere tentabit^meotione 
fa*3:a,iilaf:ribensqa3£ veritati nobisconue- 
nire videbuntur , ne & ego videar virum illti 

z<i (fiviriit)viceuerfa»&maiignaqtadammea 
te reprehendere veile, Sc veluti de^ius inia^ 
ria vindi^iamfamere. $ e n. Id boni viriofS- 
cium eiie femper cea&LHE R b a n i v s. S<rf 
prope meridie efl}& Solisradu a4cd c^mt^ 

vt 



I> B S i M P Z. 1« M £ I> I C« t^ 

vt in proxiiium illam pknu^m IcccSm* 
dof» fit , & ia certa iUias fpecas vnibra praa^ 
deDdum , dam dca,3x xcfomnu iBcl^ante 
enim Sok toc r^ceseQdiam,qa6d c5 vide- 
bordiem^&operamlaiiiife^KA-Meridiaao 5 
adtaingecesdeiHllati<®es, & capmsdoiores 
fieri ibiet, ideo kuiasarboris incerta vmhis, 
dereli5a,berbarii coaiilium feqaamar.s e ^j. 
Taergo herbarie » onere depo&o mappam 
fupravireDtesiilasberbas^&lsamiiesiiaiu. 10 
to,per oam q; , Sc tucemm m ligDeam orban 
ponito,& caaiharom geaerotovino pl^um 
deobturato. Hxc funt ^ qoae in hac f^u^i 
foiitudioe Aatooio Mnik praefure poffii- 
iBus. B R A. Haec Priacipi mm moatiom ia- ^ 
ga eqakaati iaEiseifoit,Ego pane , viQoqafi 
etiam dilatiikmo, 8: manma viioKiaxu ber* 
barumappeteatiacontentasfam. Antiqoi* 
tas her bis, & glaadibusdia vefc^tar,dom 
Homiaesiyncerafide>& probisaioribas viie za 
bat.Mox (proh pador}ganea^totvafia»^ia 
poribaSj coqaeadi modis , variaram| remm 
pernmttoae ^cibaria adiQuenit , vt aallas €x 
mo<ks,aallusfiaisedaliijGaae ii^itos mm^ 
bos pariimc > Sc pieninque ia laor toa iaopi z% 
namperdacant. s £.Quidad aos € alii aegro 
xaa } Eg^ pharmaos , m medeado luaar^ 
B sc A s^C^aaiitam ia me&,D0mi optimam 
oro, aemiaoa vnquam a^otatarcm:<j!Kaa 
b 4 



■r "■■i,fi 



t4 B R A S A V O L V S 

V€rd id fieri non pofsit, aegros aHqao t mihi 
contiogere opto^vt ex mea anehoDeftum vi 
&ixmy6c veilitum habere pofsim. A t fi nuUus 
vnquam xgrotaret,nonfum adeo ftopidi in-* 

5 genii , quin fbtim ar tem aiiqoam mihi com- 
parare fciuerim>ne vita per inertiam trafige- 
rem. h e k.. Omnia in prompm ilant : in hac 
virenti herba ledete. s e n. Tucerom hac par- 
te randdum eii, iila vero optimu.H e r. Nec 

io deeft fua laus pernae. b b. a s.Vinao genero- 
fe refpondet.Verum ,6 herharie^quacnam her 
ba iila eft, qa«apud canthar um viret ? k b «.• 
Apud omnes notifsima. eam igooras? Rea- 
ponticum appeilatur* cuiusradixadeoprx- 

15 ftat,vteius duplum pondusrmbarbarumae- 
quet.fi a A s. O mirus receniiorum error, 3c 
mira pharmacopolarum ignauial per tot ^ 
ciria in hac herba decepti funt , Sl nunc deci* 
piuniur^tamen addifccre nolun t,& fires i^ik 

zo pracoculisadducatur ^ verititaxi agnofcont, 
fed maligno quodam animo verum abne- 
gant,poiiusqae in fua illa ceruicofa ignoraa 
tiaperfeuerarevolant:»quam verum^o* 
fcere. h e tt . Id for te noiira gratia di&um gx 

xs pis: apud me certum e^ , ha^bam illam Reiv 
ponticumefle,vtab ineante«tateafuinaK> 
quodam herbario didicL s e N.Nec^o almd 
Reuponticum vidi,quam fimi!e.Tutbrta^ 
visnobis oftenderepaae«j noaeflc panem» 






X>£ SXMPI.Z. HEDtC ^S 

aot vinum ooo vamiZ}. £^ iiaReupoimcu 
QoicD> vt ra hoc vitro, vitro eflipotas^Noiic 
aoton <^aidam moioresiriiQrgdt » qm potms 
Iibidio<?g!orioIac,^iam veri fd&ia optHnos 
]hzosicpTdim^€comMmr^mcv&&imr, % 
noibom £aangdi&am, M e& » dioiacm Me^ 
fuen cxccrar^adeSas leprd^ere^oico^ 
22am taxare , Serapiooem 4anolir£, Sc Aner- 
romi ezibilare:Bon deibnt nobis iomiQada, 
fed hi conantmr extiognere. is K a. 0}>fccro lo 
teoptnnepater^Mcondt^is, fedblandis 
verbis rem traftcmos , & mites am-es pradta» 
s £.Nanqaam potero snMedier^aot alterom 
Arabem conuida aodire^ a a. £t quisac^ 
aadaxhosptxfhntiisimosvirosve^are co is 
nabitor? s e h.Toos Leonicenos , Manardos* 
& nefdo <^ receatu>res»s a a s. Dedperis 
optimeS<aie3:.-tia Ijeonjcena%& Manardosfi 
aHquot ArabtmiaToresdetea:«mt,mo<k0e 
loqoontor : recentesaotcm ilii potios culpa to 
digxu font» quom a^anmr ,quam laode* 
eraat d^nonAraadi arrores^noii conoki^ la 
ce£[bidiauthore&s £ k. DeMdoecaid^n^ 
t^? B a A*Quid aliod^qoam <^timam v^nm, 
qoi Mioia Deo duce fcripfar^ ^' pofia:is itt^ 
nandismaitum infodaomt ? s s h. Q^ de 
Aoicama^ b a a s. Non qoidem prindpem 
iaedicorom(vt receates ^taiierm)£:d Cor.' 
dobs: atfomiaamiJ^alo^plmm «qtumol^^ 



i^ B R A S A V O t V S 

^4^rit,ac perlegericjquanquam eitis volum i 
na mukis^rroribusfcateat. s e. Qaid dealiis 
Arabibus? s a a s, Id.quod Plinius teftatur; 
MuUusliber tam malus,quin aliqua ex parte 

% proiit. Ego omiiibus rei medicae candidatis 
fqader-em^vtin pdmisGraecisperk^is^ Ara- 
bes quandoqi guftareDt , quos aliqua ex^ar^ 
teprodeile non dubitamus. Vnde confilium 
idnonmodonon probo,fedvaIde imp ro- 

£o bo^ quononnulli Arab^sp^nitusabolendos 
iuadentriios v^ro potiuscorrigendosiudica- 
m_us>vbi m^ndie aliqus appareut. s e n. Sio- 
mnes tuain fentientiam ample<^erentur, nuL 
U eifet inter Arabum, &Craecorum fedato- 

15 res con trouerfia. b kk* Non laudamus Ara- 
biSfc^toresjfed omnes Graecos imitari hor- 
tamar,Arabibus non fpretis: at temporain- 
cidimus,quibus Grscis maledicuntjnec i^fos 
dignatur fuo nomine appellare,quod in bo- 
zo nisliteristyrannidem quandam peperit.Hip 
pocraremigitur,Galenum,Oribafium,Pau- 
lum, Aetiumq; admiremur, fed nec Serapio- 
nem,Rafim,Auicennam,Auerroim, Meihea 
omiitamus,tiifi vbiinextricabiies nodi inci- 

i^ derint,& nonnuUae in rebusipfis liturae,SE n* 
Suntne aliqui iuoiores Ferrari^ in ter eos,qui 
r^cenier do^orescrea£ifunt,ad id nauandu 
ccHBmodi,acprompti?B R A^Equidem funr, 
H^polytus ConfkbiUs j Francijfcus Brufau, 

. - 'UQUS, 



t!nas^nrdiu$SsBaBS,& lommes iM V&c 
cdkdis. hi c|a5iidoq;,& breui aofeae pamac 
iplendenda lanjjna s^a^mt^ c^iGixcosain- 
thores fammeobieruanr, oec Arabimirede 
dida coateainaat^Vf enioi propiiaamiBam 5 
re&is,& Chriimnis morjbusexoraartmt»iia 
abomai maiedtc^tia immunem feermit* 
s BN. Ad remipram {diao vertatur,Herb3ne 
aSerReupoadcum.HE r. En,ncc viia<ic^ 
radicisfibra. sEN-t^igiti:H-Reupaoiiciim la 
eSe ambigis? b k A,Im6 ncm efiecertas lom. 
s E.Sumnexam graodaeims toteiiam muja- 
mrus? B R.Eia paier , <^uacunq; a^tc difcen- 
dam.S£atimautem te afleQfurumiKsodubi- 
tamusjii beoignas aarespra£fbrevpitieris.ii 
SEK* Amorerga temeas,aurespra^reco» 
git LdigicuraoQefle Keupouticumofiai<k. 
BK A. Apertii»jmeofiedam,moddaat£quio- 
' rilmsaatboribas fidem adli3>^e ftatuas. $£* 
QQO&aattquosappel|as? PandeSariam me- zo 
cam attoli^quem cmnia ad viiguaa 6nipfi^ 
iearbirror. b n a. His ^itor audioribis fidc 
pr3cftabis,qui a Paada^ioMi teilia^nium 
adducuQiurJH e k. Alner &i oo ppceft^ a. 
£n igitar Paodedarios Dioi^nridis tdlano, z^ 
nio vtimr,eo ca^tc^ quo deRiieo,vd Rha^ 
R<^BamsRba pontiGim ap^lamm cra^t, 
(acMi eDlmR.eupcmticQm,vdRaiarbara, 
vtwspa6iiiudKits/4»iBiiap<mt^ 

barba 



iS BRASAVOIVS 

barbarum proferreoportet, verum vocaba- 
lis veftris vos vn noG impedum)rameG idem 
Pandedariusper Rhapontiaimidintdbgic> 
quo pafsim in officinis vaminx «cni magna 

5 recenriorum pars<:oieniit. Ai dtibi apertis 
oculis,hoc non efie Diofcoridis Riapoctku 
oflenikm>n6nnedicesnon ibldm non eflc 
Riaponucum,ied longe Pandedarium bal* 
lucinaram effe? s e. Alii adbac faberunt fcru- 

20 puli,nunc iftud demoftrare pergas3 K a. Prx 
mo igitur an tiquiores EJia ^kes^ vel RJieo 
fimpliciter,id intelligant» quod a Romanis 
RhapoGiicum vocabatur, & Celfus radicem 
Ponticam lib.v-in Antidoto Midiridatis nun 

15 cupauit,poftea Diofcoridi aures pnefta , hac 
radicem,qu2 Rhaponticum dicitiireflefinc 
odore,efle faugofam,&: flne pond^-cS: ha^ 
bereguihim gluiinofum diceti ,016cias igi- 
tur ipiam radicaai oprime Senex. sb N.Iaai 

to ol^cio.B R A. Caretneodorc?SEN.Minime, 
fed erauem habet.forteinteI!^it, non habe- 
reoaorem,fciIicet boaum. b r. a. Koc pouus 
eft fine rarione fugere:quosiam EHofcorides 
hoc vocabulo odor , tanquam medio vritur» 

*$ cuibonu,autmaIuro,fuaue,aatinfuauecon- 
iungit,Cum igiturfine odore icripfit,quo<i 
fuaiingua <a^^^/*®- didt, odorecarercpeni- 
iuscenfet,Sed aUud confideremus,an %imM 
& , & vzQj^^ y fimgoia, & fiae ^nderc. 



j&,vt iode^aais ^ciamrvB a A*Nec gc^ 
pr^erereamus^qaemgiadooiamcSk^giKfia, 
mihi nQilum glotiaam m lii^ia parit. s £ m. 
Nacmibi.5iiAi0^2is£q{XKlam]XK>doluiu: i 
noftroRBapondco ccmamixe videamr,m 
molm di&otirecerrmQdLs£^.l^ad^ 
mamfeftepercepj» vciscaeois^ '^tKmvi- 
deac. NoQc feo^miam imiiare cogor,^ de- 
iQcepsin finpHdbas PaiideflarK> aofiro fi- W 
dem non adhiheim.Tam<ii plores ds Rhi."^ 
barbaro diCeteQtesaadiiii^qailioc Dioico 
ridisRhapond<OTa,EJbabarbarom,qQOYii* 
mar »efle profii^mr. b r A*Noadefiiere pfai 
res^ qai id Cencir^s , ^uod edam LeoniceDO H 
accributam eft»& Ikk RsdlTO ,acfi pro aris 
dimicer^probaren^2r,tamen <kQpiantiH', 
qnoniam aUjrji^ non d^KMbarb^mm^d 
dx , fine odore^nec baba radicem fipjilem 
caitaario , qoippe ceocanrHim i^<facem lon- zo 
gaoibaber, $c qit^oisRb^odcomiiKmm 
ioibac » camen eaadem tonnam non babec, 
quia RbabarbarUm ia formam rapac , & ro* 
tundumvergic^nec Rhabarbaroiacft /<frf 
/AtXJify^, id eiVadixnigraUedpodasia iub- ^ 
croceum queadam colorcm vergic > adeo v t 
tabalas quafda exiafu^mcEbabar bari ap:e 
croceas reddiderim:& nifi pretiu im^^z^ 
«jipiftores tTOeQCar^£.Hoccrgo|>robipc 



$0 B R A S A V OL VS 

tenusRha andqooniranoeflenoflramvo- 
<atum Rhabarbaricua),quia no!l:ru odorem 
habec , Rhaponiicuni vero fine odore efl. a t 
nos hiiic loaefenteQtiaeoccurremusdicenres» 

% id ex regionum diuerEtate contingere.quod 
enim in Ponto Daicimr^ob loci frigiditat«n 
odorecaretria Arabia verdobferucntem So 
h"saeftum odorem contrahit. b r a. Haec dk iv 
rationaiis excuia rio , qua tamen R.udliiisia . 

lo tentionefua demoflraiIearbitratasei^,'quip 
pe nuila ef^ radix^que vei fc&teat,vel fragrati 
odore praedita fit,& n uiia eft herba,etia fi ab 
aeiiaoursimis locis adgiaciaiia, & humidiisi- 
naa tranrportetur>quiu altqoid propriiodo- 

JS ris,& faporis feruet , licet remifsiorafint.Ea 
origanus ex Creta Venetias afEOTor v^e- 
mentifsimi iaporis^&odorisrnafcittir&m 
Ferrarienfifolononnuliis in locis homidii^ 
fimis Si frigidis,& eandem habet odoremj& 

io faporem cum Cretenfi,fed loage remiisjora 
lunt. idq; in fexc^tisherb^ , probari poteft. 
Amarjfsimum eft v<iUodinmontibu$orititr 
abfynthium, & vehem^temhabetodorOT» - 
Ferrari^ vero m locis humer^us, &ff^idi$, 

4$ dcamarirudo remifsior efl>&odor*SEN.Car 
B.ueliio non credis ^fi tantus var id teftator? 
B R a. In his,qtjae fenfa cooflant^nemira cre* 
dendum eft,fi ratio,quj£ ex fenfa funutar,op 
pofieam fuaderc videamr^ Ulttc ego nSqi?am 
* " daci 



D 1 ^ I M p L I* a B o I e. jr 

dnd potero, vt faadear l0«>m diuer^ataa 
an eadaa berbe fpede^odor em peoitas atifcr 
re»&illam hxrtiiif redder€,cumexp«ieQOa 
ofieijdat,etufdem fpedeio<^an femper fer 
aari ia eadem fpecieherbacMi calidtfsHnislO' 5 
cis,& &^idifsiniis, homidiisimis , & ficdisi- 
nm^ibidm vero mtaitK>Qe,& remifs^i^dtf' 
ferre.Mirum igimr mihi widerenir Rhabar- 
barum ia Arabia odore pracditu efle,m Poo- 
to odore peniras carcre. s e n. Qoid dies^ i^ 
Raeliiiautboriiatem^B ic a. Iliom ex >K>lun*- 
tatelocuttKU eSe,& ^^aicc^iMia meatem ve- 
eerit deprompfifle teftabmmr : Boswdia 
\!i% oomibas , de qmbos vorba &dea»is^ 
ipfi maitemurj & deqmlnisetiamaate Rud ^ 
Hom ioripSmus. lu rdiqois aE^<|uid^ tam 
probo,6(: tam doi^o viro &^u,^>erireQoa 
d^ftam.Cam^IemI^te^Par^M:a mj>. 
XXVII i.q6 uwdKx^e habof cimeo viro co* 
fuecadme,& plemtK^ excepkme prai^ib, ti 
& ^oiUum Q6aan<pam:propria^fedes I14- 
%i[>^t prope tei^kjm iliud &m3ga:ab3e 
virgiaK Parifim£s,& erataiii^ tanpl^ vt^ 
ettnt)caaonlcas > vir aat m morfi>as a^i^ 
musinGi^cK^&LatiaislKmsenKKa^amSj ^ 
fed caHs^quiomaia topiic^ dooidfci^em 
hortisVerd>moatS>us,coai:^^!^& ^s^ 
cis^ qu^>^bxc aa&ua w> fma<^i^i w& 
5KJ«t3^rc^«^aMal>^<Sfltatr yf^ 



$% BRASAVOLVS 

de verbo ad verbu ex PlimOjDioicoride>Ga- 
leno,Paulo,Aetio , Atheaeo, Poiiuce»&ple. 
ranque Hermolao Barbaro deprompmm ilt, 
nosecontrario paucifsimasaarlioru fmtca-- 

S ti3S,& iUas quidem g breui fieri poterit^refe- 
remus, & iilatantum,qux oculis vidimos» 8c 
histaanibus non femel coliegimus,per{cri- 
bere conabimur,ea antiquoru fententiis coa 
fereates.quic<3uidtamen fitjOoitrabacxtatc 

10 doftitsimus fuit Ruellius,& ia «ioluedis aa- 
^oribus diligftitirsimusln iiimmaigimr £e 
ri non poteft, vtherba vno in loco odorata, 
in alitun traniportata,odorem penitusamit- 
tat» potifsimum cum ficca erit. s e N^Loca o- 

i^ mninoherbarumqoalitatesimmatareviden 
turaiempeG^enus cum de Qfihoiadaoum 
ferenteagit,in Afiajinquit , ob loci tBpedmi 
frigidam habet nataram^in ahis vero locisca 
lidam.B r A.Veneradefenex,nulIus vnquam, 

o qui lapiat» inficiasibit variasr^onesj&coe^ 
li periodosfimpHda medicamejitaimmuta- 
re:at haecmutatioia quahi3tibuseft,qoa£per 
magis & minus diitinguuntur. Galenum^- 
go de Cifthoioquentem contemplemur,qqi 

^^ feptimo de dmplicium medicamentoi um fe- 
cultatibus , inquic : In caiidis r^gioaibusiic 
Ofthus proueoiens, tametfi baud alios fit 
genere^uam qui apud iK>s P^tur , exioria 
tamea a regiQj;je^acpga|feeiB>d^are^q; 
* caiid^ 



caliditacem na&xis eft Tatqae vrroqoe I ao- 
featedifert^com <juiafi:%idiiat£<iepofi3i£> 
tam*Qaia calorem mht^Bt lisaqoecaetera 
qaid^ KaiosCifikixllisvqt^&mBoftracevi- 
faoturjfimiliaiant-HaecdeCi^hoa Galaio S 
r efcmn tarnrerdm qais eft tsm hebetiorjs m- 



qaodaatem mmas6r^<iumfit»aliqaKica' 
lorisacqoiricVB^<S^fiGalepissdic3t k re ^a 
gioBeexHiikm,ac digeremem calidicateac 
quirere,iatelli^<iuseil,fi:^di£ate remifia, 
aliqoidcalorisacqmH qaodigerere po&t, 
tamea aoaitiaficias aUqoid tr^iditaiisia- 
bere-s b Nlmdapertis v^bssdicK,mmqaia IS 
ff igiditate depo^it^mm qtiiacaloreaiEim- 
pfit.8R.InteU^edepofaifle,1joc eft^remifif- 
fe frigidisate.aa & in ea fr^'<iae partes rdm- 
qoutur,aflump£i!e vero calidicatem^piaeter 
frigidftateiUa^qoaCiftLaiauat» oin CifiKi ia 
fycd&s ei!e<i^eat»qaoniamfifr%iditatem 
penitas ^oneret,efietex tribas praais coa 
fiatos qQaHtatiba^ nibl vero in rera aamra 
iraconfeSam rq>eriripotell.addequ6d ia 
aiiam trafinigraflet ipcciem, impofsibileqae li 
cil^t » vt ia alirs qa^iitatibas fecaadis cam 
noilrate fia^icadmembaberet^vtGalenas 
teftamr^nempe primK qualsatibas m to* 



54 BIL^ A V otv s 

fe eft. s E. Ta ex tei^fo v; tibi aaeori ocamk 
h£c 6icis.^ a a Jajdica coqtftac»& res natar« 
hoc ordiae cooBantur, fr^bd^herb^E m csLi 
dioribas r^ioft^as mimis f r^i<J« ftjadiit» 

f &{iin frigidivoriantarpariititiSv^^adcalja 
das trafpor tewr ^ caUdiores finnt Jnoc dVri 
giditatetn r^nictuc, vt non penicus depona^ 
neqaeamittantzalioquiineadem fpedeMa 
efl[eoc:imdC vc de CSfthideioqaamttr^&frigi 

jo dicacem vndeqaanqideponer^^ ^aonre-i 
micceret jlli vis adilridoria nm iecQarecor» 
^aam adhac feruare fecetof Galentis-s fi.P^ 
totehxctibi€ngere, &'proJUbitocoincnu- 
n.Gaieoi verba iunt^&^yita.tem dep-qp^e- 

J5 B a.InteUi^(nirerugias>r<3niccerje*4Uoqui 
in iaa fpecie no feruarecar. ss-Addic uqvii' 
rere fdcultatem digerentem,<|ux aon nifiia 
caliditate confiftic^ «.. Nolo verbisamplios 
contendere,ita Galenum expcHJendum cen- 

ZQ (coS acqaiefcere iabeat,acqaieicito:& mi- 
nas , inteaci^nem taam feqaaris. Voam eft 
proculdabio feniieodum, cdm remittimr 
frigidicas , calidiratem introduci aecddariu 
cile. At taata ieruatur frigiditoiJ , vtres ia 

2^ fua fpecie coareruari pofsit , proptereahjec: 
non eil conueniensfi«nilitado d^ Ciftho^c- , 
fpechidiiiefforu locoru^adde ]|^babarbaru 
Rhapontico in iecuDdis<^aalitatibus copar^ 
n>CiiUiu vero in priajis>^aan<jaam ^d ?eai 



1>« SIMtlf. MIDICI M 

i^hathoc panns cofukicat, veniiitan^liis 
practemjtfsis argaai&taii<|a<xkbiopf<^^ 
ietiteotia addocam » qood atleo e&ax ent, 
vt illod eosaredifficffifliiiiB&- sE-Qacwtea 
eft Itoc arguiB&un)? iliiKiiam exaodire pa"- S 
CQpja.B R A. Audies alw^dle .<jQae wtio^ 
loco odore peoitus careaoc» ai alio vcfo fiat 
odoraea.s fi.ianB dia aoresere3fi,vt ^ntetiaiii 
iio{hanrccmipToha»me& pa"dpiaiii,B X. 
En Oiofcoridesde ki<k agens»iDam,^^ io lo 
Iberia,^ Macedoaianafcinir,odoracaficit: 
iilam vcr6,qaxin Tbracta» & frigi<l^bps 
locis aa/dcor»o<kyrecarere tefbnir.s E N% x. 
Quider^ad E>K>fcon<la»&es?»«..Q« 
pacant Dtc^ccMrMieiB ita ^pds r dk|oifle» j% 
iot^ckciptuntiir.N^B dc liii^^c^^llj^ 
ncaixi,& MjDcedooicam caeceris pr^ft.m^ 
qoam taai^ dkitiqood afsat o^CM^ecarcani* 
in odore vcro Macedcmica csreris fo^iestt, 
At ^locoTu dioericasodof e probS ci c^o- » 
rerebosip€smfert,qoi$^»<paaa tilyrmpro 
rcgic«je & tafe„& calida pw^te^s £. S<3to» 
^ Mt^^noefleTO^^boridca^qoi IrKiem di- 
catin TIuaciaod<^ecar«eBii A.Qinscfgo 
|iiit,c|cii tamo» fide^iK£s^?sE.l%eo^tfa- 1$ 
itasdft m i^ deplantatmB cai^ s & a s. 14 
^^^rfcmlocKViide &I10S WHsinlo» 
ds^pa<l bmic aiiAorcm asnoiaati^^V* 



^C BELASAVOtV* 

ta percipitor agit^docecqv noo temere a<iiaa 
giolerumgeQas^qoodapalatigratia nome 
accepiCvCeaAaethuJ^ceniailus>IriSi^eBif' 
jdem geoerisreliqua>^uorumpi^a%ueiiihU 

5 penicusoteac^Atfiredecontea^gtoi&^lioc 
quod dixitnihit penicusoiere»noiv r^feriur 
ad Irim , aut ad Anethu,vd Fcsnicuhim > {ed 
adaliaolerareferridebec,quaenullampeni- 
tus^dummandantur odoremhab^c ,vt La- 

xa aaca,ChrylbUchana*Alter locuseft ia eode 
fextOyvbieademficcata » & rec«itiaimiicem 
comparac,^ de caufiszucchari mentione &- 
dc>qu3e dum receate$ funt^dulces guflantar> 
exiccaiaedaicedine priuancur. Potleaaddic: 

j^ Virideseaim aut nihilol«^iautnon aeque^ 
ficcatae nimiram redoiet , vt Iridis radiicVi 
des expreflenondicere noaokre,ie4QO^ 
seque olcre.tdeintellige delocorum dmerfi- 
tateiquae &iat^vt npnaequeredoieat^no ta^ 

io me vc odore pcqitus defticuanturt nocato% 
no ponere Iridea^iecududiuer^r^ioQe& 
odore,& inodorem^ac potMjs imltreaiiisius 
redplereyvbi docet ficcitatei& caUditate^res 
magis odoratasr€d4ere.Hec fiJiteuis^.v^ba» 

isargumetoetiaiIIadeft^tra)!i2>use(taofis plu 
ra,melioraq;odpratprtim^i^a prodeui; 
meiius enim ibi^oncpquiFar , & f^uaedafic^ 
cataolear,,viridia. aihilpi|t»vtqJ^a^iaii# 
€tt^PQnuIla^lgm.piisip^ 

, ' Irii 



1> E SIMPX U MiBlC, 57 

Iris , & Ser tola campaoa, vbi videsaiTerQifre 
IridouiD f foiola r^ioQe,magis<^Qideai re- 
dokre^iedinfrigukodoreiiou arec.siK. 
Noadam att^itiiocum > ^oe dtaaimus esc 
Theophrafro^ KJd quidc ijdims^cd rtoio^ ^ 
njiiSiSi: liosiocospxecermirrereulle verd,qQe 
cicafH^eft in vliimafere isxd libripartei vla 
docet rerra , cpx res paric odoratas»iK>Q de- 
bereei& iimoiam^oeque pMigiiem,iieq; leQ* 
tam,qiioniamhQ£aoris,&ieatoriscaalaca- lo 
ior noa£qaefimgeturo£5ciofao.Paiil6poft 
addit, Hac enim de caa^ Iris mdior in Iliy^ 
ride>qtam ia Macedoaiaeft>ia Tlirada ve- 
ro^caeterisq; E-^dioiibas locis^ miaasco^ 
&irae idoneis odore penitos caret^ £.Hic cix is 
propriciocas^qae citaoi-qoidnoaiparies^ 
vt tam apertam feateatiam mires? b luTbeo 
pbraftamiaieIl^o,vtdeviridi Irideloqoa^ 
tur.Nam nea ieiplb dii&mat ^idarbi^ari 
aeceilariumm^qaod tamena voiatenAil la 
difcrepatxnempeiicca radixia qaacimq; or- 
ta fit pama redolet, ia bomKia vero & fr%i^ 
da ionge minasat com viridis eft^odore pe* 
nims car erevidemr. s£N*H£ccommeataris 
vt libi m^ii occarruc t3 e. Jmo vt latiQ M^ li 
^t.nam locoram dia^rfitas odores qoidem 
r^nitut, i&i penicasnoiiaafert, prxf^iiia 
cum exiccacac faeriat ioc ia tcxcen ds ha:b^ 
expcrietiao&aidit, guxelQdscalidiQribas 

c 3 ; 



jS ^ B R A SA VO t VS 

Ferrariam tranlbortanmr^odare aunqu^ 
penitus aaiittut , v t in origaiio patec emoa^ 
te Ida Crerenfi , Fer rariam afporato , <k ia 
noftro iblo terrx mandato. s e. Noa videoir 

S tan ta locor lun diftantia hec^qoanta tila^qoae 
inter Pontum , & Arabiamintereft.B iuDi-. 
ibn eia hacc ad xcm nihil^dc, fed tooc k>co- 
lum qualitates. Addeeilek>ngias fpatia io- 
ter Idam inontem^& Ferrariam»quam intet 

lo Poatum» & ArabiaQi^i Pcolemsnm conteni 
pleris pr ima Afiac ubula»& quarta.Nain ia- 
ler Idam motmi ^Ferrariam interiuncdd* 
cem Sc aStOy vd decem & nouem graiksua. 
tcr Pontu vero di Arabia vadecim>vel duo- 

Vi decim gradus. At haec omiila feciaauis>id 
aosmordicus t«nemasoblocora d^erUta^ 
tesfimpliciu quaiitaresnoimmutari^iedre* 
mitti , & quado<^ adeo remitti^vt percipino 
videatur,mfienccetur : vtdelride a Theo- 

ao phrafto di^um c£L Imo & excufaiioaehanc 
acd pere nepigeat deeo^quodDioicorides 
didt,&abalii>ailerimr, radicemBJieaoda 
Tecarere;iotellige cum recftQseft. Nam eac- 
cata g^auem quendam odoroa eaotdt» vt 

iS Iristacit in fi^ida regioaeorca, sbn . Arbu 
tror ad Galenu» & Dioicoridem radices fic-^ 
cas fuiflecomportatastvtimpradenciaruai 
ctiam Ferrariam cmiadimiaur.sR. a $a. £fc 
«iridese£)derc»&£cds vtebaator.propter'- 
. ^ camic 



« mlroiD cetih eft , fi odore alique Kabebai:» 
quododor<j pcQKoscarare ^limficSedhis 
oixulVis ad uegotiuiii iam cocpmm acdcga- 
inar.s£.Neiepceokear,&hmc alrmaxuoi- 
guwauausesporrige^^e. b K.Diciodes. s e n. s 
Ia<3oisaIUjap6£icoRh^>arbanim diiSrrfe, 
^aoniam Rliaponrictim pr^oogam radi- 
cena Jiabeac » R^barbarum xocao<kp ^ ve^ 
luitrapi pos vero dicimtisBarbaricos viros 
praelongas»& mdgoai Rhapoodci radkesin xa 
firutta diilecare» qoae ia rotoodam qcacdam 
fbrmam vergere videDmr ^x.S£piGs a ccdi 
&iim cft,OQs abiq; ratktoe/ed vc med occor 
rit locu£oseiIe,aam taimpraefentiariuo^ilji 
poiios5neradonc,&cxappeteaal<^iiivi. i^ 
dearis.nempe & ailero ^ tcttor radjce Bac, 
quam Rhabarbaru voeamus ^ roiouda eile, 
Sc qaaacua^qae ex his,qu£ ad oos appor tan* 
tar,extrialeci3m fuom^orckem int^gru ha* 
berc diudem viidiqae. coloris, 6i mddem 20 
fMb:6aBCiae»qaaQqaam &&oiiaaiiqaam£:£^ 
fira videaatur mdiat^ imo & RBabarbaruiii, 
<pod roruodum eile &temur»vdub rapuaia - 
iu daas vdrrespartes diutdi pc«dl,oe<^ hoc 
eb0at, qnm ia rotuodum v^gat. Nos vt de 2% 
kac.rc dait^£aiamju% 4c vcru Rhapootica» 
Sc vcru Rbabatbarurccait»vidimas»Rha* 
Ima iohoriom^iii£ci SiaibaUiFifciGc- 



40 ' Ba ASiivoi-v s 

tato.forte&nuncadeft.radk erat rotiiD& 
non quidem perfeae4e<i vt ad nos ex India,. 
vel Arabia inipraefei^tiarum in diesafieran*- 
tur,&aLi^aidclicetparum)cdoris Biisbar- 

5 bariferuabat,imd&foiiadiaeriaefant^u^ 
noftr^E rapaefoliarrferebant , & eafdem fere 
incifurasbabd>ant, erantqoefolia vdnti d^ 
troraMobuifta.SE. Haecfuutne vcra.^ Rjfe^ 
puderetreferr^^ idbisoculis vidii&Q-SE, 

lo Forteerataliaradix3 a AjMonmiror cegar 
r uluavefle > quonia & imio confeduses. Aa 
elTet eadem>adix , aa'diueria,difputare noa 
aggrediar>fedGenaamproficiiator,vbi iU 
lam videre licebit; Multseeaim in prxfcri- 

t% ptoboi^o funt eiafdem generis radices , nifi 
obaruerint.s i. Aiiituis verbisncwxacqaic* 
fcent.B R.Nonacquiefcat^fitmflii^verita» 
lemexpnmere, & ex confcientialoqai : imd 
^ nuncin Oetiotria,quae^^go CaJabrKi M^ 

ao dtar.qaoddamBJiabarbari genusoatoar 
foliahabens pr«dido Rhabarbaro fimilia, 
radices vero ionge minores fant , & inmsra 
briores.Iategram radicem milu doao dedit 
egregius Leonardus VefpolusMeapoIita- 

xf nus,<jui illam ff piusexpertaserat:&»t^di- 
oerfis bominflsus qm'aque4raclunaspotm^ 
dedimus > vQicufque .fingulam drachmazn, 
ia his quinq; inuenimus vehemcntius edoce» 
le , <}uam hx>cQofirum voouim BJbabarba^ 

ztm 



mm edacai.iiaiic£oais illutsradickpaitait 
dk>£pi ibctio, ^yiat nnii i>t fe^4^ roton^aiifiii 
pca£felm«$B,PQta$t}era4»:es;^sa&l(ara^ 
riJs R A. GalenusiopiOTO^ Aaddods^vbi 
&cpoaic^plidatheriacamiQi£re(}imQa»de l 
Rheo ioqaes adoUerari iQqmcl^ verb^ la 

lodsmfcitm y&md atq^^mxMm^ ipfam, 
dixaQtyqao faccam remittat>ae tam^io- 
CQm^vt jyocaftt»& aqaeim^mifein,gnam m 
KheonmkcAtu , vt aoa ^om adaos po^ 
ea miitaai;:^aaaKd>rmi^ia^tiaopas efi; 
venim^adalterino^ceraeadi»<|Qam&cil 
lioiecoQfeqaQamr^^fasTpontis Rjbeom 
aliqaandovideriQt.Hamdixipars,<|aacfub li 
aipa^im veai^deia per tomm Bc ccmf^s. 
non eftjied rarior> & ga&i tentad^porem 
adftringetem veImiMum,vdob&arar«ni£- * 
tit , cam t^^ aiilteiatQm xkon £t, v^^ 
mentcr adiiriDgac^dtd tamea &iptoa&a 2a> 
minofameffidtar. Hxc C^amsdeEis^^Qi 
Rteoa adaUerantjiBprobis viris, jmd &^^ 
aliorom £mpliciam ^dtaator^s, ia lar- 
tk>de compofiitiooe medicameQtoram^ 
ccada gaiaa,conqi^iair,vbiii priQdpiol?- 
itaamicosadmoaec:Amici,vpsadmoneo,i^ 
iQiocqaoqae mefequamini^fiartisopera 
pakhreobire vditls. noai&benim qQomo* 
doatomaioatioi^pca^aatiisima^wai»* 



4% txhskvotvt^ 

ois medicamenta cnihi adFer^uar , eo cpod 
per did iliiommgenarumrermn ^oempio-.: 
res { Grxce Rhopolss vocaat ) variis sKxiis 
eacontaminant. Praetoeracfodaanos bos 

% foliim, ied malto magisetiam^catores^qui 
ilia aduehaot,incuiare,aiq;hismu}td magis 
iplbs herbarios,iremhil niinaseos^qoi ram-.- 
camHqaores,luccos.fiu6:us^ores>&ganai 
oaexmotihusin vrbes coferuDtrhi fiquidem 

lo omuiu primi io ei$ doium exercet .» vt Gaie* 
de medicametorum adulteratiope apprime 
conqueratur^ Eld i*emper abibrdum ex^li- 
maui Poticx r^ionisvkos Rhapotici radi- 
dicesexcoquore^ a.£t id ridiculom iemper 

15 pu taui j in loco y ia qao taota hmtis radids 
copia inuenirur , quanta graminis Ferrarix, 
^coqui, vtfuccusextrahator^&visaquam 
fabeat. Nam quod elixu eft,deincep$ ikdlh 
corrupetur.Neq; puiandam eft fieri adoUe- 

ao ria^vbi taota alicmus rd copia iit , & aailius 
fere pretii exiftiaiecur : nifi quis dicat exco. 
qui vt njaior CQcci copia par ecar.Tamen te- 
cens Riieo Cacd copia emitrit,& fi aqua mi- 
fceatur,facilecorrumpitur & ipfe.sE.Tame 

34 Galenus id afferit.Ba. Dehis^quaeipienon 
vidit^iiii £dem in omnibus tioa adhibemas» ^ 
cam & deLemnia tmaagens^sllam putabat 
hocdinofiguiijecomifceri,prius quam octs* 
]k yidiiTec^cm &ic m Poaco GaieQtt$,pixi« 

pter^ 



I> S II M F L I, M 1 » t C. 45 

^^rea hoc ^i^e ncm liam : led id f ^al^ 
vc ab atiisaudiok : qoai}im& Aokena ^od 
idfsn aflkat^j<^e Mefae. SE.Qaoddicdias 
Eii€Oti,radicem d[c ntgro ca&o fimiil, Rba 
barharain veroloteicolofK,iios6teinor, & i 
Riiabarbari radke^njgraseHe^^eiKiizm 
c<^tex aofermr^ iuV^tjaeifittdl> s b.Nod 
vtdi.&duoikaeaiendica iuecarrk.BR A.hk 
)kis;<^^raconfiac, noneftopnskn^^oa 
ttooe vti J^ fenfu^ ipfe ioder efle d3>ec. lo 
Forte radicesaliqox, <|Qil>iisierra k^j-ere-; 
bit^aoi exu^ > n^x vjddmmor. ss »».Hoc 
etiao^ diicmcior^vt Rhabarbarom com Rba 
pondco ideoa efiexontend^am, i^ooimaaeac* 

• dempropriccaces^caedeop^ationesBi^o^^H 

vocatoRbabarbaroinioar, <|Q3cab«iiiqo^ 

RiapoQikoinrf&icr^te &tr. la. Ba^deia 

0030100 funt y ied longee&ack>resm Rba^ 

barbaro. Qois enimaoibigk doo &nj^ida 

eafdein vires n^ao<^m kabere, &m vno 10 

mteafioreseiie»qaaiJa io jdio,& tama» eront 

»vfpeciediaer6r AddeMaoriianos Rfaabar 

baroattrflKiere«qood ik Meoa cra^m edo- 

cat»^ pitoitaai; antiqoi camcn Rjjapcmdc» 

id aon attribu^e.Quaqaam & m RJupoa it 

ttco rationes muensre Kirem , ch qoaseda- 

cit^qo^o^nab i|^e]q>rdruoino &: nqie 

e3cacriaionkad<kietome pr3Bpafat,cra£- 

^md^ acq; ^km{ia:^»exiuuaruadioe^ 



44 BXASAVOXVS 

tergit , Scctiam craffoinaait ,{ed reauYsiu^ 
quam ex acrimonia.Eft vero adftringeos, 
qiioniain fehabet ahquidterrei, quoair^i- 
dum eft^vndeeafde vireshaberefatemur » & 
S tamediuer{aefle.Veruquoniaminterfeia 
multisaliis fiaiilimdinebabeQt praeterqnam 
ia b's pr^di^s,propterea Arabes vififcmc 
in RhabarbaroiUareferre, qaae deRbapoc- 
tico ab antiqui^ fcripta faoc » cum tamea& 

la aliaficradxx^&ipfidiftiadam^ciantaRha 
pontico. Antiqin praeterea faduat Rbapon- 
ticum leaem ,fed Arabes probant RJhapon^ 
ticara ponderofum, s£ n. Id fii qnomam^ad 
diuerfa comparant. xiam antiqmaliis radici 

X5 bascomparabant»Arabesverdcomparant 
radicibus in eade fpede. b r. Leoiores xadi- 
ces pocius probare dcberet,quonia pro BOtat 
exquifita ab antiquis ponitur Riiaponticu k 
ue effe oporterei Prcterea opus eft coparatio 

XQ nes iuEeUigere,& ad eadem & ad diueria-fi ta 
ergo abfqi rationeita diccs^ nosratione da- 
fii,quod iam didum eft fequemur.sfi N.Vbi 
radicemiUavidifti, huic Diofcoridis defcrf 
ptioni de Rhapontico fimile? s k a. Vaiems 

i^ i n aedibus pharmacopolae , qui campana pro 
infigni habebat Juc(vt vir erac^nuUi fMtrccos^ 
fumpcui) exripisRiia fiumixiisin Maeotide 
paludem influentis radicem hancj&ipfim 
heibam Venetias poitari curauit, cujhaai 

Diofc 



K> 



1> C S I M P L f. U E » 1 C. 4^ 

I^fcori<L<iefcripdoade6 <|o^kabat, vt la 
ipfe ribiipfifimiHses-MeimQitlmiasradicis 
Aminiaaas Marcdiiaasxx^Hiiioriaram H 
bromqaieas(deTaGai verdprmdlog^tar) 
hoicRiaviciauseftamiiiSvmamsfopdlBS * 
qoaeda veg^bilis eiafiie aoimois gigaitar 
radix proSiieiJsad viosoaairipKces medda- 
ram.s e k e x-Eft ae Siabarbi-o fimife^qao 
ouacpa^im vQmar5 b k a s^Noa eqai^ai, 
jfed porios R.liapoaticQVfi&:o^ iiemprissm 
quibas Rbapoaticam veftrum abflloWo* 
fcoridis diflfeirire moaftraiiimus. h ^a a a» 
R^a:imraea:^d Dioicoride ^ aut ahqoeaa 
aariqQum aaiboremtGoftrii vocatum Rba- 
barbaram?BEiAS^odamlteca!«>illoar- ^ 
&(Kemfc^uaiiimpetis,Mai«:ffl«irio|^ 
ffanfire^fccreai. vtresoiamriusa^tur^vm 
tamea praeierireaoa p<^Kim>aeariaeadlH^ 
' apadaatiqaosaadior€sadiiaeiiifl£^& bild 
giashaiiacinatcH-^qaiRl^oauPl^iRia. ^^ 
barbaramefl^ esito3^aat,qaaQ^aai^ 
!i«naoaimeRiabarba4ameatio&t a^i 
!oH>* v%<ipatiQ compo&iiMje^je^^a*- 
X/jf ,HEa.^adesie taiaaeaire^aui^aaaBtal^ 
aUis inueatam? B K as Aj^oadom e&ri aa- ^^ 
deo/eddiaria$mtm.mei<podaa|psoeoacc 
pi^examiaabarforter prm<|Q^^B^ ,qoae 
aMiccpia»is»tr5rfao^us^pOToffl^ tr^ 
sr^def^taeow >aac breaifc^ris laaQ^ 



4^ B R A S A V O L V S 

bimus.SE.Senrisci:go Rhaponticum Dioicd 
ri<irs,& aliorain antiqaoru, vc Galaii.Pauli, 
aliaoi rem efiea npftro vocaco Rbapootico» 
& R.habarbaro? b a, Non a>od6 hoc leaiio» 

S fed adeo certus fum » vt alioqui dubitare ne* 
fas ar bitrer.ln fumnaa igirar Rhabarl^irimi^ 
quo visfliur,diaerfaTeseft ab aiUiGooru Rka 
pontico.SE. Arbitror np drfqturoi aemalos^ 
qui in hanc tijam feat«jdam fcribant. b r a. 

10 Etnosaliterfentiauis, n^aranem lciKcet ia 
h3cc i"cnptoru:nempe isfatuus videretur^qui 
<k re fcribere titcty de qua ad hec vfq; tem po 
ra tot^tamq; probi virifcripfere» vt ojhii ad- 
di poile videatur , niii ad fenfttm radicem 

T5 ipiam oftendat » Sc herbam , &. rdiqua » qoac 
oculatafidedeipfa videri <kbmt,ak%eEit 
cpuma fcf iptara » 8c optim^m argiimetmn^ 
ifi quodnoUas reclamare poterit.Hic efi ia 
his rebtis verus aig^ameotaQdi modus ex rc 

fto ip{a,Naexhis^ii^ ab audioribusderomfitor, 
vtriq; parti defendendianfa pra;brtiir.sEX>c 
B.habar baro iatis^ego Sc hoc, & illod in mea 
oficma feruabo , 3c aia a^s pr^bo, qtyc 
i»diceotor a Medkis : id verd fcire peccix* 
pio,qoibas qoalitatibusiaiigniarur flhabar 

*1 barum^ Xh s a vo.Mefuc iodicamt calklofii 

dTe , 6c dccum ia iecondo ordine, qoaouis 

nonnuili in primo cffe pr^^riot. Verom 

c4mlii oames QxdiaesiD cr4^{|aitesakaotiT. 

"yQ^:--:^..- qtuori 



© E S 1 M E t X. ii » © I . 47 

riFe io£^<3a paarte ica«MJi^difiis»& ad 
^tum atriogere.Nam a«^iait2>os ^«^ 
^onqoealrfkii:. pon&in»ffificrfi^^ 
fiBtiecorisrAeiosv^iditasfiaiimiawtoi:»^ f 
^onqlliea aie^qaiRhabartou fai»picre,ck 
camaatis^ pedes v^aneceai acfl^mpeiifiQ 
£b^e»3f fin prei»fibanmr,emi» fiiiop etoe^ 
rtt : qudimts a mottis pro kcore ptjrgaf«io 
^hibeatur:<}oiprobao<iifimt*vbiiccorKa- lO 
monbospleoumfit, & fi^c^da <p>aliatc 
tionaffiaatur. sES,Nep%eat>Qro4iJ ou^ 
, berba^deqoaagmas, priascp^taiesreKr 
re.8 R. Ud libeottTefficiamcyento fiboc^- 
&jrosfoai4>crGakoir^^a»ced£Te<^ ^ 
tetv & per vtao:i iikmrcgiana »003© in cakie 
^oiniilibri defitoplkioaa oiedkaaimtQiraoEi 
<5oaliatibos»edocuit,vbtiaqoit,<alidqm pfi 
mi ordiois aoajioaii , qood oos excaM^it, 
Bontaojeoei4deoter,redopaseftd«oojlra.. iO: 
tiooe ratiooalivtiadhocprobaiidooEireo- 
dem nK>do fir^dam ^biumdiHD , & Swim^ 
quod deoiko&atiooe® rcqoicat «laio > qoo- 
4i^a^*ooeoi vatenteadcptom.^se*?rOTos 
^turordo cakfeaioacmic^asae 00 babe M 
Um a.No,^tix 6cife& ato faMiatar ^ur 
verdmaoifd^eamcakfeccrc, a»r&^^cc^ 
re^t hoai^are ,aur de&:«5»re po0Um »ea 
feundi ^^Qcdims dio»W-:S£>*i3^ At 



4S BR ASA VOLVS 

omnia, qaae in tenio , & qaarto ordfae fant 
matufefte calefacerepofluot,a:ut igitar mih 
cudo3K.Inidligeiila»qaeiacipiutrectiri ca 



fenfas grada . Nempe iila » qiiae vebemoic» 
qaidem» non tamen fammecalefacere»fr^e 
fecere»hamedare, &: exiccare poffiin^in tet 
tio funt ordinevinceliige iHa eflecalidifsima» 

10 non tame adeo vt e&haram moliri pofsint» 
At qaxadedcale&cerepofiunt^vtefcharam 
moliantar,&vrant,quartilanc ordinis.frigi 
da vero iu qaarto ordioe adeo infrigidanr» 
vt exticgaant.de exiccantibus in quar to or- 

25 dinenallam ina^ximr > qaodao vrat fimul . 
apad Galenu dmcepsvidetar>tres jftos ordi 
nes/ecudum fdlicef ^tertiu & qpar lu in trjpli 
ces differetias»ve! partesdifHngai.De prHXK» 
aute ordinean in partes diftinguatar^aulla 

2.0 mentioae facit^qooniam eaident^ non cale» 
facit: vade diftingui no poteft > tam«i in aU* 
qaibusprimiordini$& fua quaedain ditfcre- 
tia inueairi potedide te verd,qaa£ in qaar to 
funt ordinejnoa foiii tres partesaderant^fed 

^S longe p!ar«:qaoniam tnaenuintar infinita 
caiida fecondam iatefiorem>&remi6ioreaa_ 
calorem , omnia tamen ia quarto lunt or4i- 
ne.Hoc au tem iuppofito de mcefla pf o qoa- • 
Utatibus iimpliciim medicameatorom in- 

ueaiciid 



3> m^ S I M ? 1 1. M fi B I. 4^ 

mii^is adrem propofitam fa-c^ecfiamttr* 
SB- Hiaharbaram ipmi calidum $c ficami 
eminmedia partcfecQndf or<Jiiiis.=BR a s.Id 
iadico & attH^eread terdam, ^ooaiam isa 
mfeftiisimecaIe&cit,&eic3»&iaasiQrenfe. f 
atqueexiccat,S£. Atnoftnmi bpcRhapoa- 
ticmD apod aotiqciKM'^ immmmi^nsiA» 
Si berbam iUam iegamns, qox cmtmemii 
maius <iidtarvbaic adcofeiilis appaief, vt 
ip^etfineperfonaincederevideacar.Vo^fc lo 
plares receates,& Leoniceims,abf<^meeam 
effecealaerttnt. Taigimrbarbam,ac mScc 
manibasfumito^sEN, Iam<^,I>io{cori(fa's 
textamlcgas^ X A. Aures prarfb^ta^^ Hi 
quit^Iagladis onds (cik Qb&s e. Habet eg if 
dem, licetMetaeetiam Romanacco^ri pof- 
fitjR.Ot^onga^s.Necab hoc diffecmaB., 
Cobre vt iii bra^ica virKiisE. !lla vere Vffi- 
ditatem babet/^ extra fabalbekk.BS.-Scr- 
r£ modoper ambitu inciinrfsie^. si. H>c io 
noita qaadrat.s b., Omninaiacifar« font^i 
c^ parux rcaole rua»d fim ^e bal^t, iomu 
triamveaiiqa3ndocubm^akitadib£^Bi.^ 
Hocff eqi^ofifsime vi<H.babaaimira<yces 
longiores.qaaa beAa altera^qaam vi^ af 
rimjsa A s A. Molrisaradice^in^is , m<^ 
Imspapaaeram modocapka ittnc SEN,Re- 
^ modo pap^meramdtxit , qiood ccoca^u 
«api»,non ^ omoimx vtSkd papaacr^ 

d 



\0 BK AS A VOXV S : 

B R A s A V. Flomcolore ad caei: tileS fndmai 
to.s E N B X. Ita cerpe videciir. s n a s a. Coka 
£miIefemeD,veluriianisinfiorc intioiaitar^ 
s E N- Et fi haec res laaa appelUriripn pc£iit^ 

S fimilis tameri knae videtar.B r a s a v o L^^ 
dk vafta > pondcroia^dora » bngita^e^ 
binacubita,fiaccop!eaa, fapoveacfi, ctsfD di 
foi3ione,cklcedineque aliqoa rabefcensj ^ 
cuiuspariter nibefcat fuccas^ssN.Iagdbi 

^Q nuUam acrediaon percipk> y&nullam vel 
iniiiimam adftriftionem. B R A.N^c cgo » ta- 
^enoptimemando , & iai? snagna copiam. 
dl^iutiai SE ti.Sufpicor jgitur Qoftrnm hoc 
K^aponticumj^id noa efle, qmd Piofcori- 

js des centaureum maias appelkr, praeiertim 
cum ex A pij^ afferamr. » ii a* Afe tar<jtu- 
deni ex Apdia , 3c fpoate oritur m m9me 
Oai;gano,nuncfandi Angdi.ob Arcbangc 
lum Michaele, quiibi viius cfi, appellato » m 

%o coius pede olim Sipontuminfigmsvrb&fi- 
ta cratynucab eo diftat, & Manftcdoaiae ao 
m^acquifiait^alias loca cdeberrma ,nanc 
adeo prefla,vtvix extet antiquitatis ^fc&i^au 
Qpaaisergo ex ApuKa aSa:atur,& Diofeo- 

iS ridesinLycia»Peloponefo>Hdide,Arcada, 
8c MeiTene abundare, Sc plorimucif ca Pbo^ 
loen,Lyciam>Sm]rrnam naici ^teatuf ,no ta- 
men n^taU^lcKa eoabondarepofle , imd 
&in Lignriahoc^&EJbaponticam veftrum» 

ideft 



Meft^ceQcaiBW& iiii2eaitar.s i uJmd ic n&c 
F<^fari£ habetor, Scflexiiipcm lodsplaa* 
tamm vir^s a. ErftitQnuii iperamas mol^ 
tasalias herhaslftdQosa&red^^x. VcaiceiB 
dehac re recqptoi caoamos» cres dioedasia. i 

oim Dioicoridts,^ Rhabarbarmn qiia vti. 
mur.Bit A.Iaidii caxtaariom iBaias aoo^o 
i^ocato BJ^pcottco; fepares, qoia m plari- 
Imsdi&rr&vidmtur^qQamc^iadkes enmt, ^^ 
qQariHS £ vnam igaoi^^os ^ per^dain 
ipiarom ki^oiiam aefrienai^sB&ixx. Ol^ 
cro ^tar quKi €iit edoceas^a A .Tibi iaiis 
£t hoc^ac^omBJbapoiitica acrn^ Dio 
^rtdisBJi^oaticaii» <Hdic£Se ,n^ eciam i^ 
eSe ceataormm maiasemfdemDio^oridi^ 
oec p^om ioit^adeo iooeteiam opmicmi* 
bas>}dfimp!e3c oon e^id><^iod qimkor, 
daxko^rafie.s £.lgitar JKicRhapooticB pro* 
^c^^^ioeepsctoitmaoflraooomgreiie* ^ 
tar3 3..lm6 coU^^eomifa&x muhis oo 
mioiixis^oa,^ c^ &e^2eet^im^d meD& 
xg£m rqparade^v^^ £ lulam iioma^'^ 
xicceperam^ tam m^oa acepiHim p^fose&a 
rus ofam^qo^ vobis loqaeoQbm^S^-^^ 
mo,m22i^itQr qoatoorl^ra&es^pliea. 
to.B K A s,Eo mmc ^rariem pabikisl%^ 
8»Nx^<^ dboxadicam geoeia hal^tor^ 
vi^afo n^ios > 009 nit>&diac deifhorama 
4 4 



^Z ER A$A VOIVS 

hoc genus Diofcoridis centaoriacaeffenoa 
poteft >fed alia qoaedam berba eft,qaai» oos 
joaoramus > pafsijn m hortisFa^rariae i:afdr 
tur, & pro Rhapotico a PhaiteacopoUs vm 
S aitar/oIiahabetnuci$iQgUndis»&qi3aEai 
Diofcoride ddcribontar, eo dempto» quod 
foliamodoferrae nonhabeciaciforis ditit&* 
s E. Centaurkm igitur efle non poterit. b k» 
Non equidem ,imdgoftam non habec»qaem 

10 fuo centaureo attribuit D!ofcorides.Veraii' 
tamen,vt nihil exhis,quae fufpicati fumus^&e 
lateat , Rumicis fpecie efle puiamus;Eft alia 
radix,qii2e ex<iargano monteFerrariam»& 
Venetiasafferturv&qua PharmacopoLe dia 

XI pro Rhapotico vendidere, cuius foHain mo 
dum ferrxdioifa confpiciuntur >haiK: Dio^ 
fcoridis Centaoreaeffe no dabitamus.Adeft 
Bc Biabarbarii vocatu» & veru Rjiapoticu: 
itaqueerunt quatuor diftin&e radices.S£ n* 

2.0 SiR.hapoticum vidiflem,omnes hasradices 
ita.cognofcerem , vtbrafsicam , & laducam 
cognofco.B B. A^Fingeteilludvidifle^eplus 
teporishac in^re coceramus» hacc radix,caios 
foha in hoc monte virere vidimus ^ & caius 

aV copiam colligic herbarijs,non dl ceoraa- 
ream maiusDiofcondis , fed illa cetauretm 
eft , quam m cfficina habes , & pro RhapOT 
tico vendis , primam vero Rutnicis ^edem 
iudicaoimas, S: certeRamids radidsvero 



centau 



X> S S I M PL X. M S X> 2 C. ^ 

diaiM O0I1 iact^fimillTmas vidima^EN £ x. 
Nifi cito propes-emas, t^cnamshic hshdc^ 
nude ex^cditi ia cc^l^mdis iiabis.H£&. 
Totherbascoik&iroscs? s £ n e x. Offidua S 
ZQeamoppkmros fam»vtmlul<k&>^ec4b 
}us.i&OQCibas<iifceda, <^daiios^ccaiosple- 
nos yideam.BK A.Smdes ^icor iabisizKia' 
cibas omoes herbas iaaeajre ? s £n* Oioaes» 
quiS^as vdmury& ooiaes £c»res» omoia iemi' ^ 
na^moes radices^ lu Hoc erit ianiaxfmnm 
:^or u iiKdmodam:oo eoim oameshai^e a 
mocibos paed<& ioac, iedahquat ia coaoalh* 
bas,aliqa£ ia Immecibas locis , & plaois vcu 
liascoll^tkar.S£^rbiGrd>armoae3Aasber. i% 
bas vircace m^is pdlece.8 a a. Poil&qoide 
e£,qaxaai^basfamidd>e^ S£. A po^uia 
^bCKxmbibafa m^aoas herbasceterispre&u 
re.& R. Mec ibltis&as boiasopmicmis parci' 
cepsifor ce tu.^ Hippocrateaccepifii m ^i- » 
Sda ad Cr^eim,<^ vtdetor prstene moca^ 
aasberbas^ca^eri^cam mqaic»Ta veroimctc 
moocanasberbas^ akis ma;idisaatas,iio« 
bisc<^gi^: oam £rmkxc^Si zcha^fxses 
£aiie^am6resqoe,&vd^iieQU(^es,<^^a 2$ 
aqaaticae;»propc^ tmxdoi^tiuem^^^aerss 
t»2it^em , flc^es tamea eaitzm, <^ieaia* 

timto s ^qc aaiamtar^cdi^io, qt »a s i m b c* 
: 4 3 



^^ BltA S AVOtVS 

caias, nec muldrob<His, {acciquedolciom 
clTe doo* VeruHippocratcs deherbis bque 
batur , qoae acrx bili aduerfatitiir, cma Atdc 
ram profeduruseflet ad Democridx ey l^ 

5 morbo curaQdum*s£.Obrecro te per Medi» 
cse artis Deos, v t ia bac herbaru coUe^Ge 
mecufis»&eashfirbasoftendas,quaeia moa- 
tibus»& qux in plaaojocbve aqaofo> & ha» 
meuti vakaat : hic eutm aon dc6mt coaoal*» 

10 l«,aquoia loca,& plaiia.Ba a s. Idlubeatiia 
me agam>fed aec «Maaes harbac hicaaicamr, 
quianoaauUx aUubi petendae^nectempas 
hocaptum dt»vtomaescolligaamr^E.No- 
nepoflttmusOmawsFetrariaafikre» & traf^ 

X5 plaatare?s a a s.PofleaMis qmdem^fed vires 
anjittuaUEH.Tameoeademfolia feroant» 
«aadem caudicem, eofd«» flores, & eofdeoi 
fi-uftus.B R. AS.lmdmuitxnon foiaificant, 
vt ca^aeae» xyloc^Qae » quae io montibus, 

iO &ibaccBli periodo ftQftificant,aiibi verd 
nonquam, & pinea nifi 6!fo qa<Hkm mcKio 
fob fru<MScat.s e n b x. Vidimos pineamiFet 
rariae,quae fr a&jsg%nebat , & nonc^gnit 
extra maniafpatio vnius millianivio h<»-t 

7^ EOmonachorom fanAi BartholoQMci,&ia 
horto patromianAiPaoli caftaacafl:».»a a- 
s A v o t.Froasis quidem parion t, praderdia 
pioea» fed imperfeSe matorant, &-pmeae 
suices mioores fimt. |ta oaisira. re$ d^it»» 



^^ hscc ccdoi&oJShalmogmii^umm 
jxdixm eft quod paris , Roa ^lQm> vt Tlico- 
phtaixus ioauif : quaauis 3c tora al^ai4 ^ 
dattaaqaamiiiata^>5ciiia£aiajCcdQm varo, 
ideft^/ornweft»&agqis,prxfmiinaim $ 
. mfiuxacceiefti; & ^ocnoo i>jiisun piaQtis» 
fedetiam iaanimaiibus vh, vmii, $ £.Qt^ 
modo iQanzmalibus^B a A*Ijeo&^mltai£3» 
jeameli> Droraedarii comidioiitar, tamea 
noQ paiiant>velaEgr eid &ciaat,vt p^&bo- lo 
lem Qon multipUcemur^ adeo cceM perioAis 
in viueatibus a^"t>im6 & ip lapidibos^mi- 
BQraiAos, H E R.. Haec niyi ad rcm> (td totos 
ienuo>^labor circa horbafu colledionem 
fit , fi prias me admon»» ^ an Biiaf^^itica t^ 
apad alias natioQes alio modo appdiecur» 
ouam Rhapomicam. b h. Nomifiailla omic 
to^quae a Dioia>ridecitanmr»qa€aiiam ex tc 
xpfoeal^ere potais;edamomiKoa Sera- 
pionelUuedjVelflea dici^ik varoHiipaiu tgr 
koc^odemnoimaeappdiant,quoaosva^d 
Reuponfico, C^mani vicaiiam iyilal^pi»- 
tooiictunt»^ R.ep^K dkoat»Ga^ v«d pcr 
e, & a, iaribant Reu pondci^ofaiinfaitOT 
ac &mm e^& a>media q tt a5amlit ^ afit:>s£>^if 
C^toiiK>imna»<jaaevni berbac,v4rj«kam 
raciislocis^^baittirrd^e^Galmas ia 
j^dncipki ^^ de fimpUomii meoicameii* 
i?WD«m£«i^«3basJ^rij,boci^^ij&W 



J^ BRAS A VO t VS 

referentes reprehendat^in^uiens : plenjnqac 
yero ifta herbarum nomina,aut Aegj^tiaca, 
^ut Babylcuica , qoaeq; noaulli aut priuatini» 
aut communi quorunda confenfu iilisimpo 

5 fuerunt, liic adfcribere mibi vifum eft foper- 
uacaneum, uam praefkt,^ quis haec vofct cu- 
liofius perfequi, feorfum & per fe apud illos 
l€gere,qui iranliulere. nam ita & libros ibos 
iafcribunt, vt quieosnocompofuerunt^Biu 

30 Non itin£cias GalenuSjVariaherbarum no* 
mina fciri oportere ,im6 eumjquidefimpli- 
cibus medicaaientis fcribit,couenit vt diuecj» 
iarum nationum nomina fcribat>quoqux<^ 
natio de quahaba ioquatar,fedieexnomx# 

15 ne proprio^ognofccre pofsit. vndeab re i^ 
erit , varia diuerforum idioaj^tuatnc^nina, 
€x hisjqu^ ab aliis authoribusfcripta nofunt 
referre > & illa potifsimiim , quae per vul^s 
cuiufque nationis vulgatur.s £ n. Qu^'nam 
^q font Khapontici qualitates=3 r a XkienusiQ 
feptimo de fimplicium niedicamentorum h, 
cuitaiibusjinquit, Riaponticum habere mi^ 
ft^ni tOTperaturam,cum hab^t quiddaxii 
terreftre frigidum » vt teftatur a<^i<aio > ^ 

a,s conittnftae|tquaedamcaiiditas;quiafiinan« 
datui*aCpnfpidtur.Aeri$eti^ oiiufda^- 
ftantia: eft par ticeps , quod indiiat com la^ 
taSjOun leuitas.vodeiudicamusnoscaiidafli 
&ficcfi,i^infincprioii»vdinprmdpipib- 



D 1 S I U F II. M :e I> I C. f^ 

£^mdij^TO^m€a.m6cdute fezhcma lUba* 
barbaro conximk , m calidiiafe i&ulcam diB' 
f&t^ £. EJ^barbaf am e&ae£<^ ^cam^vti 
calidaxnf&KA«M^is£ccosid^^i^cali- % 
dam.Sed 6 pacer^^ocm c^Ss^Hemas in col. 
l^etidis herbis? s £.M^iii pnmis<mi^ £o 
ies»pofiea omnesKerbas^tidcmiiiesradi- 
ces> demqi^cmioiafemfDa, qaibas^^iQ»2r, 
ddcripiLB K A.Acqaomodo£oresiiaQc^a' xo 
dices^&rfemioa coil^ere poteds^cam hxc va 
nistemporibis m foam p^&^kme i^ii^ 
s^ N.OmDiafimal coHigd»am.To iiiiiic<^^ 
nemedoce3i$3 K AjJ>rum^^£masde<^ 
l^eadanun herbamm tempor^>as« 911 iam s^ 
prc^ vmbiltcum eft> iUum tila doiio dabi- 
mias,qaocoil^eadis]i^bisaptatcmpoia«& 
3:adicibQs,^a:mi&as, ac ^oiibas iQaeaies» 
imd & <^buslocis qoxc^ berba c^sisics^ 
&,vbi proprias vires^Scacbres M^^ Mi^ lo 
tom eoim r^rc 4^ co^o , ^ <|aa pr<^i«^ 
lieibaortam^u^t. ss. £fiodax&^>d:a 
<pia partemcipereiabeat^<kmieto.B K. AS. 
Scheoam illam taamf»cae»iQ <^oauiialcrl 
pfiftt»^ a primamc^ows s.Ntdlas<»do &r z% 

uatur,^aBcK2basc<3epi^SL A.£tabUsm* 
e^^coppc^cimii ^ pda»2m &rem l^» > Sc 
l^i^<>r<imt^!%^&i^aam ^ibo^aieia 
^&^oab^^S iuallm& ia coili^^ 

^^■-' . 4 s 



s E N.primas eft m oidine fcripms chamomfl 
Le flos,quo fr^quenufuiiie vdmur.B a. Cha^ 
maemalon posiusd^cito.Nam Dioicoddes 
ita appelUri ceorec, qaia o4ore maii habe^ 

5 s £ N. Idaliasatuiiai., ied quomodo odoreoi 
malihaberetnaQqo^m difcerepotui,B it a i. 
Nonnuili putaruciloris maliodoremliabe^ 
re. Ego autan puto odorem mali praemamri 
inteliigendum : no^ tameii is praeciie odor 

l^ efl, fed in iilum vergit^neccuia£ibec maii, 
fed aiicaius tantam ipedciJBaac herbamia 
hoc monte coliigere p^ter^, nam ficci^ gaa* 
det^Sc macj:i$ ac toids viret^in ipiaq; c^idi-- 
tas,&iiccitasaliqaa€xpetatar^e(dmirorcar 

^5 fiores tantum legereilodeatis>cum St herba, 
& radices viribas pr0lm.$ n t4.Herl?a qooq; 
feroanius/cd flores l^rfum , radices vero ia 
vfu non funt. B R A. I^beo VI deiocepsieri^ 
s E N.Seroabo/ed nunqaam veadectar. b a. 

ao Neverearis,namcarabo>yteaspriasvedas;, 
Vnam pr^terea admijratione digoa eft» cum 
tresfintfpeda^r haQcvnam tacQjmcoili- 
gatis , qaaein n^o prbicuiam aareum ba^ 
betjfoliplis albis c«:cundatam, cumalteruai 

t^ genushabensfoliqlaaiapurpareacalajlofis 
efficacius valeat , $c Eranthemam a qoibof. 
dampropriedidtor ^quia verefloreat* Prae- 
terea videin bac iemfta teruamgenusbai>ek 
fpiiokilkwea^ yj^deqbryftaAcmuiiaa^ 

cupat 



iaipator,^dddedis vriois zb^s va^ Me- 
^io cor vos pharmacopoke hgc geo^a omx 
&riQs,qi^ Bge mcriaks iouare po£lmi) de 
quibas Macer Poeta^ <^ de hex)^ can&ine 
&rip£t(ii2siiber,quicirciio&n3^Macri£r> % 
m hcmcmo<iom canit: 
Attthores dicunt tresfpecies iHiiisef£; 
Qoas foio florum difiiigoi poi&color^ 
Tradont, eftcoi^ismediQsEosaareiisiBis: 
Sed variis ^^iis Hosdrcoociogtair ilky iQ 
Albi^vd n^ri ian t^porporeive coJorisy 
Didtur AodieoikKHi proprie^comsfolionmi 
Porporais cdare&»£Dale»^^ &focti(^ 

haecdt- 
At Leocanrhem<»i £>]iis depre^^oditor dbb H^ 
Mdiiois ChrytanthemoD.visomnibos illi$ 
3icca>caiens% grado primo cotKe^tor e&. 

HadeousMaco',^ vires trio^erJCTnm 
po^ea ^om&at > & qo^im %eckm vnao» 
nigfd color^ e^ dicat^Mdl^Kan m^^erexct 
oportet,vt poitea<wi easdiiHi^it, in^ife 
& {crihk. s £.Nos vnam ipeciem c^tdm ^ 
Qamas,qo2e habet fblk^la^albaai^eo glo^ 
bom cir<undantia : quoo^m m Ferrarieafi 
foio iOa vireat,c£ter£ mioime.£ft aoteai ea, t% 
qo£ ie^caod&^oao appeliamr.ssu AHs^ia 
4^esm Ferrarien^^o oaicnntor^ctno 
^uieo&^uetuerrta ^mr oc omni ^eck col 
%as»i; M.DemcepsJioc ag^ ,.ve^m voo 



^O BR AS AVOl VS 

deterreor^vt ambigam hoc eile chamaemala, 
qapniam Diof:;oridesillaflorum foiiola,ma 
gnitudiaem foliorum rucac habere tradi:, 
B ic.RemQoprobeintelligis:,cuoniaDioico 

5 ridesmquit,tbiia ilia eileparua , tenma , no* 
meiofaiciim autem dicit babere magnitudi* 
nem folii lutae^dia toto flore mteUigit>noa 
in paruisfoHoiisdrca luteam partemfios^vt 
fenfus fit , £os tp tus chamaemali magnitudi- 

jo «c^ foiioru ruta£liabef,& m rotuadum ver* 
git.TibialIentirecogor,vt fit totusflos^qui 
horum fbiiorum magnimdinem aec^uet. Sera 
pio cap.xx i i.Diofcoridemintdiigerc viAo- 
tur,vt comparet floremchamaemaii floribus 

i^rutae. her. Satisne colledum putas^^EN» 
Duobus annis iacis erunt. b a a. Ne tam ma- 
gnam copiamIegas,vt eaaitero anno vtaris, 
verum iingulis annisrecentem habcto, aUo* 
qoi viresdeerut.Secusauiem dt de eiusoleo, 

10 ^tiodinaeteramm efficaciusianat: nec pta&» 
termittas ex floribus re<^ tibus paftiilosfia- 
gere)& feruare pro fadonbusciendis^vt j^e- 
tias ex fententia cuiui<km Aegyptii confor- 
mari docet.s E.Singulis aimisherbascoiligo» 

15 & veteresproiido , prjcfertim cum in pulue- 
rem rcdigi videantur. b k a, Probe a^is* s £* 
Qux"nam funt chamaemah qualitates.^ a a. 
Gaicaus in iezto deflmpiidum mcdscan^a^ 
sorom facoltatibusycalidam , & £ccu ia pri' 

xao 



mq ordine cliamaemalam ^cit, 6c m kmr^o 
dc compofitione medicameD torufecon^iijiii 
locos,cap. 1. vhi dehis agit^qaibas ex ardore 
^put dolet^apponic oleum roiaceu ^Sc olm 
chamacmalinum, & inquic,port oleam roia- « 
ceum adeile chamgmalinnm, Ex quibus colli 
gere licet non baba^e nid modiciistmam ca- 
liditarem, qiie erit in primo caiiditaasordir 
ne.Galeau fecuci tantomnes,qai poi^ ipium 
fcriprereauthQres tam Gr£ci,quam Arabes;, i<? 
^ latini. s E i^. Inliac re anceps fum , & noa 
fine ratione , an chamxaialon in priaio f ola 
ordina calidam fe * quoniam in piimoordi- 
ne adeil: folum c^icura quaedam caUditas, 
qaam opus eit ratioae comprobare: verum ^? 
in chamaemalo eft manifeftifsima caliditas, 
qu£ procaldubio ex odore, iapore,colore 
fiacim dq>rehendiriir,vnde in iecundo ordi- 
ne calidam efle iudicanm. b R a s» Ego alias 
buius fententiaefuijtam^ ne aGalaso difce- ^. 
der em JUad poftii in vlcima par te primi ordi . 
nis calidum prope fecandam: hinc olea cha- 
maeaiabnum pofrrofacaim poiuit,<& in t^- 
tiode limplicium medicamentorum ^calca 
tibas,cap. i x, dechamxniahao oleo hjscdi- ^^ 
cit,Err i cbamemaioin tenuira te quidem ro . 
£jz pertimile , calore vero ad olei viresmagis 
accedens^^oiDiai tum ^miiiarfsjtam impe? 
xams. s£ N. Addojfi corpori applicetur^cale- 



41 ' BH AS A VOL VS 

facere,& id qoidem manifefte.B R A. Id jfaaVi 
dim fit teaaiutn partiu^ vndc faciie p«ierrat, 
& fuaai illain ,quam habet in primo ordine 
caliditatemimprimit.stN.Gum videam tor 

5 mina difcutere, & multum refoluere, Boius 
femper ero fententiae^quod in tecundoftca^ 
lefaciendam ordine^imo & exiccaariaiooati 
ms deficcitatecom aliquodigladiaH nolae- 
rim. B K A.Qiiod iabet lenero , qiuJqueliber 

K> eftjVtfoam fententiamrec^mr>mod6 pro- 
bafit. Ego porius&O^enu , & antiqniore? 
iequar , tamen ab hocabftinere non ponbm 
de oleo chamaemalino, quod nunqoamiUud 
fupracaput ex ardoredolentem imponere^ 

* nifi ia iadinationem , qaanuis hoc oleum fi 

IS ad ardorem com paretur, frigidum dici pof- 
£t.Neque iftud pr^tereun^m efl>chamaemflt 
lum Ferrar iae altius crefcere, quam k Diofco 
xidereferatur. he r. Egoautem fcirevolae- 
r im quibus nominibusf ab aliis natiomlMis ap 

ao pdlentur , his demptis , quse a Diofcoride& 
Pbuio aamerantur. b r a. R.em dignam qtiL 
dem pecis/ed fere infinitam : nam quot pro . 
uinci« funt,iot^re nomina:& qaot etiamin 
prouinciis diuerije vrbes,aut cafira^etiam na 

iS minadiuerfareperiuatur.En Hifpaniapro- 
uincias habet Lu€taniam , B3eticam»& Tara- 
conenfera ,Lufitani ipfam Maceliamappd- 
laQt^aliiMaaaaillam>GaiIica meminam, 

Germ 



BB S^IM? Ll. ME !> IC 6^ 

GerfBAnoram jars Camikbluirubiam aaim 
apod fpfosfiore ^iificat. PoJoel Romym 
vocaat,CreteBfcs vuigo eodem nomHie,cno 
nosvtunmr. Af poilea qoamnoaifb* tresciia 
iiiasmalifpeciesferaandas,&£mQii^ba,ra- % 
<Hces»acflores,nec hos moores practerirecoa 
iiCDir,ide6 adalia craDfireopporamtim erk. 
s £ N. £n hac meaicbedulaiecundo loco vio« 
larum ilores Ccn^tifmit. B ii A-Ergo nallma 
ordineferaas^quiafr^^calidisimmifei- »> 
iH? s E N.Hoc a priQcipioadmoam , ne ordi, 
nem aliqne in mea fchednla expeSar^ b h. 
Eilo, violae feqoanmr ^ ne ip^sin montibo» 
^TMcras^praefmim comimmesbas^qaas Dicv 
fcoridfis n^as appdlat. s s k. Dicmse boc, 
acfifcitaEe violarmn fpecies^praBtern^ras, ^^ 
^qoibas violatiis color noftra maimu fin- 

fia d^citor?sa,Imd plares aMx^M vio, 
rum fpecies, &ab aoAoribas molnim m 
medica re commmda^/ed medicoram iaca 
xianec coli^ntm-^necearum v&s habetor. ^ 
Graea enim <faionomina haboH» quibQs vio 
lam^nificanr,/-*/^ vnumeft,qQOomnesvio 
las iateliigant>ab !o , quae a loaela vaccam 
coaoria ^,pro coiQS pabulo iafln loais vio» 
lae m campo creaeruat ; vnde & aos VK>lam ^^ 
abiato, t, quafi vitoiamdidmas. Sobhocer- 
go aomiae /^> omnes violaSjetmm qaas lo- 
f^smosdidma^cQQumcraot^ intdil^an& 



44 BRASAVOtVS 

Alind Qomen eft x^x^ iV, <luo proprieafb^ 
Cgnificantur , tamcc ad oiBnes violasv6ir-r 
paQt,praerertimadeas,qax priflioftatiQi ve- 
re iiarcuntur,fiuecandidac,fiuelut€3e,fiae qc- 

5 ruleae^fiuepurpureae fint^de quibus oaaB&as 
alias di&ifc traaabiaius^quonia in re md^ 
caplurimum yalent,& variislocisquaer^d» 
funt.Neautem in prefentiab inco&ptoremo 
remar,nedefiiias tu violaspurpureas^t ni- 

^9 gras co!ligere,quia de al bis alias agemus.l>i 
xi aut purpureas.aut nigras, quoniam Dipt* 
fcoridem in aliquibus cpdicibus fimpiiciw 
legitur sf^i h yid eft,de yiola. ^^ hanc ta- 
men^ea^quae apudaps in vfu ef|,^teliigit«r» 

15 in aliqu&us sr^ h sr^f^vf ?^ , id eft,dc vio- 
lapurpurea fcriptueft.Antiqutfsimi verokt 
betit n^ Ts ikhxvof , idQ^ , de viola u^ra». 
s E N.Haec adeo confula mibi viden tur ,vt loi|» 
giori ftudioindigeant^ quam nutjcppiisfic, 

2-0 B R A. Imo Iongifsimo:veruo> adloca ilb vm» 
broia fecedamus , vbi vioSsnigrasinu^'es:* 
envide iam terramprxcopia purpurefccre* 
s EN.Q^s partescolle^rusfiiujtB R.1rres» 
herba,flpm » & mediu \d purpur^^ifub- 

* ^ croceii, quod in medio fipris fitu eft^ gJn co- 
pofitis autborum medicamajtis frec^ento? 
amb!go,quoiies violas mifcent, an fiores^vd 
herbaqj intelle^urus fim. b r a* Com Ferra- 
iw^eria^c^ofit^illa medicam«sita ofteck 

dico. 



ditOyqucniam aliqua fiores , alia berbam re- 
dpieBt.Nam in ryrapo^qai violatus dicimr^ 
.phanuacopokpafsim bfiirba vcilmr^aosau- 
tena potius fiorcsaccipa-e iaberemas. sen. 
Medium id purparaim qoadecaaia coili- <i 
geadum ? b B..Vtangiiusfuccarramas,& co- 
mitklibus in iQ^tia > fi com aqua bibarur. 
qa3e^-,^eDi[» pars fois vtribas xBfigniiiir. s £. 
Eftneverum vio!amnarcoticsmefle>vt Me- 
fueilii triboit ? b B.. Vir qoidam escdlesiii^- xo^ 
miisMefuen reprcbendit, qmviotoin pri- 
mo ordiaefrigida> poftesnarcoticamdixc- 
ik .hic cdeberr imus vir ia ihQt paruo ]!!kki ue 
marginales quafdam aimotationesfcripEr» 
quasia vulgatam epi^olam coU^t. A t non is 
debuitexiftimare> omne Me&xcodicemita 
Jegi>ficu t faus iUe paruus»Qeippeand*^i{si 
mum babeo, in quooptima y & noa Narco- 
tica l^*tnr. Inquk enicn» 3f ip^ quickm eft 
:infr^datiueoptima,id d^^iatei: ea » quas: in^ %o 
ir%iaant optyiu elt viola^qQomanulii par- 
. ti^cit ex bi^quas iofr%i4atione indi^ i: 
propterea addit iedatiaa doiorucalidorum, 
extiaaiua inflamaiat3bnu*s Eiisecfeaceatia 
mii pturimum arr^et , t^ «rat timagmJS il 
vir itatemere^ culpandas^ pi^fe^tim qaam 
Aoi<tena»qaem Mefiieimifattir , & S^r^K» 
^a lirailedixerit^ame nuUas&rte tBOCO- 
ieiare^fec^ K,Ne^^aqtWipiam c<^o»vc: 

e 



4S BR A S A VOtV S 

credat^ita res fe habet , qui% m bac re vt !a- 
bet,opinetur.$ E.PofietDealio modo ab hac 
luenda ieuari Mefae? b a.Non deeft etiam al 
teroptimasmodusleaandi Mefaeoabhoc 
\ onere , ex aitero antiquifsimo textu , in quo 
quidem i^itar Narcoticam efTeviolam /ed 
ita fcribit:£tiplaquidem eft infrigidatiua» 
Narcotica. poftea fcquitur ^iA^y lalatittt 
dolorum calidoru, exti©£tiaa inEamationu. 
lo vndetcfe exponitquid per Narcoticu intdli 
gat^id fcilicei quod calidos dolores fedat , & 
in^matioaesexa*ogait.s E.Fortequisdicet 
te tuoptesDgeniokecef&ri, & non ratione, 
SfuCerteeoru mgeniohocnorefero, fed & 
15 iiieo,& eoru,qai veritati acquiefcut^ E.Ncwi 
n e multa alia dobres fedatvVt roia , diaai«' 
iiiaIon,tameNarcotica nonfuntPB K.,Sed4ac 
quide & calidos, ^ frigidos dolores: imd,v« 
in noftris commentariis in qaartom dera^ 
%o tione viftusin morbis acutis, probatom r^ 
quimus^roiAceumoleum magisinfr^dat, 
quam violaceam,non quodviolaceam ro&- 
ceo fl igidius non fit^led quoniam in roi^cep 
partesquxdam tenuesfant, qaae iilud pene* 
x$ irare6ciunt,lia2c veronon foncin vioIa<w, 
propterea in faperficje iblum in&gKiat, & 
noQ in profundo. At roiaceu ad prolbndas 
penetrat partes. Dci^maEraaiiao verd,&fi 
Gal^us in catidi^ capi^ afie&iba&eo vtau 

tur. 



1>B SlUWliU U^J>IC, 47 

^ir , noseoraiias vm:emax » qo^xc^im» 
V acinaioreditmiore; Scso3gimi:idvoca^ 
la Marcotku At^re ^j&arejGrjccwenm 

fliu^qai lorpedoajaobis ^dxm ,N^JWjt^a|>- 
peiiaai* Tame omne fedaBsjdolorcscalidos 
apud.Ai:ab£s<^a£»iam.i]K>do NarcodaSexu 

ih'matiir«At Kva:a,<^teQm6igorem1^tt 
ta famypropi& Narconca mftimare aoit lo 
£ebea3t^>taaii^aii<^mo<k>dki po^bsc 
Naroodc^ propcerid MeUie^qtnfp^ pn- 

i tar^noc^s vereHarcaikasdfe^pfiim m- 
terpretatEMr^ceasjdc^fedataiasdoloiiim 
caiid^nm- s e. Bdmae lent&tac potios <|a^ i^ 

i \mc t^oadjeafienirrem » qoanuisnec ifta a 
veradiffentirevideaxar.TaiceQ iliiid^iaia 
efi:«,mqaoMeri;^abeodem vico reprdi«i- 

. dimr,qaia violadbii^edixi& Quiacav^o 
apo^iGraecos vioteibiucreimiemt-B n aJ» ^o 

Jioc^tiares^niitiasagi ddH2iife<ja<mS Ara 

r bes vocabulacon&ndimt^&comm^^t^^ 
testnagis, vtic4ijerc^5piirgare, &laiirepro 
eodem frcqn«icms fuxDant, & vocabiilu ibi- 
©cre,quov£itur Mete,pro!eairefiepiasac- aS 
dpmnr* Spdiixc mi£[a £iciaimis» vcde VK>iis 
.i«cepiijicanatar. ^JEiet £in prioiis qpx a- 

-^i^^t cma:vk>ks brei^>us cdo<^m. 

- sp^^Cten^tas^ mlam%ea£s,omm 



St B K ASAVOL V S^ 

3f HannacopoHs {&ytixmcoUig^xeSha^> 
^ Qoniimul,vt qoiiiamcoDtram xotrariis 
; inirccate&agaiitvqiUMiiamretmedkxcml- 
tum proficiunt^Denoftris autemhisyiolis 
, ^iloresfeorfam,herbam>&raediamHiodao 
ceaaiferuato, nec radfcesprxtermittas, ?t- 
pote,quac ab Aoicenna nou oadttantuj^. vp- 
lamin bi^montibus^radiccs^autlierbai^ffi 
gerenc«ilai^o,quonkmi^OTadaE;toioan* 
ja tto virent , nac dira hyemis.fiigoi^i^^ci& 
cmnr^Ein goo ordiagqu a l it ar mJ r i a m Aa^ 
Beat violx?BK^I>evio&diftmgia:ene<^ 
iarium eflet, <F^MiEim^B|ua geQeramiidx 
funt,aliquafi^id4>n%e^aaeabArabibQS 
n cheir dicantur^&iuntfateicolaris>5cal>A- 
uerroe quinta coHeftionam fuarum. viols^ 
de Romania diamtar,iaiecondo ordiBeca-- 
lidae funt* deficcitatenihilrej^rt Aoarroes^ 
Nos ineod^ ordiae ficcas efle^ cenfeaas^ 
2;a Obamaritadiae, quamiabea^ &eaj£fiic- 
ajsvlcerapuiridaesiccat^&pituitamipiae 
ia ventricub refoluunt.Aliqaiherbamliaiic 
GaIlica,vocarurjaiiiC5i^ihecb4m.^t<po- 
«odocunq; vocetnTrCahda eft mfacfido <»'- 
2S dine».&feca41N;Dehisv£Diisn<MifoqQarv 
quatCieiri imacttpaatur,ieddeaigtit, vd 
purpureisjft it AcS.Apad< CMeaamaoi^iaa 
reperttur ^ftameubocit&mqaalkadt >i^ 
, }^\iy MrfueiUa&fi:igBfa%&fanmiAtit,tn pd- 



ma 



Gakm^s de vioUjageaste^: A'at»Violaruj;i 
foiii aiqueam,& fabfiigidafiibiiaaiiaps fiipc 
raaiem pQfsideoc.q*iiipiaai P^^f ^ P^ tri^^ 
dam violarcmitibiiaoqam priniiordimsfiri <$ 
giditaceaaioteligcre, tamaQ Oim primusor 
do obtera frigtditatem habear , & violae«c - 
feafa i^fo cam applicator^frigidx dq>rdiea 
damor^ob idno ab reerirdicer^ftigidasef- 
iem primapartefecuQdiordiisi$,S£.Dehu- i^ 
midiiate vero qmddi^esida ^b a..Suat ma^ 
humidaequam fi:jgid*e.namtertiam partem 
fecundi ordiaisatiinguot. s e. Cur a Mefue^ 
6cab AoicenadiflentisJB js,.NoQdiirmtiope 
nicas/ed poftefisan^ pr2ebeodicendi,& i^ 
rede haac remconfiderandi. nam rofis fr^ 
diores funt> &homiditatepoli^t. Et Auer- 
rois in quintocolle3;iQnmD iaarum > \ioh$ 
iniixaa<k>ordinefrigidas,&humidas eife 
iadicamtrnps veroin prima parteiecandior za 
dinis frigidas £acimus»ia terda verdhpmi- 
das.a s a,libenter iaron qoil^snomin^Mjs 
apuddiaeriasnariQnesappdlentan b a. Aia 
aliquibus mbi fatisfaftom erit> Galii violei^s 
appeUant jOa-manomm pars Veil ,alaek z% 
gantius Vi<^dicunt,m3gis rude^t vioktea 
apod iplosJiitpani vrciei^dkut , qua^iam 
aliqai vioietas vocarint,a Polonis fiolki ss» 
lufb vK)lar mu copia c^Ii^a^ tmm l<m 

€3 



rofe occurrunt.B K. Noii iBioar e^ia ro& 
fpecierum diuerfitas , quam inviolis. Po«ae, 
omnes lofas anciquitus albas iviiSe tradide- 
runt. Verum<juum Mars z^lotypus Ado- 

5 Didem laterfecilTet, accurrebat Venus per 
dumetaopem laiura,& vuioerato pede,eius 
fanguine ro& tmaxrunt. Aliies fan^iine 
Adonidis potius,alii f aguineCupidinis, alii 
exvinofparlba Cupidineiafciuientealisia 

xo ccjena deoru. Scd iiaec Poeiaru fabdamenta 
omittamus. Dic optime fenex , qoot rofarii 
genera feruas?s e N.Tria : Rubras, ex quibus 
oleum,eleauariu,&faccbaru rofatumcon* 
£cimus.C6munesnoliras, ex qoibusa^uani 

15 prae copia facimus , & lyrupomrofatum £0^ 
luiiuum : & albas ,^uas Damafcenasappd- 
lamus,pro folutiao fynipo,& odoratisoleis 
conficiendis. Atnonnunquafyloeftresqoaf- 
dam albas colIigimas,quibus rarifsime,aoc 

20 nuquam vtimur, fed pro cynorliodis fona- 
mus.Tu (fi lubet} quas collefturus fim^c^* 
ceas.B R. Apud Tiieopiirai^u , & Plinium di. 
fiinda genera exlods reperiuntur,vt Praaic 
ftina, quae celeberrima eft , Capaoa, Mil^a, 

xsTraciiinia,Alabandica, difbaaaetiamfant 
multitudinefolk>rum,qoxaqointovfq;ad 
cen tefimu fun t JLof<jenim qoinq; folionmx, 
& non pauciorom, & cetom folioraai,& no 
plurium reperiutorJDifierut eti a m afperi. 

tatc. 



2> E S I M ? t !• M B l C. Jl 

t4te>beuore,ca<iore,o<iore. En mroias^qaac 

drca bec raderata^coEigas. s£ N-Quaslegc- 

re deb^,& quas partes? b r AKufquam i^ 

(quod^iuc meauaerim)aotierbaiB^ut radi 

ces in re medica vai^e/ed tantum flores: ia* i 

ter £oresautem poniceasillasbaotiquituslaa 

datiisimas feruato^qaas Milcfias PiMiias vo- 

cat jardetiisimum coiore hab^tes» nec doo- 

dena folia excedeiites.C6teatus eiiem » 6 has 

folascoil^eresfqoauuis&^iisiaavisioiit) lo 

tamea quum paucior^^fint^ad totcompofi- 

tiones paraadas aon fuflicerent» ideo & no- 

Ibrates has , qux patsim vbere aafcuatar ha- 

bere conueaies>& Damafcenas ^&quas an* 

tiquiignorarunt. Mulasenimroiarumfp©- is 

ciesnefciuitanaquitas;} quasloifiianoruna- 

uigatio aanis fuperioribrtisadiaueait- De £* 

lis eaim partibus^aut de liisjqux ibi aafcua- 

tur» nufquaantiqui locuti fimt , aut iliuc etia 

pofienauigariprodiderunt.s 6 w.Optar^ lo 

iumnaopere, vt par tes in roia demoaftrares, 

qaask>caaao , &c aiiisiubfeqaeabusfenui- 

turasfim^ R.Muliaefantroiariipar£esar-l£ 

nio,& a Tlieophraitc numeratae^quas iiabe- 

rcopportunu ^it, vna eficortex^tlia lcili^ if 

qa$ calycecirdldat^qa^ca calyxaperitar^ia 

qaiaq; partes ^atttf . s E,Suame ilia£,de qui- 

bus fcriptu eft , qeauis paniele^ti carmiac; 

Qapifant&atresiacodem tempotenatv 

C 4 



y% BRASAVOtVS 

Tres fant barbaci , 8l dao iliat baiba abf^pie 

creaii, 
Vnus de c^ims non efl bai bams vbique- 
B K A.lilxetjaidem fanr,qaaeiniIIiscariBJQi* 

5 bas,£aijqua aenigma proponunmr^ e n. Va- 
learDebkpart^sjn remedica?B R..Vaiec.exic 
cant eaim <& enenuatjdedieorfum iliasrer- ' 
ua. SE. Nealiaspartesoiaiitasobrecro.BK. 
Calys eft iiie rolxglobus antequaai fblia pa 

10 tefcaat 5 qaan aos vulgo bocoiam appeik- 
mas.hoc^iamiDtegreferuaadam eft , quo- 
niam optimeexiccat.SE.Forfitan quia adliuc 
iiiimatur^is: i ajmaturaau tem, ftyptica quo» 
da modo eile coafu^uerunt. b R.Imd 6l quia 

i< eam aamram habet.qujeilli fponteinaafci^ 
rar.Floseitilladmediumcroceum capilla- 
meatis infidensrcapillam^ata verofantvda - 
ti tenuia ii!a,fupra quae fioresmfident. s e n. 
Ha£c etiam vires habent .- b r. Habent quaks 

20 iarofainueniuntor,^ fanthaEcalidioresro 
farum partes,qaibasadmuita proratioiie 
vii poilumus. Simoienimcapillameta,&flo - 
resiegito.multumenimadiiiiugant Gale- ' 
no teite,& pro giiigiuis a Diolc.pro aibis ve- • 

ZS rd mulierii £axianibu$ a Piiaio parantar, 
quanqua&prorubris va]eat,Caputeftglo 
buius ilieab inferiori parte,quem fiaporias, 
re quadam velaiilana pienum videbis,quod 
^umn matorumt , femca ambit>aptii plati- 

tari: 



D 1 $ I M P L U 14 1 D I C 75 

uri:noo p!aataturaat^,qius mrdKjfciile 
oalcirur. VB<k mul tos decq^tos 3rbicror»qi3i 
pataruQt {cmm eife idcrocetHB,<^aod ios 
dicitur capillamen tisiQfideQsat femeii inca 
piteeit,i!li varo £oreseiemise prodeQot. S 
Decipian £ur aute pleric; receiit^^*aiitisc 
ram roi^eHorem patarmir.V^a^m antliera 
Celibteftecopofitioeftadorii; aegriti^imes 
proficua^qaae tammroiasrecipiL Deasd^ 
ris^fd eft , floridisc<^pofitk>iiibas mmtk>- la 
nem fecit Gaimos v.decompaf.medicam. 
fecundam locos^vbi degin^mrom dolori- * 
basagic,& in cake iecimdi capitisiextihbri 
eiafd^ vohjminis > folia ip ia {tmt vdnd te^ 
gam^tu feminam: in his &mm natara pro* j^ 
pter iea>eu omnia £idZy&cnz etiam ia fradi- 
bos iemenproprietra&as eft. v^inleoindo 
de Anima Ubroab Ariftotdedocanar ,& a 
TKeophrafto inlibrodeplatarom hiiloria. 
Caro aatem ilia, quae {cmm circandat,pro^ lo - 
p ter femina h6ti eW-anam ilam per fe col- 
ligico,qaac adGonorrhocam mire vakt,& m 
menfe OSobrifacdiexcapiteexprimao. 
s E N. Eitnecapat illad, qaod iabrai>eicft,& 
crafsias ^cimr , <^am io matariiaiem |^^ is' 
nenit?8iL.IlIadiaqoa.SE.Cam»ampaer fi, 
benter ego vefcebar»qaadM m&a dakedi* 
nea!leSasj& R-Saccasad paftflios conficiea* 
dosopu£nas^>qaiadfiiiftomi^&^^ - 
« f 



j^ BKA S A V.OL V$ 

& per fefolasia4aratt2sgonorrbceae>ioaqtja 
placagiais pocusiucourrit, s E.Foliaddpke- 
re videris, b r AJSfuoc adfolia peroeQiemas^ 
<iaseduas parteshabetriliaeoim iafima pars 
5 alba vDgaisapellatur,qaae in medica reCfi aii 
thores c6iidereaias)ai;diam vfomhabere v£- 
detar,R.diqaam foliorum , & expreffam hx 
fuccujd: per fe,ad plara coiiaeak,fi Dioico- 
ridem^Pliaium , Galeau,«& cacteros aotiqoos 
i^ medicosfequaaM|i.Tameo uec vDguisdefpi 
cieadas, qui in clyfteriorfi decoftionibus^ia 
dyienteria valeLs E.Qmim rabrc rof^,id eft> 
quae puaiceam coloremhabeat^fanMBelaa- 
deatar,qaideft*qodd virquidam Mefuere- 
15 prehenditdiccntem»inabfcifioaerubedifUS, 
noa plus eft roia qaam homoajoriuus ? b a. 
Quibas argumeaiisr^prehendimr,^ SE. Pri- 
^ mo^quia roia nonjiabet fpecie ex rubediae, 
alioquialba rofa noa eilet rofa. Praetereaco 
jto lore deperdito,odor {eraatur,& adftringedi 
vis.B EuNodebaicadeo incoibltereprehedi 
Mefae.Naaicopofitioneroix confiderans, 
ex partibasaeriij & igneis ienuibtt% & con- 
fiderans has partes , rubracro^ , noa aateai 
^aU>£ antarimdinem , & raborcoi criboere^ 
perqoaefpecKsro^rabrae circao£:i^tar. 
P^sterhaec ipecalari coepit^qoid ex bisdoo^ 
boseiTeroiae a»agisferuet,an aniaritodo vd 
laibon&cofidQ^nsimpre^iioQe^qu^fiont 



D E SI M?l I. M E I> X C. 7t 

vtamaritado efidacax ,&rubor,Qmitiaa- 
iotem mi^tcisiQm fien a virtacc <iaiueru- 
bore yqnsm adanteamaritiMimc, &ljocm 
r^k phiiolbphka,si<?6 rubor inagis^^oam 
amarimdo,aut etia odor perMioaem iliias ^ 
coai^tAdeo lOTpttt reliqoit^^abfcifioae 
raboris> id eft , qau roia rubra nocft ni>ra, 
id eft> ru^reamifit^plios i^eft ro6^ifi 
i^bomomoiTaaseft toaiQ^m a:<^<^^ 
KomoeiLNuquaaa£erc^Kdiaeaaiimt,mfi ia 
vd ex fenio qau ia potoer e tr^^ic^ut cu ^ 
tr efdt, vt fi in bumidoloco roias dimiferis» 
breuirdboreamittout , & caKuieacdficiaa- 
tar,5: Qmcn6fttatro&>teMdJaeiiitdii> 
gitraboreefleveradafcr«itia,qaxrQiaoxia is 
eflccoftituat , fed d&aptiiK acddei^qoam 
aliquod alteru ad drcaafcribeada difercn^ 
tia.Qaum vero^iafmw albaro^no 
cSerQiam>c6feqaeatia in€d am ar.na m m* 
brisrofisloquitar:ia^l»saiKcm^<pK>da. oa 
litKifortafsisfuaier^>qaamcc^c» wdus 
fpede drcufcriberetJSIec id vaii cft,^mffo 
coloreadhacodmc »&a<^«if^€di vkafcr-. 
uarirficnim pcr |HJtrcdiaehocfi»t,i^modd 
nobcDCokt^fcd^auita^ctiafa^et^potiaf- t% 
qtw rdaxat, | ftrii^t. At fi hoc^ foiiu fia^ 
qmaa ia pult^c docutor » aM pcoitaarcdo 
let. 5citaftri^iot ficeti ptdttis-vndc vir ^ 
rcmiitipiiiu<miaS<<ds»«ai,amitri^c^ 

tamu 



yS ^R A.S A V OI.VS 

tauit,quQdno ita eft ; tame quiim esticcatuii ' 
diueifasvircsfubK,ytGraeciparuer, ac Ara^ 
besdoca^imt.Sed inaliodehoc viro miror, 
quiinquit Mefuen taata£efteerrare»quu£a. 
5 dicat albas rofas non folaere. qaoddignum * 
confideratu iit,nam roiasalbae de Sceni , qtias . 
Damafcenas dscimns^ qoum albiisinMe fiat» 
tamen caeterasin purgando^ceiiuat.Sed pa 
ce dixarim tantiviri ac md praeceptoris,pks 

10 pea:at ipfe , qu^ Mefae>qiioniaMefpeiab 
genere roiarnm eas acm Dumeramt , quaede 
Sceniappellamr, imd ibb alio capiteaSaa- ^ 
pione, & ab Am*cenna poacmtor^qtuppe ^- 
rap.c I X X X V i i,cfub oomine Ma:fim,& A-« 

1$ mc^mafubnoaiine^WrimCqttaiisvocaba 
ia corruptaexifUmem) &nofub nominero 
fae eas inteiligant eft ergo vanum Mefuen ia 
alba rofa r^rebedere,qaam fub nomine ro* 
fse no in tdiigit ,fed pa: albas roias c^on^ 

^ has noftrasdeprebedeQdasvoiait,Sederror 
pdor priore det^mr, quia rofede Sceni eae 
non funtquasl^mafcenasappeilamasinoa 
enim funt famboco fimiies noftrx Damafce 
nae (nifi colore) vt faat fliaed e Scem\quod h£ 

ZS authoresref^-unt^nec Damafcen^aoftraeca. 
iidae , &ficcaein certio ordine faa t, vt iHaede -. 
Sceni.Dehis auteaiias,yt deniqj de ro6 fima * 
mus.s E- Ego aute atmqua refte fiaitiiarhi- . 
trabor^ai^omae^rofartt part^ , ^ias coi£&i 



D E S I M jP L J. U E I> I C 77" 

SarQsfum ia fumma edoceas.8 iLHoclabe 
timme agam^E prompras aQresaccomn»>s 
dabis:pamccas roiascoUige^rabra Sf^lbas( v t 
poce magisadibrmgetes) Sc Da2i:;Ucefias.ex 
omnibasaQtemhisroiammfpecielMis piae- % 
fcriptas partesiaroa^qus ad plaiaia caedi- 
caarte profiduntjVt Greciparfim,& parom 
Arabes edocQerut,932;( vtfeiidusiiomer^) 
la haacmodamdifpOQeatcr* 

Hoiarumfpeciesieraaadje^ to^ 

K.o&puiuce£.. Rofiefabfacquxpaisim. 
apudnosfbrit» R.o^albae;i. 
ELoiaeDaiBafcaiac* 
Partes toiairum fcruaaic^ 
Cortex C^yx it 

Ho& CapillaaiescS>velcapilias 

Caput laaa 

Semm Vngots. 

Eoliixdepto vngtie.^cas exiolii^ 
Hxc tbQt^ qaatiii:^Utim i^^da,ac&aaa 2^ 
da fantadrem medica. valdepxofccua» s£^\ 
Derofarum^ qualitatibas ^vtnoaibiledifle- 
raaob^ecto.Gal€misde; rofaium qoaiitati- 
bas in libr^ de fia^>liciam^ med^^meotoru 
&c]ai£atib^pictra^^it,aitq;:roiamc6po iS 
£taeile ex aqueafabl&iacabda» milla dua* 
bttsaliis^ <5aalmtibas,ad&:mgenii videlic^ 
^ masur^M^Gi^Sc Aaicj^^ ia pcimo ordi 
. iie&i^<ks^iaf(m&da&cas<^^&^ Aiier- 

lOCi. 



yt BU A SA voxv s 

roesia coiie<^iooibus fuis, iUas io pricjo or- 
diaefrigidas^& ^ccasaammar. At li Gakpu 
coniidereQiusfecundo librodeiimpiiaieii- 
cameatorain faculiaribus,capite vljimo^vbi 
5 de oleo rofaceo agi c, faale coUigere poceri- 
musTOjEasia primo ordme refriger^tiu et 
fe.s E.Derofaceo loquitur »10 quo eft olawB : 
at olea recensomphaciuncme^abiq; firigi- 
dicace. vndeex fc^Us rofisid aon habd^ur, 

xo fed & exipiooto. BJt.Dedperis fiX3akattia 
pr^citato locp rede ccmiiderabis,qaippe m- 
quic oleum eUgeadameffeuii&expers»& pu 
ru^quod dicit eHe mediae materiae v & mediac 
temperatur3e.Vndeiieccalidame§> necfrigi 

IS dix,ied quicquid babecarfi-fgidi, id tom sicci 
pitur arofis;Pofthaecde experimentoqudd 
fit frigide temperataraej&raticne rofardia- 
qaiCjExperieris ergoeos, qui aduftione teo- 
taatiir ab co iafr^<^i,proiinasq; vdikate 

^o aliquam percipere: qui verdtefirigeratiiant 
omaes Ixdi , vii &cile ex vtro<pe intelligas;, 
vires eius re&igeraren>agis, qaaiu excaHace 
re, Non tamen validaa rofaceoarppard^ac 
refrigeraciojfed qiwe prosima videatar tem- 

^ p^iei mediac- Vocoautemid genus medica- 
menca > lucidibrisdodriaae gratia ex prima 
natq^Fa , ordine c^am reftigeratiuna, vt hmc 
manifefte deprebendipofsit ,<5aleimm^ ra- 
fasin primoordiae^ frfdg^atimiat gofii^. 

Vei: 



» B S I M ? L n M S » I C. 73 

Verum cum a mediodeclinetjm primaparfc 
primi ordiaiserit. deficcicate nihil exprimic 
C^enus. Iir tertio praeterea de fimpliciam 
mcdicaiiieatoram ficoltatibus iibro^cap jx. 
docetoloim neq; calidum, neq; fogidcm eT- ^ 
ierarioueteaiperati homm^ ro^ceom ^ 
ro efleio primo ordiae fngidum-SE.Ia fum- 
ma i^tur rofa magis e^c^t , qu^ iofr^- 
det^K.Ita coaflat. Diofcoridesaiitemdicit 
magis adlbriDgere, quam exiccarejdq-» €cca lO 
magis facere. s e. Sicca '^m magis fxigid^ 
quam recens?B r. No eft tcagis fr igida» liceit 
magisficcafit.sE. Argomeco cuoda ducor, 
vt arbitra: , frigidiorem eria cum exiccatur, 
quam pnus^Nam cdm exic^^^mr^amaritudi- 1$ 
ne vel rmiittir, vel peaitiis amitmrcum verd 
amaritudo caUdicari atrdtetur, remiila ama 
ritiidine caliditas fimal remitti videtur , & 
frigiditasex coniequenci augetor.B r, Et fi 
amaritudoamitratur, tam^ primi ordiois ^O 
frigiditas feruatur , & ficcitas porius auge- 
tur, quoniafupaEfidaHsqusedabamiditasre 
mittifur , atq; reToimtur.s e s. tec eO: igimr 
fummajfrigidaeile inprimo ordiue r<^m, 
& infecando ficcam. b a. Ita e0e no du^K). t^ 
H E R.Ne praetarmittas {obievro^quibus ao 
miaibus apud aliasnatioaes rota: appdka- 
tQr.^,A G^KsRoizesdicuEtur^ita fcribea 
t£bijs,vt aose&i^aim^ quaisq^ uonaulli 

ctfaaa 



|a E R A S A V O t V s . 

ctum irafcribaatrofeled^ad/j€gant,ac 
fi,z,faeri^& p.rofauat,quodpleruDqi^duc 
Galli quoues,Ciimp^e2£ inter duas vocales, 
ponitur.Germaai ros»vd roiea.priiDumfia 
S gu1areeft,aUerum pturale^Suni autem qui a* 
fperias illad /^proferat acli nofeu,z,iiriii- 
fpani fer e vt nos ro£is vocant^ Cr«eafes val 
go Rpdadicunt^&Poloni Roza.TiioS^- 
nsxy qqid in tua charta fcripiu fit profequa- 
- |Q ris.sa,Nentjfar fequitur.B r. Ecceoccafione 
pEaefenianeam habes, ex vu^qif^cc^ uhmo 
p/am parare: quoniaconualii> Kaec» ad quam 
facilis defcefas ofier tur,his herbis tcaiuiit^l 
ba fcilicet,nymph£a,& crocea.s £. Cur nym 
J^ phaeam diciszs k A.Quoniam quam vos cor * 
rupto vocabulo Menu^r appeilatis^antxqai 
ny mph^a dicebanr» ver um barbaries in plu* 
ribus adednomina immutauic» vt nuUani cu 
antiquis fimilitudine habeat: m hocaute ali- 
riO. quid Unulitudmis feruatur,vt Nenufar^qua^ 
fi nymphaea dicatur» ex his duabos herbis flo^ 
reSj& radices coUigere nihil impediet : nam 
foliorum vfus (iaifi vireani)iaremedica nul 
luseitipfi&enimin^eftuaivtibusrenu calori- 
i J bus vtrmur. lo Ferrarienfibus paludibus co^ 
piofe naicuntur^jfi tamten hic prxfencescc^ 
* g^replacuerir^Iib^,ter expedabuni>s...sE n* 
Hunc defcenfumacgie fero , 6ti$ er it Ferr^- 
tia&coUigere.B iiAi.Und aptiore^ habcut,& 

ex^ 



ei^*firiores noRxoccdo vkes : dao fcrme- 
dafttncadMedicaerd vfom ,flor€s,& radi^ 
c^ foiiis quado vmar qiiyi^iiStacapiacs £• 
Quaeoameft nymplj^ leperics? b«. AJgoo- 
ro ao <!efloie,aa derad«^loqi3ar^si J4. 0e $> 
fiore , de femioe , de radice , & orom paro. 
Bri.Gaienaso3auodcfimpHdu raedicamm 
cor u tacaltadhas libro/emea, & radicc^d^ 
ficcare ceafuitiidq; dixaiiK>rfum.viide&:ca 
efledicereopor€e£.S£,lles profe<3;dmira»ra i» ; 
^ce Hkm fioca eiTe* q uae iaaqais iempa' mo 
remr.B k A*Imd dl adeo exiccaBS, vt veams 
profiauia cohib^^ addir ^ albam maliojrl 
profiaoio medai.^Car ergo Auicaana Kac 
herbamfefeidam>& bttmi5amei& ia {&:;iiik' if 
doordmeSacuicHii A s.De£oreloqm'mr, 
noa de radice,vel femiae:imdaiii, vt ex ^a 
pioaecapx x l 1 1 i.viderelic^, frigickim m 
t&iio QrdiDe, & kuj^dam in ieccadp &ce- 
re.& pro&Ao hispotiasafeiiieod^e^, ^m » 
fr^idiiace coad<Hiaat ia tertioordiae>^ ea 
demeftiafoiiisqaaliEas. Na^ egrcgieiofri 
gidatjd: hameSat^vt ^o m frigidiia£e,d b» 
miditatefblialioribas pra£ferteaijdeam,s e. 
Res mira mihi videtar^radices,^ iecDoi e;ac zi 
care.B K a s A.NeadmiiationeaiBciaris,quo 
mam & aiia malta , qux m aqais nafcmitur» 
exiccant s £ hm x. Floreb cai^aatem habe*' 
xe viikmir;, com & odoiM liabeam;. s j^ a* 
■^'' ■' ^" '^ f / 



It BKASAVOLVS 

Is noD eft odor^tameQ non negarem, & par- 
tem aUquaiuxalidam habere. h e R. Ne alia- 
riimgeauumnommapiraetereas.B,Kin pr^- 
fentiiilebo apnd nos vocari , Taiero d'ac- 
5 qua,velTMerazo:fedrdferamGaUos,qaife- 
r e modo Arabu dicunc Nenofar iaalne, Ne- 
nufar bUnc,;^bu, & luteu intelligetes. Saxo- 
nes autem G«:manoru partes felekenken ap 
peilant , ala ia Germania populi Voafler- 
20 maebn,aliiSebebloume,alii Sehbioum,qu^ 
BoresIacuu.Albosauteacroceisdiftinguut 
vueis, & Gelb vueis feheblum album Cgnifi 
ficai,gelfeheblum Vateu , alii horuu vrtz,alii 
horilrag, alii rolleruu vrtz appeliaLMa, vt a 
55 principio te admonui , fere cot funt herbarii 
nomencbturae^quot vrbes.Hifpani ex Lufita; 
niaGoIphano,PoloniGrzibenye, LiUea>Vo 
dney^ vocant.Tuad reliqua traQ^s.s e.Bu- 
gloflkfiores offeruntur ,cjaid circuafpicis^ 
20 BR.SpeaabamanaIiquoiniocohuiufmo<H 
fiores viderem , eccead illaiabuleta tranfea- 
mus,vbi iam video purpurefcere. s e. Tranf- 
camus,tamen potias federe optare. b r. Ne- 
mo poteft federe» & herbas coUigereJForte 
as non ab reerit, fiafeliumhunc confceaderis, 
s E N.Bona venk confcoidam, quam setasid 
exigat. B R A s. Ipfum herbx nomen manife^ 
ftam errorem o&endit:vuIgas enim hancba 
gbflimi^d eH^boois Iii^v^putatj<jiwim nul 

Um 



B 1 $ I UVtU UMTt IC. ^ 

Ui» k&cat aim boa» liBgaa iimilitcdU 
txem» fy po£kis<aoisl^gaae toiBc^Bias 
&^ foiia longa fLmt^feiaa,Cdias£gom 
liogaa caois imiwEijr3o5ve:6 biigoaiador 
eft.Nontameb«c<iix€riiD,quddc5rncglo£* % 
iamDiofcoridii eileputariaj:m<5aitaiiia 
cynogloilbacatiieaoahaberejVtiiobisB^- 
rarieofibascoafta^ ia quora ^o cyiK^f 
fonin tenraipiaoiuQonaafciair^bimi^to 
ftratomeft, vtidanaathorrrf«ruVeruba"Ja t 
ba a nobis.bagl0fla Banajp«a> & caole ba* 
bet, 5ia terra maltamdteaatar» ideoni^ 
eftcyaogloffam Dic&<»i<HiJiE.C^<ierga 
eft-BR.Nihilameio pr«f^&<mikabete* 
sE.Hocaubi iamnoaeft^qoia <pio<lcoBeaaiS 
r as iaoj^aoro^ fiuHoiasBer bae fiores i^i^, 
to,<jaeapad nos boragoappeHaiar Jiaapu<i 
Diof<x>riie& Pimidbi^lo^t^J eft. Ckma 
vero cambt^lolS a<^iteporisikiil«adi- 
nem bal^re vi<ietar» tod Mia>kas ieonicc. z<^ 
nuspraecepior otcdtotifamas eamdiefa- 
fpicamr , tam iabac re potaasipfiiesloi. 5c 
aatiqaora vabis cc«ifet^cm ,gaam alicoi 
alterildtamcn ncm pr3ecenaiitam>^ge- 
nerabor^iais apu<i aos ejOfevqaora vmimai 
cirfion^toJ dt»magaaaibagloirimi,aliadba 
gl<>i£ apu<i aatiqaosappeilarifao loco4c* 
niOi&abimas^E.Opiarmivtbocaac^. 
c^^A stiji^d^ l^mouaafi^moae coiifaa- 



24 BR ASA V OL V S 

dere,alias herbas omn^stibi ad vngue cHm - 
furum proiDiii. Nunc fatis fit, eas herbas 8c 
finiplicia receafere,qu^ ir> veftris offianis va 
gaatar.s-E.Quidergodenacherba collige-~ 
5 reoportet?B x a s.Flores,herbam,& radices, 
cec tua iiiam,a« t cooiunem bogloffam prae- 
ternuttas >ne alii mediciatoa officinaabi- 
gantur,quam abeffe nouerint , praeiertim iU 
li^Qui bonas literas n^ligunt.s e s.Hos adeo 
iQ parmfacereincipiam , vt nec obambulantes 
falutare vdim>B x. Nugaris, nullus vel peni- 
tusignarus defpiciedus eft/ed potius ad bo- 
iwsliteras horcanius, qoas fiample<f^i volue 
rit,felici c^mine ineipiat:iinminus^ilbi impu 
i\ tetur.sEN,Futuru fpero,vt omnesveritatem 
amplefti curet.B r. Ego fecusarbitrorrqu ip 
pe nonnulloscognofco.qui adeo fatuirates, 
& fophiiHca deliramentaimbibere,vt,vela- 
ti dibapha veiys,nunQua fint colorem amif- 
aofuri.SE n, Hos mifibs faciamus, &hiclege 
Diofcoridem^qui Ciraon non elle noih"um 
bugloffon manifefte oftendit, nec etiam bo- 
raginem. inquit enim eile triquen:u,ideft, 
babere trianguiare fcapu : noftrae antem bo^ 
2S rago,5c btigloila rotunduhabet , nec etiaoi 
in hisfoiiQla ftmt rofaceoru Sgora, nec acu- 
learis per interualiaangulis. b b. a. Imoaddc 
ipiarum fiores non exire poftremo m pap- 
pos, nec JQ illos euaaefcere ,{ ed hsedoae her- 

bs 



D E S I M ? I, I* M E D I. &S 

ragme conaihiikija^*msfit.sEN,Quibjl- 
Bamqualicadbus herEa ^io^mmr^qo^ 
vtilgo bcrago Gunoipaf ur? b B..Gal€GiJSlex- 
to defimphdum medicameo*:&CQkadbusH 5 
bro,ilIam £aatcalidam,& humida>atmquo 
iitordineQOu exprimit.SedaIiiin prisiDor 
dine talem efle ceafiierunt: qaanqoaai non 
defijerint,qni illam fr^idam ^iermt» vtSc' 
rapiocapj: xx xi i ijrefertexfentaia Alda- jo 
zisE Jlocnomihi diipiic^^fiiangiiinem pa 
rificare dd>et. b su Ergofr^«ia eile dd>enr, 
qtx£ {angumem puriorem r eddnnt? s £ n. la 
arbitrabar^ b. A.Decipid3aris,quomam ple 
ronque calidis vtimur,cam ^iesic pitaito&s, i^ 
vndeeft herbaca!ida.Idem Pacdas,3c>^etms 
vebti ex vno tramite de^dait^ cm^e^ 
runt^E-Vndchab^ur qood Ixtitiam infe' 
ratJs ii.Si Gal^o^Pai^, & Aetiooredn^s, 
ob caliditat^ quam liabet«& humf ditat^. zo 
nam Galoms praecitato loco inquit eile liQ' 
midac,^ calidi tempaiaaiaq; viniif iniefia 
laetitKcac hilaritatKcaafa efle creditum ^» 
vth^videaturGaknicauialiilarkat^qt^ 
niam Hnmidam habet , Sc catidam tempe- 1% 
jian. Pauhs idclaiitis e^riaiit,inqtikns 
cfle ^mperiei calorificae» &'hiimefi3niis, 
quamobr^ m vioom deieS»m animi vc^ 
- pucesi^3«k3amq;mdac€rcpahibea£,5cAc- 



t^ %K XS-Jt VO t V $ 

dos feqoit calidi & hmmdi teajper^meriefi', 
ideoyiiio ioie&iiD,lEtiiiam, iacudiiatemqi 
aoimi iaducit , de q«a iaetitia arbitramar o- 
m aes pr^didos a Diofcoride acccpifiejui ve 
S ronoii accipare» qaod iiiam iaducat,qaoma 
calidum^^^iimmdfific' wmpcdidt,iaviBa 
deie<Sa ammi volaptates aogetat qoomodo 
idfaci4t,qim caiidiim&humidu percip^^e 
ncfcimas, niB <iixerimtt s efle temperatae cali 

io diiati^»& hmmditatis^prop terca &ogmn«n 
in t^periemqQaadamreiiditJn qoacii efl» 

. homiii^letaBrmr, ^ ipirinis habcat lucidio 
res» qi^i gaodium q!K>d<feQ indacimt ; vdid 
h^tab^triQiecaqiiadam natora , &pro- 

15 prietate. At hoc potias odoratis indSfe vide- 
mr : vnde Bon db re praecitan anthores hoc 
Do ail^erun^ kd ita perhiberi referunt. sb n. 
Noui plures Medicos » qui in caiidis morhis 
horagmcvocato v£umt, ncMsne efrabaat? 

^ B a,Np profefto > nam calidirashiiittsherbae 
m primo eil ordine>5cin prima tbrtafsis par 
te. vnderefpedumorborucalidDriifrigida 
eii,qjpppeqii3Bprimaordinemnoa craicac» 
calidioribns & fr%idioribus coparata alre- 

t^ tius e^tr^ oiScio fbogitar.Plmius qoi aa 
teGalenuicnpfitlib.xxv,cap, vii}. ioogitasr 
hui,;bagbflb$boom hoguK fimihVvm prae- 
dpuo^n, quddia viaum Seiefta animi voki^ 
ptatesaugetj&vocamr Eephrofiaam,pro. 



voaffiiicdm.s e K.X>££d ie eo ^tis^qiiod 
a Scrapioae t^&tm^ fecudom Abm M^foai 
boragin^ purgarecljolesaai^B k as. Siper 
purgare id iordligat , caod eft bikm edace- i 

. re>SeEapk>aedecepmeiIeputai»us,^ Abm 
Meibaidealia reio^i,c|aaiade bomgine 
h^ha^ 5ceft qtrod ojagisddirum eit , iaqoic 
do^m du&eilea dracLirj.viqoe ad q^ioqoe, 

. & boli Armeai drachimm &md mUceiLi ic- W 
bet , <im adftiiagic. s s k. Po^me ia redcim 
aiiquem laituiii deiiciSerapior s s. A.Pofiet 
eqoidem ii per puxgare^quaUmtem redihcaf 
le iatdligiinuSvquaauis bou ^t apudauti- 
qaos,velrarusbQiusvocabulit3lisvrus^£N. i% 
Forfequod dicitur kndamiaierrc,«Bira- 
troaefit.aoa r^oaeboragiais ,cuaiomnes 

. atttk>rescocarjaat:id6cere viaisiaie&iai, 
B a. A, Et viaui»Jaiiificata>t b<MiiiBui|i.sBK* 
At qqaE^aam fuotv^aiis bt^loifc vir^» 2^ 
B a A, Suat eacdem fere»qtus boragW, id e&, 
vero bt^loflaatcribainu&vQium laagis ma 
poratuia ^ vetum diffa:eda ad^ par oa e&, 
vtnullafit difiinSi>*^a:ada.ii£X-Qut- 
bttsiiaimarbis ab^liisauaaipaamr baeb^ xi 
h«J B a A.A Galliibor^bomacks^b Hi- 

-^^cxlufitiBiabOT^ws,^baiii$te^oa 

w4^bqi^Cr«gceafil»mulgobor42«pa^ Po- 



SS B H A S A V OX Vi 

vero a Gailis eode modo baglofe|>roferen^ 
do,f,ac fi fit z,ab Hifpanis Is^aa de vac^a^ 
ab aliis lengua de boi , a Poioai&imodmika* 
Sc Volooii iazy* ,ac fi bouis lii^uam dixe- 
^ lint , a CretenSbas vulgdauogloilb » a G^- 
manisocEfenzung , velgengenftas ^dicirur. 
Tu adfequenteniEorem te piaq>ara.sEJFlo- 
xesiiQechadosfequuniur.BR A^ioechasber- 
ba ipfa no ncapatur ^ recentes pafsim geniti- 

10 uo ilaechados pro r^o vriitar.Vide bic mi- 
ram haius herbae copiam , &. receatiu fiorum 
exuberantiam, s en. Certe puJchrioresfunt> 
quam vnquam viderim3 8. A.Pulcherrimi o- 
mniQo funt>& apprime redolentes: Sc quaa- 

i^ uis in infulis e r^kjoe Mafsili^e pulcharrimx 
nafcantur j hic tamen aoa deeit fuus honos. 
in hoc monte colIigiio.Hecnuiltum referat> 
iloechas, vel fHdiasfctiptami^eris .aomea 
cft ab iilis iaftdis acceptum,vbi potiisimum 
'20 aa{cimr,quae StQ£cha<iesappdlaatur,& par- 
tesGalii^fuat. s e N.Qoid ieruaturus fum? 
hKk s,Summosapices4d^>flores, qoibusfi 
aliqua folia inbacreaat > neoirsefit. s^e N.Iam 
iatis fuper^ecoU^t ikrbar ius:verumab 

2$ vao difcruciorjCumia GaiHa potifsmaum sa 
fcatur,curArabicamiMefocc3eterispwtfer- 
tur. B R. Pluribosloc^ aafatur,quauis Dlo- 
fcoridesiafbla<yiiaaafa r«alerit:fedob 
magaamcopi3m|<y^efiiiifeStQpcia4ibu$ia- 



3tIjHsibioaicidiaumefl:>iioa iameniG£ms- 
mt audicres ia aias edam lods , & capioias, 
& ekSascrdcere, vt in Aiabu paaid loiiim 
Meiae,aQt ia proxiiDiori parte,Kkdaoa mi 
rma^fi ab Arabibas auAoribas luii pratfer^ 5 
tur,quan prae manibashabeat^B N.Quibas 
virfjus ftcschas iailgaiiur ?b a a* Atierrois 
qamco^oiledioaam foaram » qaoaiamfty'- 
pticit4£em habetcomamarinidiae^^oma 
ticicace^ti pr imo ordiae eorom , qnx cde^- 10 
ciaat,pooi debereceaf^& m fecoado eoru^ 
qoae deficcot. Eafdem qaalitatcsiHiHapolmt 
Meiae^cum ex partil^s terreaisfe^idis c<«a 
pofitom £t > qa£ p^icam illi coadoaaat fty- 
piicitatM y & ex pambos ^eis teaaibus^ 1% 
qaibasiaiuat d acaizas , 3c aaiarkado. s s n. 
Noapoffiim aoambigae^aaftcecEasia pri- 
mo iblum ordioe calidom &lbkm., Noa ab 
reaa:ib^ss>qaoaiam b;^>etmaK»rem> qoam 
iaprano€cordiaecalidita{em:aempepro. im 
bareacui €& calidom eSedark^riarguxaea- 
to,qaam ipfama^ iefeofiaadat caliduefle. 
<^m easn o^aaditar^ vel ccM:p<»:2appIicacar« 
protiaasabiqae aliazatioaecdida^iepat' 
featkar,& probatar,sfiK, lo ieanKb ;^car is 
ordiaecdidam er ic? B K A. Marhicroc^&Ga 
leoosia vtn.de fimpifciiTOm ed ica o aeato* 
romj&otlcatibisl^rO) mqoic ^&^>er^ 
^campo&ama: CTrenacffienrigiA^id^ 



^O ^B. A S AVOt VS 

«xTgua>& alteraterrena exteauatacopk>fid- 
re^liancalteramterreimm Arabcsdicimteire 
igneaai teaueaH^ ideo iupra pritmimordi- 
nemcaMtatemhabere necefiariomeft.ss* 
^ Verum qaomodofd fier i poteil^cum aitJ^m 
gatjqiKxl eft fiipdi opusr s K A,GaleaasQ<m 
vocat adilridionem ^ qiiod k^etur ex ^- 
' rena «iTeack fr igida^ ted mquit,el!£ medio- 
critG: fubadilriiigens.vnde cam U t amanim, 
to acatam,extenue£> i^ extergat,ob hoc primu 
caliditatis or duieme3ccedit>3: hociJenfa po"- 
cipitur,nequealiquaind^ecratione,vtcali- 
dum eile probenu: , &Diofcoi ides odoraii 
acre illi attribQit, vt ex his om nibus dq^rehe- 
15 datur lUicaliditateineiTeex ipfo foiiu ccgni 
tam,qu^ caiiditas primu ordine iempa: exce 
dit:de ficcitare vero idem cum aliis^dmas. 
s E N. Efi^ce verum quod biiem n^am e<ku 
cat^vt Mefue teiiamr? 8 a a J^obis parcat re- 
zo centiorum Euangelifta : id exper irivoiui» Sc 
in fubfiantk , Scm deco<33CQem copia fum- 
pEum nihil peaitus^cii,ni£qmfpiam dice 
rei aliud efie itocchas Arabii , de quoMefae, 
quara id^quod in Gallicis infuli& CMrtum do- 
tscit; Hoc eodcm nomiacappdlamca Galiis, 
abHifpaniseodemodo,& aGa33ianis»qoa^ 
quam & aiiqui Hifpaiu vocaticai^cflcu&c 
tenies paisim doidroUuazioii nunaipit» Pp- 
looiifoczaiifiat iiiFolc»ioj:4 Jbacmi^po 

lii« 



T> E StUttV JlfiOlC. n 

ffis i*flindioaero 6dont ioter ilcechascim- 
aan3,& Arabkum,priiBaixi^i2e vocaur xc^- 
zeujti zoUhejiecoDdu verdjtcczea«i arabne. 
ad rdiqua autcm teaccai^s.s e K.Floresan- 
tkos in meo boc folio coBie^cuntar» b n a s. ^ 
Quam vanehiEoresappdlatar. aam aathos 
Gnece idcm eft^qood apiid Latiaos flos^ded 
idem eft flores an tbos dicere^c £ dtcasflc»cs 
flos^Qonadmodttm eodan errore recax«es 
inamorefuperfluo,<^oi ^itudo eft,dedpiu m 
tur,ipfum enim appd]at amor erc^cum po- 
tiuseros diceredebuiflent.dequo pecuHare 
caput &ciut,ac ii dicat amor amo. s Eita ncs 
foiemus per excelleniia fioresb^be^quae roil- 
marioasdicitur^appcllare^ r a. Tamea re- 15 
periuntur £ores mukdodoratiores ifris, nec 
abibluteiioresdicactar.BQlluseriam autbor 
fide dignus boc nomine vatar, Hcec Simon 
Genuenfis per an tbos Jfiorem roriimarim in- 
teUigat , (cd nuilu aatbore feqaimr. Ab ipfo 10 
aatem Paade«5arias»&caetairecmtioresac- 
cipiant. Debacberba DioicorideslubBoaii 
nelibaootidistra^r, qua Rc«Dani(vcnos) 
rorem marinam vocac qaodn<Mieaatbare 
fumptom eii,qaod Lib^um appeHantyVtpoiS 
te quod voa ems ipeciesdias rok»leai>vd^- 
temeius Bores^aut p^^sradix. Tn&i hsc 
berba^qocia bisQioubase^Scador ^,caam 
Fen^ari^3c^^^<=^^^^^ ^^^^^^^^^ 



^4 B R A S A VOL V S 

ra enim xn re laedfca valeat , & Botes acopis 
mifcentur.^ £N,Cmn Diofcoridemperiego, 
occurric miiii nefcio qmd anjbigui.laquic 
enim^graui odoreiat niihi fuauis apparer. 

5 B B. A. Non iniell jgic Diofcoricies > haiic her- 

bagraui odorc iniigniri,eo qaod feteat,ie<i 

redoiec , veriitn cuna quadam grauitare. Ha- 

. beteium nefcio quid vehementis inodore. 

vnde fua iingua dicit M^bQfffACt^id eft, odo* 

10 ratacunigraiiitate. Itaenimxommodius ia» 
terpretabitur. s£N.Ajter eciamnodusoccur 
rit tnempeinquit»Folium habetintus candi- 
caas,extra viride.At potios econtrario vide- 
tur foiium exr ra candidum,inms viride.£go 

XS eniminferiorempartem foliorum extra,& 
exteriorem,fuperioremintra , &ittteriorem 
puubam.BR. A.Ita equidemei}>5tijlaeft Her 
moiai fummi viii interpretatio , quam iege- 
bas , imo & Diofcorxdesita iua lingua ^oix^ 

fi noifcra iingua ad verbu referamus > inquit, 
intusaiba>extra vindaXed in liis iods res ia- 
i^igeda eft, vt ab authore ponuar. nam per 
eam voc^ ^wMSyf inferiorem partem, per 
x% \itrh. fapmorem intciiigit, qoae I^a^laos 
ad yngu«a non adoertit, necoamia poilii- 
musomnes^lp&^cem verba podas, quam 
r«n confiderao£t.Serapio, op.c c c X X v I u 
egregi^hanc puteincerpret^os e&^ in^ues 

(dc 



I>E SlldFIX. M£ DIC. ^ 

fdeHbaoodde loqnens^qaortimrolor OEte^ 
iim€&zllms^6c mterim vizidis^nnc FeiTa- 
riae ex libanotiidis floribi^ nooiilli pharnia- 
copolszocdiaram paraatroboiaGdovaiu 
tricolo commodam Sc odorai^^s s 9«. Nos ^ 
quoqoeparareificipicii«is>hiciorcs»& hcr- 
bam coiiigeQtes: {ed qaae^oam eft eais ^e»pc 
ries ? B B: A s. Serapio ex ieqtenria Abee Me- 
faai>inqm*t,d!ecaiK3aiD ^ & £c£ain t&^docr^ 
6incs B- ldcogimienoQpoffem,<|a^ tdi KJ^ 
fit caliditate , &ficcitacep^<Sia.B r a s. De 
caliditateeft » vdm prima tertiiordin^par-» 
tejvelia^rtia fecundi,tamea de ficdtate oo 
patoiecandam ordiaem traafire , vd^am- 
dam ordmis^caQdi part£m.H b k. Q^h&o* H 
doab aliis aancopati^rB a A. Galli Rooma- 
rin ^Germani , vt ik^ Rofe^rin^dc fimilirer 
Poloei,& Cr^eniesviJgdJiifpam vcroRo 
m^o dicant. s BN»Origam fl<^es ad Imieo 
wiiaatJB a A^Qllafeeherba ^^Sc mM io aa^ 
res^in <:^1his anti^iai&ifiid ^maudioresma' 
gis difien tiant, qaam ia <^gam>. Q«ppe fi 
nimc tmpns darmir hancrra peitr^an-* 
di,ommaiaomm fee ipecieopiiiiooejdiC- 
fentire often<iercmas»Ta vero lWl)ai»,& &> 2I 
rcscoiligito hoias no&i ^gar^ , <|ao w- 
mar,& pc^osm his mcmtilms^tiam Fcrta^ 
riej^c etiacopia ac^ m<^iaK)^^Ftar,^cm 
6 g^ ta^e^&porem^c^^Mstic^em" 



'p4 B R A S A. V O L V $ 

inhoc moatano perfentjes,qaaminGoflra 
hiunido Ferrarieafi foio» ideo Sc vires ctiam 
exqaiSciores hic liabec s e n. Qoam fpedem 
hancaoftram valgaremexifUajas,apud anti 

^ qms ? B B. A. Ea eit , quam or^aaum Hera» 
cleoticam Diofcoridesappellatjab Heracka^ 
vrbe Ponti,inqaa perfedifsima cxuberat, 
tamen aliis plerifq; in locis nafcimr. s e n , Vt 
diaerfae faot origani fpecies,itaae & ad dioer 

20 ias aegritudines valent? b r a. Paulas Aegiac 
ta , quideomni fpecie origani fimul agitia 
genere,inquit,omnes fpecies origaniincide- 
re,extenuare>ficcareA cal&cere. s£.Fieriac 
poteft ,vt vna fpedesaltera ^cacior fit? & r. 

15 Imo ita eff e conibt.nam Diofcondcs pr^ia- 
tim fyiuefbre origan*^ venenatorum oior- 
^bus valere tradit , flores >& foiia cum viaa 
bibita: & Plinius iragoriganum pluribus 
priuatimcoaferre ceaiet.Tamea Sc oa^nes 

lo ali^fpeciesin idem coacurruntzfed nein taa 
uantiquorum diSereatia uunc velimasf^ 
tentiam ferre, berbam & flores huiusnoftrae 
vuigarisia bis montibus coUigere non drf- 
nas.fuoeirim loco fp^ies omaestanquam di 

2-5 gito oi\eadere,5c authorum difiereatias coa 
ciiiare coaabiaiur.s £ Jam ingeatem copiam 
exaceruauit herbarius. fiE.As.la meu coam 
vfam,acgrat2am partemaccumulet ^ nempc 
^us puluisfupra>;o^smugil^famm^pU- 

CCCj 



D E SXMf 11. U£I>IC 9^ 

fcmus imxmfcen difplu^t. j^£ h. NeapoHtam 
hoc pQktcrcfireqoeacristme vtomof 3 &ju£t . 
Graeci iiiaQ&isplares cxoriganaparaot.Vi 
de hic miram tiataram > Sc ingeos odM oim S 
bra^ka, vbi viret vnam^teram p«rit,S: are 
fcit, enbrafsicaeiibe proqaiaqoaearidxfpe* 
dantor.s £ N.Qo^eft koios rei caaia? b b. a. 
Malcanuu rerom caaix reddi Don poilont: 
no«iimacc^doneoritttrk>codiam,iedi<> 
potins ex qoadam natararu mntrarktate,^ 
diisideaa,vt iapns ooem odio habet,& Gry-* 
pbaseqaam^Sum nonaallae manifefee pro^ 
prietates,qaarum dMrmiaatas, & fiatas<^ 
iaspbilofopKotampraecipaiiaaeairenefcie- IS 
raat. s e n. QixEfoator^aniqaaUtates? b h*. 
Galenus viii.de &npliciam medicammto- 
ramfacultat&as libro,e:]^xare&cal&cere 
ia tertio ordinec^ilet. s s n. Aoioenaa ergo 
metitar,qaiiafeciido t^mmordiaecaHdo, 2^ 
& ficcu&citor:^adi?BH..Decipitar omaioa 
fi moaiaau or^aaam,^ <^iodlods csd^Ko- 
ribos ormmdacit*accipiat.lm6de Aaiceii- 
na aiiraaiim, q^ or^aaom adaren^ta 
fadE> 5: ia feciMidoordme calidumel&&- iS 
tetar, Si deFerrariaifi loqaeremacvfone 
ia &canda ordiae caEdom ^ poife, At 
n^omtatiam^Sc qood exCtc&Vmmzs^Sc 
Imatiam^&ttaraa^ti» ordiii^al^t^ 
, . " -^ Caka 



^ BRAS AVOIVS 

Galenum {ecmifunt Paulas>& Aetaos,&xae* 
teriantiquiores Graeci, ac rec«idores. h b s^ 
Satismihi edtfi aliarum vrbiunomio^edo- 
cueris. b r a s, A GermanisDofte» , a^Gailis 

5 Origan , at> Hifpanis Or^ano, a Polopis 
Czy ruonalebothita appeUacur. s e n^ lilipm 
exnofiroorduiefequitur, quodnos album 
appellamus.B K a. Nuilus antiqupr u ail>«^ 
addidii/ed abfolutelilium^aur iirium dicur» 

10 adeo mireA ^P^e a Piimo defcrip&im, capi- 
te quinto XX i, voluminis , vteiusddcriptio 
cumnaturaca:tet.Fii:^ntex iaaeXpnoms 
dormientis,in terra effufo aatum y cam Her- 
ailes puer lac incerte,& vage,vt puerificiut, 

XS exugeret V vnde roia luno^ di^ou Hwres -■ 
funt eius {^des.^ at potifsiaH H?bc cft ,^cia 
vtiraur,aGrccis Crinoa appellata.ELc«res |wj 
tifsiroum coliigas»ex quibus lirinum»veliiifi- 
num vnguenmm fitjde quo Plinius cap.X4-x. 

u> Iib.x X i,vd fuccusjaos oleum liliorum albo- 
rum ita appellatumconficimus. Poftea radi-- 
ces,quae veluti bulbi tunt,fcmato,ad rem me- 
dicamaptifsimas , vtPlinac Dioicorides te- 
ftantur.Necfolia praetermitcas^iK>rumiuo- 
i5 cus4um viridia , & receatia funt, exprimen- 
dus,^ aceco , ac melleio aeneo vaie coquen- 
dus r contra vetufb vlcera,nouaque vulneca 
opdmtts.Flores tanoim coiligere didic^a- 
mus^fednianc foliaetiai3%acia<Scesi^prx» 

termic 



BE SlUttU M£ O I C ^ 

€erminema$,sE. Alba Hl^ <^aaiB Eeqsper^ 
lahmt ? 3 a.GaleaQ§ dife&ajDem fedc «i. 
ter flor«n,ra<Hces>& fcfe lamede ^mTjus 
ageesaSiuas, & pa£^ias<^aalit3tes iioset- 
prioait, qncKimii:amvKkair*Pautas& Ae- f 
tJQseafde qaa!ita<es prjwerjerc, Hociiium 
a Galetsorcfetjar, cia^a morfam4^^ere,& 
cfiioiHre, s& Cum hic fios^^digerat ,Bece£^ 
ri6cali<iaseOr,<5c mm eiiKsilwcSimadas^ it. 
Calidcis^uidem efc,qa£a <Jigeri? :a£ bmsKiuis 
cfle ooB eft opos , oB id qqja emoiEar.?^^ 
Galeaosdgoleo loquitor ex florioasconte* 
Ao» in quo olei ratioae vis emollieodi iaeft. 
£t adde GaloitiHii m quimo de iimplidom 
medicameioram|aaiItacfl>iis,cap.viq,di&- is 
r«itiam pooens toter cmoilieDtia^Sr pus mo 
i^eatia^ Iioc<ii^rei0<jme,qoia ea^liieo- 
tia cali<}iora funt,& moderate deficcao t ead- 
fteatOD ia partibasliam*<iiiaiem : pas vero 
m<meatia,corporiba$qQide«^iioftris hmi. ^Q^ 
fe <»lorem obtmait,tamm exifteoteia ds 
Bomiditatemfcr^jaBt. sE^mpIex^mraliw 
^uod roedicamemm £mal emollire poteft» 
& eile ficcaai?B luPote*! pr<rfe^d/ed vAe* 
mens fcciias efie aon debir,at mod«^ata.s e. z% 
Inqm qrdin^ b K^Dliifolia m teciiiKlQ , kd 
io parteprima;3t fic^au* io partefeaij^» 
fefia^ Sc radix erici^at,^ abltergut» foti^ ; 
sad^a |N;»mcior^^£c4lis.atibq^^ 



knam non excedunr priaimirori*i^m abf^ 
tergentianiJd vero telatere non oportet,& 
Ulii fiorcs, & folia , & radices penimsabhn. 
miditatenon<ieferi,quaeittradicevehemcn- 

% tior eft^quam in flore. h e R. Aliorum nomi- 
m cdoceas.B &.AGermaGis!ilieb,vt in ai fi- 
Diat,ab Hifpanis cuiiMjfdam Urio,&abaliis 
azaz«5as,aGailislisbIanc,a Poionis lila 
bia!a,Creiae parsimzigliOvaliiscrinosdici- 

IP tur. s E.MehIotifloTesliUam fequuiitur.BR. 
Noftri trifolii ficrem quendam coU^imt, 
quem melilotom vocanf » ita a meliloto iiB- 
ferentem,vt rolaaliiio.Larim fertulamcam 
panam vocant^veifertam campanicam^ Ca^ 

xs tone teRe,Sertam,quia cor ona> iag^edkba- 
tur.Campanicam^quia in Campaniaoritur, 
pr^rtim circaNoIaeius regiouis vrbem. 
Mo multom iaudo, vt hic meiiiotu coiligajs 
{cd in Capaniam faale mittere potem , ^u 

ZQ nauesoieigiatia Apuiiam pctent.no tam«i 
ita inCampania r<|u2snunc terra deiau<Mro 
dicitur)mfci£ur,quinaiibi nafci noii ^fsiu 
s E Jubd>o etiam femina aSer ri^Sed quu mc- 
lUotus trifoliifpecies fit,fiorem luteumW 

25 bens,&hoctrifoiiumfit fioremiut^mha- 
bcnsjcur mdiiotus non eft^ a b. a, A Ija piora 
exiguntur:odora hunc £orem, s £*lam odo* 
ro , ied nihii penitus, nifi herbacei ofertcr. 
» 8U At mdiiQtasod^^babet , ^iunuislan- 

guid 



1>£ SIUFLX* M£DIC. 5^ 

snJtlxcdiatem i^per inodora efLB a Ji:^>et 
etiatn mdilomspingaitsiaia fol^^qcx in no 
ftro bocnotiexi5£5neccaBafGotfi>Ha,vrPli- 
niasiiiiactnl>mt,c3pjioBOxsj,\rolamia^ ^ 
tamea vbiq; oaicimr apod oos^&no^^tsui 
Keres trifoliu appeilan£.Germaiii va-obOT» 
cKldebaQc oolh-amdilotam vocaat. taoim 
fierg«iereme!iIotific»iam degefieram't.iios 
aatem vidimas, &babemas veraea: Campa- 1«^ 
cia allata,& eias iemina terrx maodaoimas, 
fed d^^erarantiGnofbrofoio F^rariM. 
tam^ certam eft trifoUi folia babere , qaod 
&iiomea lotosoftenditwS£.Tibimorange 
rereftaaii,<|aum naotiiocca£ooSeremr> ia i% 
Campaniam mma,vt herba» fiores, & f«m- 
na aiferao tar : {cd qoa temperieiafigsita eA 
fmoia Capaiia?3 R.Gai<^asiUam tere tem- 
perate qoabtads 6dt,umeciIeca1idi<H"«», 
cdm in ea itibtUtia calida copioficM:^tiquam i^ 
frigida. Propierea&finiHmiljfl babeatad- 
iiringentis,caavendigeric5: ccocoqcit.PaQ- 
las , & Aetms^velariGalaii &a5C^idem re^ 
raat.Aoicen{ia calidam jSrficcam in priiiK> 
ordinecoi ict. Taaiea fi Ferrariefeii mdilo ^i 
taaccipkmtss, cum & odore pojitus careat» 
&Qonnihil h^baceilapat, patamas fr^i- 
dae wmpedei podas ef&, qaam caHdie. sm h. 
NonpoflJimabbacfecetiadkaoaeri, <jim 



BDQ- BR.ASAVOLVS 

jmtemomnemelilod genas fr^idam cSL 
xiam a Diofcoridedicitur vimadltndoriam^ 
Habere , & omnibus lofiamatiomEas impo- 
nirverum fi calidicateinfigiiiretm:>in£amma 

S) tionibus imponino liceret.B R:X>iofcorideS' 
nondidt inflanMnationibos imponiobfri- 
giditate^fed ihqpit infiammatM>nibiisimpo- 
ni molliendi grada.qi2ippe astiqoiores , qat 
anteLHippocratefaipfere,infiamnaatiQneca 

!€>> vocabant tumorSdarum^ientem. SertoU 
ergo capana^ralid^ eft > & ficcain primo or- 
dine,&in feconda parte iliius ordinis^Eua- 
dem qoalitatomiordine meiiloto trihnit A«^ 
uerrois quinto colleftioattmfiiariiiubno- 

Xviniae AldicIilamet'edi.Tamea » 6 veneraudc 
Seaex,temagno fafceleoabojiam & mehlo- 
tam berbam, & Eores, & femiaa egomet ex 
Campania Ferrariaaddaxi, cum m.d.x xx v* 
R:omam,& Neapoiim cum IIiaftriis.& €xcd 

salentifs. Duce noibro Hercule iiij, profe&is 
f6m,en & hic feraoin cramena,o<fe>ra.sE n. 
Certeredoiet.B R.TameFerraiiedegeneratj 
neq; ampliusredolet , ciim in nofirofolo ie- 
xniaa terrse madaa mr.H,E R.Noa fiaam vos 

iS loqui , aifi aliaram gentiunonaitia edocoe- 
ris .B K.A Gallisetiaaielfloti ab Efifpaais co- 
ronade Rey > quafi coronaregia , & ab aliis 
a)roniila de Rey ,a PoIbnisMofcrzyk » vd 
Noczferzdcva.CMsraaanis .i^atdea^f» 

tuf : 



r>E S I M P L 1« U S D f C. aOf 

liir,acfi dix€riattrifoliQiBCfoc€ils£K,SaL 
4Hae £ores feqoikorjs & A^I^cJb^ba io loc» 
afpmsoafciior^&:liortis.<Jije^iG homs^dc- 
iiiphacos a Tteqphrafia ^ocari acc^iasr, 
V}uieln^riaplaniarmBiibro:iyIud&mau- :i 
tem^beockm fplaaceioo appdlari videasr; 
quseadooiaiamreiBedicadficacioreft, vt 
fiio locoexqoifite e<iocd>imus.ToiHUic ia 
ioc aiporoloco, berbam ,& floxes col%ft«^ 
^osieoribmad pluta ccmimiot. Decipiaa- m 
tor vero , qui viilgarejioteim eupatoriom 
iyiaeihemiakiampataruc» ied hacccthsm^ 
bshortolaax» aMi^i6dlatu2ra,& oiaiorafb 
lia bal^t , quac &iabortis «cta r^j^mr. s i* 
Salui£ tempede^ecptare. b a. De bac ai ^ 
hilaliud a Gde. r^isir, quaai ialuiaeuidea 
ta caie&cere,&ieui^^l^dftrisgere;s£. 
Erit^toria iecuadoordiee calida:qt»>aia 
Cju3t eoideatercal^ciik^vt cale&ciaatpro^ 
bati<Hieao& iad^et > &ia iecSdo:fimtca{e- m 
facieaaaa:iordiae,sa>*£^<yiidem im iecaa^ 
^Oiiedia tetm pi^te>^ eft ia eodaaordii^ 
ficcaiifi^^iaiitates&guiia.&appKcatioac 
maai&^^rebeQ^mti^. A Ga^saute M- 
oiai^i^dkimr^aGerasaEis^bai,abHi. ^f 
f paai$,vt iK>Stiaima,& a Poloais/ed poi^o- 
«kyaccoim^pra h iCre^dbcisvQ^f^a' 
J:o]iiiiea.si.Taf»BarbaisiBaresacee4a]i; 
B;x^ioti€&ic^$iaii^;l^ba»i|Q3eaOra^ 
g $ 



lOi BJIASAVOLVS 

phlomo^iLarintsverbaicoro^aGaleno plo 
cM>sappeikxar,muUtjm imnioran , Sc fi \ai. 
rias^pecieshabeat > quouiamdfden viribus 
fsfigniuatan Ad campeftria igiiur iOa de*. 

5 iceQdeas,i!oresperfe^herbamfen3aio.ta> 
mea marepotiiis qo^foiminahabere ot- 
.rare ; qaiaiaomfsi ferefpeciemare iaepti^ 
dlfemioa, tamen abauthoribus aolia fpe* 
des ahera ^cador probamr. s e n* PhlcMm 

jo teBperieexplicareoep^eat.8^R.eceiK»>- 

res fr^dum efie &: ficdiia fecundo md^ 

: caifeit.s £. G^mus viii.deiimpliciam med£ 

camencorum 6ailtatibuslibro»de prima,& 

fecundafpecie iaqait&lad%ereodi vimki 

K bere^vnde calidapomsefle vi<^^air,quo- 
niam d^elHo caiiditatefit:& deomnifpede 
fimpiiciter dicit,fi>Uadeficcaadi& d^rgea 
& vim pofeidare, qoaeficcitatisratkMjepof* 
^tqtudmi deficcare,fed fi:^idiias^cerge 

^ reaoa poteft.8 luEtfi phlonmsfit fir^ks, 
aoaaollas cmie par^ habet cal^s > latia. 
4je qu^fi d^rit, detergit^& alk qQaaiM& 
dt^er um in totafubftaatiaft^^made&^ 
&ia pra&didoordine^udQ,, &iaparteie- 

2^ caada.Pr<>p^ea&ambaftacur^ pUcHiio 
didtX^fcJUdicem quoq; fasiareoporxcc» 
£ Gakao, acX>kifcoridiai«r^pneftab|pii$« 
s s*£k phlomo quidmqoiiic Arabes^sjuDte 
iioisuraiteSHias AjPabes qriod fciim^nifi fl- 
- k& 



lafit bcrb^oam Aukenna Hb»|KsaA> vo^ 
caoit Bafiri, vd Pi^k^ji & iiliarbjooa de- 
icf ^t^came ia proprimvibiis, Sc ipacimisi 
diiiln&ioaeexalbis f<:^i2S,& mg^ htc c& 
videcar.Germaxioru parsillaai wulkraat;^ 
quaiilanea berba vocat.oam es ipik lyclmi^ 
fian£.Vndea DiofcJycbmiis , Sc tbryalisdi- 
cioir^caiijs ^albas e&.Etiaa Ger maofs di^ 
dtor oiargbichafzea , id eil,Manae caodeia. 
Aiteram verdipeciaB parpareomfioreba' lo 
beataD campuloiam^ osarieQ roieo«ideil, 
Marix roum appdiaLHtfpani verd,vt Laci- 
m tere5& Galiimdoa blanc, Vai^i ^uidana 
cberaba&)]oo.Cr^en^.vi4gd pblaouMlii 
Meliiladni , PoIooiDzieQaoa , & Aseoaoa ^ 
vocaat.&E.Rubripapaaai$ £oresaccedat. 
^a.Nafquamapudaoti^aosfubaoaikiepa 
patwfnsrepentur. AoemoDevocant,qucaii5 
tmnquam aperitur > niii Bante veto.Non ca^ 
mea bpc dico^quin etiam nouarim eSk agre lo 
&c papa«ur,vel papaueralida4^ ^oo IHoic. 
diftiode ab ancaionetia^c. V^eiom qaod 
rubrum papauer didmas;,efrDiolcoridis a^ 
nemonexquippeerrauarpapaaerduos m^ 
tumcoIoresiiabet,rufanH5:candidt»&.ABe i| 
l^ftpne verqplares^ & prxlertimrubru, vt eu 
dpcebiau)s.Vndee3:lttscoaitatrubrupapa«> ^ 
i»^apo4|iosvocameile Dsoic«anemoQeQ» 
c qiBsd ffl c ljpeqe s fiio i g ^ tlQefler^eft»%Oi»r 



104 B R A S A VO t VS 

te in mailti$narcais>&: qaod in ciilasmfd- 
tur^yincHrehoc eft » in hacrape vires^^^ocd 
etiam frequenter parietes aiceadit:hoc(ii la- 
bet)colIigas,qooD£am cffilcaciores virfti ha- 

5 bet,<|aam.cuitis locis nafc«is.Sed hoc ex co- 
.Ioribusfpeciesvariat.Damaliqaae puniceos 
flores habeni>aHqaa& fobalbos , aliqo« laftc- 
fce<es,aliqoa£ purpiireos. Nos aneojone vtii 
murilores mbros habente , ia tritias plori* 

10 mumnaic^es, quam Diofcoddes r^^^» 
^&tvmx ^^d eft, florespaniceos habere didt. 
HermolaasBaTbaras iBta-preta tus eft ^cxi 
iaoguinm. nam hic flos biHofum iangoine 
r^raefen^t. Necabre£>rtafsisiEa Hmnoi-^ 

x% laas'iaterpacefata^e4floreiangQiQe0, <jQo- 
niamp^tac ex Adonidiscruore oacam vo^ 
lunt.sjB^umnetuoiudicioaiias fpec^col- 
lefturu^s K.V:tlabet:fcd^ potksiaf^ 
ranoifi agro coiii^e,vbi ingeos cc^ia ha* 

%Q be^r. s £ M* E^ ^oBones <|aalicate cHligra-* 
mus3 fiuSiCSai^ va:ba<oa^pIemar,eft€a 
Hdae tempertet,qaippe taleshabet operatlo- 
ne^qaa&noanifiarecalKlafiant. Nm ^t 
vim habcreextraheBdi, &attf^uaidi,&<^ 

%^ vafonimreferandi. Vadeiadixcomanfepi- 
tuis eiKKai » & ilkomniafacii^qaaea ^<a. 
Uda fieri.comiQgunt.Se«po cap,tog.dsm 
i>ropa|^{^eagesG^amrelbrr,aee$v<pae 

pfii; 



BB SlU9tU MEBIC. la; 

p^rJQ Ms eade eft rado , ic <]oibDS Diofco 
ridftn referCjqoams aarhores iftos paru ^- 
dter,ae ciicajnfelidcer , refeaL At fccadiCT 
Abem Mefa3i,calida,& ficca dtin priojoor 
dine , imo & nos fecondun^ atdoga-e cmie- 5 
inus.Noftr3e mulieres rofeilas appdlat, a m- 
bore,vei qaaii finr paruaE ro&.Oermam vc- 
ro a itrepira,<^em ^ciantfo!i3,qtioaes«ii- 
po^ fuper manu , &alt^ama&a percii& 
crepitan c,c!aperrofa3,Ki eft^cr^iiasxo^ 3f 19 
peUanc , q«jaDttis & pr^^riu aomen Geraa- 
noai habeant KuiasfloriSjfcflicet Gii^^eB, 
quod tame Sc a crepita diicitar . Alii dicnnt 
Ruchenfckeffi velfaxetier^f,Galii, vtno^ 
jai^ros3ge,& coqQeicHjrdes,^cocies.Hi- 1^ 
fpani nonuUi laemu imitaDtQr,aliiamapoi. 
Romani roiam canma vocant, quaqoam Sc 
appd^ios Gmnanos vuildt mae» & ab aUis 
coj^ rotoiappdiettH'. Noftrae mulieres pr^ 
decoraiKia^deaQaamparant.AQtiqui Ae- xa 
^pta eacboclIoremorboslioQsmalat^i. 
gebaaf ^ Floro te^eHoiasba-bx mretne& 
ca^vias^>radice^y^,ficMremiiaaQii0at £b 
m*ttvires^braa^stran^fic,dr<a ljerba,5S: 
radices vif ^ edoceows.Ta aii:5,nein bac rc Xi 
Bimi&^nK»ari videMor, ad ^ios £or« 
trafireconer^.s E.Crod £ores cdligSiiB s^ 
Bncirca b^u: f^ia^prcpeiOiiFcTOticuktta 
yo modo taiaiii pi^anccon&i^c&ia&si. 
g i 



lOS BRASAVOLVS 

Reveracroceus illecolorvindimiftospef- 
pulchrain piciurameffici£.B n A.Ibi£ores»5c 
boibo^sradicesreorfum coUige,oi«ca4 d- 
eadam vrioam mm paffo appr ia^ valeat. 
5 Necmultumrefert>moacaimma»t iadaum 
ieruatieris. Degenerauit awan <5uod aotirx 
XBulieres Gruc^ , quafi crocum appeUaat: 
i^m ccepit Ferrarie plantari>Qec aK>dicas €& 
pr^eQtus. s E. Quarnam fimi qroci proprie' 

jo tates.^B R.Gaieaasleptimadefimpliciu mc^ 
i^ep torum taculcatibus Ubro y crocu tkcit 
mi^^ciixidpor^iaecalidum > 3c in primo %- 
i;amrv«iim ^ aliqoid habere ftigidi po ^ 
gatj^ quo parum a4ftring«»A Ga|eoo Auer- 

J5 rois quiato a>ile^ontt ad verbum.fef ao 
cepiteSB^^ru vid^tur ,quomqdopp&«: foa 
iHa ad&rii^otie, &ilypuciaread cofii^iie 
adiuuarCjVtGaleaas refe|,B R A»Sj^i^i£- 
fes,qu3e in ^aleao feqauatar, toas ^^^u^ 

4io tati?rationeada^lfe.Mamsi Galf^o fe 
j^tpr; Quippe qmbasniedicat|imtis» ci^m 
jM^ a^EXJodu excai&daa tjj^a^l^ adeft 3^ . 
il?i<ftia* ^ patOT iacult^t^^l^bMaut^l^^ 
diieaiplaftLcis vocati^qaas.c^ iu^^|[f 

^ caUditati non veh^niom cqayt^it *p^ii- 
i^s^hjM eQjCocoqueniesdJe^q^adiTO 
N6daTationecapio,qj|qii|odo^dfti^iDii 

, " xatar. 



fatar, ex qua mora cocmt , 6c aupkllicy id 
eft^qaod tale bab« ftypdduie^Vade mcssid ' 
pa&im iii fimplaftris,qt«e a>amra£,crodia4- 
dere ibka:^ i.In qaa pane ordtnuai e^^s a. 
lii fecoada {ecaudi ordiEis parte » & in fioe s 
primi ordinis£cdtat^ haber. Galli Arabi- 
co nocDiae vtunrur , vt nosetiam vulgo za^ 
pharan dicentei ^fed leGoeati inodo uiibut 
U&zn. lea &mn Sc apad Manritanos &f e <^ 
dtur.Gennanorain vero pais eoam iaptro» 10 
HiTpanomm aatem ca&a&,appeIlant»aUi ve 
rozapbraao^okHiidcipfifzaffiaa dkoai. 
sE^Bk teibadfioresadae&mmr.B-R* Sam 
baci doas fpecies amiqai fecae,iDa^e»qQ£ 
aiborefdiu Hancaai^qa^eiis^t miaorem) 1% 
qo^e dxda^ emm vocator. Vadea Gr^os 
%xpat^ii7MM eft , homiiis ^ai>acas. ^ac^m 
emm iambocum dicant.£xdemii:^aQrvires 
ambabos f |^ci^as.Ne fisaaten Aodbas^ 
leumSjfedradicemqiKKiae^aiqaetoyaia:- 2^ 
Bato,qaacmreaKdic|tfeorlam wden£,Tei» 
ros cai^es atciiticis rdiaipia» » &:^^aQoram 
etw»faccaai> com maturaeriat^primito, 
ad capiUos mfid«ados aptam. Apod and^ 
quos noUa dt pro ajodica re flonim recca^- %% 
datiojBOiic verd ipfi foldm expmntar^os 
vi;dgd i^colas apf^!amas> qa&Ms^mf^&- 
fcs paMk;^,aipfisoui$, & <^«^% m^£: 



^JOS BRASAVOL^S 

: s E. Ex in teriori cortice faccu edam pro afo^ 

* lisj&ex medalkpuluereieraabo^qoioeaa 
virgas collediirus fum pro bacoli&aiipoda-^ 
gricos leuioribasparanxiis.BR A.Vidms^ 

5 pharmacopdla ligaarius;^ber euade-e. se, 
Hoc ago , vt nikil mex officinx defit , q»o^ 
^gris aliqua in re condocere pofsic, h e rb» 
Hoc i^^ concedatur4 fed baculos Ferr^iac 
accipiemus,ne ttialiaiii geatiu nominad^e^ 
10 ras.B K A. Germanifambucam holder appd 
lant> ex concapitate.Viideridiculaexeono^ 
mine fii^gu t,& fere cnigmata.Hifpam xabu- 
go>fabi«:o.G^i verdfarean, alii fufeaa^Bo- 
!onibess»aliibe2, Cretenfesvu^dcliapha* 

j$ xiIlia.At ebuIasaGa:llishiebe>aGcrmanisa« 
ticii , a Poloais chebd dicitur. si. X^uaEnam 
eft fambuci temperies?3«..lK ian^Qci^tqae 
dmli q«ah tatibQs Arabes^ Graeds diilenti- 
Te,& no medKKriter, v2da>nir.Nam Auicea 
- io na fecondo canone^&^^cxi 3Lcap.omne ^m* 
buci fpeci^calidan*, & ficcam in tertioor 
diminciL Verdmfi £Hc^a>ridan ccwifide- 
rea«^s,ftmbacQm fi^iAim ei&colligenMS, 
nempe cum primd de i^i^>aco loca^s d^ 

15 fet, de cbuiopoft^egit, in<paensin vcroq;, 
{c^icct ^mbuco , &^ukv iiati^a vfosq^ 
pare%exiccant,adibi!^ant,tefrigerant.£x- 
prdle^ tur ex Diofcridehabcmr refr^e- 
rare>& ex Aaicamcakfi^e.$£ tf.Oikf- 

gopot 



gop<^iiisaflameQiKij eto K A$ A.Vo%i» 
caedicom A «accimam- fccQtam^Et c«^ 
noadttbm>d£c3Udam^n<M»aajeai^Kro(> 
ord&c.Qa6daate ijcca&, imnosamb^c^ 
SB.Sia^aas tralicat»carcalida;isoa fum?s K. 
Qois vnqoamdiceret iynjpumxoiatom fo- S 
laQaam eile»calidamtamenaquasm»ee<^ 
dL^SE^ qao^mr qaaK£atum.<Mrdte,vjra- 
qac fambadfp«:^^iQ<Hcas^^ A. la ic* 
cando cal«ias,& m tcitiafi«as.Fnde& G^ 
leaus^^dicitbaba:e:po€mtiam€ariccan<ff,& !♦ 
roi^latin^»&mQdice ^eredi.Hoc qaod 
dixit » modic^digeceadi,offceditcaix&atem 
vdiaaentem noaJiabere: <pianqua necefli- 
riu ncm fit, vdiemencetbcaiya mal^ika <%e- 
rere.Atvtranqsfpcciem-effecalicSperappli i^ 
catkHiead:corpas,experientiaoSead£t. I^o 
Dk>fcorideaatemdicipofl«,&partesaii^ 
qoasfrigidasbabere^E NJZ«ieftEaefloresfc- 
qaannir^B a A,Gea^ & fpartam reaksdi 
dtaryiareraftica^oU^i^wtibusa^ ^ 
Honc locmnmcaltum accedamas.^ vbi joa- 
gna cc^iava-eLFIores^&femma feraab^ 
<panqaa:&Ferrari3cnancianafcatar »&m 
oomibcMTO^nagpaxopmdreatNecprxccr 
Buttcdaeviigacqa«iaaqaaanaceratac;&cx- H 
pceflbfijccoadanginas, & coxeadicadi^ 
res v^ent. RadicamiiaUaniait^ apad anti 
^^e^ ^Sbas tamea Ekma^ad esijcca- 

dam.. 



dam aqaam intwotem vfiis liim. Anverd 
propriedifFerentk fii intec fpartum,& geoi 
^m, vt Pliaius, & receates esiftimaTuac, 
& dc dupHci eiusgenere , io eo libro partra- 

5 dabimus, quo heSjaram difcrimina, Sc fpe- 
dcs afsigiiare iam coepimDs. s e. Prios qakm 
ad alia te coauertas , degeniibe qualitatibas 
loquamur.B R.Non poilam non valdemira 
ri de receQtibus,qui Diofcoridem adducunt 
10 de geniftaloquentem^&iaquiuat calidam 
& ficcam cSe miecundo ordine edocuifle, 
cumtamendeeis qualitatibus a Diofcoride 
fermofa<9:asnonfit;tamen colligipoteflex 
his qux de iOa refert, efiecalidam&ficcam, 

1% cuminquit porgare eiieborivice,&ifchia- 
dids valere. s e. Efhie ia illo ordiae?B a. Eft 
quidem , fcd in tertia iHius ordinis parte.Me 
faein capke Akrain,quod vocatcapifbruar- 
borum,dicit eiiecaiid3C,& ficc£temperiei in 

2^ fecundo ordine : & ipfeqaoque in hisquali- 
tatibusDiofcoridem adducit» vt indefufpi- 
catus fim recenres non vidiSe Diofcoridem, 
{kd foium Mefuen Diofcorideaddaceaiem. 
Galenus dicit,& frudum,& fcccum non io* 

^S flrenue efle trahentis facultatis , quod tem^ 
periei calid^e iodiciam eft»Galli geneft appel 
laat,Germani verogenfter^&Poionigene* 
fta.sfi. labrufcae £ores'ad limen v^iiiit. bk. 
Inhacreplur^optimi viadec^d fonc^Yi- 

tem 



1> E S I M t L t M £ I> I C, Ifl 

tem fyludlrcm aim labra^ cenfbndai tes> 
£mo noD folum receotes, vt Serapip, ac A ra- 
bes/ed & Piioiospropterboc nomioe decc- 
ptm bisdehac re fermooem fecit v^efimo* 
tertfo voiomine^capiteij- & x x vi i.capite ^^ 
V I i.Sed Dobis nunc opusDon eft opiniones 
authoroni recenfee. vocabolam hoc^/m^ 
o^ ^')r£/^,ideft,vitisfylaeibis,xqniaocom 
eft Jiam heibam qnandaiignificat ,qiHe vit» 
qaidem ^{eA ob firudam racOTofcm viris ^^ 
appellatar ^ quum tamen folia vius son ba^ 
beat^led bortenfifolanofimiliafint,Al£erixfi 
gnificamefllabnifca^aGailis refin finnage 
nancapata,a Germanis^iism nome non ba' 
bet^exvite^&iylae&ricompofitu.APo* ^^ 
lotiis «alyna dkitorin &eta paf^ k^h ^i 
ky^^a nTujJirif vocarnr. qtae a dcmefrica vi* 
te nibil difier i , nifi quia fylueftrem babitnm 
habeat>nec colitur. fe t ncn modd hx dux a- 
^elles vites figura difensnt , itd & viribus: ^ 
namiliacaiidifsimaeft»&vicaiiftica,&dep£ 
latoriainfigintar : kecantem fiigida, Sc ai- 
fhidiaa.Diofcor3des etS agrefiis viasdoo 
capitafecic, vnom in quartcS>ro»vbi <khar 
bis agitralterura in prindpio qmnd volaiiii ^ 
nis, vbide vitibos pertraSat.Fbres haiQg 
herbqe , qui no pera^*erint ad mamritatem, 
coUigito:va:umfolia,& palmites^ & <spreo 
U ia mcdkiQaE: vfum fcruaJEimr» Fit ex ccroa- 

th^ 



Zlt- B R A S A V O t V $ 

tte,id eftjabmfbe flore olea,3c vngoenmm; " 
appellant eaim labrufcae Boxcs ceoaothe» 
qaanuis & herba fiteiaiHem nominis, cuios 
Diofcorides lib.tertio maainit.Mirandu ta- 

5 m^ deMarceIlOjquiina;nantlie,2defl»la. 
brufcx flore ,dicit fe nuoqaam lcgifleapud 
Dioiyierbaaliqua^qnae cenaurbedicaretur. 
5^B.Ex bis» qaae edocm'iii m Serapione, mmi 
errorem p^rdpio is enim vir beedtto gene* 

x;a raagrcliisvi tis confiindir.Priasenim inqnit 
agrefiem viiem folw haberefolanofimilia, 
qaod verum eflinKerba iam didauPoftea ha 
i\is berbae: vires iaihit^ mox fiores defcribes» 
&qaomodo &ttftqs^aac,de!abrufca^d eft , 

xs deeaviteiylue&iiqoa&intevitesauacnpa- 
tur, pertraftat.imo"qpod minim eft»inrer vi 
tesdeilla iylueftriibquitar, quxberba ^^6c 
iiiicontrarias vires afiignat, 5R.O beate fe- 
nex^inhacreoprimeieDtis : vtinam aliinon 

2oeflentadeocerm*cofi vtrem aonafpeinaren 
tur.ItaeQim qaif<^eincorruptaveritata33i 
cognoiceret.^ paadfant, quinorint vera 
bona.ldeo& m g^pra;di<ftafmit bom con 
fulas>& ahos flores numera vqaum Ferrarise 
labrufcae copia- fcaturiat. s b n mx. Labrufcae 

aS" qualiiares non pra?tereantur.Bx A sa voi.. 
^idc matuta^ Vi^ loqaamur, cah'dam& hiw 
midam c8k Si^mar: verum prios quam ma* 
tiwefcanr, dc vua omphaaa dwitar^tigida 



D £ S 2 M P t U M £ D £ C. XI3 

dt^t Bores foot m primoordiae calidi\& 
ficdjCiim^ redol«i»&<jua<kGcmusadibia 
gancQu^adilri&io ia cxrremis i^»immb«is 
podisimum v^^ qu£ h^/^wxiGtxd vo« 
<anc Haius vids racoaDi ( vt /«to de fimplic» ^ 
xnedicac3.^culraribas iibro Galmm re&rt) 
vim habenr extergeodi , id^ue ea^penmento 
comprobamr , £ ^uis focco patamioisnacu 
laanQsio^das babet> bisracanis anergoDU 
s E N. Balaaftiom occorrit. s k a, £a hoc flore lo 
apud GraEcos,& Latmos di&rentiamvideo: 
qaippeTbeophraflas,Diorcorides,PaDlas, 
& Aetiasfioces mali pamcidaobas noaiiiu- 
basappdlantjbalaafimm» ^<g^am.Cyti. 
oaseftflosdome^d,&fel^ oiali ^ balia- IS 
iliam fybeftris. b^iligtxut vero per £oxem 
OOQ toliola iHa taatdm, led &. caly cem , cpd 
pomum eSidt: cuias rei argameiitom eft» 
quod Dio^oridescomparaas valcalam hyo 
/cyamt,ia qaoieoiiaaiantjCynno comparat. zo 
Cirmm vero ^ in fo&Bs ifiis non elTe tod 
n4>fed ia calyc^ Plkit^aatem mt^ Latiaos 
prsdpuas dadniafeptsTOjcapite volamiais 
deciaucertii baiaaitiam malipamd £orem 
fimplidta^ nominat,a^ in ter maaam & fyl ^ 
ceftrem dilliaftionem &di. Qoem omaes 
recedor^ mediciimit^ntar , per balaafiioia 
cuiafoisMlipanivi intcUigeotes, Idem Pli* 
x^ias capite {&Lto vige^mic^iii volaminis» 



114 BR A S A YOt VS 

cytinosappellatprimos huius pomi partas 
£orere iaciprentis , balaaftium too flofcu- 
losinboc ipfo cytiao,aDtequam mahim i» 
p{am prodeat , erompeDtes. Ex PiioioDihd 

S aiiad inteliigere poiTam^quam cytinum efle 
florem ipfnm nondaaperturo,& qmfoUok 
illa mbra nonemiferitrpoflquam vero eru- 
pere>& iam folia rabefcont, balauf^iam did 
tur , forrecyrinus appellatus , quia eo colore 

K> veftes tingantur , aut a Kvra^ , quod Grxds 
ambitum , Sc captum figniflcat , quia intus 
fi-uftus veIfloremc^iat.Galaiusde fimpli- 
cium raedicamentorum facultatibo;^,dicit, 
Balauftium flos dk agrefiis puntcae, ficuti do 
^raefticarmn cytitHis.Nuncvu3g3rtonomine 
apud Pixaniiacopolas vt^ur>tam domefti- 
cos, quam fylueibres nomiaebalauf^iiintei* 
ligen tes. Ixa enim & Galli communi nomi^ 
nebalaui^,6: Kifpaniflor degranada,3i Ger 

^ manorum p^s baiauftea (hisenim obin- 
gentifsima frigora^magnaGerroanoru pars 
caret)appeflant. Creteafes vulgo f^yM^sp^ 
Xiv, & Polooi baktt^ias diconr. Eadem vi% 
domeftkis, & fylueftribusindi, Diofcoride 

^5 tefte;quanuisegoma30re vim axiihidoriaai 
fylueilri tribuerero. Sylueftreshiccolliges, 
domeftici Ferrariaehabentur.Nanc Vene»» 
ms ex Creta, exaliis Orientalibus partibus 
Kalde pimiicei a&mQmr,.<^ao$ propneba^ 



Im&k noimolH pbaioxacopolae ce&m » ^m 
re v^a,& apod nos baJaoSsa^id efi,n»H po-* 
oid iyiadimSares £xiLs i n e x.£x b^ arbo 
ribusqind colligen^im cei^s?B n. A s A V o. 
Huc^£escamiaaturomDr,poBia«iiica^ f 
malzcoriBQ» ,&cicum>idefl»p^ia2lainaci* 
aos ioterfHngaetem , qoae & ipfa r d mcdicae 
£oixdacit,nunc edam balaoi^H iuccum para- 
xc potms,& pro commodo fenjare,SE n i x, 
Adbalaa^qoalitates te coo&ras. bk as a- £> 
voj«Gaieoas fextode fimplicBim medka^ 
mentorom &calcatB>as, dkit balaa^qm 
^reaae exiccare^ & rdr^erarcVade Aaer- 
rois in qmito c<^le&iooam foarum fi^idu 
kifecaado ordiBey& ^CMJpm tertio eijSce- x$ 
f^ Arcum boc non fefeeooe refrigesare» 
propterea in teraoordioe firigidu efie dici' 
mos>&. fbrtein mediaparte pociusrqoam m 
prmia:& ideaab Aaicenna di^fentimas, qol 
fngidamefleiafiBeprimiordmisfcripfic^ aa 
iafecondoordioeficdj. Aliifrigidu3c fi^ 
ki fecuodo ordii^ bakaftiamfidont, s e n* 
H*^ debalaoftio &£isfiat»Fk>res. ieqaucor^ 
quos didridiciitja a^De hiSy cmm vioUs col 
Iigebas^oaDaHadi'lleraimas.CiQ3e eoimaii 
Graeckieocoia, ab Arabibos cbeiri appdlaa 
tar,Hoc maaifeftifsimeapparet Serapi^meai 
k^t^iqui pnmo fpedes per c<^c^es d^iv 
^m^n 'Dio&oddmkit^mdc flla ipfiaitrii^ 
k 2. 



n^ BR. A S A VOt V S 

hmt y qax Diofcorides leucoiis, 3c cmdem 
modum mMeadi mulieresia decofto , hu* 
datq; cirriDLim,Diofcorides &ipfelute51aa 
dat. Vndecbeiri corruptovocabalo ideefl, 
1 quod leucoin , vel ficu t in Gracco ex albo de-» 
nominatur leucoioa , quauis aliae fpedes aL 
batnon {int,ita in Arabico cheiri,id cd^lbsc 
nominantur, quiacaeteris pulchriores runt, 
non^fficaciores^vtnonulIiputaTut: quia an 

lo tiqui lo teas magis laudat , & nunc mcdici eis 
potifsimumvtumr.VndenoimmeiitdGalli 
a lutets nome dederut, ipias violleite iaulne 
appellates»& Lufitani goiaes, quali giiuasdi 
cut,alii vero alhaytis vocan t. Germam au te 

n gelb vei!,aut geluiol,autgeeI,ideft4uteevio 
iae. Nam gelb velgeel apud ipfosluteum fi- 
gnificat,veil,vd vioi vio!a,quaujs & vtolaten 
dicatrvnde 8c violarudiuerfitates ipfiperco 
iores pjxpofitos6ciut,vt blau violaten , gel 

Ao vioiaten.brun violate, ideft, albas violas,lus 
teas violas, nigras vjolas. Venenis violegia*. 
le, in Crm pafsim j:hitrines violes , Neapoli 
fiore debacca. Apud Polonesxoirefiolxi dl' 
€^turi^iore$,foli ac femf na codas. s e, Eft^ 

^ nehicidofteuslocus, vndecolhga?B R.Non 
moddidoneus, fed aded perfeftiisv vt nuUibi 
perfeftiores nafdtur, prxfertim quiaa^ia- 
niin hocgeaerecaeterispreuaieKno emm in 
Ferrarieimibio itaeffiacesfunt,vtpotehu- 



su 



» E S I M P 1 I, M E D I C, 117 

loilxatq; humidiori. An verofiores illi, qnos 
leTeniinos nuc appellamus, an ciqui gdiemi' 
nos/ub leucoiispoui debeat,in prcfeci difpu 
tandu no eCt^&B prius fub violaril vocabii- 
locoprehendianimaduerterinius. nufquam $ 
cnim a Dipfcorideiafmini recordatio fit,ni- 
fiquodprimo libroiafmini vngueti memt- 
nicQui autea violis, Sc leucoiis, iafminidi- 
ftin^^i videatur Jd feftimoniam eiie poteft, 
quodSerapiotria diuerfa capita facir, vnum lo 
qui feneftegiyquod illi refponder,qao dch^ 
id eftjviola Diofco. tradat. Mauntanienim 
{eneflegivioladicut. Aliudde cheirj,inquo 
Diofcoridem inleucoio praecifeimi£amr:«& 
tertiu ab his diftinftu de zambach , vel iam- if 
bacb,id eft,iefemin,in quo capite oftedit ma 
nifellerem eilea Diofcoride,ac Galeno noa 
pertraftata, quonia Arabum tei^imonio taa 
tum vtitur, Ec quauis fpecies difiinguat per 
colores,vtin leucoio fitinalbum, citiinum, i^ 
& coelefliscoloris (vteius more loquar) ta- 
me hic aibum citrino praemictit, ficut in lea- 
coio citrinum albo.Id aute oleu, quod a Grc 
cisiafminu vel vnguentu dicitur , ab Arabi- 
buszabachinu , velfambachinu appellatur,2.s 
maenoaegroru dikximitie , ex crafia piuriu 
meaicoru ignaiiia, qui rerii nomina nefciea 
tes pro eo fambucinum oleum accipiunt, 
quudiueriaefiathaio&illivircs.Decipiia- 
k 1 



IlS fi ^ A S A. V O L V S 

mr autem ex nominis ferdaifinitate, famba* 
cia u , & fambucinum a faaibaco.Sed hzc a* 

lias.Ta iaterim alias Eore^ enarra. s E.Chd- s 
ri remperiem fcire optarem.B a.Calidse tem- 

S perier i efle ex Galeao colligitur rquonia ex- i 

tergii,craflas cicatrices ocuiorum extenuat, i 

jnenfes mouet* Sc locos , pattumov emortua i 

didt>6c facic a bor tu fi bibaxar.H^c non nid 1 

are calida fieripoflunt. Vnde Anerrois in i 

no quinto coileftionttm,no immeri^ infecun- : 

do ordine calidu effe iadicauit. Et addein i 

£ode brdine ficca: verum in^media Imittsor- i 
<lim*s parte amaritudine kxbct ihcc vero de 

iuteo i^ucoio femper intelligenda fu nt , quo i 

i^ Bos vtimar, & vosin officinis feruatis. s e n» t 

Hisprastermifsis, qusadcheiri temperieatti \ 

Bent,adaliud defcendamus,quod mirum mi i 

hi vidcmr , nempe argu mmm tua ^onfid^ ( 

ras^quoprobasDiofcoride,&Galenuigno i 

20 rafiegd£eminu yfatis ineptum efienemo da ! 

bitabit y ii reile con{ideretur;ifa enim argu- [ 

mentovcividefis^SerapiaDiofcoridem^oa i 

addacitjueq; Galenu: igitur Dioicorides, 8c < 

Galenusgelieminu igaorarunt, ac ii neceila \ 

%% tin iit, Serapionem Grscos femper adducc- i 

redebere, Eresilla Grscis notafit:&ii a S^ i 
rapipac non addacantur , resilia Graecis fit 

^ota. B a. Argumentum no inteliigisrnoa > 

«mmdico^Dioicoiidl^GatmofQifle^o i 

tillSL 



D E S I M P X I. M E D I C. n^ 

mm geifeminumjquoiuain a Serapione noa 
addacantur : feddico gelieminum ab hisau- 
thorxbus non fuifiedefcriptom.Nam Sera- 
pio vir diligentifsimus, vbi Diofcoridem .Sc 
Galenum d^ realiquafcribentesoiFendit,iI- % 
ios veluti probatifsimos teflesadducit. Cum 
vere iilosaon adducit , vt in gdfemino tack^ 
& prxterea ciim nulius ad ha:c .vfque leuipo- 
ra gelteminos particulariter iaueaerit^iignii 
eiihosauthQresgelfeminnm noudico igno^ i» 
rafle,ied noii defcap{i{le,neque meniionem 
aliquam>qjiae ad geifeaiinicognitjonem va- 
ieat,feci{ie,s£N/Iam iiores exp^diti func, 
quorum apud nos vfus eit. b r a s.O mira, 
^ uimis decurtata res : tarn paucoi £cres in i% 
offlcinis habetis ? tamen inhnitaE herb^ iunt, 
quibas odorati, puichernmi,&inre medi- 
ca efficaces £ores infidet. s £ n. Poileaquaiii 
hanc ar teni exer cer e ccepi»quod a prxm is vn- 
guicuiis ferefait, nunquam aliosHores legi, xm 
autabahis pharmacopolis feruari percepi. 
K a A s» Arabes rem medicam plurimum de- 
curtarunt , cuorum vefiigia pharmacopolE 
imitantor.Verumpoftfiores qiiid coHectu* 
rus es ? s E N E x. Quod in meo libelio icriptu 15 
eritB a as, Quid inquam illud eft? * e n ex. 
Si prius iabia ia hoc fonticulo ablaero,c3£te- 
ra profequi incipiam.B a a s a v o x.. Abiua^» 
mihipotiusbib^ndumeft. : . 



uo b kas a vo l v$ 

In seq^enti paktb heh- 
bae addvcentvr.» 
S E N E X. Herbae poil flores fcriptae rantr 
BK A.Necbmnes iahis moQtibus kjuemes, 

^ imo & 6. hic virerent nonnulbe,aliubi tamen 
petettdae,cjuia plures in humetibus Iocis,pk- 
nis, frigiiis, &<:omjaIlibus efiicaciores vtres 
Habent. Eia Seaex opiime^tuasherbasnume 
ra. s E N.Numerabo equi<to, fedmilioordi 

xo ne fcriptae funt,B a A.ErgoEores iroirantur* 
s E N.lmitantur <jui<iem in ortline» qm^niiUus 
cft.ium vt pyxides, 8c facfuU ieofferebant^ 
ita fcribebantur, BK a s* Tamen ^quis or^ 
do eft,omnia abfijueordine difponere, qoip 

2S pe in inordinattoneordo &ruattur^t his ca^ 
uillis omifeis , iam ipias^ herbas vocare inci- 
pias. s E N. Saluiavdutonsnmmantefignana 
in hoc catalc^o vexillum fert^B m AJBanc in 
floribuscopK>fe coUegifti. s e. Copioie qai» 

t^ dem , ided aUas herbas proie^par » roimaj:i> 
ijus,borago,bi^lofla>origattus. b k A.Qmd 
opusefi haec itenim enumerare,cikn in Bori- 
bos coUe&e fint ? s E.Nolui quicquam pr«- 
termmere,vt n^iil no^rae o££cinx defitjslul 

%% ius ^im ei^ inaudario error/ed ma^us in 
herbarum defe^u., £ndiuia> 6^ dchoreu £^ 
quunmr.B iuOpameduo hsc ligillatim Wm 
m^rafUia Graecisambo tn^ts appcUatur^Iia 
tims intubos. In iatiuu ^ & ^]^i^diiuditai*# 

agrc 



argreilis apud Ferraneie vulgas iy lueftris ra- 
dicuk nucupatur^ab authorihus pkxiSydc cu 
choreum» c^uaufsnonDulIaeetia vrbes iii Ita- 
lia fua vuigarilinguadcbcrea voceDt^vcRo 
mapijNeapoIitaniyTufci , Sc piures alii,eode t 
modo Galli cicoree dicut, & Hifpani;Gernia 
norum veropars PueguuardcappeiUt^quafi 
cuftodem viaru. Nam videtur fere indicare 
viam per^riniS.A projSmdioribasveroGer 
manis , vt Saxones fiint , birtlaupdicitis^ab i^ 
aliis crafsiuicule vuege vuifle, quia via etiam 
demoniiret.PoIoni podrolznj^k vocan t.Gr« 
ci tame per cichoretim lam domefticu,quani 
iyiuefi:reinteirigunt.Satmum duplex cft,vnu 
ktiora tolia habens > laducae fimilius ^ quod iS 
nos endiuiam corrupto vocabulo^quafi inta 
bum appdlamus>Hifpani ex Lufitania Al- 
meyrarem,a Gallis endiue^a Germanisaddi* 
to n, endiuen ,a Polonis volecz didtor. A Ite- 
rum ftridiorafbliahabet,quodradiculahor z^ 
tenfem noftralingua dicimus» vel radechio, 
a multis capillamentis per radice tranfeun^ 
tibus, Haec igitur comunia vocabula funt,fc^ 
ris,intubus>dchoreum:fed vfiisfedr,vt apud 
nosdchoreu,{yluefircmradicula fignifica- i$ 
ret,quam picridaGraeci vocat,Latini,vt Cd- 
fus, Ambubeiam appdlare videtur.Germani 
pluresprxccr di&z oomioa binddeff.Incu- 
bos verdyaut: &m eam 0gm£cat » qoa corri&- 
k 5 



pto vocabuloeadiuiadicimns, Ex hisherbjs 
&.radices colligito,qu3e in perranffi folo effi 
cacioresexiMc,pi-cterea expi'effiim iaccu ad 
tnokosvfus ferua. SE. Qpe r>am eft cichorii 

^ temperiesr b r. Galenus la o^iauo de fimpli* 
cium medicamentoru :^cultatibus,io fecua-» 
do.ordinefrigidfiv&jQcciieilefateiur^t do-" 
«ijefiicii Jylueiicr i .ma^ jrefr^erat, Sylueibrc 
er^Tiiai magisamaru eit,dom^iHcfi pra:t€rea 

to ob mdram Jaamidirateadmifta vVt iylu^re 
iiccaiu xioa e^. KaeyerQ^ualitates iafecuda 
lianeiUiusorcyaisfant. A Oaleoo. Padus dif 
fertjQuilib jf ii^ichocfiuo in pxmo reftjge 
laatiam,^ exkcanuum ordiaecCe fitecur • 

15 hoc forte: eft , quum.de dom^tica iotelligit^ 
piiuseaim dec£choreo4oqmtur £ub hoc no# 
mineicichQreum inquieas,«/x%^'^^>^ Ki*^iis:% 

zo xmm ^ydamara » vehiti iylueftrisferisefe,ia 
prioao rrfrigeranriii,&: exiccaatiu ordia^» vt 
exhis coHigi hceat de domeiiico verba f^f^ 
fcBaiiliL»quia iliudiylueteii?ricoparauit. 
s 0. Exiis tam^,qaae:addaxSli, elkim^o^ 

zs tdljPaalum awn Galeno comjenirc, quoaia 

vtriiaq;gmus aGalcoo frigidii is feciido or 

. diae>& ficca.iudicatur ; km facii^magis frigi 

4um domeiHcu^ A3^as&cu ob i^oii&mi^ 

foam h^t ocriiiri^miiQXJU&cootra^iu^ 



*i 



jcoidita i 



r> E S I M > t I. M E D I C. 115 

mi3itatem.Inhacetiainre apud Aetium fm 
tentia eft/ecandmr.Galenum nonrede ex- 
preiIa.Nam de-domertici ficciiate loques Ga 
ienus in<^uit,Sed Sc humiditatis multx admi- 
ftio ficcitateextinguit. Aetius vero ita refert, 5 
Horteare,^uod proprieferisdicitur , multae 
kamiditatisadmiilione magis refrigerat, Ga 
lemim potiuMe^ui debemy s .quoniam £ccu 
^liumidum,cum calido, Si. fiigido^repof 
funtrhumidum vero &cum ex tinguit.Pauius xq 
pr^eter h^c in rendeinquitvfTJgidiadmodu, 
& humidi eiie tem peraa>en ti. i^im tor te ia* 
teihgit, quam endiniam vocamus.Verunta- 
men,& iple Aetias fylueiire cichoreumfrigi 
dum,& humidum, primoordiae ftatuit. Ex 1$ 
his ergo noilra arte procenhus, cuipotius 
inhxiendum eft ^ b a. Galeno omnium, qoi 
res experimentis,ac radone prabarunr,taci- 
le prinapi,is in fecundo ordiae ^cca^Scfiigi 
dnm facitcichoreumjd veFOpraetereiidum m 
tton ei^, tepore^fiiuocdm magisamareicit, 
minus fr igidum efle, vt quifpiam ordinepri^ 
mum noa excedere hinc ar bitrati poiiet.D^ 
ipfo fortafleintati temporeinteiiexerePaii* 
ius,& Aetius, vel cum lub nomine ieridis, 3c 24 
nofira vocataeadiuiaA fylueftris, 6c domc* 
flica radicula in telUgantur , hi authores mo- 
do vnum,tnodd alind accipientes,mod6 &u 
giduxDj&ficcui»ji»oddfri^idu,<Scliumidani 

&ciuB£« 



U4 BKASAVPLVS 

faciant. Vnde & A uic|iu,qiu omnes hiz {pe^ i 

des fiuiul confadit.decndiuia inquit , Endi, i 

uia frigida Q&iQ prirao,& ilccitas ficcae dlia \ 

primo,&huaiidita5liumide eft in fine primi: : 

5 &Kortulanaquideeftfrigidior,&humidior, i 

Sc eius quide amarirudo in aeilace fit fortis,& ; 

deciinat ad parua aliditate, quae imprefeio- : 

uemnoniacit, iylueiiris vero eflmiaoris hm : 

miditatis.In fimma igitur cichoreu,quo m^ ' 

jo mur,fi fyitteiireiit^&igidu &iiccam eil in&- 

cnndo ordine. Dom^iicu qualita tes has re^ i 

mifsioresi hab^t , tamen non minus fecundo - 
ordioe , fedin prima eiufdem ordinis parte» 

ficutifylue&em fecunda parte. Endiuia&i- : 

15 gida eft,& humida ordine primo.verum quc [ 

fub terra fernatur,vtalbefcat, $c mitior effil 1 

ciaiur, hasqualitates magis intenfas habet, ^ 

veram caliditatealiqua prdcdita ei^,cuius ra- i 

tione abftergit A aperit. s e n. Eft'ne vcrum i 

xo fpeckm hdiotropiicichoreum eile? b r a. Id 
plerunq; obfer»aui,fed nunquam verum efle 

percepi,quanqnamabauthoribuscertueiIe ; 

icdbataniHhocnihil ad rem tuam.s e. Er- i 

go fcoLopendra fequitur,quam iiniftrorfum i 

*iinillovmbrofolocovir€irecerno,prxiertim i 
lapidibusinhaerens.B A A.Et tu eacillis es,qui 

fcQlopendriumhaoc herbam pntatisE. Nec ^ 
aliudvnquam auditti,autnoiii.Ba A.lilam 

«rgo<ffaputa5,giMeaI^feorideafpl : 

appd I 



»1 S XM ? I r, M E D I C. Xl$ 

appellatar? s e n. Ilkm inquam.B R a s. Ee ta 
fumme erras/ed vtinam error in legeda her 
ba tantutiiefret*Audias vero quomodo illa 
non fic lcolopendrion, quam vos in oSidnis 
Kabetis,& a Gallis etiam fcoiopendreappel- ? 
letur^aGerraanis verdhirizung^qoaii !in- 
gua cerui dicant>a Poionis etiam ieieniiyan- 
£ik,id eft, lingua cerui vocatur. Neapoli ve- 
ro herba fcritra dicitur , & Venetiis nomen 
feruant linguam caruinam dicentes. s e n. Li. i® 
benter hocaudiam. b K a. Diofcorjdes folia 
fimiiia fcolopendrsc animali habere tradir. 
SE. Et habet nefcio quas lanogines in auerla 
parte, quae huic animali afsimilatur .b r. Sed 
hocnon efthabere folia huic aniaiali £mi- ^S 
ImS^d potiusaliquid in foiiis huicanimaliii- 
milehabere ; qux autem fequunturaptius tc 
mouebunt , addit poiypodii modo indfuris 
diuifa. s E.Nuila eii huius herb^ cum poly po 
dio afEnitas,nec incifurasbabct.E r A.Sequi- ^^ 
tur,ex inferioreparteafpera,& fkuefcenSjfu 
periore viridis. quod ia veftro hoc fcolopea 
drioaoninucnitur. sE.Nihii adme,modd 
eifdem vinbus muniatur.B K A.!m6 cotrarias 
habet,qaoniam hoc fcolopendrium,quod le iS 
gere parafli, conflridtuam vim habet,& dy- 
fentericis prodef^:mediciaute tanquam her- 
baaperiecejlienes diflbicece,& caiculosfran* 
gente,vtutur.s £.Hic elTet execrabilis , & ne- 

^ndus 



tZS B a A S a V O L V $ 

ianduserror.B k A.lmdetl,& nefcioairme*^ 
dicosDon pudeatfimpliciuni medicameato- 
ram noatiam omnterer no foot ip{i,qm me^ 
deantur, (cd muUeres illse > qu^e herbo^ iaue- 

S niunr,vt Leonicenas quandoqf per iocum di 
fceprabac. s E.Miror.acmiratus fum freqoe- 
lifsime noftraesetatis medicos non modo n& 
cailere limplicia , (cd eos etiam deridere, qui 
haec fequantur , & qui aliquid egregii in bis 

10 parare conenrur.BR a. En quorfum resme- 
dica trabatur^habemus , qui proceres iK>ftra 
vrbeappellari voiuc,purpurau»ac togatiin- 
cedentes,qui duas fiammasmedicse rei partes 
ignoranr>{iQiplicium fcientia, & anatomen» 

15 finequibus nemaautmedicu$,au£ medico 
fimilis appellari d£bet.Hos autem relinoua* 
mus^ad rem noftra redeuntes. Videsne circa 
huiaspuceilatera inbaerentem herbamrSE n. 
Video,&iam foHaaccepi.B R.HseceSafple- 

io non,vel fcolopedrion anttquorum. s e, Nos 
iilam citharacappellamuSiB a. Vel atharac, 
aut cetharac , aut qooiibet alio bar baro no- 
minQ appelletur^ea eft, quae anriquioribus 
fcoiopendrion ,afplenion,& a fibns,quas ha« 

ZS bet in modum filicis,pteryx. quod ignorans 
MarceUus,ilIius nommisrationem reddere 
ignorauit. A Gallis ceterach etiadicitur^&ab 
Hifpanorum parte, a Germanis verd aym" 
feahrs. s£. E^qaa,efl^fi defcnptiDnlre^e 

cemfi. 



D B S I M P 1. 1. M E I? I C. ItJ 

confiderordeinceps autemquid a£turus fum? 
BR. Haac pro icolapendrio ieriia» quacitha* 
rac appeila{li:& cum ignaui medici iblopec 
drion ordinabat,liac vcere. s E, Qn|enam di 
huiuscitharac, & verifcolopendrii teperies? f 
BR.GaleQuscalida herbam eiienocenie£:ae 
quoaia lapidesfrangic , & iienes liQuat, pro- 
pcerea id facere teftatur,quoniaherba eft te* 
nuium partiu. Auerrois auteai qumto colle- 
aionum ,inquit a proprietare habere, quod lO 
lapidefragat:& in caiiditace,& uccitate rem- 
perata eft^camen in primo ordine caiidnate 
habere no dubico. s e n. Ex his,quae foperius 
aanotafti^videtur Serapic errore duci capice 
G 3C c 1 1 1. iiam Galena adducit vekiii eu ^ qui 15 
dixerit,vim prima afpleni^id clt,c2tharacefle 
caHdam , cum tailluaddaxerisdiceutem^no 
efle calida herbam,lket lapide Draogat, 5; lie 
Bes liquet.B R. Serapio proculdubio Gaknil 
' perperam adducicld camen ignorare no de- la 
bes,muUos cKbarac vfq; ad recunduordinem 
calidu,<5: liccum efle tradidifl^,kquibiis dif- 
feniiesidam eft. At ab illis minime diflenrire 
opor cec , qui in primo or dine calidum iudi- 
carunt. Tamen nec illudcomune fcolopen- 2.$^ 
drium pro dyfentericisomittas, quod a Dio 
fcor ide phyllitis,quafi foliofa dicimr, pafsinv 
Kngua cemina nuncupatur ,i Gallis etiam 
fcobpeadrej^ataGermaois magis proprio 



llS BIC AS A VOL V$ 

vocabulo hirfzung»id eft, lingua cerui. Infiri 
autemLeoaicenf errorem videbimus in lin- 
gua cerui , quam Hemionitida putauit, qau 
potius £t phyliiris. S£n. Sf lubetdefcripda- 

f nem huios phyllitfdfs , con fideremus. b r. a $. 
Maximeiubec,rumicisfolia habet, longiora 
tamen,& fpeciofiora.s e. Huc vft^ue resita fe 
habet. b r A.Interiusl3£uor->aueriisannexos 
veiuti vermicalospraeferens.SE n, Adeo illa 

10 eft , vt nec caecns crrare pofsit. Sed qus £oit 
tam m^i^&execrabiliserroris caufa ? b r. 
NihilaUud arbitror^quam quodXub foiiis ve 
luti vermiculos habet. In vfu autem medico 
vires contrarias habet, quam fit communis» 
& vulgatus eius vfus. s e n. Gaudeo iu hanc 
IS aetatemferuari^vtpote qvd in mdtis veruoj 
afleqoi potuero : at in qua re contraria funt? 
B a A s. Q£oniam icoiopendriaaperit,phyi* 
litisadflringir^&eft ^uiitatfs acerbx » frigi* 
da , & £cca, in ordine fecundo. s e n. Abiyn- 

10 thium fcoiopendri terga confeqnitur. b a a. 
Motanum paiuftri ooiiro eiEcacius efl:, idcd 
hic coUigere opportunum erit. Herba no^ 
tifsima , haec praefer tim , qux barypicron ab 

. amaritudfne, Sc ab odore dicitur a Gallis 

s5abfiace,ab HifpanisaiofeQa,ab aliis afce- 
nioSjRomae nafcietio , a Polonis pioiam» vel 
pioIin,7enetiis bon oiaeliro , alibiper Itaiia 
laedicoja Creteiibaspafsimapifteadicitcr^ 

German 



I> E S I M ? L r. M £ D I C. llp 

Gennanis bermuetv & quafi prohibes alacri- 
tatem di^ifonh ob guftura ira appeliarunt 
Germani. De iantonico , & feripbio,id eft, 
marino alias loquemur. Tu in his mondbus 
hoc collige, quo omnes inre medica vtiitur. i 
Oilendut enim oculata fide niontandeffica- 
cius eiie paluftri,aquaej quse vi ignis eliquaa- 
tur. s E N. Cuius e6 temperiei abiynihium? 
B B. A.Galeuus de eo hecrefertrAd&ridoria, 
& amara>& acrem fimulqualitates pofsidet, lo 
excalfaciens pariter,&extergens,& rcboras, 
^deficcans.Demqae infertinprimo ordi- 
iiecalidum elle,ia tertioficcum : tamen eius 
iuccusIonge>quamherbajCa!idioreft. Et ra 
tio prompteafFerlur,quoniam herbaplures 15 
habet terreas partes". Paulusaute iddicit effe 
in primo calidum , & in fecundo ficcum. 
Auerrois quinto colleSionumfoarum Pau- 
lum fecutus eilA Mefue,atq; Auiceona Pau 
iam fequuntur. Aetius vero Galeni partes ao 
potius tutatur. s e n. Quid fentis tu?B x a. 
Cum fenfu ipfo abfque vlla probandi ratio- 
ne abfynthium calidum eiicdeprehendatur, 
propterea in fecuado ordine calidum efieiu 
dicarem. Nec me mcuet.qudd partes habeat 15 
terreas ,crailas ,frigidas , 8c terreas igneas, 
adullas,& adftringentem qualitatem. Sed 
an hjec qualitas adlTringens valetior iit qua- 
litateaaura, vt Galeaus teftatur, tu ipfe , 36 



jjq BRAS A VOtVS 

coaiea»ry&itt<Jexefto:netBpcqu<>daG<* ! 
knp<hcifur , videtur fatisambiguuvDeab* 
iyathuveroquaUiate cumGaleuofentimus i 
effeia ter tio ordine ficcum> fed in prima ter 

^ tiiordiaisparcevquaDtertiaefecundiordinis ; 
paraaflfiniseft.Tame&abryniinifpetiesia. i 
terfefedifferrm&Galeausinvndecimomc- i 
^odimedendi>Pomkumpr3ccaeteriseligit. : 
s E.M€thafequitur,B a A,Duasaut tresher 

lo bas numera. s e. Poftca calamenthum.B r. a. ; 
Sifte,quoniamlMsduasre^ecopulafti.Mea » 
tha notifsimaeftherbaj&humanogeneri i 
pluribus^ aominibus vtilis , cum in medica^ 
meatoru,tumcondimetoruvfa,aLufitania ; 

15 orce!a,a Gallis methe^ Gcrmanis mintz^b ; 
Hiipanisieriiabuona,^Craenfibusvulgd 1 
Varfamus,a Polonismyanthica di&a,calida> 
&.vetriculorammeapta,vtdeAriftot'elem£ : 
randu fit,qux eam fngidam, & femfnis virilis= 

xo abfumptioam dixerit in problematu hbris^ : 
vbi rationem reddit,car belli t empore fer en- 1 
da aoa fit,Hermolaus per fe quidem cali- : 
<3amfat^ar, iedfier^pofle, vt pfraccidens : 
inft igidet. Su fpicpr autem ego ibi corruptii : 

i5 ei!evocabulam,necmentham legi deberc, 
/edherbamalteramfrigidam^Iaquarequid : 
lendam , alias me edooturuai promitto. s £. . 
Tamea cuius di quaIiratis?B it a. Gaieaus : 
31} feptimo dc fia^Iic^im mcdic^ea toru m i 

fecu/ I 



facultatibus > iil^. ia ter tio orcUnc calidaBi 
facit : quem & Paubs , & Aeiius fecutx func 
Auerroisautem, & Auicennaiii fecm^o, at 
eft in vltima fecundi ordinis parte , & iii ter- 
tii initio. De qoalitatibus palsiuis ^ Graecis <" 
nihil exprinutur : at Auicenna in fecundo 
etiam ordine ficcam cenfet, Veruntamen Ga 
ienus,& Graeciomnes>ac fiab vno oredepea 
deant,iiortenfem mentl^a.qaonia korci irri^ 
gantur plerunqMexculmhamidam eflerefe lof 
runt,vnde ad Venerem medioaiter excitat. 
.SE.Demethaftroquidfentis?B ka. Eileme- 
tbacalidiasjuon tamenficcias.sE. Decala- 
tDinElia?B ft A.Gaienuscenfetnoftramodo- 
ratamentha,minus calefacere culamiiuha, i^ 
vcinferat menthameflecea domefticaher- 
bam^calaminthafylueftrem. SE. {gitur apud 
Galcau calamintha erir in quarto ordineca- 
Uda.B R. A.Imo Sc ipfa eft in tertio ordine, 
/edinpartefecuda» ctim mentha iit in prima 2.0 
folum partecalida , & calamintha ficcior eft 
metha,propterea tertium ordinemficcitatis 
attingit.SyIueftris mentha menthaftru a no 
bis dicitar^a Gallis methe fauuage^ab Hifpa- 
msmethaftres>aPoIoniskobiIa myanth«a, ^% 
a Germanis vuilt miniz,id eft/yluellris men 
tha.Hoc peculiar e Germanis eft,vt adiediua 
fubftantiuis coniinua fua lingua praemit- 
tant. Galenus in tertio ordine calidam,& fio 



IJl B R A S A V Ot V S 

cam mcjicat, Ad omnia valet, ad^u^e n^tha, 
igoaaius tamen : ideo folam mentfaa Babere 
fludebOjVt reefRcaciori,& np^iDus efficaci 
vtar. Calarof Dtha a raentba nome habere vi- 

5 detur,quam & Galli calame, PoIodi nonulii 
biala lieibiotkayalii camyenna myantabajid 
efijapidea mentha.Cretenfes volgo calamia 
tho , Neapolitani nepeta , Germani «atzet- 
xraur^id eft,herba catorudicut. Tamere ve- 

10 ra no habet ciS mentha £gura.E t licet tria ge 
nera calaminthxinueniantur, montanu {cHi 
cet^quod propepedes habes>ocymi foliaprf 
feferes A*aIteruodore pulegii, teniumq;fo 
lia methaftri^Iongiora tantum habes : omnt 

IS tamen genusnepeta>aLatiDis nuncupator, 
quanuis peculiari nominefecundum genvts i 
Romanisnepta dicatur. Noflri pharmaco- 
polx duo vulgata harii herbaru nomina ha^ 
ber,tteueda rcilicet»^ herb'agattara.s e.Hoc 

ao magis notu niihi eftjquam vt dicatur.B r a» 
Sed his, quae didurus fum, metem adhibeas» 
quam vos nepeta,fiueneuedam, aut herbam 
gatraram appeliatis, fecuda fpecies calamin- 
thx eft^quamnonnulliagrdlepulegium vo 

25 cantjVt Diofcorides inqmt^quia pul^oafsi 
milatu r. Id au tcro non in foliis, fed in odore 
inteliigendum cenieo.Eam vero,quam cala- 
monthu. appellatis,eft tertia fpecies calamin- 
ikTjignauior» Sc ineffiacior ca;teris:qtta ve- 

rd 



r> E , S I M ? :t I. M E D 1 C, 1 3$ 

TQ hicJiab^iG lio^ jeipefeiarperQ,& aqao- 
£0 iQco^calamiQcl^ j-Botaiu«it,omrabuscffi 
^^cior. Qu§ obrexuqalj^ tr.es fpecies aequas 
vires habeac^&tertia, quaio vos pro vera ca- 
lamintha coHigicis,caeieris iaefficacior fic, ea s 
dimicterem, dc moranam folum colligerem, 
autetiam fecundam rpedem>quam Komani 
proprie nepetamdicunc , quauis & hoc eode 
i^omine tres, ipecies fignificentur.Quumq; 
ab aiiquomedico calaminiha^autnepeta, lo 
aut herba gattara indicitur, femper aut mon 
taaam caknuutham, aut hac, quam V os gac- 
taram vulgo appellatis,& apud Diofcoride, 
fccuda fpeciescakminthx eft,accipito. Itaq; 
nulius fiec error,& illa xneificax herba dimit i% 
tetur,aDiofcoride tertia fpecies calamin^ 
thac,& a vobis peculiari nomine caiamenthii 
nuncupata, s £.Hoc confilio vtar,quadoqui- 
dem optimum eflevidecur* Maioranafequi- 
tur.Bs, A.Inhacherba, quacamaracusdici- lo 
tpr , an eademeflet cum iampiuco dubitam*. 
Eandem eflerliniusapertifsimeoftenditli- 
bro xxi.rapite nono, & Theophraftus : imd 
^ipfemet Diofcorides fampfucu amaracu 
appellari tradit.QtKsdautemdubium fedt, ^s 
piimusDiolcoridis iiber fuit^quo duo ca^ 
pita funt, alterum defampfucino vnguento» 
alteru deamaradno, ac fi amaracus , <& fam* 
pfucttsdt^adiaef ^fint.R.e vera mulcumdu^ 



bitani , & nonnunqua haic fait&iac lixr Af , i 
in primo libro additum dleab aliquo iibra:» : 
rio caputde amaradiio vngaento ; mox id : 
prxter rcm cfli cogaoui^quonia Galenus,& i 

^ Paulus Aegincta duo diuerla capita & ipfi 
&dunt)alterude {ampfuciuo^akeiu deama* 
racino vngucntii :im6 & Plinius feorfuia I 
amaradnum a fampfucmo deicribitzfortc i 
quemadmodu Sc nunc nonulla m vno Italiae ; 

lo locofiunt ,qa£inakeropretioUora,&dili- i 
gentius ficri pc^unt \j/t i4eriaca,quaeapud 
Tor tonam iaudatif&ima exiiHmatur, tamea i 
vbiq;enamfit(iednullibivera.}itavfu veuit 
in amaracino vnguenro.eicfampfucoenim i 
j^ €t:tamen in Cyzico petfe<^u$£ebat. nam & [ 
ibiamaracus perfe^ior eft, & effiicaciores vi i 
res habet. Hinc ex vrbi um diueriitate perfe- ; 
6ius , & imperfe&ius vnguentum £ebat , Sc i 
fecundu aliarum vrbxum nomina vario mo-- 1 

ao dodenominabaiur. Atquiadiuerfxcopofi^ i 
tioneserat,ideo duobnsnominibuiappelU' ) 
bantur,& doo diftiafta capita &da furn ; no 
tameboc xdeoeft,.^uia iint duae herba? fam- i 
pfiH:us>&amaracus:fed<3uia vbi£tperfeftfi I 

a5tocvnguentum,ideftmCypco,fecunduai : 
Plinm>d(:Cy2iccnis,quaEiuntpropin<5u«Si- i 
dlisc , vbi nominatur amaracuSj ideo potius » 
illacompofitiodiftacftvngueiitiiau^raau. ; 
4QQmulkycraahcraiotouGxae£ia£iaa>^ , 

iamp i 



fampfucas appellatur,iux compofitiooino- 
men dcdk , <5<: iaiiipfucinu vngaentum di^u 
^fl. Qoae dillblorio ex hoc iufpeda ei^, <^uia 
diuerfae funccopoiitiones, & no eade, depto 
foluia nomine. Proprerea id forte melius, i 
quum du2e fint amaraci ipecies , vna odora^ 
tior,^aasi nos vulgo gentileappeilaiiius:al^ 
tera minus odorata , ik haben:» iatiora folio, 
Ex odoraiiori' amaracinu vnguetum bebat, 
quod Cyzicenis potihinmca coponebatur: i^ 
qnonia is locusgetili mak>rana exuberabar. 
Inaliis Graecic part&us fiebat exmcderatio^ 
n,ideo fampfuciau di6tum.eil.Qmccuid (it, 
eadekerba^ftiltmpfucus;6i:amaracus,^uam 
nosmaiorana dicimus,Germanimaiora, vel if 
meyra.Lafitani maniarona, GalH manolai- 
ne,Poloni maiora,Cretenfes vulgo mazora* 
aa. Herba io his uiotibus col!ige,vbi odora'- 
tior eft, &poriushac ierpeiite , quam iilare- 
.&a:qu3e Sc fia Diofcoride fer pere dicatur jid 2.0 
vbiqi nonfeTamen inteltigi poteitferpere» 
quia noniblum naiatui feminibus ia&s,ied 
etiam ramuiis platatis, vel terrae quomodo^ 
cotK^; admotis. Nihil aute in prxienti diile- 
r^ndam^deGaieniamaraco. Ipfeenim iu z% 
noftram macricariam vocauit. s E.Q»ae ihiit 
maioxaaae ^jualitat^s ? b r a. Galeiius fexto 
de fimpiiciu medica.men,facuI.ljbro»a^ara^ 
£umia{£rciooidiaecalidttm , 6:infecuudd 
i 4 



{iccum effe iudicaqit.Et certe ni caliditateiii 
fecuda ed tertii ordinis parte, iii ficcicate ve^ 
ro iix tertia fecudi,vel inter fecun<lam,& ter^ 
ria. Paulus,& Aetius,vtin pmnibusferefim- 

5 plicibus fecerc,Galenum adverbum fecuti 
funt : Auicenna autem maioranam in tertio 
ordinecaIida,& ficcam efle fcriptureli<^uit. 
quod & Serapio refert,£ed ex Gaieni featen- 
tia. s E. Qnid ergo Kac in re fentireopoaitet? 

xo BR.A.Cum fampfucus,i^ amaracus ep fo- 
lum differant,qupd vntim maius £f,aliud mi 
nus , Galenus o<^uo defimplxcxam medica- 
meatorum faculta. de lampfuco ageiis dicit 
e(recalidum& ficcumia tertio.Quieande 

x5 herbameflepatarunt, &dcamaracoloquea 
tes ea referut,qu£ aGaleno deiampfuco di^ 
cuntur,3maracum in ter cio ordine caliduni, 
6c flccum aflerunt. At quiamaracum Galeni 
confiderant, & illa referunt , quae. fub eo iio-. 

ao mine aGakno fcripra funt,caUduintertio 
ordineamaracum iudicant , & iii %udo fic» 
cuip.Qmddeinde iequitur? s e N.fCydamen* 
B £L A. Panis porcinus vulgd dkitpr , qup- 
niam fuibas mireplaceat. vbi xn Tbeophra- 

x^ fto icuK%kjiAtv:^ legitur, Tieodorus Gaza 
xnalum terrae Interpretatur : fed re vera de- 
ceptus,quoniam, vt ex Plinio fumi aperte 
poteft, tuber terrae, & rapum terrae>& vmbi» 
licas tenra&dicitaJuNaaimalum terrx , vt ex 

co</ 



D E S I M P L I. M E I C. I37 

eodcm ^8c Diofcoiidepatetjarif^olpcliu efl. 
Qoicquid tame Ht , hmus terrae rapi tresfpe- 
cies inuaiiutar,& liaec taotam apud nos no- 
ta ea eftjquse vires medicas habet, ideo hanc 
folam colligere expedi t ; ied non debes eiTe % 
foia radicecontetus, imo & cum caudexplu 
rtmum ia re medica valeat,ideo <k caudi- 
cem, &. eius fuccuni ad vfum reierua, imd & 
ip iius radicis fuccus feruadus, Recentes alio 
nomiue Arthanitam ypcant. se, Nationes 20 
ah*$,qup nomine cyclaminuvocat?B k A.Gal 
li yocat pain d^ porceau,Germani feuubror, 
Poloni fz£ny chleb j.Cretenfes vulgo cliiro- 
pfomon,ac il dicant panem porcinia, Neapo 
iitani miloterragno.sE.Qu^funt cyclami- 1^ 
ni qaahtates? js k a. Mefue calidu Si £ccum 
in principip certii ordinis eiTecenfet » nos ia 
medio tertii ordinis, 6c fortein vitima parte 
iudicamus , ii ad quae conferat , vt a Galeno 
referunturjcofideremusuieavpe dicitabiier- zo 
gere,inciderejOra venarum aperire,attrahe<. 
r.e, & digerere , & <Juod exquiiitius calidica- 
tem oileudit , id eft , quod fequitur, c um iu- 
quit,aded vehemes eiusfacukas ert,vt abdo- 
mine illico ventrem fubducat , 8c fotum in- zi 
terimat. Hoc vero fieri non poilet , m£ a ca- 
loretertii ordinisinteafi , quanuis nonnulli 
poflent ad partium teauitatem confugere» 
H«c decyckmiaofatisfint.Taneiliaferua^ 



r-e,qaae liiximusvobliuifcaris. s e w. I<! aga»« s 

NuDC pQlegium occurric. b R. a. Depulegio < 

multi dubitarust ,<juibus vifum eft efie iyl- 1 

uefke ferpyllum : ied ieHuibus argumeniis i 

^ luhaerent.fi eias hiftoria apud auihores cum ] 

koc noftro vocaio pukgio , & vulgo pole- : 
zolo >ab Hi fpaais poleo.a Galiis poleaut, k 

Germanis poley,^ etiara a Polonis,a Vene* : 
tis porezoioj a Cretenfibas vulgo phiifcuni, 

lo conferatur>nallus erit adeo iiupidus, qui no \ 

nofcat pulegium efle.Ex boc montanum fer ( 
lundum , & dum fioreti in orbiculos iiabet, 
etiam ^iiod habct flores pmpureos magis 

ieruandum,quamquodalbos.namprimum i 

i^ eftfbemina^s^cerum mas.P-utantaateautho- 

res( moftrum proleftd,& r es mare indigoa ) ; 

:^minam efficaciorem eile mare ia hac fpe- i 

cie.Qmim domi eris/uipende puiegiu:nam i 

brumali dxc ilorefcere videbis. s e. Hoc ex- i 

4a per tus fum , led nunquam verum comperu 

B R. A.Tamenagrauifsimisauthoribusrefer I 

tur. Qmcqatd ut,hanc herbam io puluerem i 

redigasApf s&^jej" vfus medicos pro condiea : 

dis obfouiis vtaris. s £. Id agam, Sc frequet^ i 

2^ egi. Sed vno hoc molei^or , qoia apud Laer^ 
tium me legifie fufpicor, quendam philolb- 

pfaum 9 qui oilendere voleos exemplo , noa i 
vcrbiijcaftigaudos cfTc difsidetes dues,puite 

ia wdio atttUitpukgio afperiaa) , yt ol^eo- i 



© B 5 1 M ?1^. M 1 »1 C. f3t 

4ef «,ita amareeos tm^aodos, quema<!mo- 
dam ipfc pultem tra^sic , & dksi^knriam 
pulds,& pulegMannotartt : quo exeplo pcu- 
l^aro aaiaFum eiTe deprchenditur ,ooitr« 
verdamaruiB noo eft ,ideo p ulegiuai efiedu i 
bicamU r AvNoaob atnaritudiiiecn pulegiii 
puki nulcuk <^quanui5 & fapor ejus dulcis 
aon iit)fed ob difsideiiam naturaru : quem- 
admodum faccbarum optima res eft ^quo 
oranes dapesaptantur, tamen ozimis m^tif !• 
fimum eft ( vtlktux ) adeovt eorum guittis 
iaccharo vilefcar. s e. Eftneid verum? 3 b. a. 
Expertu^ fum , abfurdifsimum eft. Nam Sc 
ozima faccharo coaiperfa oprima funt,& gu 
itui gratiora fiuat , (^uamprius elTeDt. s e n. i% 
Quxnam eft pulegii temperies? b k A.Gale- 
nusinfexto dc fimplicium medicameniora 
fecultacibus, inquit valdeexcalfacere ,& ex^ 
tenuarcat ordinepraeteriit, quem Paulus, & 
Aetius iequutur, Auerrois m lertio ordineca 2^ 
iidu,& ficcu efle teftatur , quia copolitum dx 
&L igqea fubftaatia ciim aliquantuia terrcftri 
par te adufta. V cnantame ex Galcao ipio col- 
ligi poteftelTeiniertioordineinteio calidu, 
& in ccrtii prinapio^vel medio ficcu^iepc di- iS 
cit efleacrc. & fubamarum, propterca valde 
ec<alfacit,&extenuac. Deincepaquod ex- 
calfaciat,fuadet,quoniamillitum rubrificat» 
^"fi^ais di«uia$ tolerct^c&ukerac qooque: 

atqcuc 



t^rpy v^ in quaFtp^i^legiuai m quarto opn 
^fi:vpi;c^teiea in tewipN erit in^eafo ord«^^ 
ly^iiLquxin pulegio ©pntana intelligcnd^ 
^ font. Nam FerratieaijeminuscalidaeitsE. 
Thymum ergo , & epitliymum coliigamus. 
B R A.Haecduoiurefimukopulaftiyqupn^i^^ 
v;ribus, noraiiie,& locis iquibus nafcuntur, 
fere quadranLSJE. Nonne epithymu^ efi ihy-s 

jQ mifiosfB ix A.Quidfitaudies ,,yt mp^ colji- 
gerepofsis^ ihymusduplejc eft, candidus, 3c 
nigricans. herbanotifsima eft,vteti^m Pio^. 
fcorides cenfet , quanuisipfe dealbothymQ 
fplum loqqi videatur. En quanta copia ia 

j^^hocpetrofo loco,& fierili fit. Epithymus ve 
r6,quo vos vtimini > noa efi apud Diofcori- 
dem.namipfe£orem thymi epichymum eile 
cenfetjlib, ^.quodautem in ofiicinishabetis, 
non eft £os thymi , fe4 id^ quod a PHniode- 

ao fcribitur,cap.8. lib. 2^,quodaafdtur fine ra* 
dice , r ubens renui fimilicudin e pallioli , yel 
tenuis,aafcicurq; circathymum, vnde epithy 
mus appellatur, L^udarem , vt thymum her* 
bam, & flores ieorfum colligeres , poilea id, 

t^ quod circa chymura nafcitur,tanquam capii- 
lameta quaedam,hoc eft,epithymus, quo niJc 
vtimur,funt rubri fere capilli,qtti drcaarbu- 
icu2a,&herbas nafamtur,vt circalinum vo. 
cata cafcutajttafacar , qua?,ac ip ft e« ho<^ge-. 

aere 



I> E S I M P I I. M H D X C. 141 

here videtur: cfrca myrmm alii^ood fimile 
fit/ed id vare epithymuSjqui thymum veluti 
palli olum ambit. Tamen iii hac refiim vaide 
ambiguus, an fcih*cet Dibfcoridis epithy m as 
altera res £t a noiiro nuc vocato epithymo, s 
& quo Mefue vtitur. s £.Libenter quid in hac 
re ientiendu fit,addirccrem. b b. a. Et ego te 
ipfum veluti iudicemin haccontrouerfia vo 
co.s E.Nullum authorem,pr3eter Mefuen vi- 
di deepithymoio^ueutem,quomodo inhac 10 
re iudex ero? b k A.Ego tibi partesdifpona» 
veluti inftruiSasacies, vtfaciliusiudices.s E. 
Incipe/ortete iudicem, reum, ac a&oreefle 
cogemus.EB. a. Non licet quenquam ofFicio 
par iis,& iadicis fungi.s e. Nunc licebit j nuila 1% 
parte redamaate, b k a. En igitur principio 
videtur Diofcorides de noflro communi ep£ 
thymo loquijquoniam fem per confueait co* 
genera congeneribus copuIare.Verum £ epx 
ihymus Diofcoridiseilet fios thymi , 8c non 20 
epithymus>quo vtimur in morem ca^Ooru, 
videretur fuum ordinem non feruare Dio- 
fcorides:quippequitertio librode thymo^ 
quartoautedeeius fiorepertra6^aret. Vnde 
ceaieadum eft alteram rem efleepithymum» 1% 
quam rhymitlorem;quianunquam confue^ 
uit dehcrba in vno Hbro & de fiore eius in 
altero fcribere.Preterea inqtiit epithymum a 
Romanis inuolucrum appellari:fed nofler 

epithjf 



Nam fuQt yduti capilli inuplati., Ad<te noa i 

idiccre^ithymiim effe florem thymi, fed flo i 

rem e thymo ^ac fl resqu^dafit e thymp d4- i 

$ &a,qaa!iseftn6fterepithymus,qaiexcau- i 

dice thymiiaApuIia,&inorieotalibuspar- i 
tibus educitar. inid & nome& ipfam hoc o^ 

ftendit.Nam idem efl epithymus» ac fi in thy i 
mo dicamus.Nofter autem epithyuius kx thy 

io mo eft,quoniadi circaipfum reperitur. Item \ 
verba Diofcon^dis de epithymo; hxc fa i>t,C4 
piti^ ceauia,& ieuia funt^cQdKulashabecia, 
quafi criaes,Sed epithymus nofter , quafi cri- 
ues videtur , & habet capitula quaeda tenuia, 

IV qaalia etiain vocata cufcuta videtur , licet in i 

cufcuta ampliora fint. Poteft & hoc indicio i 

fumi epithymu quarti libri Diofcpridis po- i 
tius efle noftru^ithymum, g florem thymir 

quia tertio libro mcminit floris thymi,vbi de - 

»0 thyrao pertra<^at inquies efle Trsi^v^tlovTix^ 

ideft,purpurafcete.Eftautecolor mediusin^ i 

ter albu & purpureu. Verum eo loco ncc di* ; 

cit epithymumvocari, ncceius vire^maiores i 
^cit,quam & tbymi viresfint. Ver um Gale- 

M nus, Paulas , 6c. Aetius maiores vires epithy- i 

mo,quam thydQo codonant , vt confentaneu i 

£t potius noftros veluii capillos apud Dio- i 

fcpridem epithy mum efle , qu^m thymi flo- I 

rem. s £ h. £x his certus fam y noftrom e^i* \ 

thymum [ 



thymuma Diofcorideqaarto libro trafia^ 
li. E RAs A. Mihi fimilis vid^ris iadici cm^ 
<iam , qui avtore audito » (tmm pro co ia. 
dicabat , mox audito reo pro illo ina fere^ 
bat. NoDdam aliam partem audi^iifti , ra- ^ 
men ex abrapto iudicaAi. sen. Quoniam 
nihil aliud dici poffe arbitror. BR.ASA.Ia 
hac re longe deciperis. nam fi oppoiitae par- 
ti aurem pr^fUbis , te pro ea iententiam la - 
turum puto. sen- Incipe-igitur , quando- lo 
^uidem niuiis repente iiidicaile confiteor. 
3 K A s A.Hinc exordium famam,quod Dio- 
fcorides quarto iibro inquit y epithymum 
eile thymi fiorem.Nec moueor , quod fum- 
mus vir Hermolaus iiiterpretacusfitflorem i% 
ethymo,quoniam Diofcorides fua iingua 
fcriptum reliquit \nt^vix.Qp ^v^Qv\<riit xh 
^%-. quae fi ad verbum referancar ,isquir, 
Epithymuaa thymi eft fios, noa autem e 
Thymo. Ncc etiam obftat , quod a Ro* lo 
manfs inuolucrum appeileturrquoniamob 
pedicalum , cui ilos iiihaeret^forte id no- 
mm fumptam eft. Imo ti fiores demantur 
ab herba,videntur fere crmes ,tamenpar- 
ui : ideo appellat codiculas. Nec etiam mo- ii 
ueor , qnod congenera congeneribus non 
mifcuerit , quiain aliisquibuidam idemfe- 
cit. Forte quum fcriberet,in mentem non 
veaerant. Nec multi faciendum eft ex no- 

miiia 



144 k R. A S A V<>L vs 

niiae arguiDentum: quoniam ScH cpithy- 
nius in thymo fignificat , tamen Sc flos ia 
thymo eih Praeterea Galei^us , Paaius,& Ae- 
tius thymum , &epithymumcalidums&iic' 
5 cum in tertio ordinefaciunc-, tamen epithy- 
mum vehementiorem efie cenfent , quod 
flori thymi optime quadrat : coimenit enim 
fiorem perfeaiores vires haberefua herba, 
vtpote in quo ipecies per femina feruetur. 
lo Addeque hoc, authores thymum exhibere 
cum fale , & aceto , & per fe cmn melle. hoc 
idem faciunt in epithymo. quod indicium 
cft,flore thymi epithymum efle. s e. Et huic 
partiiam fauereincipio: venim abstehanc 
iS fententiamferripercupio.s r. A.Ubenter ti- 
bitnoremgeram.Priusfiorem thymiepithy 
mum eflecenfeba : nunc Pliniusme attentu 
fecit,ca.S.lib.2d,vbiinquit:Item cpiihymon, 
quieftflos e thymo,laturei3E fimih*, diSeren- 
^o tia,qu6d hic herbaceus efe alterius thymial * 
bus.Poftea interpofitis gbufda, ad quae valet 
addit: (^idam ah*ter epithymu tradunt finc 
radicenafci,tenuis,vel tenui fiimlitudinepal- 
lioli rubes.Ex his verbis duo ab antiquis epi> 
as thymum vocari coUigo. Sunt autem tres thy 
mi fpedes. Albus, de quo Diofcondes lertio 
libro. Niger, cuiusTheophraftus, Sc Plinius 
meminit.Et temus, qui afsimilatur fatureiic. 
Hic potifsimilmi nafcitur in Pamphyha , & 

Cappad 



D E S X M P I I. M E D I C. 14^ 

Cappadocia,Th5TOasniger,vt docet Aetius, 
nori dQhet gSq in vfu medico» quoniam tem * 
perameacura corrumpit, &bfkm generat. 
Relinqauturigiturduo thymigenera in vfu 
medico,Thymus aib us^ 5c thynxus fimilis fa- % . 
turei*e.Hic da^^us^iatureiae fimil|s ilores ha^ 
bet herbaceos , qui epithymi dicuntur:& hic 
eftepiihymus, de quo Diofcorides quartof 
libro agit , quem dicit q^Tq florem thymi dti- 
riorisfimilis^tureis.Suntautem capitula te ^^ 
nuia, Sc leuia , codiculashabentia , quaii cri- 
nes.Hunc ep jchymum non habemus, & resSe 
animadaertit Ph*aius eileflorese thymo U^ 
miliiatureix» & hoc diftum elTead difFerea- 
tiamakeriusthymi,qni habet fiores albos, i^ 
quum hic habeat herbaceos. Quum autem 
Pliaius dixerit , £osethymo , propter hoc 
Herraolaus interpretatus Diofcoride dixit 
flos e thymo,n5 flos thymi,vtautbor ipfedi- 
dtrquiainpiuribus conatur er PhnioDio- ^^ 
fcoride exprimere. Hos floresepichymu elle 
piofcoriis , Serapio etiamanifeiie o{lendic 
3nqui&, epithymu fecundu Diofcoride efle 
£or e cuiufda herb^jC nx eft iimilis thymbrac 
Verum quiiia Creta etianafcatur,curabo vt ^^ 
femina falteafierantur,qud Duds noflri na- 
uisiUuc accedat. Alterafpedes epithymieft 
palliolu illud circa thymu lineradice,<lequo 
nuilusantiquoramnobis notorum , pneter 

k 



14^ / B S. A S- A V O IV S 

Hiniam iociicas ^ft ^d nos px, ^pulia a^*-* 

mr,^ Creia , iS; OrieataS>irs partibas. Hic 

• di epitliymus> quo nos yttmnn: qtii qnama; 

Mei ue defcribitur ,:dici£: eife .^aiiem cufcu*- 

^ ? rae.De^quboec Diofcosiides, necPaidus:, bec 
Aetiiis vnqaatB tr2d4ra»t,quoiiiam ipfetan 
tum prinmm.cjcprinmnc ,qui quum fit fios 
akerius fpeciei ihymi>propter id tertio Ubro 
de thymo albo, DiofcoTides cra6tat, quano 

K)- aucem lioto de hoc flore » vtpote 4e<fiu«rfis 
Jpecie rebus, Lt m^rito imiblucrum appella- 
tuhjquia pediculi fiorum vdutirauddEiDuo^ 
luti &ot-, j&crinibusafiiffi^ntar. sE.igitur ; 
nofter : epithymus apud -aBtiquos non erin 

%i'B R A.Non quidemGrae<:os;fedbene Arab^ 
quanuis Aoicenna , & Mefue adeo cmfufi 
fin c^vt quandcque de fiore tbymi, quandoq;- 
de iimili cufcutE loqui videan tur.Nam Ara**. 
besper hafce aut hyilbp*im hafce thymutn^ 

2*ointel!igunt, *Par epi&hymum Serapiaitdem. 
accepit , qood Diofcorides. Me^ autem 
Sc AuicennaVici^t confiindere videaQtur,pr»- 
fertim Auicennaj taaaeahasccapiiiam&ain-" 
telUguatvcluti paUiQlttm:, q^iae drca thymu. 

^ fineradicenafcautur. Sedmoremagnode* 
tinlmr , quoniam dejepithymb Diofcoridis 
Ron traftant:tamen^fdem vires ilH fuo ej:^ 
thymo tnbuuot, quas & Diofcoiides , 8c c^ 
iteti GricifuoJmdDiofcQridfi&Mqiith^im 



D E S I M P X I. M E D 1 C. i ^^ 

f ufiimu quar aor drachmas tribuit> Mefae ad 
viginaaccedi:. Uixot^axcdQ^cxcellStUum& 
Aianardo^ui quuaoueiir,& docaericalteru 
eileepithymuivleruiEjaUeriiDioicoridisJMe 
flienira reprehendat j-guia vigintidra^^iffias % 
dederit,Diorcorides aute<juatuQr,& PMoius 
ad fummu fex. Verum nuHus in rebus diuer-* 
£s dignusrepreheniioneeft,quuiitairer epi 
thyiDus Melu3e abillo Diofcoridis,curper 
dofimDioii:ori4iSvgu2cinaiterai;e.«il.,Me- lo 
fuen reprehendatalmo ti,Meiuenincapite de 
hafce,ideii:,ihyixio.con^decemusymanifefte 
depi'ehedemus,eiaspuluereexhabere , adra* 
chmis duabus ad qua tuor,qu£fer e eade doiis 
eftcumiiiaepithymiDioicondis,qaiefr£o$ i$ 
alterius thymi.Sed noa mirum,qaia interda 
Homerushaiiuciiiatur. Hoc iarc obferuadu 
eilet,quuproatiabile epithymus iadicicur, 
fios.thy mi fatureijcfimilis iumldus eiiaf ,ii.a- 
pudnbs esirtereiclocoauteipiiuspotius^o- ip 
T€S noiiri thymi fumere , quam capillameata 
illa v^utipalliolu. Na Hores aii humod nie- 
lanchoiico adaeriautur. Nec tamexta capilla 
menta ilkomitteii»vi pfficina me4no..i^^^ 
d^recur, quibusfere piunes vtutur , guu Pli- %$ 
.nias^andem fere vim habece cum thymiSo 
re pra;citato ioca£radiderit,&hxc iaxoiis lo 
.cis coUigenda.s EM.<^omodo aouiui chy- 
.jiiinoiuiiotei ^ux biU.^dafif iari, 6c Alm 

k z 



140 B R A S A VO t V$ 

edacere?s r. A.Res eftadeojiota^vt 4eiMa ntf-i ; 
mQambigeredebeat.IiDd&Pbniuste^tur ; 
capilamenta iiia eandem fere vimiabere cfi 
thymi £ore, Diofcoridesq; thymi flore » & 

5 pituitam, &bilem atram deiicere teftatar. ; 

s E.Qoamodo id fbam?3K A.E3£peri3ris.Ctt : 

peres( vt arbitror^^tibi in os maflicatosbolos ^ 

. impontvtia&ntibus fit.s E. Quo nomine ab 

aliisgetibas vocatar epitliymus^B el A. A Po* i 

IQ lonis epithemdicitur, Gaili,& Oermani no> : 
menXatinil imitantur. tliymnm vero Hifpa* ; 
nitomillovocaatvGermam thymian»Gallil 
thym,Pdonidbymum. s e. Qux font & thy-.; 
mij&epithymiqtialitates? B BCA^Galenusui 

XS feptimo de fimpiiciii medicamaitorum :^ : 
cuLthymum calidum in tertio ordiae, & &- i 
cum eflecenfet, & in fcxto libroepithymum : 
in eoiemordine4:alidum , &ficcamcenfue* : 
r^.Vehemetiora,quamin Italia fint,ex Cre- 

ao ta Venecias aSeruntur,quanuis ioHyblaeo ! 
monte longefintefficaciora. Auerroi? (juin' ] 
tocolie&ionam foarum Gal^ufecataseli; i 
quem & Pauias , & Aetias,qaafi ab vno orc i 
dependentesepiHem ordin^s refepm^ Ara^. 

H bes tamen non defuere,quiin primo ordine 
Hcam efle , & ia tertio calidum epithymom i 
efleiudicariat, quonim vnus fiumain nunca ; 
patur , cuius mentionem apud Auicennam i 
iua«iies>fecando canoae.SE. Cufcata offer- : 

tur. 



D E S I M r X. r. M E D I c. 14^ 

tur. 3KJk. Nec immeriEo, quiaab cpithymo 
parum difFerat. Nam recetiorum epiihymus 
circathymura jcufcuca circalinum nafcirur. 
vnde a recentioribuspodagra h*ni uuncupa- 
tur,aiiiver6grongumdicunt, Germanive- % 
ro filz^raut, Poloni cayiia przanaIza,Veneti 
louro , Neapolitani pelagra de lino , Galli $c 
Hifpani vt nos fere. Tamen non folum Hno 
inhjeret,fed & rubis, Sc ah'is pluribusarbufcu 
2is,<& herbis.DifFerentia eft per cnlore»magis 10 
albicat quae in iino , quam quae ia rubo , vel 
moroeftiln re vero medica eft fereeadem ra 
tio. Reperitur &cafcuca terrx ferpens,s e n. 
Noscufcutam terr^enafccatem appeliamus. 
B a A. Ratio efl,meiudice, quia aihil propin 1% 
quum habet,cui inhaereat. s e. Ita efljia quan 
doque expertus fum baculos circumponere» 
qui eius capillamentis tedifunt. b r a. Id no 
poflum non credere.s e. Imo certus fis. Haec 
autem cufcuta quo nomine abantiquisap- 10 
peUatur?3 k a. Nonnuliiepichymum exifH, 
mar^nt.quod falfum efTequifqueex praedi- 
ftisfumerepotefl.Namnec Mefuae, aut Dio 
fcoridisepithymumeflepotefl, q^uoniam cir 
ca thymum funt, vel in thymo.Cufcuta vero iS 
inlino & aliisr^us,quandoque putauiher- 
bam ,qu2e androiace appellatur , cufcutam 
cfTe. s E N. Eiuspifturam legamus,B k a s a. 
Vt lubet. s E.Herba eficaadida,tenues ha- 

t 3 



X<-0 BH AS A V OL V P 

betctFros. b b; a. H<>c Grxcarlic^qa vno var : 
Bodfcitor Xi^Frto^^i^jideft^t^nuibos^ir- i 
ris. SE N. Amata" feqaitur , & fine foliis-^c^uc . 
oimiiaiK>{^r£cafcuC£ qoadrant.namherbKa i 

5 eft candida' , id eft, in album vergens. Potel^ : 
enimherba appellarijamara,finefoliis,ha- 
betq; foUicuhim in fammis cirris ,in quo fe- < 
mencocinetur. certenoftra cufcuta eft.Gaa> '. 
deoinuentamefrecufcntam»apud amiquos. ■ 

tQBKA. Neexaltesantecertame.l>Iam & egp : 
alias id feniiebam, iKinc andr-ofaeen efl e cu- 
fcuG^certas^fiHiKimo tuo^gutnetpah*u4 1 
adda, vires, quaenoftraecnfcutasab omnibus i 
cxhibentur,a Diofcorideandrofacjs exhibe- : 

15. n\ quonia ducit vrinamyaquanvinter catem = 
paiietibus,&,vt Galenus inquic^deficcat,app i 
ritq; obftrnffiones hepatis. qu£ omnia no- , 
ilrae cufcuae quadrant. s e, Moueris fbrfitan 1 
qma dicit in maricimis S^riae |Ktfci,cufcuta [ 

zo aute a{?ud nds eciam eil. b r a*. Hoc no mo- 
ueor,4uia a Diofcoride omnia loca no enu- 
merantur,in quibusherbae nafcijtur,fed tan : 
tum in qaibus podfsimuejcuberant^aut efil- 
cadoresfuntjvelipfevidit. s EN.Quidergo i 

25 impcdithancnoeirecufcutaJBKA.Andro. i 
^cenvidi frequetem elap&aanism Hiftria ; 
drca naare, quum illuc appuliilena cum illu- : 
itrifsimo Alphonfo duceFerrariac ^ pifcandi i 
j;ratia.$e,lQSyria&marSHmsaafciDiofco- ^ 

lidcs 



l>h Sl Uflh Hi J> I C. jg 

^Heis tradit.B Bc A. Et-Rljbius Hk^thm dick 
e/ie an^^olacei Ceracii";>im5. la pr imis diShtt 
k Qoftra cafcara, qpia ^ad^ oiace-radiceiii lu 
bet, cufcota m, ^Qfndd androface eft vekti 
maiiipuluscirrpramyelcapiUombreuis, 6c ^ 
ibpra vaamquen<jae capillum adeft tblliciu 
lus Jn quo remina |unt. A t eiifca ta longa eft, 
ytquandoqi mult^s a^iTibiat linipla£\ta%ne<: 
ia apice foilkuloslub^;, fed per medianj, 
Pomi ntiuchabec|and?p^cen fapracalcu- 1© 
lum fitam 3 qM^f» donp accepi a R.euer endQ, 
patre Auguftino EJ^igbino Fi-acifcano con^- 
cionatore difercii^sfmo, «Si Theoiogo cofum 
maiifsimo, cuius fpledorepatria noftra am- 
pieilluftratar.Tertio androiacje fimilis eft i^ 
plantx araoglofli , cui folia unt ablata > dc 
^nerui reliQii. cufci^ta verd elcngatur ad ma- 
^ijum fpatiu.Quartoandroface eft amarifsi 
ma betba , vt illi aomen dederit amaiitudo, 
nam ab al^uibus pici is appellatnr , vt et ian^ i^ 
ficca^maritudinem feruet : fed cufcuta ficca 
nibil amarituiUnis habet, recens parum > vel 
nihilQnintd veraalbedinedrri aniofacc? 
^lbicant ade6,vt nome leuc^ merueriuquod 
np ^t cufciita, lifet quum recens dk^ ia ai- ^s 
bum vergac, Sextd androface nuUiinhacrec, 
i&i per feinlitore fpargitur, imd^ d quid 
propinquum fit,no iihaere^ vt cuilcuta ikcit^ 
,5^^iuh£ragrppip5ui$5^biiS5& mlongiM» 



X^Z SR A S A V OLVS 

^xtendimr, Septimo andrpface acris Herba 
eft, vt Gaienus , & Paulns teftantur : cnfcuta 
noacrisjfi quis vero goiludiiudicet.OSaud 
androface femen habet notatu dignum pro 

5 ratione herbae cui inhaeret,quod eft in cnfcu- 
ta fereinreniibile.Non6 ab omnibas fereaa 
thoribus, a quibusandroface dercribitur , vc 
a Diofcoride, & Phnio lib. x x v j i.cap, 1 1 1 1. 
maritimaherba dicitur:cafcata verdcampe 

20 ftrii,imd pecuh*ari nomine ahaliquibusTha 
iafsia^icitur per excellentia, vtDiofcorides < 
docet , qaafi maritijiia. s e n. Nanc vereco^ < 
gnofco androfacen antiquoru nolbacufcu^ " 
lam non elle , quanuis etiam eifdem viribus I 

25 infignir i videatuntame quo nomine ab anti i 
<juioribas infigniretur,fcire optarem. b a a. i 
Nuncmihinoconftat.sEN. AudiuiKuellia ] 
putareherbam illam,qaam Phnius hb. x v |. 
<:ap.vk.dicit vocari cadytus, <juae ( vtinqmt) : 

2o non tantiim arboribus, ied ipfe aiam {^ivds i 
circuuoluit fefe,noftramefle vocaram ciifca t 
tam.BKA.VmcuiquedatameftvtIuberde : 
rebasipfis opinariran verd ita fit re%uis ivt- 
dicandum effe conceditur.Poteft quomc^o i 

i^S lubet Ruellius de cufcata arbitraii. Potdft 
-etia^vtinmentevenitjPliimcotextammaer i 
tere,&vbicadytusPHniusfcriptumrdMnft/ i 
RudHusCaflutaslegat.Hocmmquamimpc \ 
diaoijtameae^-fllicoiifentJajEBjvdiniiiaer- i 

fione : 



D E S I M ? I I. M £ D 1 C, 1^3 

llone contextus PiiDiijvelmcufcuta noftra, 
^uaefit cadytui-. E<jaidem ioficiasnon imus 
cufcutam arboribus,& fpinis inniti pof&;at 
rarifiimum eft, neqj licet hoc argiimeto vii, 
Haec Lerba arboribuSy&fpiniscircuuoluic % 
iefe, ergo eft aifcnta. aiioqui nmltae herb» 
eflentcufcutae.Qupd autemaRaellio did- 
tur,a recentioribusGraecis vocari cufcutam, 
M inde Arabes denexerinr,5«: cufcutam nun^ 
cupauerintj mihi non conliatrqnonia Graed lo 
recentiores,& Cyprii, Sc Cretenfes(nam aHi 
rari nuncfunt Gr2eci)hanc herbamvocant 
%vx^ tS "Kivx^UAd eftjini iapa,quam rece 
tesLatini podagralini vocaruntimo Aphri 
funr,qaiiilam vocantchafluth,vtapud Sera i% 
pioneconftat xx X i x. capire, vbi decufcuta 
agit, in quo equidem capite Serapio Graecu 
nullum authoreadducit, qaosadducerecoa 
fueuitjCum de iila re iocati funt.ex hoc tame 
inferre no licet, Grsecos iilam no cognouif- 20 
fe,cum a Serapionenullus Grxcus author 
adduca tur. Sed cum Serapio diligentifsimus 
fuerit,5capudantiquioresGr3ecos cufcutam 
inuenire nefduerit , non mirii ii & nos iilam 
inuenirenefciamus.Miru tameeft iUuni.qui af 
Serapione interpretatur,fcriptu reHquifTcin 
Latino timam vocari.Ignoramus vero vnde 
hoc vocabalum acceperit» nifi a thymodefie 
3cerit,& cam notmuliis aiiis epithymom efli 
k % 



i$4 % i ^s ^ A s A y o I. V s^ 

put0t*\rer um tamea haec ad rem ipfam nlliir i 
faciaiit.Voicoiqae^quod lubet, imagiaari,ac , 
4epromere coceflam eft. SpdSc aulli de iUis 1 
iudicare denegaru eft,pauciq; alioru figaieu 

5 tis credaat y mix vel demoi>ft ratioaibas , vd i 
probabilibus ratioaibas, comprobauerint. i 
s E N. His igitar, velati foper£aiSjOa:)ifsis,de , 
cufcurae qual iutibus diileramus. b r a, ^ft i 
iaprimo ordine caiida , in fecaadoiicca. Ec 

30 omnesfere inqualiiaribas hanc fenteaiia fe- 
.quuntur, AtArabsqaidamauchor nomine i 
Melseragie inquit ene frfgtda»&; humidam. 
s E K. Quid hac in re fentis?. b b. a. Elie c^li- i 
:dam ia prdine fecudo» & ficcamrquonia eias 

l^ caliditas renfu percipitur : neq;aliqua ratio- i 
ne indigeraas, fi guftu percipiator. s e. Cum 
fupra multas res extedatur cufcata^ & fupra 
terra^quamta-potioreiudicas^B a A.niam, i 
<px fapra linu extenditur.Nam videtar ^fjb 

20 fere propriu cufcatae ftratu.Ne<jiauthorem 
j>robo Saborehem , qui iiUai calidam iudi- 
catjfi fupra caiidas plantasextendatur^fr4g£- 
dam veroyfifuprafrigidas. Nempe exarbo- 
re illa,aat nihil acdpit qualitatis^t parum, 

z% Ideo praeteritadiiTertationecotefmisfis, s e, 
Ergo ad fumu terrx me verta, e a a. Hetba 
apud nos adeo nota, vt monitore non indi' 
geat.In illam plamtiem defcedamus , iaqxx^ 
feges hordeacea viretjproha^ l^ 



genda : nihil tam^a impedie: Ferrarienies 
hortosexpevtare>inquibus ilimrae icatijric. 
Dedpiantur vero qui cymbalariam-fumura 
terras^deil/umariam herbam (ita enim La- 
tine dici debec}puraf uDt, Graeci capaioa ap* s 
peIlanr,propterea quod palpchras veluti fa- 
mus mprdicat.eodem nomine>vt ncs,Gaiii, 
& Hifpani vtucuriGermani vero iudidione 
folum dilFerut.vocat enim Erdtrauch^quod 
Latine interp-r.etatur terrae fumu$. Huius-iim l» 
plicis herba? puluerea fumma atraebilis co- 
pia magaiacu Bartholom^eum Profperum 
muftrifsiqai Herculis EfteiuisCariiutarudu 
crs,& principis Ferrar jx primogeniti. a £ecre,. 
tis j viru omai dodrinaru generepra:di£um/;is 
& boiioru morum columen, liberu reddidi. 
s E N . Sena,& eiu^foliiculi in mediu veniunt. 
B R. A. Seaamapud andquiores incognitam 
eiTQ certum habeo,xdepab Auerroe optime 
inter medicinas nooaji nameratur,<S^ iure u> 
hoc dicitj quunufquam apud Diofcorideoi, 
Theophraftum,Plini4im,Gaienumq;inueri- 
ta fit, s£ Nr Res mira^ herba adeo digna de- 
caatari , & tot nominibus iaugaita, Grxds 
ignota fuit} b £c a. Fuic qtudem , vt videtur. is 
s E, Nbnne eoru tempore extabat, aut deia- 
ceps terra peperit? b r a. Et tuc extabat,fed 
fortafsisaut ab his iK)ae2£perta,veI non vifa. 
if £ K- Qupmodo noa vifa a Dioicoiide, qui 

ferc 



1%S B K A S A V O t V f 

ferevmaerfum orbem Arcaiiiit?B R. a. Dfo- 
fcorides TDiiitauit quide , fed vniuerfmn or- 
bem perluftrafreoon<:onftat:ilkic faltenon 
iuit, vbi nafcebattir. Aat mox etiam ad pro- 

5 pinquiores prouincia!» delata cft , vt de plo- 
ribusaliis rd>us^Sum coftac, quasantiqui 
ignorarunt, au t data opera rcliquerunt.Cer 
tum vero eft centefimampartem hcrbarum 
invniuerfoorbeconftantium noefredeicri 

to ptam a Diofcor ide, nec plantaram a TKeo- 

phrafto ,aut FKnio/ed in dies addifcimus,5: 

cxQCciz ars medica. s e n. Mihi decrefcere vi • 

. 4etur ,qtionia audiui qnofdam r ecentes,fyru 

pos penitasdemere,& tantum aqua hordci, 

Jlmulfo, & paucifsimis qaibufdam vtuntur. 
B R A. Hi fuo modo agant, & £ ad aegros cu- 
randos vocetur f quod rar ius accidetj curet. 
Ego mihi propofui omnes bonos authores 
imitari:&{i quandoque aliqua nouaiaue* 

3.0 niantur,quae rationc,& experimeto optima i 
cfTe conftiterit, femper aflenfuri fumus.Eo$ I 
enim imitari noIumas,^ui decofto Guaina- l 
ci^ti deipidut^quoniamantiqm de eo locu- > 
ti non f unt. At quomodo ab illis fcribi po- ; 

1-5 terat,quuadhucqu3dragintaanninonfint» ; 
qu6dinfu!a,in qua nafcitur,reperta dl,prias i 
pcnitus incognita?iii dies crefcit ars medica» i 
ficut & aliaeartes, vt Plinius teihtur , & antc ; 
ipfam Plato cdocuerat, imd & Galenos no- ! 

ftram : 



fiam artem fieri per iacrementum tradit. 
sjEN. E^ueinfala paucisanteaaaisortaert? 
£ ii A . Non or ta,ted nullus vnquam illuc na- 
Digareauiuseft,praeter noftro hoc aeuo Lu- 
£canos. s e n. Qapmodo hoc fdtar? b a a. 5 
Qaia a grauifsimis viris, Ptolemaso.Pompo 
mo,Strabone, Plinio, qui yniuerfum dcfcxu 
pfere > haec nunquam vel a longe monftrata 
funt.fed hxcaIias.Nuncde fenaloquamur, 
GaHivtnosappellant & Cretenfes, Hifpani ^o 
Sen,Poloni Senaff, Germani vero potius fo- 
liorumlmemoriam faciunt ,.fenetbletcer du 
centes, id eft , fenae foHa. Piures conaii funt 
eam apud Diofcoridem inuenire adeo , vt 
aliquis empetron eile putarir. sen. Hoius ^^ 
fententiac excellencifsimus Manardus quan- 
doq; fuit, ea coniei^ara, quiaa Diofcoride 
di&am fit,li in efculentoiuredecoquatur, 
purgarebiiem,pituitam,& aquasmos autem 
fenain iurebullimus,vt purget.B a a. Aded ^^ 
tenuis coniei9;ura eft,vt nec fiio inh^reat^ 
Nam S: ita bouem capum efTe probare, quia 
bulliuntur ,vt natriat. Non enim hab^t folia 
lentfs fena, vt phacoides appellari pofsit, 
quemadmodum empetros , qui Sc locis ma- ^^ 
ritimis nafcitur, & iaxofis : nec faifa eft fena» 
fed fubamara , modo non fit ^cciov : & quo 
magismari propinqua,ed amarior, vt Ligu- 
ilica feaa oflendir, quauis eainefficacior fic, 

qu^ra 



ifS B K A S A V OL VS 

quam qu3e expartibos A^ypti defertar, 6c 
ex Syria,quaiein Venetiasa&mnr merrato- 
ies.Hiadhuc peiasientiiiQt,qui deipiiiniuia 
pataruat. Natafen^ folia.DOu funt delphi- 

5 iiio iimiim : Jiecopus efl ad foliiculGs iiige- ^ 
re, quouiam defoliis Dioicoridesioquitur^ 
^wa^m enim folioiaijgflificat,nou foUicu 
los,autGliquas, necfioribusquadrat. Ded- 
pduntur etiam ^qui fenampeplion eile arbi- 

jo xrantu£,Non euim iachabeac, necfemefimi 
le. Minus eftaUponvquia feminemuitum^if ' 
fert, qu6dnt>llam habeLcum hac fimilitudi- ^ 
jjem, uecradice,Aut furculiscoauenit. s£ n* . 
Qiipmodo totviri deceptifunt? bj^ A.Ob 

x^ dao,prirnd aliquamilmilitudineacceperur, 
& muItasidifsimilitudines.oiniferuaT, Secua - 
do , qnia vircs.confide.rsx"^t pocius ,quam 
rem ipfam.Qmim enimenimaliquid airam 
biiem ducereiegerunc, iso^ elle putarunt5&: 

20 praefertim, qiusciicamaritunaiiafcitur. s jj. 
Quid:e&jBrgoapiidaatiquosfeim>^ a ks a^ 
Alii;quomodo lubeccenfeant^sfenam ab 
aatBquioribus nttiquamdetcxiptam fcimus^ 
fed cu A uerr oe noua herbam efle putamu si 

Jt^ nouainqaam^d eft^niiquioribusillisinco^ 
gnita. si. ISJon eiljgitu4*,aliquo pafto coUi^ 
genda.B 3. Aimo maxim^feruada.Tot enim 
^otes,&:prceipuas habct^vr niiquamfit pre* 
ii»;^i«idd.^£i4i^iao.da,idtxouiiy?j5 a v 



t> E -S I M VZl, U ETJ- I C^ t^^ 

1© primis ArabumauiHoriEare , cjuae iionV^ 
adeoxemere <ieipicienda,vriioouiIireceaEe« 
faciunrvpraetferdna vbi Graecis aon opponuii' 
lur.Poiteaipfaqaotidiaaa^perienria, qiaat: 
eft omniu r^t um oiagito. s e. Audiui hanc % 
^Te viam Galeni, quam Regia dicuar, e b, a. 
Ef^t. s E.QoidcoUe<^urasfum, follicalos(vt 
dicu t ^aiTt tblia ? b B. A - 1 n Kis faxofis lods hii: 
pr ope mareii^b.am,6£ foiiiculos legere. se, . 
Dic^nipigeatjdebei^ner^ aliqaaxoborad, lo' 
aur^corrigi^n^ ventrlcuium offendat? b a: a. 
Pebet omuinpjzingibef e,cinamomo,carya 
pbyliis,aatalia re^x hisquae vetriculam ro- 
boranc. s je. Quidamfenavenrncal.amiobo 
rare cQnCiex, abfq;.aIio admimculo , quia fab- 15 
amajra,& adruingens,&.experien:ia (vtia^ 
quir)KQcdemouitEar.B K a^ Tam celeberri- 
mi viri pace dix^rim^e^eri^tia oppolitum 
QfteGdit.nam qui feaasdecociumbibuat^aat 
vocataminfuiione ventricuio ofiEeadunmr. 20 
Nulius etl Ferrari£,.aucalibi medicus ,qai 
non C\i iiex-centies^xpertas , &.ego qaotidic 
e;s£peci©r,necomne amaru , roborat v^entri- 
cukKn,autadlbi&onehabet,quam obrem 
femper corr^endam cenfeo.ob e*m, quam i$ 
fingulis diebuse;&perientiam videmus. s e n* 
Abste caulam f cireoptarem^cur naperrime 
ieuetis medicameftis cklederisls a a. Vt ars 
amstUetur jNj^qujs nnoer iau^Ati^ ^i^ledor. 



fedgaudeo aliqaa iadies inuenirj,c^ mter 
haec malta fin t amiquirsima,quae ideo noua 
viderttur^uooiam noi^Eis temporibus^cuni 
prias obfoleta eflent^n luce prodeunL Vnde 

% artem ipfam ampliari gaudeo, vel ex nouiSv 
quas nuuc a probis virisinueniantur , velex 
antiquis> quaeiterum in lucem prodeunt. Ec 
vnde colligis tu, nos dele&ari nouis ? & ali- 
quanoua micomio digna Iaudemus,eft b^c^ 

xo cotradicendianfa, quac pociissex animi mor 
bo prodiit;quam cx difcedi oipiditate. s e n. 
Tameab Hip|>ocrate^& Galeno in libro de 
ratione viSm in morbisacutis , & in primo 
de Antidoiis illi probantur,qui paucioribus 

^i vtuntur>& certioribus.BR A»EtillietiaprO'' 
bantur, qui multahabent inprompta medi- 
camcnta ab eifdem anthoribns, potifiiimum 
aGalenOjVtcdm aliqua defunt,alia ipforum 
locoinprompmfint.IntelIigimusq;illa,quac 

^^inueniutur effe certa,&talia, qux ratione,6d 
cxperimento probata £nt, Arbitror re odio 
li^ere illos^uiartes propriasampliare f^u- 
dent:at longe erras, & tibi ipfi fokim places. 
Nos vero vbi poterimus Jippocrate,& Ga^ 

^^ l&m & antjquiores imitabim ur : verS his o- 
mnibus pera&'s,Cvtfrequetifsime cotingit) 
quaeab hisprobis viris referiatur,alia inueta 
efieexopto, 6c inueniri, quibus aegro openi 
feraffiU5*Qtiis eft aded^vecors^qui no fatea-* 

rur 



t> £ S IM P t I. M E D I C. I5I 

tur pretiofam inuentum fuiile feDam ? nem^ 
Be niliil lcimus ram aptam ad ea peragenda» 
^uae perEcii rena,VE ipla eft,& nihil eiusloco 
iaauias,au£ commodius poni polIet.Noli er 
go vfroshisfacuisnugislacefIere,fed fiaptus^ 
es aliqua inuenire,muenias. Nam miferrimi 
ingenii eft, vti femper inuetis, & mmqua in- 
neniendis.SE.Quam partemagis alterafer- 
ttabo?3B..Foliiculos,in quibus maior vis edn 
cendi eft,qaam in foliis.s H.Quida magis fo- 10 
iia commendat,quas experientia dace e£Sca- 
ciora funt.B B..Laadet qnantDm luber>6c mi'- 
liiexperientia oppofitum oftendir, & omni- 
basaliis^quiartemmedicam exercent:& ra- 
doipiadidat maiorevimfoIb'calos,quam 1% 
foliaiiabereob perfediorem actatem herbac, 
ob deniiorem fubftantiajob potenriam con- 
tentorumfemiQum : tuipfehocexperimeto 
ducaSjdecoiSiones duas facies^lteram ex pn 
ris foiiiculis , alteram ex foliis.quas € deinde zo 
aequa ian ce bibas,manifefte deprehendes ma 
iorem efficacia ineflefolliculiSjquamfoliis, 
vt ego alias expertus fum. Ex his igitur ma- 
iorem partefoilicuIoru,minorem foliorum 
ferua.Tamenpoiiuslaudare,vtVenetiis fe- 2^ 
namemeres» qus Aiexandria,^ Crietalibus 
pardbus defertur, magis quam qax ex Apu 
lia ,*autLiguria. Experientia enim oftendit 
fcmiunciam Aegyptiacac tantamfereprofi* 



161 B R A S A.V- 0,L V S 

c£3:e> qiiaHtil vncia iipfta tis.s b.Hoc jam dai^ I 
jipai.Qu3e etl: dus doiis? s R a s.In iDftifion^ 

quaado que yfque ad/ex y ncia;s exhibui^ nec i 
y eriEDs (gm ad o^o per j-mgere,,& ^^ji^j <^ 

% . a^gri bene tulerun t:/ed tres,aut qtiatuqr yn- ' 

cije tuiifsime exKibentur. SE. Quaeqam ilmt i 

feaaequaUtates?Ba.Serspioex Abixreatetia ; 
authoris Maaritanijillam calida efle dicic,^ 

ficca,{ed remifli caliditatis,& ficcitatis, Mcr - 

%p fuecaiiditatesexprersitjinquiens calidan) eC- i 

fe in principip^.cundi,& in primo £cca>ad- i 

ditq; folia eiTe in prf mo calida. A uer rois cali^ i 

dam>& iiccam in fecudo ordine eile fatetur. i 

s B.Cui ex hispotii^credendumeftrB K.%a- i 

Vi pioni quippe nec caliditatem multa, nec Gcf ': 
citatem rena habet>alioqui non excitaret fla 

tjis, vt excitari proculdabio videntur. Habe^ : 

, crgo nonihil caliditatis, quoniam efl& _fub- i 

amara , quae pnmam ordinem non excedji;, I 

^o vel principium fe^ndiattingic , & de ^ccL i 

tate idsm inteliigo.s e n. Defena fads, Meii- : 
jhaftr um fequitur.B il A.Ipfam cum mentha 
colI^in:i.s E, Ad ferpyllum er^ yeniamus^ 

i&KA.Notifsimaherbaeft^aferpendodia^. i 

ZS s E.Qupmodo hocfier i poteft, quia vna fpft- : 
ciesadpalmiaidmdinem crefcit? BR A.Hinc 

miram DiofcpridispraEi^antiaminfcribea- : 

do accipies , inqoit a ferpendo nomen inu&. i 

tii^c^ Ver um ^oia f^^'^ vnaferpyUino ihr i 

' ' - ■ - •■ ' ■- -.V ' •■ ^^ -^pit^ : 



pit, ied in aUum cf efdc, propterea additjEt 
qiionia quarcuq; pars.eius, quacunq; lerraiix 
contfgerir,radicaiar j vi hinc ferpyllu eriara 
crelcens a ferpedo dicamr , non quia fponte 
ferpat/ed quia omnes ramuli plata ti quacua 5 
cue terra crefcut.qaodetia TheopKrafms iti 
fexto de plancaru hif^oria fentit.Quum duac 
fpecies {int,fylueftre , & fariuu,aded niodice 
liifferut, vc mira fit eorum llmilitudo. Tuia 
hib petris vires coHigito, quomafylaeftrefa- 1^ 
tiuo efficaciuseft,vt Diofc.teftamr : Kortlfe 
vero corcnametis relinquito.sE.Coronis fer 
pynuaddere inlaultumvidetur.BK.Reseft, 
qQX paucisanteannisin vfam venit, quum 
niorruosiaipuberes,aut virgines ierpylio co r^ 
ronare coeperurrqau tame apud aotiquos in 
opere coronamerario in fumo honore eilec. 
$ed quodmaximenurii eft^, Diofc.& PIin.ia 
Um notifsima herba fibi inuice opponutur: 
quippe Plin.fariau ferpyllum no ferpere,fyl ^ 
ueftreferperefcribiE: dd Oioic.fariuu ferpe* 
re , fylueftre minxme docec: v^ hxc quibufda 
occalione dederinr erradi,vt pulegiu a fylue- 
ftri ferpylio diftinguere nefciuerint.Hxcau- 
te apud nos adeo nota funr,vt nulio demon- ^S 
ftrate indigear. Eias effedus dedit Gallis aa- 
fam ipfu quadoq; appelladi ferpolet^d: Ger- 
manis quedei,ab Hifp.ferpol, a Kom ferapu 
lo,a NeapoIita.piperua,a y ^n^ti^ 4^rpoflOjJ 



1^4 nKA S A VOt VS ^ 

Polonis mzczierza duflzka-vocamr , ab alns ' 
nuczir zachasha dicimr.s B.QtM^a funt fer 

pylii qualitates? b K.Gale.fexto de fimp!,me* [ 
dic.&cuUib.inqait:$erpylIu vfqueadeo cale 

S fecit , vt & menfes, & vrinas raoueat.gufta t 

niultiim eft acre.s e.Ex his, in quo £t gener e i 
qiialitatis,no accipio. b r Jd no exprimit Ga 

le.que & Paulus & Aetius fequutur.SE.Quid i 

coUigi poteft cx Hlis Galeni verbis ? an quod i 

xo Serapio didt capite ccxc i x.caie&cere , dc , 

cxiccare in tertio ordine?B R.Serapio ita Ga- ! 
tenum adduxit, verum de quahtatum ordine 

Galenus nufqoam ( quod fciuerim ) locotus i 
eftrpropterea vnde ex Galeno id Serapio ac- 

15 ceperit,inaenire nefcio.s e. Quanuis ex Ga- ! 
leno acceptum non fit , eftncfimphciter ve^ 

rum ? B R. Si Mefcatramefir Auicennae idem ; 

cum ferpyllo fit, vt recentes putant,& ipfe ia i 

tenio ordine calidam , & iiccum ferpyllum \ 

io efle cenfer, nos autem didmus efie'in prima 

tertii ordinis parte cahdum , & ficcu , de (yU I 
ueflri,atque montano Ioquentes.Domefticu 

vero , atqoe iatiuum in tertia eft fecundi or- ( 

dinis parte calidam,& ficca.Galenus in viij*. / 

*5 methodi mededi ad dimidias fer^ libri par- . 

tes inquit ferpylium efle iulio calidius. Ex '. 

quibus elicitur in tertioordine calidu effe, 1 

Nam quaeiuflo calidiora funt, in tortio ordi ; 

nccalidaefleoportet^ciimittquartoordine i 

Boa ( 



2> S S 1 M P t I- UtHlC, 1<$S 

tscn fintinempc neq; caiida^runt,nequeadii- 
renua. Ex eo ver6,qu64 tncCcs ducat, 8c vri* 
nam proritet,acdpinpn porefl > neq; infer- 
relicetefleia teriioordinecalidum: quonia 
muka funi; in fecundo tStto ordine calida, s 
qu2eidefflcerepoflunt.sE.Platagoproiiiir. 
B R. Ferrari^ piantagipem quseres , in paiu- 
ftribiaslocis, fecus.aggeres , atque feptarhaec 
eaim furoffieamat , & inhamidis efficacior 
eft^B. Eius vim inficcioribusiocisef^icacio i& 
rem credeba^ B.Xrrabas , quoniaid espref- 
fis verbis Diofcorideste&tar.Arnogloilba 
etiam appellatur>cujapud Germanosnom^ 
refpondere videtur fcbofzungjid eft, lingua 
,ouis.Du3e-eius fpeciesab authoribus enume i^ 
iatur:maior,qua£ W/fSjj^f ^^> id cft,feptioer- 
i3ia:& minor,qu2e ^vr^m^oif , io, eft, quia- 
-queneruia,a fibris quibufda , taquam nerais 
per totfi foliu^aatenfis.VtraQq; fpeciem Fer- 
rarias babebis : funt apud nos her c^ notifsi- lo 
mx^ab Hifpanis eodem nomine di£t£,a Gal^ 
Jis piaatain» a Germaaisaitero nomine dici- 
cur vuegriii,poilcaaddutbreyter,& {^{vlq^ 
ter,id ei^>maior,& minor. Appeliant etia bc 
gtrit,ac fidixerintherl^m,quaein viacaica- z% 
mr-sE. Deplantaginis qualitatibus parum^ 
per difleramus, b R.Omnesauthores,quibus 
curae fuitde herbarum qualitatibus agere, 
piantaffiDem in fecuado ordine fr igidam>& 
i 3 



I^^ BRASAVOtVS- 

iicca facmt.quod a Galenaacceperefexto (fe 
iimpi.iiiedic.facuiUib.lUeefeDimJnquit,Ha 
bet nefcio quid aqaei frigidi,&ha1?et nefcio 
quid aai^eri^qaod terreu eft,iiccu,etfrigidu, 
5 tam Bccu intenfius eft,quam frigida. vade ia 
fecunda parte fecuodiordinis frigidu e^jia 
tertiaiiccu. At AuerroisquiQto coileftionu 
norat radice eius ejfleimnus frigidamj& ma- 
gis iiccam.sB.Maiua>& maluauifcusfefeo^ 

lo ruut. B R.Optime fimul^opulafti.Nfam mal- 
uauifcus fpecies maiuae eiV. LatiDebibifcus di 
^itur^a Gr^cisalthseaiNotiiliim^ berb^ funt, 
in hoc plaiio radices,aG fblia bibifci, maluae 
aute folia , &femina colliglto, Satiua malua 
25 Ferrari* non vtimunfed.MedioUni,vtoiera 
ferirur,ac colitur, ad cibosaptacoquitur, vt 
afparagi,^: io acetariismadiiur.sE. Eil ergo 
aiia fylueftris nialua ab-akhaea. b a.Efiequi- 
deaxnaai h^c comunis Malua, duas"fpecie^ 

io Hortenfem,& fpontenafcentem h^eti^or^ 
tefiscauIicuiosmaiores&ciCjS: ededoaptos: 
in fyiueftri , id eA, fponteiiafcena^uriores 
funt> & cibariis inepti. Plinius naalopen ap^ 
pdiat.Qua^ in fatiuis , ampiiora folia habec 

^5 qnae vero no , maladie^b emoliKndo vetre^ 
Vnde iatiua malua,&'fylucftrisaderunt,aia. 
baequeinaiias fpecies diiiribuuntut : umea 
Dioicorideshas folamfpecies&citt^^ttoa, 
J5?keftre,5: alihfiNos auJe.Vea^mijor 

' to 



I> E $1 U P L I, M E D r C. 1^7 

to nobiliisiinoru Carnarioru , que Murani 
liaber,arborea malua vidimas.-irnd erant ihi 
tnuir;£maiaaru plat^,qux in iufl-am arboris 
nieiaracreaerur, & nmicadfunr^i^ttacileex 
ipfis ingenteabacuioaquirq; parare pofiit. S 
Quod taixien iiD-mirrieffiquia d Tiieoph.ar- 
borefixre maiua diciEur.Q3Cqdiit,akharae 
radices,aa alce^^Cquip pe KDauiiLdecepu f ut 
alcea cu alth^ac6fandet£s)li£cbam,& B.o:c% . 
ipfos lerua.Maloct Ferrad^e^^bkr cim habebis lo 
& mltn ^uua&cie^y,^' iodrborecrefcere co 
ges» pr^ertimiTfeiBina iHim Vene?^ feras, 
ouaRomaQamaiwaypcat.,nefdo id i^omea 
vnde fupferin t. Deha c ar borea n.jaj ua men - 
tionetacit Aec.quadicic vocaridedromala- iS 
che,de qua ipeininic^Gaieri.in xiiii..nie?hodi.j, 
vbi de cedoqjbiiSa & iigameds fdrrhofisjo- 
qQitur,vocatq; ana4edroipalachen. sE.InaU 
thaca folum radicipus y tiau»r.Bii. Js e folia de 
feras,qox3Diapuoa£iai,vc Diofcorid.iDqt^ex io 
exigtto oleo moxiibus5& ambufa's emoUitri 
njodo impOJiuntyr.KifpaiiijVt nos,maluaiu 
iiuncapanr, <3alli ipauwes,-v'ulgus Cretenie 
molocha, Poioui f^Uairjalii sIaf2maly,Ger- 
ipani bappelen , aut pa p peln > coh'culos vero iS 
m^luae pappl ftihmalpa vero fylaeftrem vilt 
pappcin dicutraUii^ea auce Galii grimauues, 
^rmani lbisappe}lam,quanais^ DonnulH 
yyd:pappdo,idc(^fy^irf^ ma^ 



1^8 «&a A SA YO tv 3 . 

loni ai A^am viloky i>hz nau capant , Cre- 
tenies dmdromolocha.s E.Qnae funtmalux,. 
6c aUhaeas qnalltates?B R.ALiicennaahhaeain. 
in qualitatibusacqoalem fkat , tamen ad ca»; 

S lidam vergir : iuquir en im calidum efle crnn: 
aequalitatfi. A thxc nodusoccurrit non defpi» 
ciendus,quoniani recentiores omnes aithaea 
calidara,& humidain primo ordinecenfent: 
at Aetius dicitalthaea exk:care , Sc Galen. ia i 

10 quarto de fanitate tuenda libro , vbi de medi : 
cameatis ad lafsitudinem agit prope iibri £- [ 
nem, vultincoquedumefleroremmarinum i 
herbam in oleo , tamen fi ad nrianum no ad- 
fitjoco eias vult ponendam akh^earcum au- 

1$ te rofmarinus calidus fit,^^ iiccus,propter€a ; 
Sc althaca caiida,& ficca efie debet,fi loco ca- : 
Hdae,&ficcaeherbaeponipoteftim6 rorem- ( 
marinucalidumj&ficcuminteFtio ordine : 
cenlet.s b. Ad haec quid dicere opor tet? b a a. e 

lo CdmaIthaealeniat,maturec,emoIh"at,vtvni» i 
cuiq; conftare poteft,non poflum non fenti- : 
rehunridam eile:vade humida efie &temur. : 
NecGalenus^utAetiusdifrentiuQtjimoGa > 
ienusakhaeavtiturexoleoprola^'tudineia i 

i^ quarco de iamtate tuenda,quonia humidita ; 
temhabetcamcaliditateaBquali.&idemGa i 
kausinxiiij.medendimechodiin ledcmum i 
fcirrhis 3c ligameatorum , althaea vtitur ex : 
oieo decofta ; qt» aoa vcerctur, Bifiiiq«jd 

humidl I 



S2 StM?tI* MSi>2C. I^f 

limisidi>& emoUietiji habere:: imo nefierens 
inianabiles ex aithaea medicameiito. viebs- 
tur , qaani althseam dicic vulgus nuDcupare 
oi^txfiud^c/^^Xxxitj/. dcxiiiu mediodi pro 
obeas extenuandis vtitar akhaea , 6c oleum i 
parat ^ qaod iix fe ahquod medicameniu ha- 
bebat-tiec vero numerans mcdicamenta al- 
diaeam fimul enumerat.Scitoque Galenu ia 
V I i.de£mp.med.facul.annotafreanadedro 
malachen mgenereeilemalu2e,& vocari al- la 
th3eam.SE.Nondara tameji perfoluif^i quod 
a Galeno dicitur,eile{icce faculratis alihara» 
&hocexprersius reteriiibro vj.de fimplic. 
medic.tacuir.vbi de ebilco verba facir. b s. a. 
. Radicem,&femenfoHiscompara£:iiIa funt if 
foHorum ratione magis iicca, iimplicicer 
vero humida funt. se n e x. Tantum Auer- 
rois fententiameuitare non poteris,qui ia 
quiato colle^ionum fuarum altbes folia,& 
£ores cah*dos, 3c hccos ia primo ordinecen- zo 
{QtySc radicem in principio fecandi.s R.Koa 
iboinficias partem aliquamliccam habere: 
tameniimpiiciter homiditatem habet,& g!a 
tinofara quanda fabihntiam.VndeilHs con 
kmio^ qui althaes humidirate attribuut. s £. i% 
Ad maiuae <]aalitates accedamus.B a A.Sera- 
pio capite cxli2£.ex Aben Mefuaifententia il 
lam inprimoordiue fr^idam & humidanj 
facir,de4omeftica particulatim agensr^uip- 
i S 



p e cei-tumeil^doxn^fticanvy & ko:r tefem ma- : 

gf s hunvidam eile^homidameile Galsaas te- i 

itatur primQ dealini&oruiii facalcaribus , ia i 

praefatioae V cum iuGiiit maluam eHe leta m, \ 

5 ac prsehumidam , proprerea celerius iubiide- 

re>quam illa,qti^jcaiia noiiiunt.]^ in fecudo I 

deaiimentorumtacuitatibusdemaluaages * 

iii omai plania generaiem reguiam ponity i 
quod femper in eackm pdantise gener e, agr^e- 

K> iles liccita te , domdticae hunridita te pra£ua« . 

lent:videturq; iUam feciile calidam GaLebus. i 

Nam docet iieryfipeiati maiu^fuccaappli- 1 

cabis,atq; laduce fuccuni,expreiie deprehe* < 
di laCtucae fuccum jefrigerare, & maluieiijc- 

15 cum calefacere: bumidam vero elTetertatar, i 

p ropterea qaodfaciie fabducit .s h .Quid jer-. : 

go inqaies ad cam apertani Galeni i>ai.ea- i 

tiam ? B s..lra'efle m teiligimas malua eiTe,ca-: . 
iidam, iilaflucds compar etur : exfe tamen,& 

' iQ fim ph*citer frigi da e£t. PrQpterea Galen usia : 

Btie bbriquarci defanitaxe tueda ^ vbt de laf- i 
£tudine travtatiC um quis poft fedam venam 

febrire incoepit,dat cucufbiCBla, A 1 cucmv i 
bitae copia noa adiit , da c maluaa>. Cer tuye- 

2.5 ro efr in eo cafu Galenum frigidisy ti, & pro 1 

cucarbit3,quaefrigida,<3<: huEaida eft,m eius 1 
defe&i,aliud fr igidam dc hpijsidjn)! accip e» 

re vpIuifle.Cum vero^maluaaj acc^periF,c^ ; 

ieadam eft G^eauqi m^ulfr^id^p,,^^^^ 1 

^mid i 



mi^ am elfe iadicaffe.Paalus Ubro primo fri- 
gidam efledidtfrigiditaieckmeDti, &: ob- 
fcara :propterea fecundam ipfiim m primo 
ordine caiida , Sc humidaerai:.s e m. Deinde 
feiBperuiuum maius,^ minusoccurrur.B a^ i 
Tres ipecies fempermui apud authores ia^ 
uenianrar , quanuisplures herbae fint,quain 
tres, quae femper viaant , idert , quocunque 
teiBpore e^cquamor anui temporibus,id eil, 
quibais ingeas calor, aut fasua hyems no no- 10 
£et:Latinefedam,Gr^ce aizoon dicitur.Fer> 
rariaein tegulis nafcuntur , & poiiores vires 
habent>quam in hismotibu$.Maiusiemper- 
uiuam a npbis herba orechiara appeliatur,a 
fimiiitudine,quacumauribus habet^aGallis 1$ 
ioubarde. Uxc aatem limilitado maior ei^, 
quam ea^quam cum oculo habet> fecimdum 
quara dicitur zoophthalmon.a Polonisro- 
fcoduik vocatur,alii itofchchodnyj^ dicunt, 
Semperuiuum minus a nobis herba pigno- zo 
k,& venniculaxis dicitur,ob fimilitudinea\ 
qua habem toiia cum nucleis pineis. A Gallis 
dicituroreiiedefouris, a polpnis ruponi e- 
masio nucupatur, ab Hifp.ra?imiUo^a N ea- 
pohvermicelio clxenafce fopra li tetti.Supra li 
Ferrariefestegulas mire ferpic, Tertiafpecie 
no vtimur,qu3e cd^d^k^v» xy^ix^iH eft,portu 
Uca fylueftiis. 4icitur,de qua bis piofcorid. 
tra<5bti i.<?£i||iAib*S€d<iupdfecfi4oliW^ 

fcrib 



E7i B H A ^A VO £ V S 

rcriMtutjidtotamiaqqArtumteferndeber* ^ 
Hoc autem geous habet vires peoitus oppo- 

£ta5 .praeditSsfemperuiuifpeciebus.Q^um [ 

vero non fit opus de hcr bis, quibus non vie- < 

5 ris,dirputare,adaliastraniireopportunuiii i 

€rit,£ prius animaduertero cx har u fiicco no i 

yiiisimii comite Hercule CQntrariu,& alte^ < 

ruHerculecomite Trottu duo tioftrae vrb» > 

fulga^tiaiumina, eac diuturna gOBOrhoea m i 

io fanicatem reftitutos^ £ n ^Prius autem de y^ ! 

triufq; femperuiui qualitatibus diHeramtis. i 

B R..Galenus vr.de fimp.medic.&cul. vtrunq; i 

genu^v&:maius&' minuSy frigidumin tertio ] 

ordinefacit,&nonnihilficcum,quQni^i& i 

f5 adflringit : vnde in eopluscxteris abundat . 

fubilaiMtia aquea.$ £.Humidu m igitur erit ,£ , 

£n eo aquea fubilantia abundauerit. b a. £ t I 

Galenus,& Pauius, Sc Aetiniparumexicca- ; 

xc dicunt , quoniam adftringit,^ b. lilam er- ; 

%o gocaui^meflearbitrarisqu6dficcu.fit,quo i 

niam adfiringit?B R^Non praecifa, quoniam i 
frigidi primd^ftadftringere, & fifubftantia 

aqueamhabear vtami^ quodammoda ecic- ) 

cat:id vero potiusadftringendofedt. sJ5.Vr / 

1$ tica pedem conferr.B]^,Conferathaecnotifsi I 

oja herba,vt apud nos in prouerbium cefle- I 

rit , Et culo Dotam efle vrtica. Duas fpecies ! 

feabet: vnam foha latiora, Sc n^iora h^a i 

tem^alteram miBfisn%ra. Ad^^ catria vr- i 

ti<a I 



DE SIUVZ I. M E » I C. 12$. 

tica caeteris aaior : & bercuieana , qnae odo- 
rcm habet.In getiere ^ Graecis kii,cc'Kv^JL d ici- 
tur, a nobis ab vrendo vrtica. Omnibus eae- 
xiem viresinfimt, necaliquid vnipeculiarius 
attribuitur, qaamalteri:ideo laudare, sx^ % 
in montibus eam colligeres, & feorfum femi 
na,herbam,radicesjac eius fuccu diuerfis lo 
cis feruares.DemortuaaQtem vrrica, quam 
Lamium > vel Anonium vocanr^ quonia nos 
vrat , alias pertradabimus , edocentes an ea IQ 
qu3E apud nosmorrua , & iners vrtica vulgo 
dicitur,antiquorum balotefit. Ab Hifpanis 
ortiges , a Gallisortie, a Polonis pokrfyuyej 
aGermanis nefrelen,& hoc tepore nuncupa 
tur.SE.Qnae funt vrticae qoalicates?B a.Grae^ 25 
ci authoresordine nonreferat ^ fedilla cali- 
dam & ficcadicunr. Auicenna ca. Dccsiv.in 
principio term ordiniscalida eflefaretur, ia 
fecundoficcatalii in tertio ordine calida ^^t 
inquiunt,& in eode ficca.quibus confentio* 2.«=^ 
s E.Miror a Galeno in vj.deSm. med.faLhoc 
modo de vrtica fcriptum efTevnimirum cum 
fubtilium partium lit,& temperaiurae ^ccz^ 
non tamen tantum habens caiiditatis,vt iam 
mordicet.Oppofitum autem videtur.nam & i^ 
mordicare,& vrere depreheditur : imo hinc 
difta efl vrtica, quoniam vrat.B R..Vrtica nu 
capatur ob acumina quxdam fupra herbam 
iiffeminata, qux adeo carni infigaQtur, vt ii 

lam 



iainvrere videa»tur*tam^ ibhft^oti^ :fta do i 
vn*t,aeque quartum at:ingitgra4«q3,neque i 
inor4icat ^ quapuis folia in fuperficie mpt^ i 
dere videantur. Vnde Auerrois qijiiito <x?Ilfe- i 

5 ftionuni fuarum inquit, Etquiopinaptuir i 
quod fit ignea ob fuae p un^ionis acuQ)en,er 
rantrquoniam parsbsec ignea, quae in eias fb 
Jiiseft>tenui$ eA , & ob iptam fri^ionem re- 
,mouetur,&pra&ftrtim pb lotioQe,s e. V t fri^ i 

xo daberbacalidciangaturjportulaca vrticam 
fequitur .B k a .Notifsirna efl herba^potiusiQ 
FerrarienS folo quaerenda , quarp ^jibLSati^ i 
ua eft,^ agreflis.FoHa,& fimul ramujos lcgi \ 
io,acferuata iri/^fix'^« a Graea^ aj^pelk- I 

IS tur ,a Lufitanis beldroegas,a GdUs pourpie,a 
Germanis porcelcraut,ac fi dixerint porcelio I 
rum herba.In acetariis editur , cucumeiibus, 
ca;pis, oleo,rale ,& aceto conditisM Veneas i 
poroioli vocatuF,a Cretenfib us yulg<) glii^i j 

io da >acifi cpnglatinatiua dixerinc , ab Hifpa-- > 
ois verdplagas , a iloEtmnis porcachia , & a i 
J^eapplit^^ j^ pqrchiaica' , ^ Pplpnis lcurza i 
noga.ab aliis cunya 90ga/*$ e. <Puias eft^ii^ - 
atatis?B Ji,.Galenus ip Vf .de fim^jjLfaeulil» 
kmin tertip ordine frigidam, Sc in fecandp ; 

^S tumidaps c^nfiiu Addeavmedio tertiifTigJ^ ! 
damefle, &infine fecundi humida.*Omne$ i 
deniq; autbores tam Graeci , quan? Latioi 5c 
Arabes G^IemuQ iecu^ iuot*s £ n. Graimn^ 
' ' mbxle 



D E SIMPI.I. M S D IC. 17! 

laox fea tur3 K.Gramen ponus dicito^qaaai 
graminea. s E.Quid referr,modd res ipia in- 
telii^aturr b k A.Si abique vocibus rcs inrelli- 
gi poiTentviioindigeremas nominibus. Sed 
poftea quatn buc peruenimus , vt no pofsinc 
abfcjaenominibusartes inrelligi » au : addi- ^ 
fci,ideo melius eft vocabulisa bonis auiho- 
ribiis lcr iptis vci, quam barbaris , S: fineaa- 
thore di6:is.MeUus enim eft re^elog, quam 
^praue, &incompee,5: (iadremnihil face- . 
ret.De agrofti,id eft^gramiae, cum Diofco- ^^ 
ride dicamab omnibus cognofci. IpUim Fer 
rarix quacrerem,vbimire viret ,\Sc hoc moa 
tano eScacius ert.Kadices iborfliiB > ^ r^mu 
los colliges , vei omnia Umul feruato, d%quu 
opns eric, feiungito. A t quemadmodum a- ^^ 
pud Latmos omnis fereher ba gramen appd 
latur^pr^iertim qae iit mmentorum cfca^tSL 
apud Germanos nomen ellgras, quo grame 
figriiFiCaat ,6c c^terasherbasfoliaflri£Uora 
habetesvtfoeDuaPolonis vonyaycaczatra "* 
ua df citur. vulgus Creteniiuferuat Grscum 
nome dices agrofti.Nunc aute de/anguinea 
herba apud UQftr u vulgus difla, aut cariola, 
'diiputare omittemus, quam Ph*niusU.xxv.a! 
teram rpeciemgramimsputar,&gramena' ^^ 
culeatu vocar^quia piures habetin acuminc 
aculeos , quos couolutos naribus infer ut ex^ 
£r^untq;,ciediiaDguiaisgratia.Hoc noilrl 

pueri 



%y€ BR A S A VOL VS 

pueri cauriola herba fxpe faciimt:quae an fit ; 
coronopos>alias difpuiareteniabimas.nunc 
tanuim animadueftentes dubicari pofle^ 

fcholaftids,quudulcia vermibus paeroruna i 

% coueniat,ideft,eospotiusnatriat^quamin- i 

terfidant,dulceautefitgrame,curc6munis i 

omniamedicorumvfuseftjcontra puerorii i 

iumbricos gramine vti. Verto dirputatio- i 
nes hse , quae nihil adcognitionem iimpliciu 

20 faciuntjOmittaniur.sE. Nunc degraminis te 
perie paramper differaiaus.B R.Galenus hac 
herbam , m radice , folia Sc femina^ftinxit, 

radiciq;attribuit,vtmodicefrigidafitj& £c- ! 
ca,qqodeftin ordine primor&igerare , & 

15 exiccare : folia in primo ordine frigida cen- ^ 

fetjinhumiditateverd&ficcitatemoderata. 1 

De femine aute inquic , quod alibi quide im^ [ 
becillueftjinParnafo verd deficcarorium 5c 

tenuiu partiu,& fubacerbu.Et fi haeca Gale- ] 

10 no iudicenturin primo ordinefrigidajtamc : 
aliqaid calidicatis habent , potifsimum gra- 

men efculentu , quod radice tenelia confiat, ; 

&qqaedulciseft.Apudpoetas plerunq;pro » 

omni herbaru generegramen acdpitur. s b. i 

%S Delauro igitur fermofiat.Bic. Abherbis ad . 

ar bores trafis?s e . In fcribedo , aut colligedis 1 

herbis nuUu ordine/eruo, (i&d. vt praefentan- 1 

tar,ita !egutur.B R. Plures funt lauri fpecies» t 

cif^iefereviribusinfigaitac, &:apa<inosaded I 

notae : 



D E S I M P I I. M £ D t C. IJJ 

notae, vt demoflratore no indig^r: in tis mo 

' tibus folia, daphnides» id efl,b3ccas,& cord- 
cii radices collige,acferua.sE.Nullusell cor 
tfcu vfus.B K.f mo maximas.na calcQlosfran 
gic,&iocinorofisprodeft.Gallf!orier vocat % 
lauru^ vt pluresexnoftrismulieribus oraro. 
Polonis bobcK dicitur, a Creteniibus vulgo 
Daphni. Germani verd nom e prop riu noii 
liabetarbori, fcd ita fingut Iorberbau> qua^ 
dicat arborem baccaru Ia'ori.SE'Qaarna funt i^ 
laari qualita tes?B R.Galenus vj.de lim . mcdi. 
facuLIib.docet fruQ:u,& folia de{iccare,& ca 

; lefacerevehemerer, & plusfr u^us,Ga^m fo- 
lia.at ordine no exprimit. Si nos in teperiem 
reducere tentemus > Auerrois v. CoIie£tio. i^ 
num fuara laurum calidum in primo^ & pa- 
rum accedere ad fecundu docet, ac i\ iilu fe- 
cerit in ordinis primifinecalidu^aut in ordi- 
ne primo fecadi.Et-IicetAuerrois de oleo,& 
defucco toqui videatur, illa ramemhilaliad ^^ 

' funt,qaamfuccu baccarum^Eiusverba hsec 
iuntzEx^eo^qaod fauro vtimur^eflefuccu, 6^. 
o!eu,5t efl calidu. in primo» & tangit paru de 
fccundojquonia compo^tu efl ex fabflan tia 

* terrefiri adufla,cu fubfiatia cerreftri,ac frigx- r^ 
da:d: hoc fignificat amarus fapor cu ffyptici 
tatc. At fi Galenum confideremus , no erit ia 
primo tantu ordine calida,fed neq; in fecua- 
^Oj quoaia tertiu attingit.In<iuit enim, & fa 

m 



jyS BR A sji vaLV;S 

Ai3iA fxixStCilmn deficcare^ & calefacere ve- 

lieineater,&firudu5i plu^quatn folia.V:eruxi 

tame(vt fuperius dicm eft )quac prlmo ordi- 

necalida,velficca ran£,fenru taiia efle noper 

% cipiucar^ed ratione roIam:queiam incipiiic 
perfeatiri elTecaIida>in fecudo funt ordine: 
ia terdo vero func qux vebementercalefa^ 
ciur^S: nonduaduriir.^Talia vero fupt^ lau 
li fblia,&fru£tus-Nam exp^ioiqa qftendi^ 
. 10 cuod vehementer cak&dui,^ exicc|t,& ca 
adarut: vnde in tertio oVdin e' caljda, & iicca 
' efieceiendueft.Proptereaae^ept^$^Au<r 
xois, vel eius codex inedofus legimr^.qboiiia 
exoerieria ipfa4ucecalida & medj0.tertii,& 

1$ ficcadeprehedit pb exiccaiionis,^c^Jefai5io 
nis vehementia.s £. Tamarifcusfequrtur.B r* 
A Diofcoride i^yricenuncuparur. Ad ilkm 
propinquapaluderxj , yhi ftagnuai apparer> - 
defcendamus. n? ibi ixiyrices copia fcaturiU: 

zo Eius fr ailam>aer b3vcartices, ^cl^ini fQr* i 
uabis.Duoe-x lignoparatur, yaf^a.dbibei}- 
dumlieao{is:& .eo c6a)^afto Vipis ,.y t fo:mi* : 
narum flox iones iiftaaturvpr^eparatar.Eft A- 1 
pudnosarBor^nc«i{sia5i,ajQgin'S: femen, ac 

x^ Bores feroandia.Cretervfes. vulgd' mercbiam ! 
vocatjPoloni vulgo bagny.Hifpani tarahay, i 
-a Gerraanis tamarichja Gallistamariiiappel i 
latur.Sunt taineD 3c Germanijqui heyde'vo-( 
cent , fed magao ^ioje ; ^uiafc erix ^ arS«-i 



D E S J M ? t I. ,M E D I C. IJ^ 

fculamagicisrebasratutaris, s e n. Demyri- 
ces tempede qaidfeiuis^B K.lxeceD riores ilia 
in fecandd ordf b e cal fda m,& iiccam' eiTe di- 
amcsE..Nbnne ^ antiquiid cenfenr? b r a s., 
Miaime.nan:! Galenas vij .de fimplic. meaic, % 
facnlratib.inqiiir eileabftergetis, & incidea 
th facnhatisabfqti€^perfpici:a deiiccatione. 
^'t ilk.quse perfpicuam deficcationem non" 
habent,non funt (icca in ordine fecundo,fed 
tantum iaprimo ipfopterea in primo crdi- lo 
ue iiccam eile cohfiabit; Non ibo ramen in S 
cjas,fi eicobufia mYricacinii' Bat,terp'a ficci 
tatis o riiine atdngere , vel in fecundo fal cem 
intenfc ordine'exri^ere.im6 & Auicenna de 
niyrice idem fen tit , quod vehenieiVte de^c- 1% 
carionem non habeCjac"£idGaleni dicerevo 
ltu{ret,quod peri]>icaam deticcationem non 
baber.Tlieophraftus primo de plantarahi- 
floria jUuiis numera t inrer ar bores,q n e per- 
petud vireni, *3c eode iocomyrices foliu de-^ *o 
fcribif elTe .carnofurn ; quoniam puipa coa- 
iVat,6£ fententiamiliam refert, myricse inter 
frutices folium carnofom.SEN. Nonne eft 
arbor magna " aliquibus in iocrs? b b. A.Noa 
multum procera , tamen aliqaibus inlocis ^^ 
iuftx atboris magnitodinem habet. Vergi. 
lius arbufcala eflf^putau/f.vnde ecioga quar 
ta de I^QlKoms, & SaioQinifiiiiiaudibus ca-' 
neQsinquitrv^: ' : ' '" ; 
^ ''■■*'" ' ■■ ■■""-•■■- " ""' -'' ■*■ -m' i ■ ' ■ ■ •' ' 



iSo B R A S A V O LV S 

No omnesarbQftaluQat ,humites^;ffiyrlcae. 
Ec in fexca ecloga, vhi SiUni cantilenam re- 
ci tat ad Varam»inquit: 
. No iniufla cano,fi quis tacne hxc quoqV^fi ^s 
5 Captusamore!^et,te*noftraeVafemyrxcae 
Te nemus omne canet.vt per m^ricas tenuu» 
& veiuti ferpentia carminaintelligat, quem- 
admodum & myricae ip& humiles funt. Imo 
de Galli in^ano amore agens ecloga decima 
10 hoc egregius oftendit inquiens: 

Illum etia lauri,illu etia fleueremyricse^ vt p- 

f^edat, & procerasarbor€?s, & bqmifcs GallS 

depipr^fl^,hoc eft^nobiles 8c plebeios. s e. Sa 

Ux deiiide fcriptus eft. 3 r,0 res mira, falices 

15 inmontibusqaaeris^^^fedqui feracior terr^ 

Ferraricnfifolo , omni falicu genere exube- 

rante?vbi 6c viresefficaciores habet,quam is, 

quiin montibusviret.hqmjdo etei^m fola 

^gaudet, &in ipfp fpont^oafcitunN^eh^^^^ 

io rium tuumhacarbbre Qneres, qupm Ferri- 

riae vbiq; puIiuIet.FoI{a,femioa, foEtoru fuc- 

cum,cortidsfuccuBi>pr$fenimflfc>res,{erua^ 
to, non quidem fuccuro per expr j^sipiiein fi 
fium,fedcum>quip(er^ciffon|cpfticrs^^^ 
iS nat , 8c etiam ex praeofto» cbrtice ciijerem fei: 
aabis:cortices verb qupcan^ anni tempore 
recenteshabentur.CJluom vero apudXheo 
phraftum, &Pliniunj{pIuresiint^Iicisipe- 
aes, omnes aequis viribus iQfigtuuntuV,aut 

mod 



t> E S I M P i I. M E D I C. lEi 

modich di&runi , idednoiiellopus , niflex 
ea>qiise ad manus veneriCjhcc coliigere.s e n, 
Obfecro ne aliarum gentiu noroina in ialice 
praetereas.B a. APpIonisquibufdam virzba, 
ab aliis zlothounisyc, a Ven etis ialgiero , ab % 
Hifpams ialx^a NcapoUtanisfalece, a Germa 
nis V veidenbaum, a Gallis laulze nucu patur, 
^CreteniibusvuIgdetea,Gra£ceverd hix di 
citur.s E. Defaiicis 'qualitatibus diileras. b k. 
Receniiores medici ialicem in primo ordine zo 
frigidum,& ficcumeflevolunt.Galenusin £- 
^ce fexti de iimp.med. facuicatibus libri , de- 
ficcatoria efle ialicis folia ofiendix ^ & iiores 
circa morfum : tamen cam antiqui omnes & 
in emplaflris exiccantibiis , &:in omnibus,in 
quibas exiccationeindigebantualice vteren- 15 
tur,ex boc in fecundo ordine iiccam cffc cre 
dendii eft. Corricis aute dnis valenter ficcac, 
Efleautem in fecundo ordineficcu ex eo eiia 
probari poreitjquoniam fi falice ad exiccan- 
dum vramur , ftatim folo fenfuabfq; ratione la 
exiccare deprehenditur. N ec penirus frigida 
cfl falix, imo &parres3liquas calidash^er. 
nam amara funt ftlicis folia,& fiores,d: cor- 
tex.Propterea Sc Menalca propriam,&Maja 
tuaaorum miferiam deplorans, quum ca i^ 
pellas fuas alloquicur, falices amaras didr» 
inquiens: 

Carmina nuUa cana,QCC mepafceote capelle 

«3 



iSi :bb. A s A V 6i V s^ 

Florcntem Cynifum ^ 2^ ialices carpetfsam^ : 
^' .'ras.; ^' "'■-.• -^;' ;; ;y. ;'/'," ' . ^ '"'■.'•' 
s E;Ca;r acapellis mmam^e,^ aB aliis Kelluis 1 
falices coruedanttif; fiamire (ant? b'r a . Siic ; 
5 riObisamarae^elIuisaQtemdulces6craaue^ i 
Malta equidem ri6bis4iipticet, quae font 
tifsimus beiiuarum dbus: Necefle igitar cft i 
latices caliditatc qiiatida|iaber^:,cum amarfi , 
Hni, tame frigiditas £i]peij^ tJs EXbamedry os ■ 

so fequitar.B B. A.Barbarradeo nomina corru- : 
pere> vtgenitiuo pcore<^o faepius vtantur. 
Nam quemadmo&m liichados pro ftcecKas : 
^recentioribusdfcifuperius anuotauimds*: : 
ita cbam£dryQsproch^m3£drysdicunt.R.e . 

15 centiores roedici fere Graecam vbcem expri- : 

' meatesquerculaxn miiiorem vocaDtjLadni ; 
trixagine,Ferrarienie'vuIgus calamaadrina, ; 
Polojii vieUaoiIanka,'Cretenfes vulgo camo i 
dri , a NeapoHtanis cer<{ueio!o . Germatioru 

20 pars ioge » alij gamendrim , aiii gamander- i 

' iimappeilantrtainennonnullivocabuluha- . 

beit ^ qaQpoftea in amatoriis vtuhrur ^ (cu 

licetf elenger lelibe^^ quipd vocabulu chami i 

drym ffgnificar.fi verd'expoiiatur/fignificaf, 

if quanto diauas^tanto clarius.Vadein amato i 
riiscaaiili^iocniimine^vt&esderidereVfde . 
tar.Ia hoc afpero ;& petrofoteco viret , vSi » 
foiia, & femina colIige4A> & ^uc potifsin«S> : 
'^fe^femioepni^nSs^qa^ ! 

icorides i 



D E S I M ? I I. M E D 2 C. 1S3 

ftbndesferuandaeilemonecsE.Dforcorides 
quaracr digirqrualritudinemnon excedere 
fcripcamreliQair.sK A.idelt inHermolaiin- 
terpreratione/cd ipfe fua lingaa dicit^^^ii d<% 
Ik^viffKQs awiSku,ou©r^ vokitelle frucicem $ 
breuean vtpote quihabeatlongitudineipi- 
thamijid eft , quantu extendi poteft a poiiice 
ad aariculare:^ q-uauisaliquse edahanc men 
fnram excedant,tamea paacs funt,n^c mul- • 
Eum exuperant; cum aut^mDiofcoridesaii- 10 • 
cuiusKerbae meitiram tribmt,idtacit»vt ma- 
iori parti indiiuduoruillius i^^cm ouadrat: 
nec etiam adeo ftatam mefuram afsignat , vt 
quandoque in aliqua portione excedere nca 
pofsin t .s E N . Chamxdry osq uali tares quales i^ 
etie arbitraris } B R a. Auerrois qointo colle*' 
^ionum fuarum inquit, chamardrym ca]ida, 
& iiccam elTeordine iecundo;idq; figuificari 
vult-ab amaritudinecumacumme. £tSera-, 
pio Gaienum r^fert^quiinfecado ordiae ca- 20 
iidam»& ficcam eilecentuerir:Eamea vterquet 
decipitur:i& Aaerrois,quGniacalbrem vehe-. 
meniem haber>vtacrisfit eius amarimdo:. &. 
SerapioGaienu praueadduxit ^ fi quis oSa- 
uum de limplicium medicamentorum facol %% 
tatibus legat,vbiin9air,Ponetq; eam quifpia 
jntertioordiue excalefacientium,6i deficca- 
tium,pias tame calefacit,quam ddiccct. Nos 
Igiiur calidamiamedio tertfi orditiisj^fi^- 



ii4 B R. AS A V.dt V $ 

c^iu in priadpio eiufdem tertii ordlnls em^ i 
femus.s E,Suaderx non poillim Auerroim,& 

Serapioqehacia re tam mani^ila adeo obca ! 

fai meatis fuifie, b r a.Dic igitur eprum codi : 

5 cesmendofpse{ie,6:vbiIegitur.iDfecudoor 

dine,in tertio legi oporteat^Nam Sc Auiccn- : 

na ip{^ Galenuma^ucic , & terriu ordiuem [ 

refert : idem^; Paulus cum Aetip fenfere. se* ; 

Laureolam ergo cpIIigaa;us,B K^ic manife^ i 

IQ i^ifsimus r ecenrior um errpr , deprebenditur, i 

iaureolam mezereum, efle exiftimLantiu. s b. s 
Qui funt b* jreceotes , qui hoc putarun r ? b R. 

Dinus quidam ElQretiaas,qiii M^fu^ comr i 

mentatus eft: hic.capite primoiagreola me- : 

15 zereon eflcteftator ;f©dqa«BtumhaUucine. [ 

rurprimointujtaapparet.quipp^Arabeso- i 

mnes mezereon inter laftarias herba§ conu- i 

merantjat laoreola kccoemittit.^<^yfe^i^, ; 

a Diofcortde,inobxsquafijGra&cuia yocabu-! : 

10 lum imitantibus laureola aunaipatur : ita 

eiiam a Galhs loreole dicimr , aPQionis vil- , , 

czelyiea, a Cretenfium vulgo chamaed^>hoi* . 

In hismontibusfru&im coIHge^ &folLs b. ! 

De laureobe qualitatibus diffiramus, b r a., . 

XiVt Iubet:& fi Galaius acrem eiledicat;, tame 1 

tenparies eias d^enmnate a>Uigj noa po- j 

teft , qu« & ex ipia herba , & ex Diofcoridc i 

po tius colligitar, Diofcorides emm de laa* 1 

xeoI« foiiisag&iaquitjQ^rii^jiJatu mor- : 

deatarj \ 



deaturjaccendatarqiOS,atqueguttur.&hoc 
experientia oitendit,namfi inccpiaaccipia- 
tur,exukerat os,& deniq; qx copia vifceribas 
acceaiis homines obeunt: propterea iilam in 
quarto ordine alidam ^ & ficca iudicarede- % 
bemui s e n. Diofcorides ipfam alipo £mile 
dicit,& nymphsae flores habere. quod in hac 
iaureoiafalfum eiredeprehenditur.B K.A.Ia 
antiqui/simisPiofcoridiscodicibusea verba 
fcriptano funr,ideo&HermoIausBarbaniS|o . 
illa habuitfufpe^fta : in reliquisadeoipfa eft» 



cem gaftam?B R. Tu guiia,ego expmus fum 
magno meo inc5modo , qui etia malta aqua 15 
epota extinguere non valuerimj5: cosnati o- 
mnia videbatur iafipidajetiam quae erat mul 
xo pipereafperfaja<kolingua,& paiatum ar- 
debant.s e. Tibi pot jus credam, quam expc- 
riri tentem.Adrubicimasdefcendam.B k a. 10 
Cima l.atine quidedKicur >verdm ia his moa 
tibus rubi qimeadi iion fuatj cumFerrariae 
efBcacior«svire&habeat.ca<;umina,rami,at- 
que mpra feruaAd^- Eiusaatem fpecies pla- 
resfaatjqaacoEanes Ferrari^ vireat.Vna ta- x% 
mm eft yulgatifiiima fpecies, quaai lenteap'» 
pellant,&;rubam: iafoloFerrarieafiomnia 
prxdia circunfepiontur rubo, ne iumenta,& 
^miaesia aUeaos agrostraafcant.aaob^ 
01 S 



iS^ B B. A S A V O t V S 

^broiatovocabulofpina,&roue<Ia,cuafira- : 

b as, Sc eias cacumina ciiiia s fpinarirtti voca- ( 

mus,quas Gaiii ie coupeau des rou fcs dicunt. j 

Kubum vero Germaiu bramen beher appd' j 
5 lan C:,PoIoni ;tier2 jvulgus Cretenie batos,Hi- 

fpani zarzainora . Derubo autem canino cy- ! 
nosbato ditto aiias traaatnri ramas,& in fy^ 

ruporum ei^amine de eias fpeciebus abunde i 

egimus,adlocum illum te coferas^^t rubi {^e* \ 

xo cies fcirepercapis. s e. Nunc rubi qualitates \ 

fahe enarr4. b KA^r ex Galeno coll^* poteft ; 
f n v:i. de nn^iiciQm.medicamen toru faculta 
tibas\'& in fecundo dealimen torum facuita. 

foIia,-germina,£os,fi-ir(^s funt frigida in pri | 

i^ mo ordine^in fecundo ficca , tamen mataras : 

frudus aiiquid habet calidicatis temperatac i 

ob dalcedinem, vt Gaienus no tat. s E.Myr tus i 

fequitur, B a 'a . Daae potifsimilm myr ti ^e- ) 

desrepenutarjnigra,&:aiba.Nigra foiia La- i 

ao bet , qux in ^'riditatem quandam in tenfam> ; 

& fcre fubobfcuratendut , quaenigredin^mf i 

quandam pras fe ferre videiimalbaver^^yi- i 

riditattem habet magisaperta ,<|ua£-re%e<^tr : 

inteofae viriditatisaibedo<iicirpoteft.In-get^ i 

15 reaurem omnia ex myrto,quaein vfum medi : 

cum veniunt,feiici6ra5& efficaciora in nigra ; 
funt , <juam in albaj & ita perhibetur abaa- 

thoribus. Ex nigr a ^gftur-opmia colliges ti^ \ 

fci Geceifiria , ^ defcegdeprope ^s a^joas^ i 



B E S I M P I I. M £ D I C. l%f 

vbi egregie viret : di enim frutex anibjgu^ 
naturs,gai modo in aquis,moddm lerra vf- 
mc.Muka ex myrto feruarjda funt,ren:iina,fb 
lia, iacc^v^ ex foliis ,;&• feminibu*s,cx qiiibus 
etiam exprimendiiaj viau. Vos femma myr- % 
tillos appdiacis:aritiquiores,vt Hippocrates, 
myrtidanum.Paraa eciam myrtas>goaemyr- 
to adnafdtur,myr tidanum ^i cirurj ^' myr ti- 
da a Paulo ■Aegineta; efncador ef^ tota pian- 
ta » quam reraareexpedi.et, Inrelligo etia per lo 
adhatamid,quod circa corticem nafcftarjVt 
in thymo Mefu^ epithymus , ita In myrto 
myrtidanum,ve!(vt nouu nomen fingamus) 
epimy r.tus, cuem circa myrTum firequentifsi- 
me vidimus,cdQ) intermyrteta equiraremus IS 
M. D. X XX v.inter Fondos &: AiUur,nacTer- 
racinam vocata:, fimul cum iliuftrifsfmo da, 
ce noitro, quiNeapoHm Carolum quintuna 
Imperatore vifiraturus proficrfcebatur.Qua^ 
uis Gaienus myrtida fobole myr ti folixm iti- jo 
teilexerir.omniaergo bxc exnigra myrtofu 
menda. s E.Quomodoab aliisgennbusnun- 
cupatur ?B K A. A Graeds jiv}ftu-x McitmJSt 
etiam id>vpffiVH^Qi2^Xvi meurte.s E.Qoxfunt 
primaEeiusquaIitates?B a a. Auicenafrigidn 2$ 
in primo prdine ceniet,& ficcu in ^nefecun- 
di. Et Galenus ex contrariis fubftantiiscon- 
ftare m^nrtum didr,tameiudicatfr^da ter- 
renum ih ea vincere, & icai^ ^oddam cali. 
^' - dum 



jSS feKASAVOLVS 

dum habet ,proptarea valenter deficcatXitm 
es^o vincac f rigidum, 8c aliquid habeat cali« 
di tenois, primum ordinem non excellet. A t 
cum vallter de£iccet,erit ia ter tio ordine fic- 

^ cum:taaien foiiajgerminajfruftus, fuccus di 
tterfomodpexicc^nt:verantamen vniiqaod^ 
que id agit valenter, v t aliqua in finefecundi 
ordiais,aIiquain tertiiprincipio, alia in me- 
dia tertii parte exiccat. s e. Cauda equina fe- 

ZQ quitar. b a a. Nomen rei ipfi coueniens. nani 
cum equiaa cauda fimilitudine habetjidcQ & 
Graeci /V;r%///, di Latini equi|etum,& equi- 
nalem vocant,NefcioauteciiraFerrarieufi- 
bus mulieribus fceuoia appeiletur : tamen 

l^ qaicquid fit,non eft in montibus peteda baec 
herba^fed porius inter Ferrarienfes foflas ,& 
loca aquofaJbIia,& radices feroanda, vtpote 
rei medic^ vtiiia.Tamen vnum animaduer- 
fione dignum eft , ab aliquibus iia appeilar i, 

50 quiaequorum membris fQccurjat,prxfenim 
vbi fluxerit fangiiis : habet enimadftriftona 
quandamvim, ideo aGermaiii^nomenacce 
pit harftrang^a iiranguIando:quonia fi quif- 
piam maftkaueritjVt pueri fkpefedut, adeo 

ZS adftringit, vtftjangularevid&atur.Gaflive- 
roafimflitudine quwdedbeiaaldicuva Pq 
lomspyzaMa yocamr,& a Venetis cua de ca 
ualb^aOermnis fchaffdievv.herba^u^ 
liQsnoti{sima^caiiis « 4^era 

breuior, 



DE S IM PL I. M E I> IC* iS^ 

breuior,alteraloDgior , quam a faliendo fa- 
lijem eqmnale Diolcoridesappellat.iongro- 
rem appellant noflrae mulieres fciaream. A r- 
bftror inde fumptu nomen , quia ilanea vafa 
illa fricet,& clarificetrfed aliud vocabulu ha % 
bent magis viifatu/cilicet arprella ab afperi- 
tate,ide6 mire fricatvafa.br euiorefceuola di 
cunt.SceuoIa eft fecuda fpecies equifeci apud 
Diofcoridem: Afpreila vero prima.Habet au . 
tem fuafoUaadeo moIIiafceuo!a,& fragilia, lo 
V t inep ta fic ad abftergenda vaia:fed afprella 
dura habet,& ad fragendu comraacia, afpe- 
raq; eft ^ ideo in poliedis coquiaariis vafibas 
ea vtunmr.Sunt adeo notae hae herbae, vt nul 
!a {itFerrarien{ismuIiercuIa,qu£noagnoue i% 
rit.alias aate ia polygoniofosmina deceptus 
fum,quam Romani fanguinalem fceminam 
appellant , putans ipfam elle equifeti fpecie» 
quoniara ita aDiofcoride defcnbitur:Frutex 
efl tener,arundini iimiIis,cotinuarisgenicu- ^O 
lis , & in fe ipiis tubarum modo frafris , circ^ 
quospiceae fimiliafolia in orbe exeunt.Ra- 
dix illisinutiliseft. Nafcitur in aquofislocis* 
Adftringendi refrigerandiq; vires habet. Si 
quis cquifetuhuicdefcripuonicomparabit, ^% 
eius pidura elle fere depreheder.tamen dein* 
ceps noui laDguinalefoeminam altera efle,& 
a noftris mulieribus coregiola $c ipfani ap- 
pellari,quiapolygomumas etia coregioFam 

vocaat 



tSQ: . BB, A S, A y p L V S 

vocant. Per njulieres yRiaerfam Ferrarie^nre i 
viilgus{ntenigo.Haibs berbaefucco,acpiilue 
re illuflre 'Dianam Ei^enfeni CQUariamsdi- 

gQam vc alriori tdba d ecantesur, a- ffus u.fan I 

5 guinisnariuimmunefecilsE.Caadsci^uins ! 

quaiitates ne pr£cereas.B r. Auicenna illa in i 

primo or dic eTrigidam efle dicit^Sc m fecun- i 

4o iicca. De fr igiditate illi xGTeiicim us, a t j\i ' 
liccitate dfffendmus yQnsLXC m ter tfo prdir^e 

IP ficcam ^lie fatem u r ^ cura a Galend io tsxio : 

"^ defimpliciuai medicamentoruTacuttacibas ! 

librOjValepter ejciccaredic^tbr, propterea St ; 

maxima vutp era cpnglBiipa t. s e K.$oia tr u'm 

3iiaias,& miilijs ifeo^uuntar.B r A.Non modo : 

J5 iafo1anQ(itaeriimappdlaridebet)recentiO- ! 

res,fedetiaan!iquiin.ter{edi{lentibnt.Nam \ 

Theophrailus,?li ryiu Sj36 piofcpr ideshis no ; 

minibus St rycKnao , & Halicacabuai vario i 
modo vtutur. Qujppe Thi^ophraftus fc^luaii 

ao dad genera p onir, fomnifeir u,' & man>a<:am'. : 

' Sedhxlitesio aiiadrepus differatitarita^^^ i 

cum folanu dererendu>nec quo vtimiir in his : 

mon nbas cbtTigedum /ed Ferrar f ae vber tim ' 

habetur, Olim edendo e^r^t ,nan c i\6 edica r. i 

^S Qlim etiafa tvavim erat, & in haitis cum ah*is i 

oleribas ieminaba tur ,nuc in liortis^S: agao- ' 

fislocis fpote prouenit,im6 & caitoribas ip- ; 

mtisicatet.T^fbIia,acfruaamv^ ; 

BQSjiaosferaabiiA^^Ferrarieiifibusbkiic^ I 



la^abaliis vua canioa appellamr.Sant etiam 
qui vuam moreliaa colore»caai grana mata 
rueriat,voceat,& quonfa eo facco talfs color 
£at.Vulguseniai Ferrarienieporpurea colo 
reni.moreliu dicit. quo nomine ia iiacherba $ 
Gaiii,&Lu£tani vtunturnlli enim racrelle ib 
ktru vocut^itti moura.Et fereigenomeGer 
mani feqnuntur nachtfchaaen dicetes, quafi 
vmira nodis^ex coiore,quen> grana ipia>aut 
tabei^autipficiunt. A'' Polonis pf2inxi,a Vd^ 
netis maiu s folatrum herba bdladona voca- 
tar.Noneiiopus nctifsimam herba aliis ver 
bispingere. nullasenim eft FerrariSjqui fo- 
iatru ignqret. s e n. Cuias funt qualirads? b jec. 
GaleQusinfecundo dealimeatorufaculraii- U 
bas,notar inter oiera,quae edeado funt, nihil 
xqaeadfrringere, vt iblanum:& ideo crebro 
in medicinis, raro in cibis vtimur. Auicenna 
in primo frigidum cfCt dicit » in {ccDzdo ^c- 
cam,& genus, qued fru pe;fa cit eile frfgidu>& ^ Q 
ficcumin terrio.AtGaleaus m cctapode €m 
pliciom medicamentoram faculratibus refri 
gerareinquit,6c;idrtringere poiie fecudoor 
diaeidverogeniis , ^upd hyonoticumdici- 
turjquiafomnamconciliat , in tertioordine ii 
frigJdum.eil.Dehocautem alias, s E.Iuani er 
go doceas. BR A. H^v a Grsecis x**^^^'3r.'rvi» 
aicitur>qaia harniiisj5: per-terramTerpatmo 
Umea.adep feryit^ c>u(a ramqcdos eleuatos 



i^% BU A S A VOt VS 

habeat. In hac cthm ordfnanJa recentiores 
geniiiuo proxeSo vtantur,chaniaepftyos di- 
centesitra aute vocatar,qua{i iS^a.IraeniaJ 
a Pliaio > & aKispIuribus didtur , velabiga: 
% aoftrirecentesiaa,aut idammofcLatam^cre 
do obodoremvocent^qui tamen mihiingra- 
tirsimuseft.Corruptum9 eft vocabuiu ina^ 
abibigajVei abiga Jn motibus efHcacior eri-^ 
ftitj& propemaria.Nomen accepitabocio- 

Eo re,<juLcmMbet piceae,vel pinus^Nam hoc vo- 
cabulum 3r/ri/> ,mod6propfcea,modoprb 
^nu interpretatum inuenies-Tamen picex 
odore potius imitari viderur. VBdechamx- 
pitys idem eft,<Juod parua picea,vel,fiid nsat^ 

H uis,parua pinus.Fuere tamen recerites,qui ca 
prefsinam, &qui|>iaruam cypariflTum potius 
nuncupare voloerintrtame a picea, vel pinu, 
opn a cypariflb nomehabet, vt chamacdrys^ 
id eft , parua qaercus , a drys , quod quercus 

^ eftjdeducitur.Tres ibigae fpecies reperiutaj» 
quae ingenere ^ parte Germanorum vergif- 
fmeinnitappellatur.quoxl vocabuti^m in ca^ 
uilKs amatpriisiumantj&circaipr^ ioc^ 
tur.Nam idc figtiificat , quod noiiobhuifca- 

Ai r2smei.Tresrpeciesibigaereperiutur.Se3 tii 
iac^quae in vfu eft/olum colligeflores luteos 
Jiabente.Na de hisherbis tantu aaurusiam» 
quaenuncin pharmacopolaru officinisFer- 
rar ia? verj[aaiar:aIio autem loco de omm*biis 

herbis 



D E S I M ? 1 I. M E D I C. ,1^3 

lierbis vbcrtiai , Sc diiliii<&e diiTcremus. A^ 
Gailislueartlietice dicicur, qumdmoda & a 
niultis itaiis^vt a Neapoliianis didtur:rorte 
. obid 4i<fe,ai;Qniaactubusiuccurric. A^ Poio 
nis maia..a{Ia9^a , -^^ab.aliis vid«a ozan«a i 
iiiiiicupatur^iJH N.Caiasefigualitatia?3 a A. 
QxUQ^iyno ore&tentur in fecuiida ordine 
calidam cfjAin jertio iiccam,vt Galenas vni. 
defiap^^e<}.6cuit4ib.teitamr,pues marci- 
das vidimas, &.put?.elcentes^e]fehuins hjerbae lo 
efaiaiiitasireftitujaSj^cboiieSyatf^ue^quos, 
Hs^; bellois pjujrimum/apit, quanuis }ier ba 
amarafit.Addoq; inain^quamnos nabemus, 
. adeo vera cham^pitym,eire ^vt laduca vera 
la^uca s%s E.^Geaicoius feqiutur.B a a, No . 15 
, tifsiraa berba^a Grgcis iuaratliron appelkta: 
<notif§imaiinqtiam , vtpoce.cibis gratirsfma. 
Q£agra.tial?ibedi.nuccomedut,priusianita 
tisgrapaiumebator, prx^ptereaherba, & te- 
. neilo.trnnco.^otoanno vefcebantur. lahoc xo 
.mote vi>i vires pra:iftatiores haber, herbaji^ - 
S3ina,& radices collige, partiiu pro remedi- 
ca, panimproobfoaiis feruandavqua^aam 
pro obfoniis coquora.5 $c nollratiu muiieru 
cura£i.ab;Hifpanisia)oio, aGailis rened,a;.is 
Germanis-fenchel.5 a Poioois vvloikiycopr, 
a Cretenfibiis vttlgo maraiha ^a Neapolita- 
, uis femicchio.appeilaiar. s e k. De fotiycali 
^^ualicatibus diileras* 3 li a* Auic^na fceiii* 



15>4 B K. A S A V O t V S 

culiim fylaefire calidu in tertio or<Jine,&6r-^ 
tulaQam vero in fecundo efiefatetQr. At Gae 
ieiius hortulanu-eciain terrio ordine calidii 
cenfet,quoniainvehemetercaIefacit,ficcuni 

% vero in primo ordiQe, Vcrum cum foeniculi 
ficcitas abfque rationenota fic , Sc folo fenfu 
manifefte deprebedatur,propter^ in fecun- 
do ordiue potius ficcum etle arbitramur* 
^od dc Auerrok quinto colie&fonum tefla 

20 tur.PauIusGalenum fequitur/edidipfeaile 
riteffein primoordiae^ficcmQ,Galenus ve-- 
i6 fecundu quofdadicebst. Vnu verd poteft ) 
nos ambiguos reddere : qnoniam v t tantura i 
in primo ordfneficcnm iSf,hacrationea Ga- 

15 lenoprobaturjqaoniamlacprocreat.Qupd | 
fiadmodumdeficcaret,n6faneefficeret*Et : 
Paulus , atq; Aetfas eodem vtuntur teftimo- : 
niortame ecfi iii primo ordine iiccn fit, nnlla i 
eft ratfo, qua dicipofsit foeniculu in lac con- 

zo uerti, vt alii cibi hquidi. Cdm igimr fecundu i 
fubftamiainlacnocoi!ertatQr-,adrem nihil i 
f^cit^vei in prtmo, vel in fecai^o ordineiic- ? 
cum fir.Propterea rudicandu cenfeo Galenu i 
hoc referre^veiuti quoddam ab aliis diftum^ ; 

ZS non quod ipic id fci^uanir. Mam ex fuis re- 
gulis podus iadicat efie in ordine fccundo i 
Sccu. LsLc vero dicitu r generare fcenicul am, : 
quoniam fanguinem ad mamas dirigir, a:pe- | 
rk^ attenuar, tamea iu lacfecuduzaljbitan- ; 

tiam I 



C S S 2 M P 1 :* M E D "l C. JSi 

tia conuerthion poren:, s£. Caales iequan- 
tar.3 a A.Necbraisica£,fii£dermit vires,pr£- 
rer id qiiod edendo 5c.a Diofcorfde rr es ipe- 
cies eauiiierancur,ratiuaiagreius^& marina. 
De iatiiia niKil amplius Dioicorides : fed f 
Theoplirartas,^ poflipfam Pli lias^^Theo 
phraiii inrerpres appeilari poteft, in tres etia 
fpecies ianaam parti{irar,incrifpam»caaIo- 
deni,& ea.Qus; propriediciEur crabe , quaa- 
uis crambenomengenerisiurramenfatiua- lo 
rumomaiu. ideaiviiistare medicaviderur. 
quaais crambe, qux tenaiora, Sc limpliciora 
folia habet.eeresias laadetar,tamem mon- 
tiDus qaxrenda non eratvQUQm la r errarieii 
folo mirepuilalet ex qaacunque {pcck^S: i% 
praEiertim ex ea^qa^etenuiora foIiaKabet.fo 
lia/eminai 6c cimr leroanda, q ax iale eriam 
condire oportei: pro vomirionibas ciendis, 
imo & luccas, $c Hores, Sc crematorum cau- 
liam cinis legendLis. Tamen ciim toro anno io 
Ferrari£ vireac, tu nc colligerem, cam ea in- 
digerem. Eft aatem noa modd in re medi^ 
ca, ied Sc iti ganea laudata crabe, de qoa bif- 
coAa plura proaerbia a Graecis faftaiiint. 
Hifpani Larinum fere imicancar, colesdicen 2.5 
tes , quan caales, 6c alii dicant verzas. Sed3c 
ad Koc nome pofias Germani actingat,coe* 
le exprimentes, 6c Galli choule , qaam ad 
hrafiica. id auie brafiicx genus , qaod acs s - 
n 1 



l^S BKASAVOLVS 

^capite caputiu appellamus>id forte efl quodl i 
Piiiiius rersile,& camaaomvvocat. A Ger ma- 
nis etiam a capite nomeni"ua|pfitcappis, vel ; 
cappis «raut dicentibus.Poloniforte&ipii : 

5 cau lem a capite «u pafla vocant , & vulgus 
Creteiiumphringio ja-Neapoiitanisfoglia. ; 
s E.Qu^c-runtcauIis.propdetates?B b. A.Hip- 1 
pocraces-in fecando de ratione vidusiibro, ] 
quemGaIenusTheliali>vel Herophih* elTeia ■ 

lo dicarjinquit:Bral4ica caiefacir,mouet,bilio- : 
iaq; ciet. Apud Auerroim in quinto colle^ ^ 
&ohticap; X L,legitm;.caiiieSufi-igidos:efle,& i 
£ccos. Arbitror ego Auerroi^xrojitextu efle i 
corruptii, & legroportere caHdos, & ficcos. : 

; js Brafsicaruni caiidita^ manifefia nopeil^pr-o^ \ 
pterea in; primo ordine calefaciut> in fecudo : 
verdexiccatiquonia, vt Galenns teftatur, ia- [ 
tus,&: foris exiccant,& ficcitas manifellede- i 
preheditur, imo rali modo exiccat,vt vulnc* : 

10 ra conglatinet. CaiotraditPopalumRoma < 
,num iexcetisfereannisinte medicabrafsica , 
vfum : nondum emm in vrbem commeaue- : 
raat me<iici,qui inartem redegerunt^ qnem* : 
^idmodnm magno ianitas coniiet,<Srper^ri ; 

: z^ lu f^^ijm pigmentaattolenmt^vtilhs impo^ i 

nerent pretia^q^iae-v^llent. Caeterumimlita- 1 

re^ viri glorioias cicatrices gratuito olere : 

' curabantie<Kiemhortocura vfijCura ad faiii 

. tem dum alios pafeit , & ianat^ £ N,^3ramm , 

Ibrai^sijS . 



B' E S I M P I I. M E D I C. l^J 

Brafsicara folia Kumida eile videntur. b b. a. 
Secundo dealimentorufacuhaabas, braisa- 
c£ fuccubumedarecorpusedbcemur,3c pri 
ma coctutadeiicerefacit ,fed caro brafsiae 
exiccar.Id forte Auicenna intellexitj cum di- % 
xit corpus eile humidius. Vei fi id, no inteilx- 
gat , a Galeno longedifFert. SE. AUa^fenghi 
ad manam veniunc. b a A.Halicacabus Lati- 
nedicitur. Arabes & Barbari Latiaupemer^ 
tentes Alchacbengi, quaiiHaiicacabiim vo- xo 
cant. Eftfecanda ipecies folani Diofcoridis, 
quamPliaius veucariaappellat^Quonia vefi- 
cis fuccurrir. Diofcoridiautemagisplacet: 
c[uonia follicuius ille, ia quo eius granu con 
xinetur , cum veficaiiaulitudinehabet , veii- 15 
cariam dioaai eiie. Qoi eam apoUinare mv- 
norem apud Dio fcoridem eiT^tradunt, deci 
piuntur, de qua \i\ fiae primi librifcriptu eir. - 
Ha nec idcaput eo loco elTedebef5.& eix:ter- 
lia fpeciesftrychni , quam vnvQJimy^ id efl, 2.0 
fomnifica vocat> quae prope mare inter iaxa 
nafcitur. Ne in his moatibus haiicacabum 
quaeras.fed quum erisFerrari3£,in vineiscoL- 
ligesjvbi etScacior eft. Herbam & folUcuIos 
femimbus plenos feraabis:quin&faccum v^ 
exprime , ia vmbraque ficca ad dendam vri- 
na.PQtuit hic-fuccus xribus diebus contetam 
vrina R.eu€redi praefulis lacGbiGallini ian- 
&e Annae prioris dignifsiauexpdlere , &- 
n 3 



ipS B K A S A V O 1 Y S 

alioru aqua iiiter cute euacuara Nefcjo qe^ : 

de caufa Germani ea appeilec ledendcckle, I 

id eltjlud^oia pila.force ex folliculo nomea ! 

iftud na vta Qit, Hi ver 6 Germani longe dcci-' i 

5 piutarjqoifchiaSbechrjVelriiokrauthalica i 

caba pu tat» quonfa ea noniina potms furio- : 

fo folano coBuenmcPriiHQm enim fommS' : 

CLim grana , akeru maniacaherba iiguiEcar. ( 
riures aute a bfq; h is affc£i^us halicacabu^ 

io apu d nos comedut. Adde diacrfam efle au- i 

niac^herbjeEgurajaiionulksPoloDisczer- i 
«cne iagodi,ab aliis pilye viibye dicitur. s e. 

Ne halicac^i qualitates omiicas.B n A.Gaie : 
nus ia folano dicit halicacabumin fbiioruin 

is ^ualitate folano £mile ^erpropterea fr ie£- 

da,8c ficcu erit ordaae fecundo.s £,Beta mox i 

occurrir.s a a. Nomehabetfecud^Htereai- : 
phabeci Graecoru. naquu ab olitoribus de- 

primitur figurab^prc fefercEft aute duplex, : 

iocadida»&uigra;radicecogaofcutur,aonfo* i 
iiiSjVt muiti deceprifuncAded notf funt Ler 

bae>vtopusnoiiLpingere.Nemoniana^o^ j 

ras,fed Ferrarix abunde viret A' efficacior,g i 

alibi eit.Ex anababus fpeciebusfolia, Sc radi ' 

cesf^rua.Tameaalbaiaomnibusefficacior : 

ASeft,prcter<ju^minadftringedo,qnoeffe<Sua i 

augraluperatur. Succns ctn folioru,& radi. : 

cumadp!«resaegritudinesva]etI>ebIitom i 
Minprifeotijtjimmapudphapmacopolas : 

6m ', 



D E S I M ? L I. M E D I C. t9$ 

^*as vfas iion fir.Galli poireebkta,^' G^rma 
ni magok 2ppellac,<juo ferecomiiieltali nioi 
li vramr, vr qui circa Ver^dloru colonia , &c 
propc raoceii habitar. Di^ut enim fimui aim 
Mcdiolaneafibas, & fere csteris Ir/iibribas ^ 
inanegold.A^ Polonisc2.¥v«la,Venetiis ber- 
bere vocatur^ Cretlfiu vulgo ieucI6,ab Hi- 
fpaiKsazeigaSjiSca Parthenopeisfolia molla 
nucupatur.s E^Gaienusia vi.de {imp.med^ 
cult.olus-e{re efcukiitG dccetvin i^cu-iido jex^ lo 
celTa a teperatis humidu,3c frigidiisa.B b. a. 
LoQuitur deblito^no dc beca.Na o^auo <3e. 
incepslibro de beta fenBone habetj quam i^ 
ricDltrorsefacultaciseile psr ddpem, esc dige 
rir,extergir,& per nares pargar. Vndehuius i^ 
ratioae ponirur in clyfmaiibuseiusiuccus. 
Propterea recetioribusaiientireno poffum, 
quodff igida fi: ia primo,5: homida m iecua 
do JSa ;5<:.iubec aliaaid caHdi, cum ea fadat, 
^uae a Galeno dicuntur. Exqaibus in primo lo 
ordinecalidu eiTeiudicamusrde humidirate 
vero nou dabicamus;tamen efle diueriaruni 
pariium ,qaae diueriashabent lutnrascou- 
iiar.s E N. Ad mercurialem v^irecoaueaiet. 
B a A. Hanc Mercuriasinuenitj ideo Metca- z% 
rialisdi& eil,qiiamGr£dab eodcm Merca 
rio fualiiigua hermipoam vocar,& aliono* 
i3iiaelinozGiUnX5aUi & Hilpaninominefe- 
xeJt^o vturur,prami Mcrcuriale^Ui Mer** 
a 4 



IGO' B R A S A V O L V S 

dirial. Noftrum vulgusiBagiscorrupit nO' 
me mercorella d£ce$*Habet apud GermaBOS 
varia nomiiia,vf etia varia^ funt n^ioaesjfed 
hoc comuniusedcaetcrxsBingekrantperb, 

5 - aut per p , pingeUraut . aliivero kuevvurtz, 
alix fcheiflkrautV alii- fcliejirzmilt » alii nai' 
foudt, alii fpeoimalteD; alii Hundtsnultyalii 
fcoizmiddeiiappellat/ed pro diuerfiratena^ 
tionum lioc fit : a Polonis mercuriy, ab aliis 

ic mercurio fchoue ziele^a Creien£avulgo fca 
roiacanon.Herba notifsimaeftv&^na pxo 
folueda aluo noflri ruftici vttintnr,in pulta- 
liispraefertimdecoSa: $i cpisQmm lancem 
comederit,mira'euacu^ione fof bitur. Duas 

i^ fpecies HaBet;mare,&fixmina.Fccmina eSi- 
cacior exiilimatur,mas n^riora folia Baber, 
&femina rariorarimo duo fola babetper di? 
uerfosgeniculbs veluti duo^ telies, Fccmina 
aioiora^-folia babet, feminafrequetiora fnnt. 

io In Hijme&s. & omnrbus capis oritor » quan* 
ui^in montanis , & £cdoribusefiicador fit; 
aequefolia, ramuli, Sc femina leg^ida. s^b n. 
Cm'useft^tiltatisbaec herba?BR a.A Ga^ 
leno non ej:primitur,fedinquiteile admo^ 

z^ dam dieerentis 6cuItatis.R.ecentiores in pri 
mo ormne alidam & Hcc^meSc teibnturv 
At nos potius iii fecundo ordine calidam 
efle probamus, cum fenfu ipfo calefacare 
deprehendarur.AuerrQis iafebriam initiis 

Merc 



Mercariali vtitur , ticoti & caua ^ tamarin- 
dis. Nos iilaante co6tioiie exbibere non lau- 
damas:ied rulHci Eei-rsnenfes eda fani cutn 
ventrepurgare voIunr,e3 vtontur co£ta ex 
aqaa, dc oleo; pro minatali, biie craiTam , pi- 5 
taitamj&icliores educit.ss.iam betonica ia 
medium venit. b a a. Notiisinia herba, qu^e 
in moiiEibus q.uxriDo^debeC> a Yeteripas Hi* 
ipanis populis inaenta.quod iatelligendum 
^Cu pricnum ab Hs populis eiu.s vires ofteias. 10 
j^deoaute nota el%vt apud vulgus Ber rane- . 
fe inadagiu venerit, quum de re uoia fermo 
fiat , dicere aotiore ellebetonica . Ceitrona 
Gr^cisappeilata ,aLarinis ferratula » vt Pli- 
nius teftatur : & merito.quia circumcirca m i^ 
more ferrajdiuiia oCt. Ferraris iliam qasres, 
quoniaiB-frigidiora loca ajnat.Deus Ipecies 
habet ; xqu^ fere viribus infigaitas : tamea 
quae fpQtenafcicur, fatiua etticador videtur. 
Qucjtd in* omnibus fcre fylaeitribus plautis 20 
refpefc faxiuarum vfa vemc. Alias in hac 
herba difsidiu componeaius inter Dioicori 
deai , <Sc Pliniumi quoniam Plinius-btetoniae 
folia rumicis iimilia ^it, quod Diofcori- 
des britannicae adici ibit : vultq^ betonica ha- 1% 
bere folia quercus.ln qua rePIinius a LeonL 
ceno reprehenditur. Sed an abfolate foHo 
rumicis coparauerit Plinius^vel pomrscom- 
paratio iit rumiciia expanfione foIipru.fo- 
u $ 



XQt ■ 3 5. AS A VOI. V$ 

liimvaut cob abfolute mmici comparet ^ fcd 
poriosrnmicisfoiiis ferratis, alio comocko- 
ri ioco diiIeremus.Tu intmm Ferrarienfi 
agro herba ,ac radicefcruabis. Diofcorides 

5 au tem folia in fiiSila vafe trita cofer Qat.Galli 
betoiiiem, Germaai beronieD ^traut, & Po- 
loni bukvvicza vocant.nuncGretefevulgu$ 
vetooichx nuncupat. Recentes iiiprimo or- 
dine calidam,& ficcain eiie volum. Auer r ois 

10 gtuato colic&onnm capiteqiiadragefimo- 
iecando,illam ordiae quarto calidam, & 
£ccameflefatetar. At iudicio noi^ro dedpi- 
tur , ^uippe taflca caliditate pollere noa po* 
tefi, vt eypa:ieatia oitedit.Nain acetariis,& 

2$ veluti holusia minutalibus edi tur.Nosigi^ 
tur cum feafa deprehedatur betonicx caii- 
ditas,abfq; aHa rationeerit in lecudo x>rdine 
calida,^' in eode o uoq; {icc2.Vnde a Galeao 
dicirur ^ eile guftu amariafcala, & fubacre: 
«eq; ilia,qaa£ ia primo tantum ordinecaliQa 

-io fant,renam calculos confnngere poiSmt^vt 
betonica Galeno tcfteifadc.^ e. GhfiMdoma 
feqaitur. bka* Duac funt ch^donii > id^f^ 
liirudinarix fpecies,maior A' minor^Deim 
Dori nihil ad nos , quia in pharmacopoiavii 

a^ vfQnoaelt^maioremtantiimprofequmttur, 
qa^apadxios Fcrrariein paraedl>us>& {cmi^ 
ds 9 &:.lapidu canuiHsnafcitar, inoEruin vul^ 
^2&cerogEamappi:l|at ^didiq^jleatibas ad- 

uerfar 



oerfarx^vt €. quis Qlm facco^t^ otlureus cfiydi'' 
tem tecigerit,pronnuscorn:erc, quum tame 
econtrariolic. namdeniiam doiores £mt, 8c 
eofdem tren:)alos codfirmat,vtexperieima 
didfcirairSjiBodo putridin^ linr.Ita verdnun ^ 
cupator , quia quum hirundijjes vetiiunt , cx 
terra prodit : quum abeunt , marcefcirrauc 
^uia fuorii pulloru ocnlis liirundiaes auxi^ 
liarrtur.FabaIofum cft, & qabdnoitnseriam 
temporibos fertur , ex Diofcoridefortafsis, 10 
^'antiqmoribusfumptu, {iquis hiruudinaai 
puHis oculos enierIt,modd nofragatur ner- 
uusj liirundines iliis fuccurrere bac berba, 
quam multi fatenturfevidiilein iiidis. Quu 
aucepuer efTemjhocexperiri tentis.quinque i% 
hirtiodin up ailis oculos •crui, adeo vi aeruas 
adhnc ocuio iungeretur, aher a die fanos pul 
los inueni at nullaherba in ludo reperi,Tria 
ex hacberba feruanda, folia cam caule,radi- 
ces,& femfna. adde & fuccu,quiex omn^us *© 
his partibus nt,ina3ieo vafec^m meiledeca^ 
ftum.s £,De chelidonn qualicaiibus difieras. 
B K A.Recentiorescalidum, & ficcu iaiectiti- 
do ordine faciuntctamen 5 Galenam i\\ ocia- 
nodefimpKcium medicameatorumf-culta^ 2.% 
tibuslibro coafiderenms,in tercio ordin« ca- 
lidum videtar, atqaeiiccum.nempe didu 
extergetis adniodam efle , & caUdjc* facuita- 
pi* At^axcalidaeadmodumj&caltatis iim^ 

ia 



in tertio ordine caiida eiTecaGflat^odo no 
V rat.addeiji de- minor iages- cSelidoniq dice^ 
reacriuseilemaiori , viide in quarto ordine 
completo calidS;<5c ficcum,a quo cum maius 

5 chdidqmnm dediuet , in tertio erit ordiuc 
intenro calidum,& ficcum^vel in quartipria 
c2pio.s E*Siiiicmiaus chelidonium icatet,ne 
oftedere pigeat.B k it.X>oijm Ferratiae eri^ 
mus,eam olte^ere curabimus.Na in aquofis 

IQ nafcitur/oliis rntundioribuSj^quain hedera, 
lieccaulehabet ji*ed'foiiaa'radice prodeunt: 
praefertnij m menie Maio videturiherba eft, 
qu£ cito euaaefcit.Ne tu illatiuc.-fdre tetes, 
quibns non vtens: ajio enim loco herhas o- 

j$ mnesedocebimus.Vnuj^jha^re mulws ra 
diceSjS: rotudas,iioreiuteo.Eerrariae primo 
vere,eius foliis in acetanis vtimurX5alIi che- 
lidqniu edere, Germani fcheUraut vocat,& 
Podoni vulgare nome/dUcet celidonia ytaii 

zo tat.Ji vuIgoCreteiittchelidonidicitur.Si;», 
De berbepa crgo diiieramus. b k A.Nobi- 
l.ifsiina herba vorbenaca , quaeapud Roma- 
nosia Jionore hal:^batur ,vtpDte qua iuftra- 
bant domus,& j^milia^qaa feciales corona- 

;ts^^ banmrjqua mefam louis verri dicebani, qu£| 
laagi, & fiitidicivaticitiabatur, & multaalia, 
yt Pliniusvigefimqqumtolibrq cap4x.tefta 
mt.A^ aIiquibusperifiereoadicitnr,qoafi 
jEqltixnbarw>quQaiami^ipj& libemer colubi 

'verfaai 



"D E S I M P L I. U E D I C. :20$ 

^yerfantur ,i<ieo a nonnallis noftrae gentis co* 
lombinavocamr. NQftr^e.mnliac^sin fcfto 
na duitatis Dini loamiisrBaptiftx., &. aiTnai- 
ptionis vjrginisi^lari^jhaciaerbai e. coronar, 
Sc ci Dgut^patames eo anno a.^ca|*itis,&:.doi£ % 
dolore iiberaitumras. Qui inos.abaniiqui^ 
tate acceptusieil^ed(vt refett Plinias)in or- 
ta canisconigebaiiir, nec foiem,aut luna cir- 
canfptci vQlebat^terrainprimisfauis, & mel 
le iuilrata > illaadeo in veneratione,hahjSiat, lo 
-vthicrabotane, id eftj iacraietluappeliare'- 
tunimd lierbasomneSi<iua^dlui^ratioae va 
Iebant,autmagia^iit,quodcunq;aIiudiimiie 
facinus per exceiimciam.Vierbmacasappelk 
bant.,&luer6boi:ane, quauishocnomehuic i% 
pecuIiareiSt. a:Ferrarienfibuscorrupio vo- 
cabuIobori>onagadida> aGailis veruene, i 
Germani&y fen^rau t, vei eifenxraut , ac fi fer 
ri herba dixerint, & yfenhar t, a Polonis «of^ 
2il>iO:dicitur , Venetivulgo herbam.d£iian:iO 
, Zoanne nominant. Adeo Ferrarienfibusno- 
> ta'£ft , vt nihil notius verbena. . Aquofis enim 
iocis nafcitur , ideo neiliama montib.us pe-* 
tas.Duas fpecieshabeLia re medica feiunSas 
vires h^etes,guas ena Grasci»^ Latintvar io:!^ 
nominepartiutur. quippe Pliaiusin marcm^ 
Sc foeminamri^ecat , Dioicorides per reftum^ 
& fupiriii;diuidif . Reda verbenaca apad Pli- 
;.aiumas.eit:fupiaa5fcemina. NoiUnfi.ambas 

ifpecie^ 



%CS B R A S A. V 1. V S 1 ; 

fpeciesJs E. QaidmJapadormies odeo notse 
{imt^Sc intoto agro Ferrarienfi frequetes,vt 
canibasnoftrisnodor iitpatiei^olia in Emu 
litadinem foliiquercus Eabent.B r. a. Itaed: 
S' circumcirca iacifa^deo & ea fpedes^qug iupi 
oa dicitur > quercuia Dioicorfde compara- 
cur:<panuis draltera etiaipedes eidem copa- 
rari potuiiTet. Rlomani marem cridaEB gaiii* 
oaceam > foeminam vero cirdnalem vocanr. 
J^ Nbnaffurgitfo^ina , fed^uaiiferpit,& hu- 
milis eftrideo a C^ofcoride vTrli^^M eil, fu- 
pina dicitur •Quaeris Ferrarije^feorrumam^ 
^sfpedes colhge» vna amefolia caulis» ilo> 
teSyic radices fint.s e, Non confucuimuslias 
JS fpecies feorfamhabere-BaA.£rror©rat.na» 
vt EHofcorides tradit , mas ad nonnulla va- 
Iet>ad quaefemina inepta en:,& ecotrario.sE, 
Quaefunt verbena: qualitates?B s. A.Calidara 
inprimo efledicunt, <& in fectiado prope ter 
50 tiumficcam. Vnde 5:Galenasinquit yim ha- 
bcc£ adeo deiiccantem, vt congluiinet vuU 
Bera:tamen aim amara fit, Sc in Huguaacre- 
dinem qnadam imprimat, qu^adfauces viq; 
cxtendiciir , proprerea ia fecunda ordine ca* 
*1 lidam^ileiudicamus^s e.Eu patorium feqiii* 
tur.B R. A. Nihil f*fre in refaerbaria tamcorr a 
ptum eft, quam hoc> quod «ipacorium did* 
tur. s E. Qoamobreiui' 5 n a s. Quomam nec 
:cupacoriu,ijuo yos vtimiai, verum ^pato- 
■ riunv 



riam eft,necid nome,qQQd nunc vero cupa* 
torio triburumeftJHi qaadrac.s e. QopEaO' 
do iieri poteil, quod eLipatoriom» eapacoria 
non tit? Aeque eil,ac fi quishomiaem noeile 
Hominem dicat.aut equii eqnam.Hoc eil , de f 
qaomiror, lanioresquofdam nancpirodire, 
qui omnes noftrasherbai damnenLB a. A.Mi 
Li, optimepater^nallomodo crededomel>j 
fed antiqaioribas autltoribus fidem praefla. 
En tuti hoc eupacoria, quantum a Dio fcori- 1 o 
dis,Piimi , & anrjquorum eupatoriae-jariet, 
confideraXege tu Diofcoride.Fruticofa her 
ba efl^fingularis exit ex ea virga , graciliSyli. 
gnora,re6ia,oi2;ra,piioia,cubftaHs,&aliquI- 
do maior:folia haher per interualla partibus i% 
diuiia,quinq;fere,ahqaandotaraepIaribus, 
qu2nqaefoh'i, cannabisvefoiiis fimHia:mgri* 
caat,6c haec etia m, ferrae modo in extremita- 
tibus incita. Semen fert , fingulari ifii virgae 
deincepsadnafcens jn terram anQoens,aded lo 
afperum.d: hirfucam , vt veftibusficcatahx* 
reat.s £.NaIlamhabctcum noflro vocato ea 
patorio , aut modicam limihmdinem. quam 
verdherbam eupatorium puras?BKA.Il!ae{^, 
quae vu!go agrimoniam appellatur. s e. SiS- ^i 
gura herb£,& Diofcoridis piduram contem 
plor,ea omnino ell: verum agrimonium no 
flrura , Diofcoridis argemoaen exin-imaba* 
B a A s. Id £eri noa potef l , fi d\x^ defcriptio- 

neui 



rlOS , . B R A S A V O t :V S 

iuem iuDioicoride confideiabis tqmpp^at. 
qait , AgrdUpapattea fimiiisargemQQe^^ 
foliaanemouesiiafeet jincifarisdiaira ,y fiorl 
in cauiejsqaiceu vcapitulierraticipapaueds 

t quodroedavQcantjOblongiuspameAiai"^'- 

periorefui p^rtelatius , radi^em.rojCuq4am> 

.^uae diluti a.qua croci coioreliquor^oie^ie 

remittit,vi {oaacre. s e.H^c nibil Jiabet cura 

noilrQagtimojuacommu0e>vel ic foliis,£o 

to i^ibusjautadiceifor peeii akera fpecies arge- 

-gemoiie* b b. a, £t iila eade fplialiabet,s e.Mi- 

ror cur tam diu latuerit3 b. a.. Imo pofl cele- 

.berrimi Nicolai Leopiceniiexi^pQra pr^Ece^ 

ptorisnaDquam po£niteix<M,^ulti piarn^a- 

>JS copola^noft^o vu^^ja^grimonic^^^upa. 

-torio vtijQmi^eQitadmQnftrante. Necm£# 

' irandum.eft>:uin^ecetibuserror diutius pro* 

s.tra<£ius fit,guoma & antiqui eodefere errorje 

.ducebaatur, vt Diofcoride^ teflatur :quippc 

io argemofae, id ^iea,quae agriaioniu appella^ 

iur^abipfis eupatoriu diceoamr, j^xqoa nos 

xe vera agrimomuappeHacaus^verumDio* 

fcoridis enpatoritunjeft^ «Scarg^aonealter^ 

herba eit s E. In pra^faaUdeagiTOoiua-iubil 

. ^ traaes,.deiacepsieiilo verba^faaari^sJd ta^ 

men fdrej&p^rim i5ua«3am;Jierba J^ 

quam eapa^rium vacamu^^e^euim aptata 

.iSgna herba,odQrata,a: vifu pulcbra, a a as. 

iNoaefiidem eupatoiinmvbiq; ialtalia^jE. 



DE SIMP LI. MEDIC. iOP' 

De alfis nihil impr^rentiarum:de hoc noftro 
iermo &t, quodin foaearu ripisnalcitur , 6c 
humidis locis, logiora folia habens fere can- 
nabinis firailia, flores in ftjmmomultos coa- 
ceruatosparpuTafcences. b r a. Re vera her- ^ 
baeftnoniacrslaudata,quam egrcgiis viri- 
bus iufigniri arbicror. Plerunqueeiasgratia 
vniuerfam- Diofcoridem euoluij& eam inue- 
nire nori porui.Mec Piinias,Galenus,Paulus, 
autalter fimile herba pinxit.Nondefaereta- ^^ 
mm. qaiillafympaitu petreu arbitrareorur» 
fedfahb^quoniam ia faxis non nafcitur , nec 
thymi ramulos habet teaues a cacuminibus» 
nec ihymi capitiil3,S:,qaod potifsiraum eft» 
none^dalcishaecherba, fedfubamara. Ali- ^^ 
qui enagra efie arbirrati funtr ftd defcriptio- 
neconffderaca adhac peius fentiut. qaam ob 
rem non inueni hanc herbam in ahquo exan 
tiquioribusauthoribiis»quam tamen viribus 
praecipaisin%niri putamus, vtinFerrarien- ^^ 
fibus herbis edocebimus volumine de ipfi$ 
tradeda,& iam diu mpxo, !q vinerisnafcicur 
eupatoriu Ferrariae. Id aote intelligo , quod 
agrimoniu dicimus pro vero eupatorio col*- 
ligendo , cuius herba jadices,& femina ferua *^ 
bis,quod in his montibus potius , quam Fer- 
rariae habere ftudeas. A Gallisetia eupatoire, 
& a Germanis leberjeraut,id eft , lecorisher- 
ba vocatur , a Polonis fzaddecz dicitur: alii 



fcribant badzecz.s e.Di'c mihi{ni pigeiO Ata. . 
b^ f imrne de iiaci ei ba locutiJs r Ain ^upa i 
torio beibaaidercnbur^ eifdeaifereverbis, \ 
vtDiorcorideifacit,vtSerapionemlegenu i 

i manifcftts m eri r , &: Mefuen , <|uaiii3is Mefu e : 
ceatauris minerisfoHis comparer^dr aliican 
ciabi*s,autcjmnquefbiii. SedfortecOrnjpius : 
eOi McrasetexmSjquibmnia a Serapioneacce ; 
ptt.In'hoctameii a Serapionedjilencfre vide- : 

lo tor^ideo corrupiam eifc eius codicem fufpi^ t 
^ronquia etiam Auicenna,ai^iioiti!mtjCat]na : 
binis foliisafsimilat » & non centaurii mino' i 
xi S.S E.Hoc fumme placet,quia alteram herba : 
eileapud Arabes eapatoriu, quam apudGrae ' 

1 i -cos p utaueram.B k a .Eadem eft>-fed ob per- | 
uerfam^x Grx<!oin A.rab!cum , & ex Arabi- ; 
<o inLatiimm , vel potiasBarbaTuinterpre^ j 
tationemplarimaimmutafa funt,vtaliisve^ i 
ftibasinduta , alia etfa-m videatnar. Coi^t i 

^^ aatem Ser.^pionem-DiofcoriQefeqta,<S^non* t 

liuiios Arabes ^ Amcennwero Serapione, Sc i 

Mefaen pofteriorem,vti'ofq;isE.pceupato- ; 

" xnquaiitatibus parumperdiileras.BiLAS. S£ ■ 

Gaienum fexto de {imphcfum medicameto* i 

^5 lum fa rulta tibu s,coH(ideremus,iji primo or i 
dinecalidiimerit»itr^ue*6acafn.Namin<}ok i 
^ile tenr.imn partium , & habeie incidendi^ i 
-exrergendique facultatem citra manifeflam i 



© E SIUT t X' M E li I C- ^lf 

^er^ium robur iecori 2Lddit. Cixm ergo ma- 
uxfefram noa habeat calidicateai ,ifi primo 
ordice caliduai erit,& obmodicaaditrictios 
Dem.iujeode ordineiiccu. Viide&Auerrois 
guintocGll^<^immiiIudpoiii£inpr.imo or $ 
dijjeifed Auicenna calidain priino ordine,6i: 
£ccu in lecundo illud ftatoit.Herba hxc iteru 
imprsientiaruni coiiderata obijcuram quaa- 
>cam acaaritudinem baberc videtur,vt.in pri- 
mo Qj;diaeintefo fitcalidaideficcirate in fe- 19 
-eundo ordinefkca viderur, ^uoniam abfqup 
ratione eziccare depr^henditur : inio cum $z 
abfq; rationecalidum videatur .«upatoriuni, 
iniecundo .ordine caliditatis rjemiflb poni 
poterit.Hxcita prcpcnuntur, vtaliisaniiim ^S 
ronfiderandi pra:[temus*s E.De hac herba j^ 
xisrad hyiropum defcendamus jb k a. E: hyi' 
Xopusdaas ipecieshabet , ^uz locis rantiim 
diSrrut^HGr ceafis A' niotana. Hor.tenii m oa 
^ua efScaciar eft.ideomqntaii^eioium Ker- ^ 
■bamjCaalem,&fioi:esJerua.s E.idxacia. nam 
jiosiisima herbajeribjnbpu^. e p. a. Apud t^ 
fbrtenota/ed ego inip,fa valde dubito. s g n. 
inherba eciamuiier.cuUsnoca.dabiTas?s r. a. 
.Im6maxiffle,<juQniam Dioicorides eam fuo-^'^ 
ioco.noap:qgit,fcd libro quarto, vbi dechry 
.focometraftac ,in<|uit habece.comantescQ ^ 
lymbos figoraiyflbpi :at neicio inhyHbpo 
jCQmiHescorymbjOs HiistQj id efr , in nofiu^ 



aii B a A s A V o I V s 

voeat o hyiTopo , Sc ira apud omaes intelle- 1 

£io. Adde qaam origanum lieracleotica pin^ i 
git dicit folia habercliyflbpi^»/^^^'^?^ ^'^ :> ^ 

T^oyjisiAiM eft»vmb eliam autem non in ma : 

5 d om rot3e.ac fi Hyllopas Babeat in mbdnm 

rotse vrobellam. Verum nec folia noftrae vo- ' 

catap hyflbpiinec vmbella coaenir ^ qaoniam ! 

Iiyflbpi fiores in modam fpicae fbnt. Com- i 

parat qaaqae & aiteram o rigani fpedem hyT 1 

10 fopo.quod ik. Piiniuslib. xx.cap.xvx. & xvii. ; 

facit.s E. Hkc quoqae me indubium vertunt: i 

3 te quid diccndum-fit nofcCTe optare. b n. a . \ 

Folium hyflbpi oi3)nina<:^um origanb fimi- i 

litudinem babet ; licet in hbc latius fit. De \ 

1 5 vmbelta raodd alitcr dicendum ,quam a Mar i 

celf o interpretatur , ac fi origanus habeat : 
vmbeliam ficut hyfTo pusrin origano vero iic 
mul tifida,& diuifa,in hyiibpo rGtuda. Tame 

Grascus texrus no coiifert vmbellam orfgani i 

io ad illam hyffbpt , (td, fimpliciter ad vmbdla: . 
quia re vera vmbella in rotundum vergit , & 

fimplex efl/ed in origano multiplex. Q^am i 
ob rem Hermolaus redius Diofcoridem in- 

terpreratus efl nbn faciens cbmparattonead ; 

^5 hyfTopum ,fed fimpIiciteT ices,vt verba Grac i 

modo TOtm vmbellam habens. Ego quan- i 

doq ue Grxca verba nbn atiierf eas, (ed Mar- , 

ceilj tancdm iruerpretaticnem, nofirum vul- i 

gatum I 



^gatum byflbpum y orfganum hevacleoEkara 
efrearburabar:fed nunc erroremaoimadiier 
ti.Eode npmiQe a Gailis, & Hiipsnis,6«: Ger- 
manisdicitQr,pj:imiyfiope, alii ixopo, rerrii 
ifop appeliatjimo Sc PolQniifop dicunc.Sunc 5 
dc iu Hiipania, qui ifopjglio vocen us b. Ara ^ 
bes dehochyflbpo !oqt»urur?BKA. Loquun- 
tar omnino, S< id eft, quod hyilbpummon- 
tanum Mefue vocat.-qaod cnf m.didt ^hyffo^ 
pamhafce.thymus efi. s e, Dehyilb^i qijali- lo 
tatibus nonnihil agamus.B a A.Omnesfarea 
tar>6: Galenus poufsimAim viii. de fimpUciu 
medicam.entom faculca^ibus^in tertio ordi- 
necaliduin.eile, atq;ficcu, &addein medfo 
eiufde prdiriiS. Notacq-, • Gaienus eile tenuii U . 
partium , vtiqde.obftrudiones mireaperiar, 
& humoresattenuet.s e. MsrTuhium.occur- 
rit.B a A.Deprehenfaseflab excelieocifsimo 
pr^eptore meo Nicolao Leoniceno ia hac 
herba in errore PHnius ,qaippeqaiex vnius ^^ 
vocabaii falfo intelleftu , multasherbas cuni 
porro confuderit. Nam Graece marrubiuni 
prafsion dicitur : porrum vero praiTam. Pli^ 
niasaUqtiasherbas marrabio coparans^quia 
ita ab annquisacceperat,ipfas porro compa^ ^^ 
rat,vc orminon,baloce»ftachii,porro afsimi- 
Iaridicit,quam marrubio fcriberedebuiflec. 
Nam aniiqui Greci has herbas prafsio,id c(t^ 
marrab£o,noa prafIb>ideft,porro coparaac» 
^ 3 



il4 BHASAVOtVS 

idsQ viu Ifterula Plinium fefdlit.Sed haecToif : 

fius a Leoniceno iii epiftola ad Angelum Po ] 
tianam.Du3E marr uba fpecies conftan r, vna , 
herbacea, & muhfs incifarfs dioifa, aitera fa ; 

5 liaroriindiorahabet,&fquaIlida.Primarpc- i 
csQ^ vt inqurt Theopfiraftus fexio de planta- i 
rum hiiloria ,xn variis medicamentis vteban- i 
tiir.Plinius eodem- modo , fcd peralia verba ; 
fecare videtur .Nam ifCc hx nigra,& candida : 

ropartitar. Dealbo Diofcorides m capite de i 
marrabiopecdiarfter traftat,& Mmartubiu ; 
cft,quo nos vtimur, Scin veflris o£5cinisha- ; 
htu. ^,fola fererotimda $c albicanria liabens, i 
quodapud nos in ruderibus , & circa areas 

IS domorum nafci tar , vbi lapidu camuli funt. i 
£x hocquam eris Ferrariae ( quanquam htc i 
efficacifsimuni Bz) foiia , dc rauks £fml , ac , 
feorfumfemina feraabis. Valgusetiam no* 
Hrum marr obio vocat, & iia GaUi. Oermani : 

£0 veroandorn. nomeneft famptuma morbo 
qnodarpueritf, ^iiimarrubio iacatorra Pi>lo ' 
msianthadfdtar ,ab aiijs m3rthvva.powzi* ■ 
ua>niiidecipiantar.Migrum marrubinm no^ 
fbritem|K>n*spharmacopol2e QoncoHiguat: i 

«4 tamen Theophrafbs loco- cftatoin remadi^ ( 
ca plorimu valerefcribit,& Piinfuseisiultas ] 
dotes tnbm't.s£Jioc nigram marnibittap?rf" [ 
DiofcorfdemqaaEraam%^baefeBRj:.Nac: s 



rumnuUaseft in veiiris olKcinis viosrtamen 
Detergiuerfari videar,eam eileiafpicor^ane 
a Dioicoride balote nuncupatur. s £.Adhuc 
ancepsrura.3eque enim baloce ignora efi her 
bajVt fligru marrubium, b ei a. Hgo balorea ^ 
iliam fuipicor , qu£ anoftris vrcica mortua, 
& iaers vrrica vocatur , qux foha vrtica; ba- 
bet, fed non pungentia, auc adarentia foliis 
purpm'afceiibus>cuius ingens copia in nide- 
iibusFerrarix,^ iiKukis locis.H^cper fufpi xo 
ciooena dida iint, alias per certitudinem ma 
gis rem tra^ftabimus , 3c une fuipicione de 
Eac reloquemur. Nam & fufpicamur galio- 
piim efle vrticam mprtuam , $: erita balote 
diaerfa, quonia baioteodorehabet. Vnum i s 
tamen admonere volo, Plim'mD pr^er duo 
genera marrubii,aibum»&:mgrum» balotea 
tanquam quoddam diuerfum fcripfiile.Hsc 
autem alias.Tu cacteras berbas profequaris. 
s£ N. Prius quam ad herbasalias trafeamus, a^ 
marrubii qualitates in medium reuocandc 
f unt. B a. A. Galenus v 1 1 1. de fimpliciu medi 
camentorumfacuitatibuSjCalidum ia fecun 
do ordine copleto,& nccum ta medio tertii, 
vel in tertio completo effefatetur.Auicenna ii 
decegtus eft Or ibafium adducens, ac fi praf- 
fion fit calidom , 8c humidum mediocriter: 
ppftea fecuadum alios appofitum cancludic 
clie calidtmi m textio,6ccum m fecuada^c 
04 



:Z1S B R A S aV OI V S 

^xperieutia oftendit vehementer exlccare^ ■ 

piop terea tertia ordiaem incidit, & cum no i 

inediocriter calefaciat » erit in fine fecudi or- : 

dinis calefadentium , vel in principio terdi. i 

5 s E. Scordion. 3 r a. Dic optime pater , qoae i 

fcerbaillaeft^qnamicordionappeUatisJsE, i 

Sy lueflre allium. b r a. O errocem execrabi ; 
lem : is Thyrefia caecior eft, qui non vid^it. 

s E. Gnr error.^ego,&pra£ceptoresmei fylue I 

lo ftr e aliium femper accepere. b k a. Heutem i 

adhibeas hisyquae^idarus fum : Duo voca- ^ 

bula fant iadsaifinia, fcordion, & fcorodu* ( 
Scorodum a Graecis ailium didtur,& fcoro^ 

don a^on^alliu fylueftre.Arabes in his vo-. i 

15 cabiilisulecepti f unt, & Arabum imitatores» i 
locohuius vocabuli fcordion, fcorodon iti' 

teUigeates,& alliu fyiueftre inierpretites, vt ; 
Auicenea in vna defcriptione theriaciefcor- 

dion ponat , in altcra fylueftre alHum ., pra ; 

ao fcordiOjinhocvocabdofcordionputasfco 

rodon eiTejdeceptus. Hioc jcecet^ omnes,& ! 

pharmacopolae ha^enus decg)d funt , pra | 
fcordio^o^fdam fylueftrisamifpeciem fa- 

mentes.N6vi<knt.ameapudDtoic<Hidemv i 

iS aUiu non efle,fed3im:bam tnxs^m £miien3. i 

Vndea RoQ^aiitijS paldbris criarago didtar» l 

tamen si^fa f^iaiiabi^jOdor&j^Hijpro- > 

pterhocferteaMJdcteceptifiiiK^aSiumfa- : 

Baentes::amaru>&adftrHJgeoteiapof^,^ i 

quad I 



^qaadrangiilum caolem habetjin quibas flos 
rubefcens eft. A Piimo felicifsime x x v*lib. 
cap. vi.defcripta.In hoc monte, vbi aqua 
fcaturic^ingentehuiusherbac copiam habes, 
etiam Ferrarie in aliquihus planis,& aquofis % 
inuem'tur , &;.potifsimum inleporario Illa- 
ftrifsimi,ducis;noilri.Plinius^&I>iofcorides 
diffecunt^quonia Phnius m p!anis>&aqaofis 
locisjDiojTcoridesin montsnis , &;humenti- 
bus nafci tatetur. Tu folia , & caulenj in his 10 
montibus coihgito. s e. Qno nomine allium 
hoc fylueftre, quo pro fcordio vtebamur, 
apudauthores vocatur? s a A.Scorodoprar- 
fon>ab alho, & porro nomefumens,vei am- 
pelopraiTon , quaii vinealeporrum.yenki 1% 
enaGaili,& Hifpani, ac German.i,pharmaco 
pols pro fcordio alliu fylueftre .iacelligunt, 
& eo vtuntur,quum tamefneritnQbiliisima 
her ba Mithridati adfcripta.GaItenim appel 
lant fcordion aux fauuages,&Hifpaniaio 2^ 
drauo,quu tamen hoc no £t.Ncapoii ardilo 
dicitur,veIcocepece, vel cepece. s e. Ad fcor- 
dii qualitates defcendas. b r a. Auicenna in" 
qnitcalidam efle,&^ccum ad quarru peruc 
niens,decepjus( vtarbitror) qnomam iyhic:. ^5 
ftreallium per fcordinm inteHigebat.<ja!e- 
nus VI I i.defimpliciii medicamentoni ^cul 
tatibas » ex variispartibas conihre tradit, Sc 
xm acrimomaailio fimilcnr effe : vnde ak^ 
o S 



aig B H ASAVO^L VS - 

faciet tertio ordine, atque exiccabit>pe Loer 
fcordio pclchru a aodda experimezum enar 
rareaodefirxarSaperioiibas amiiscuiG.Illu- 
ftrifdmi Hercdis ^uartid«cis iioibiequo- 

5 ram armamenta peilis quasdam iauafiilet,v t 
^ngulo diequfnq.r^^x, aut odo moreretur, 
iuiiit priiKeps, vt ^uius peftis caufamiuqui- 
rerem : fiatim iujfei ex mortuis equis quiuqi 
aperin^ nibil uiali aliis xu vifceribus inuerAi, . 

jQ foiuspatiebatur v^ntripu|us,quivndiqvpar- 
ms v^mibus r ubris ad vqguis logitudine to 
tu$ erat circudatus,quia<ie6 parieti veQtrktt 
liioHxrebant,yt vix auferri poiTeiir.Equi illi 
ndiit penitusedere poterat, led in terra deci- 

j^ daitesmoriebatur :tunciufsi,vtvnicuiq;ex 
r eliquis du2£ fcordii vncis dai &ur rdeinceps 
nuUus obiit. Illoram vermium cauia fuerat, 
quoniam varbuIeQtas aquastotabyemebi-- 
berantln puerorom vermibusinter aliaab 

*o boc temporefcordiu mifcui>& mireprofece 
re. s E. Bacchara in raediu vem*t. b X a. Quid 
intelligis per bacchara? s^ Eam herba,quae 
alio nomine aifaron appellatur. b ^ a. Mira 
bar teacbmmuniefroreliberumefle.puac 

X 5 herbjB funt, baccharis, & aflar 5,6 quis Pio- 
fcoridem > & Pliniun:^re£teconSderabit».Et ^ 
forte hinc error emanauic, cur a nbftris vul- 
garib^saflarum bacchara appdlaretur,q^i^ 
inuks bacchariinotae inai&ropoiit$iunt, 
"* " . "/'" *^''^"de 



denonnnibus prsefertnTi, Sc viribiis.hsecaa- 
temnihilad praefcmetn iocam. Vide ailari 
€opiam in iilo niacro, Sc iicfeati ioco. R.adi- 
ces &: herbam ferua , & folia miiiora habec, 
qaam Iiedera. s e n. Ferrariac ia meo Lorto- f 
foiia mulco maiora habec^ qoam hederx fo^ 
lia.Miroraare car DiofcoridesmuUamiao 
ra feceric. saA. Ne admiratiooe afiidaris, 
quoniamiocus4nqao nafcitur,in caufa eil, 
car foiia arapliora euadantrin Ferrai ieu foio lo 
vtpotehamidiQriiatiorafoiianafcuQta^.At 
a in macrOv& ar ido iiL,q aem deiiderat/ol ia 
minorafiant.Dioicoridesautede allaro ia 
proprro ioconafcenteverba fecir, S: deeius 
folio,v t in plurfous reperitur. De Kac aarem i% 
herba a noflrls vulgaribus appellata baccha 
ra^quod verum afiarum ur,naIio modo du- 
bites^quam Germanihafei vvunz appeUaac» 
quaii diserint leporis radicem;fedjade hoc 
ignoro, nifi exaliqua cum leporeumilitudi' z^ 
m fadum fit.Galii vero racabarant hac prp- 
prio nominevocaru: :a Poioni^ copkhlinV 
dicicur. s E.QUS funt alTar jquali>a*es5 3 ^ a, 
Gaieaus fexto de fimplic. c?<edicaraentOf um 
facuicatibus.adacorum fe refert.At acori 1% 
radices intefiores facicAcoru vero i^ tertio 
or dine calxdum, Bc uccii eiie fatetur. A t cum 
ttos ailarum cQnfideramuSyguftaipus^o > 
TamuSjhomaujS coxf^i&m appiic^us-,da- 

biuax 



bium ingeritur^ an feciiadom ordincm exce i 

dat.Haec no dico^vt anttqoiQribus me oppo - ( 

nam/ed vt tibi vebti^ito^qu^ perpcudea i 

da funtjoflendani, & q«x.ca:perimeto com- i 

5 probada.s£.Qaid4iipd6l>acdbariseftedii^ 

feras. b r A.Baccbatis diuautbores digladia ! 

ri fedc ,ade6.vt eam Pb'Dius.affiiru exitHma- i 

rit.Fuere,<jaiipfamcaryopbyliumj id eft,flo i 
rem illum-noAra vulgare. odoratifsimu , 6c 

10 puIcherdmu,Que garofalum vulgp dicimus, i 

putarint. Adeo miru videbatur lorem tam \ 

pulcbrii , & odoram apudantiqaos ignotu: i 

fed id re vera nuUo modo dici poteft , cum i 
defcriptiones oppc£tii oftedant , vt cuilibet 

i^ in Diofcoride , & Plinio videre licet. Nico- : 

iaus Leonicenus eam baccbare efle putaoir, i 

quani noftru vulgu s iclaream dicii , no lcla-» 1 

ream illam^quae afprella vocatur,inter equi* i 
feti fpecies a nobis fupra repofita , fed herba 

2o illam magna , ^uae pur pnrafcentes in aibum i 
floresAcit^ierbam fan^i loannisetia Ferra 

;riae.vQcata»^ttamSimonX3enuenfis centrum i 

galii, aut criftamgalli falfo , §c impu<knter i 

Jioiirinat.Du|>i^ autem eft,hortenfis,& fyl- ; 

i5 iieftris, ambas crrfoncMiifti. s e n. Et nullus ! 

Ferransceft,qui non nouerit. b k A.Dedpi* | 

tur auteGcnuenSs putls eam herbam,quam i 

Hinios cap. v. lib. x x v 1 1. alcSorolophca i 

vocat^prjedi^:w^rcamciIe.At^u»:qmd i 



. fitjnprserentipro bacchareLeonicenuimi^ 
tari iubeo , vt banc , quam dicnnt fclaream, 
ferues, ia his afpcris mondBus colle^am, 
cuius radices, & folia f eorfum habere i^ade- 
bis. s E N, Baccharis eftne re vera fclarea , aut ^ 
^n&Ioamiis herba? bic A.Hocia pr^fenti 
n5 aflero/ed laado tantiim, vt interim fcla* 
rea pro baccliare vtaris (vt Leonicenus edo- 
ruit> quouiijue meliora inueaiamus. Nam 
alias de hac herba dit&iiuslocumrusfum; ic> 
niicid telaterenolo, hacherbam caiidamj& 
ficcamefle in fecundo copleto. Tamen non- 
nulli fufpicati fant,herbam hanc faiiai loaa 
nis vocata orminum eiie. Ita enim a Diofco 
ride defcribicur eileiimilem marrubio foliis li 
cauie quadrangu!o,fefqiiidodraataii aidtu- 
dinejCirca que cornicula promineat uliqua- 
rum eftigie radicem verfus Qutantia,in iis 
duorura generu femen fyiueftri rotundius, 
colore fafco,aIterum nigrius,& obiongum. zo> 
Tu vero lector optime an herba fan^ti loan 
nis Ferrariae appcllata orminu fit^iudexelto. 
s E. Perforaca feqoitar. b a, A.Mira herba,<S: 
mirum magis , Diofcoridem dus folid non 
pinxifle,iuiilis praefertim faraminibus, qtue z% 
iu ipfo apparet , fi pras oculis ponatur.Mirii 
praetereaeft, Flinmfolertifsimuvirum hoc 
non animadGer Eiire,qui h"b. x x v. cap.x 1 1 1. 
^am diffufe pingit. $ e n. Nonneeft illa her- 

ba, 



£i£, B Pv A S AV OX V5 

ba, qaa: ab aatiquis liy pericoa Duncupacar? 

B R A. Poteit quidem d«c eodem nomioe ap- > 

peliari>quonianoimulli apudDiofcoridem i 

^m^ta vocatjfedproprie,& va*ebypericoii \ 

% albos Eores^babet.Vadehsc efie no potefl» ! 

cmiutei iaibat Eores. lila aiite eft apad DiQ < 

fco^dem jquam ruiauj iyluetlrefii nomixiat, i 

de qua torao libro agit,FIores,foiia,& radi^ i 

ces lerua-s e, Rsdices fercare ailueti nou {tir : 

ao mus, B EL A.Tamen ad vfuns medicuiB|>r ofi- 

danr,imovtfeminaetiacondiasiubeo,$o- : 

lam^racile& cultum amat ,ideo Ferrariae i 

allarribabcre poteris.Ia femiaibus aate maxi : 
mas r^ceQ«iiom.erroriuualuic , vc cum ratac 

5S fylueftris femii^ibaSiia nonauIUsreceptis( vc t 

<iicut) vtt debmffent, fcmencicuta&a<;pipiSt;, ; 

herbje pernicioufsims.Sunr tame quipotius i 

lianc perforata afcyron apud Diofcoridem i 

pacarut^qu^m ruta fyiueilrea) : verun* idem i 

$.0 funt fpecie, ratafyluelkis ,<$: afcyronrcatwm : 

^&r uac,qim a£cyr om maicseiV.Sant £mb?e : 

idem , differant fok magmtudine , <Sc amb» : 

perfora£5C,ambx hy pericon,amteandrofae- : 

mon, & eifdem viribus iiifigniuntur, lia eas i 

^l nofco^&difcernerefcio , v t m ipfe laftucana 

a braf£ica.Galli & aonuUi Germani fere na- < 

jnen Latmuimuaar^r.illi eimn rue fauuag^ • 

ifti vildiau^en, idett, ruta fykdlris dicant. : 



D E Sl M P L I* M E D I C. 223 

fanftiloanmsappeilat^^uanafs 5:altera etia 
faadi loannfs-fLipradida fit^ed huic habenc 
prcpria nocne Gaiii di<ftum a foramirdbas. 
Naipfam appelLin: milte pertms^velutt fi di- 
xerjsmilleforaniina.&aliiGerjDaailolians % 
Kraat, id eTi, loannis herba, alii runrath^alfi 
vnfer fravyenbedtfcro,id ell^noftrae doan- 
D2e&ame,alii barthaujid ei^.diii^^ f<3&nu vo- 
caiTt.qu:etiOiriina {nnt iTiagis propria, quani 
QuodDrin3oiocodidueit.aPoioms f^fcaac^ la 
go fana ziele.a Cretefibus vulgoagriagudo 
ro dicitar.Quum vero de rma fermoiacide 
rit, eiiaperraria; nottraborceteta ruta habe- 
bis,cuiusfeitiina,radices,^fo!ia feorfam col 
iiges. s E N. H t Caprana ruta in mediu veiiit. it 
B a A. Expeneria aioauicjiacherba pefbleti 
niGrbofummeproncereinoftru vulgusgiar 
gam vocat. Apud aiitiquos penitus ignora 
videter .Natn defcriprioes fpecieru vntx eSli 
gitruo enimfykiefltiSjautfat4a£,Gailaticx, lo 
aat montaax fpeciefabiit.ideo noua herba 
potias eft^qu^m ab antiquis defcripta.Qua^ 
ioq; vero fafpicatus fum eam effe,quae i n i. 
lib;Diofc. polarmoDiu vocatur, Quu autem 
res fit pienaiagencipudoris/ateri per quos i% 
profecerimus, iniiac re rae attetu fectt excel 
kntifsimus Nic-olaus Leoniceaus,& doctifsi 
mus Vincetius Capntis cofirmauiricuius fea 
jlti« ^ iaprefeaUaoaa^juQaf^i meli€>raifi^ 



%Z4 BRASAVpLVS 

ueoerira,Nam haec herba ramulos habet gra' ; 
ciles,peniutos^;,foliapaul6maiora,^uani i 
rutae,oblongiora iam|>ad polygoni^& nepe 
t£, longitudine. lafummo ramtfloruveluti 

5 corymbi faut,inquibusnigram femenefl. ^ i 
Radix cubitalis>alba,lanaria£ berb^radici fi- 
milis. Ex bac Diofcor idis pi<Sura vides r u ta i 
caprariam buic fere fimilem efle. s e n. Imo i 
in nullo^lifieatire vicfctur. b r a. In liac a fpe 

10 ra montis parte atqy macra^ huius herbae fo- 
ha,radices,l«men> 8c expreffum f uccum col- : 
hges.Quum aute experieotiaaduer fos pefti s 
lentem morbum valere diletiderit, quod frc I 
quentifsime obferuatu efl , vt per eius fucci i 

1% potione plures la iamtate ex co morbo reili 
tati funt. Diofcorides vcro concra ferpentes i 
valere dicit^Sc venena,fuu po{aemomu.Quae i 
autem veaeno, etia peftilenti morbo aduer. i 
fantarrideo & cx viriu indiciovratam capra- ; 

^o riam cum potemonioideroefle iudicadum. i 
Ecenimgiarga,vel,vtaiii,galga,ferpentcs, i 
& mire puerorum vermes interficir.E x eius i 
fucco, aloe, myrrha , & croco prctibiifsimu i 
ad vermes pucr orum vngaen tupa paro. Alii i 

^% herbam farracenam,a!ii feenigraecam fylac- i 
flje illam appellant,a Polonis icoxia rota di- 
citur . s E N, Det^ plurimum miror , qui cum i 
probare tentas>huius caprari^ rutae fuccam i 
aduerfuspueroruaivermes vaIarc,aIoe,fic 

myr ; 



» E S Z M P I I. M E I> I C, 22.C 

myrrKae commiTces.At nnllusambigir myr, 
rham ex feconrra vermes valere>& aloen:ve- 
runramenfi probataruserashanc rnta ver- 
mes necare, id iiimph^citer probare debebas, 
foio huius rurae fiicco rumpEo,quf eria id eSi % 
cereno poteft>cum nulla habeatamarirudi- 
neanniiiocculra proprietaremadducas, qua 
idefiicere vaieat. A t de hac proprierateGale. 
nufquamlocurus efl ,neq;ex anrfqaforibus 
ahus,quem fcia. b r.Tu dememiraris ia po- lo 
Lemonio^ venerandeSenex , Sc ego de re ve- 
hementiusmiror,qainoftra verbanon intel 
ligas : nempeinficfasnon eo,fuccum folum 
vermes interficere,& potui fumptus,^ exrra 
appiicatus.Arquis impedire debet meabu H 
addiris,aut vngueniu:,aur aliud medicamen- 
tum co£cere,quod emcaciorem vim habear, 
quam ti vnumquodq; fimptex ex feipfo reci* 
piarur.^Tuingenuitate meam reprehecdis» 
quae refpote edocuir , & quse experra eil:,fine ^o 
premio erargitur.Erant h^ecboniconfulen- 
da , non reprehendenda, quippe oo cogimus 
te his vtijfed ita proponuntur^vr ficuipia bo 
na videanturjlla recipiar:fin minus^deferar* 
Ta nimis elaras,ac perulans fn ahenas meiles ^^ 
non vocatus infihs^Arbirror te paiicifsimis 
negoiiis occupatu , cum teropus tibi fuppe- 
tai noftrasnugasreprehedendf.Cur GalenS 
aonaccufas,qai probare volesquartam aa* 



%%6 B a A S A V O L V S 

chufx rpeciem cotra latoslumbricos valere, 
inqu ii valere oxybaphi meisfura cum liyfl<v 
pol^i naftmtioepota.En Galenusalia admi 
fcuitiimphcia, qu^ valere contralaios lum^ 

5 -bricosnulli dubium cft,tame pi*3ecipueab iU 
lo probandum erat.qaartaanchuf^ fpeciem 
vermes iiios n ecare.Sed potius laude digoas 
eft Galenus^qui eoru mi fcella ponit,quae ad- 
uerfusiatos lumbricos valent. Adherba ve- 

^o r6ipfam,deqiia agimus,redeuBteSy{ignfte- 
tor qu^ndo femina habetv & ipii etiam fiores 
fubobfcura quandam habet amaritudinem. 
/iddo regulam quandam vniuerfale, omnia, 
quac aduerfus ferpentes valent, cotra lambri 

^^ cosetiam va!ere.DeccaaIta proprietate nul 
lusforteminasfidiioccultis illis proprieta- 
tibus, qqam ego ; lamen Galenus ex occulta 
proprierare mulra probat, licetin nono de 
fimph*ciu medic. faculratibus> vbi de lapidi- 

^^ bus fermonecoepitjdicat,^cultateshas,qu3e 
totiusfubftatiJE proprietatis ratioi;einfiint, 
a methodo,acrationealiena; fan?, & per fo- 
iam nofcuntur experientia :tam endeinceps 
in iafpidelapideoccult^proprietati €dit, & 

^^ aliis mukisin locis iilam prcbat;imd in dec£ 
mo de (impliciam medicamefornm faculta- 
tibus,vbi de vftis cacris diilmt,!ibrum fe fa- 
duru promittit , in quo de his pertra^abif, 
Qu« totius fubftantiae propri^tateagijnn^ 

rcfer« 



D B S I M P L I. M E D I C. II7 

refert omnia de quibus locarurus erar eSe de 
eorunumercHaeciQlal^reuibas referre vpr 
lm,vt videasGaienan:>j& ilh probarejC^uae a 
propriecate agere nata funt , QuaQuis buic 
proprietatinos ndem exjgoam adbibeatnus. ^ 
Deincepsigitur,o bone Senex, quooicdo lo 
quaris con iideratorpolaemoniu agit fua qua- 
litate , Sc amaritudine qoadam fubobfcuray 
quodq; nos raliargumentigenere vramurjiJ 
tibiarrideataccipito;{in minus,idjquodpo- x^ 
iii4slubet,fequaris. sE.OiEniabcni cofalas* 
B R, \m6^ 3c boni confolo,& cu^ dice*i fecil^ 
feram,etia fiinurbaDipribusyerbis ytereris, 
vt iam vfoses. Addoque Donnulios elTe, qui 
aphace apud Diofco.giargam eiie putarict. i$ 
Qaibusnullo niodo confeDrio,cam Diofcp 
ndesdicat tenuia adaxodamfoiia habere: 
imocam ilHs potiusinclinare.qoiaphacem, 
viaam efleputant. Dehacautere imprxfeti 
tiarum fen-retiam ferre no eit opus. s e. Soi- 20 
daaelIaoccurrit.BK-Haac & foldana vocat^ 
inquo Padectarius longe erraai t. se.Qoo- 
JUodopotuit tanius virerrore duci rsaA. 
Hpctibi adeoaperte oftendetur , vt nullan? 
Babeas excqfandianfam. s e. O ftencAs obfe- z^ 
cro,alioquifenfperiui incorruptamfide tri- 
bua.m.pH. Author hicchachillem apud Se« 
lapionem fold;^neIla eilei&tefun <S«:Neapo- 
ii chachiiio vulgo dicitar.5£.Hoc certifvimS 



IZ^ BR.ASAVOLVS' 

€ft,& femper id tenui.B k A.Sed errorem aow 
diasrSerapio iaqoit chachiUem vfnae^aut na- 
flurtiifolia habere. Videturnetibi chachiU 
le vfnaf, atjt nafturtii fbliisambiri>s e. Vfnae 

$ fbha noii habetrfed quid nai^urtiuEc, igno- 
ro.B R;, NFafturtiunjea herba eft , quam Fer- 
rarienfevufgiis eyacrimonia agreto vocat: 
videturnetibi foldaneliaeius habere folia? 
s B.Minia)e.B R.Igitur Pandeftarms tuus er- 

xo raafr.s E.Si meuserraufr,etiam tiuis,quia ea- 
d^em nota imprefsi fant. b r. No dico tuani, 
quem pofsideas , fed quem ames, quem tota 
meteprofequaris.SE n, Tu ergaodio habes? 
B R. Non odio habuijfediUi non aded fidem 

i^ praeflo , quinantiquioribus potiuscredam: 
fpium verd fumme laudo, vt eum ^qui fuo 
tempore prurima viderir,^: alios iuuadi gra- 
tia. in cumurum redegerit.SE n.H«c dimitta- 
mus , neopos noftrumimpcdiant,r emoreA- 

to t urve.nam tibi credere iiatui. Veru hxc her- 
baab antiquioribus quo nomineinfignitQr? 
B a.Omnino dubiae{^,tameea videtur ,qua 
Dioicoridesbrafsicamarinam vccat:habet 
enim fblia ariftoIochiae-rotunAc fimiiia.Iit 

M maritimis nafcitur, &Ferraria importatur^ 
Aquamintercute&abetesmirefotuit,vtp!u- 
res eius puruere ^nosreddiderim.Hicno in- 
uenirur,fed commodius PalaeiHna^ Veneto- 
nsnj, inter MDcamauchi, ni^nc Mabmjochi 

por 



I>E SlMPtl. MEDIC iip 

portum.&fofiam CiodiamjQuaeChfoza du 
cimt^ fic3e, circa maris litora inagn^ copiam 
inuenies",autcirca Illuitrifsimi Dudsnoi^rf 
Hiaririma > vbi vulgo Capode goro dicf cur^ 
^colligereporeris. Vno ratum dererreor,Dio % 
fcoridem fcriptu relfquiile,brafs{cam mari- 
Bamfolialiaberelongifsima.quod foIdaDel 
Isnon conuenit.ldforteinaliquoloco eft, 
non omuibus.Mirorautequomodo Diofco 
rides dicat logifsima folia^ Sc ariftolocbias ro lo 
tunda; iimiiia,quam rotuda ariftolocbia !o- 
ga no habeat.Vndefufpicatus fum,& ^ ^^^ 
cus textusdicat ^yXXi^r ja^xic^k , vt longitudi- 
nem ad folia tribuat.id in folioi u ordine ia- 
teibgendum potius,quonia eiafcemodiher- ^ 
ba ferpit,^ ex vnopediculo hederaceoruia 
modo prodeuut:prcdeut vero a ramulisioa 
gis per terram repentibusieaiter rubetibus. 
M ihii enim hanc marina brafsicam foldanel 
iam elTe iaipeditjquam h^c foliorum Icngi ^p 
iudo,Hccaute faris.Intenm aliasherbas ena 
mera.s B.PriascuiusHtqualitaris ediiTeras. 
B B..£/lin fecundo ordinecalida,^ licca. s e. 
Abrotonum accedit. b a. Herba Ferrarienfi- 
busnodisima , io. modum arboris crefcit, vt i.$ 
frutexdici pofsit, & pulcherrima ccmam iii 
rotundumfacit. Eam edccereopus iioa eir* 
eodem nomine vulgoappellatur aurodano: 
ikpe eaim vulgus coftiu ioco h^v.dc loco r> 
P 3 



ijO BKAS AV OtVS 

di,ponit.HaDcherbam tnatem, &rfcrramam i 

^habere Diofcorides teftatur. Ea in bs xaon> i 
tibus indifcriaiinatim legito , & femina , ac 

ramulos feruato. A Gallis auropae, corra- i 

5 pto a Latino nomine, & a Germanis lioaol- i 

lis ilabv vurtz , a Polonis bozedrzewico vo-» i 

catur.s E.Q£3e fun t abrotoni oualirates? b r.. i 

Galenus infexto de fimpliciu medic.faculr. i 

iUatn facit in tertio ordine calida-, & ficcam, i 

j© adde& in media tertiiordinis partereperi* ; 

ri.s E.Gentonicu fequitur.B r. Turpe eft vo. ' 
cabula immutare, & turpius corriipere.ceUi- 
tiiQculum dicere oportet.s e. Eflo cetuncu* 

ius fit/ed centonicum a puef itia vf<^> didice* i 

15 ram,B'i<..Gnaphaiiu a Graecis dicitur.Plinius i 

cicmatidem a Graecis appeliari cifctS^d fal- : 
fo , vt laquit Leonicenus» quanmsfacilede- 

fendi pofsit a calumnia Piinius , non e^e cl^r < 

maride aiiquam Diofcoridis,fed eodem no- ; 

xo mine etiam appellari, praeter id,quod &gna [ 
piialiiidicatur.Notifsimaherba eft^ua an- 

tiquituspro tomeuEo vtebatur.Fioreyin ra- : 

mulorum fummitateluteos liabet,non aibi- ! 

cantes, vt Marceiius inquit. Folia cum flori^ ; 

. ^5 bus legenda funt in his montibusylicet etiam i 

Ferrarise in copia vireat. Quida iantolinata i 
• diftum centunculnm vocant. At quum vos 

"pharmacopolx diuerfisherbisvtamini pro ; 

ceataneaio^hxctacumceatipcoluse^^qi^ : 

folia I 



&H SXUVLl- MEDIC. 1^1 

folk moliia , renuia , Sc alba habear, & ade6 
iBOiiis eil,vt videasea nos pro comenro com 
iDode vti pofle.Noi^rum valgas centonego, 
Germani rhor>iraut,xd eil,toraiiaum herba, 
quoniam ipfatormiaafanetjappellaueninc: % - 
qamuis & alii> eadem ramen iignificatione, 
ipfam rhodeiiraut dicat,aPoIonisabfinthiLi 
pyelen vocatur.Calidn eft in medio fecandi, 
3c &CCU in fine.s E.$anina>& poft eam iunipe 
rus venit.B R.Commodiasnumerafci, quam la 
tui Arabes fecerint.Quippe qui fabinam a iu. 
nipero diitinxifti.Tuus autem Serapio nmul 
cum tum*pero iabina confundic. s e, Imo fabi 
nam per le fcripuc.B R.Scripnt quidej<Si feor- 
fum/edpoiteainter fpeciesiuniperi fabina i$ 
computat,qaod nufauam a Diofcor.Plinio, 
Gaieno^u c A ecio faaii c£x: tamen noa adeo - 
improbo,vt non videa iecundum variaslin- 
guas,ira dici poile.nam hablagar, quo Ara- 
bice ianiperus iignihcatar , fabinam etiam zq 
coprehendit.Quuverodu^iabinx fpecies 
fint,al£era folia cuprefbi.altera tamaricis ba- 
beSjOuacuq; cciiigeres,tu3£ omciox fatis erir, 
& praefertim in h^is motibushabere l1:udeas> 
&potifsimum folia. AGaUisfauine^aGer- 25 
manis feuerbau,a Poioais tchavvina diciiur, 
Deianiperoidefentiedum, quu dox i^ciss 
fiat,a5aior>6c minor. V tram collegens/atis 
€rit Jd. comodius fiec,fi maritima ioca adeas, 
p 4 



2^% B R A S A V O L VS 

in qaibiis folia, 8c grana colligere oport^bit. > 

Grana tamen iuiiiperi noa dehBt efie faba- > 

rum graais minora. A t loci ficcitas in caufa i 
eftjcur minora fiat. Hocaddidi propter eos, 

,5 quiianiperuajnoltrumobgraQoruEn par- 1 

.uitatem,ianiperum eileinficianturrno enim i 

grana habet ad Diofcoridis menfura deicri* : 

ptamJioctamenvbiq;necefiarium nou^il. i 
Nam conftat in omnibus ianiperu efle^prae- 

10 terquam in granoru magnituafae>Nos qua - : 
4oque iumperi grana Venetiis vidimus ad 

nienfuram fabae: imo fere auellaaam nucem ; 
aequabant.Erantautem ex Graecia Venetias 
allata Janiperu Galli vocatgeneure^Germa 

J5 ni «ec^liolter^ Poloni ialouiecz, vel , vt alii> 1 
ialoniez,abHifpanisaiebro dicitur.s E.Qujg 

funt 3i fabinse > d' iuniperi primae qualitates? : 

BaJuniperumcalidum,&:fiecaordmeter* - i 

tio Galeausiudicar , in fesco de fimplicium ; 

ZQ medicameatorumfacultaiibuslibro.addeq; ; 
eHQia media ter tii ordinis parte,eius tamea 

fr u&us folam eft io prima par te ficcus,Nfem : 

pe Sc ratio diSat ficdtatem radiditati sequa- > 

lemnoeile:proptere4ctimfitiamediater- ( 

25 tii ordfais parte cabdus^ erit in prima ciuf- ; 

dem ordim^s parte ficcus. Auiccnna iumperi \ 

qualitatesno videtur exquifite nouille > cum i 

dicatad caUditatem, & ficcitatem declinare, 1 

& km&x cias eflc calidu m primo, Sckcmm \ 

ia 



D E S I M P L I. M E D I C. 13^ 

in recunao,cdin tamen Galenusoitendatef- 
fe aiagis calidu> quam ficcam : rarioq; cictan 
ianipera^fn lertio ordinecalidum eile, qoo- 
niain tenuiom partiu eft,& in eo fgneafub' 
itanria dominatur , deinceps fublrantia rer- $ 
reftris adu fta, vnde & iicdate haber. Sabina 
dci^fa, eaidemhabet cumiuniperoqaalira- 
tes : ia tertio etenim ordine calida , 8c dcc^ 
efi,eftq; ficca in^terrio rerBiile,& in medio ca 
lida.ss.Hepatica iequitur.BR.nufquaapud lo 
aatiquos authores(qaos lciueriiii) aker^he- 
paticani inueni,c]uain heupatorir^id eil^q uc 
per excelleDtiam hepar iuuaret, vndeab he- 
pate iiomen accepitjquanuii Plimus ab £ii> 
patore regenucupauerir,vtainc deprehea- ^ 
di pofsit , ii a regedeaominarionem habeat, 
abfq; aipiratioae icribf;5 ab hepate,cumafpi 
ratione:d: potius hepatoriu quaoiheupato- 
rium dicendum.Tamenin prjefenti,comun£ 
oranium i^ermone vtemur.illa veroherba, 20 
quxa recentioribus eupatoria ^icitur , quae 
intra puteos,& humeies iapidesnafcitur,ter*- 
XX inhxrenSjhinc indc foramina Kabes , ac fi 
ocuh' unt parui,a Diotcoride,dr anriquiori- 
buslichen vocamr,vei^f yi>.</,id ei^, nsufcus. ^f 
cam fupra muicuo) naicitur Jm6 Dioicori- 
desmufcum ipfum eiletradir. Fiiluioia her- 
ba eil;iicheQ vero dicitur, quomaaipecuha» 
riter impet2gimfu,cairrit.Cur veroarecea 
P > 



^34 SK A S A voxv s 

tioribtis hepatoria <ii£ia fit , & a noftris ma- 
iieribus figatdla: ob id fafiuni eile ar bitror , 
<5uonia Serapio ex fenteda Diofc.inquic hac 
herbaisftericis iuccnrrere.qu! morbus ab he- 

5 pate venit^TameQ p^rosexhibet Serapio, 
qaod Diofcondes iliinedo dixerac.idq;-Paa 
de<Sario anfamerradi pr5ebuit,quifecuduni 
Galenu» &Diofcad omBesxgritadineshe-- 
pacis valere fetetur.quod tame apud hosaa- 

xo thc«:es nufquam-didu inQenirur, Erratetia 
Pande&arias»quia lichenen facitapud Ara- 
besainer,poflea hazezjiiulfarethipofba quu 
delichenetraftat,limum terrx vocat.Quic* 
quid iitjoftendit fe nefcire nomina ,& minus 

if ipfam re. Oh id fortehepatica dicitur , quia 
humida eft, & frigida. At plerunq; hepar ca* 
liditatepeccat. Scd qnod bec per excellenua 
liepatica ik ^nunquam fateri opus erit. Ego 
qaandoq; mufci berbaeflearbitrabar , quia 

%Q fu pramufcum orta^einue^i^fedrevera 
altera herba eft » quaouis a Diofcoxide mu- 
icus etiam appeUemr , quam Sc xecentes vf^ 
nea dicunt: iicet vfnepotiaseavideatur, 
quamDiofcorides telephioavocat, Sedhxc 

if alias.Nanc tantum id fcito,a Germanis etia 
abhepatelebcrkraut, id efl, hepatis herbam 
vocari\qaanuis& eadem ndmiceeupatorifi 
qaoque comprehendatur- Hac herbam Fer* 
]:anae.c^odia$ habebi:»^^ quam^liqao ake« 

rola 



D E S X M p t r. M I r» I c. 23$ 

rb locojiatra paceos,& per bume^a,impia- 
oia , ftrata ,vbi folares radii parum vagan- 
tur.s E-H.In quo ordine frigiditatis & hami* 
ditatisefl?3 k A*Secandum ordiae attingere 
arbirror. De nonnuUis tamen r ecetibosmi- f 
landumei^, quiillam inprimoordineficca 
efle iudicaamtjCuni iolusherbsafpe^tus hu 
fDidHatem prx fe ferar.Haec herba a Polonis 
dzieo-iaczi erniit dicitur jNeapoli figa tara ,Sc 
a noftrismuheribus hgatella. se. Centaunu 10 
maius^& miaus accedaat.B r. Statim a pran 
do de maiori centaurio.verbafecimus,quid 
eiiec oftendentes, & quomodoarhaponti- 
co diilerat. Minus autem cenraurium "ne hic 
Quaeras^quoniam aquofaioca amat,& in Fer 15 
rarienfi agro mirihce crefcit. s e ^j h x. Diffe- 
runtne centauria hxc? b a.Et apprimediffe- 
runt. nbnneoculiseorumditFerentiam per- 
cepifti?SE N.De viribasloquor.BX A.Arabes 
tui de cencaurio ioquentes, in maius 5c mi- z& 
nus partiuntur : pofka eorum viresexaran- 
cesadeo confundant,vt indiicriminatim am 
borum vires mifceant , quum tamen a Dio- 
fco ride,Plinio,GaienOt Pauio»& Aetio ionge 
di{lia<9x probenturiipE vero Arabes> vt Me 1% 
fue , ac SerapiOjde bis , ac 6, eafdem viresha* 
beant4oquuntur , qiium valde diftin^ fiat, 
& iblo nomine quadrent. Ita vcro appd- 
laotur > quiaa Chiron^ C^taaro inuenta» 

quurB 



-Z^S ^ B. A S A V O 1. V S 

\quum yalnqrata^Her<uUsfa^itta carar^mr* 
Latiiu ob fqainiamai9ariai4inS,miDo? cenr 
jaariainfel c^rraeapp^larfitia c^ua reTh^ 
dqtmGazi dccQpmsc{i^<pi nonp d^ plania 
5 rum hiftoria ]ibrp,TheopliraftAiP.k\terpre 
tans.vbi 4e inabn centaurio traciat, fel ter- 
t£, mter pretatur^^uod minus cltaurium eft* 
IE.% quod «i3gis graue eft, Tkeppkaftjals de 
lat^e loquitur» quam perdeceatiQOs re^ler^ 

10 : iiiari tradit.At DiQfcorides, & Riini^s radice 
miooTis ceniaurii fyiperuacua;» eJQEe, &jeiuI^ 
lias y£usalfep5a»iapfev^tointej^et^tiAr;f^ 
terraE,quod eftima£W$ceata^riu,4^rQenie^r 
cufari ppteftTiiepaor u5^^ in publicis Dio-^ 

15 fcor idis texubus inter Alias m^ipris ceiau rii 
appeHa tiones fel terrae inuenerit , fed talip: 
qiioniam maioris c^ntaarii ra.dix fubdulcis 
eii^fmnoris^ai^em amajrifsimA*video, vp Pli- 
nius ^irXaf imisrefertrfittecr^ dicitur, se, 

^: RepjeritiixQec^ntaaxiwmaiu^iojupftrisF^r- 
ratienfibus campis»^ js^Pharmacopolas her 
ba qnandam pro^naipri cetaof io in nDftri^ 
agriskgeie vidi^d yarie*Ndm x^uidam mi 
nt^centaurium cdligimt. A t quia inbpmi- 

as dkiri loconatu(iomida^imfammeamat) 
xdeofoliaiatiQra haboi , & altipreftipitem» 
Alii pro maiori cetaurio herham cciiigut !a 
t^s fioresIubentem:quac maius c^tauriam 
cHeaonpotdly^m obmidtaal^^tqmqoia 
' -^ . radic 



E S I M P LU M E D Z C, l^y 

radicem paruam habet, aec iaglandis fcliis 
iafignitur. At aec minus centaurium eft, 11- 
cetfoHa iiiniifahabeat tquonism fioreseius 
fant lutei.no iti puniceo pnrpurafcentes. s e* 
Quac ergo herba citiB k a,No ndum mihi co $ 
pertum eft, fednunc fatishabeas, nec maius,. 
autminuscentauriam eiTe nouine, & Ara- 
bes ilmul hscduocentauria confudille.Fer- 
rari^e minoris centaurii fiorefcentes rama- 
los. , & radices colliges. s e n.E t li A rabes ha- 1^ 
rum herbarum vires confuadanr, defcribua 
torne optimeab iplurs a. Diofcoridem ipfis 
compara ,& tu ipfe iudex ei^o.Nam 6: in her 
bis,acfioribus differrecomperies.Nunc mf- 
hi animusnon eft ahorum errata corrigere, x^ 
qui potius in coUigedis herbis tibi adiumea 
toefle infiituimus , ne herbas in montibus 
quaeras>GU2e in piano efficaciores unt,& que 
partescoUigenda:iintedocere.lQterimaiias 
herbaspara.H e it.NeaHarum nationum no oo 
mina deferas.B K.GaUicentaure dicuntrpoil 
ea Ms nominibus grande , & petite diftin- 

fuunt.Sedmirabiliusnomea Germanis trx- 
uitur.hienim arbitrantes centaurium nots 
a Chirone Cen tauro,fed a cen tum aureis di- S 
ftum^vocantipfum nomineamiUeaureis di 
Qo,taufendtgu!d&raut, id eil^erba a mille 
aereis dida.s en s r.Pulchra quidem noroe» 
cktara , & ridicula. b k a s A v o l. Neapoli 

cea, 



i^S B R A S A VOX VS i 

ceataariam nimuscymiDO fyiiiatko danca 
pant^PpIoni jceatur2ia.s e. Q««na fiict dus 
primse qiialitates?B k a. Cali<iumo 3< ficcuai 
eft» caIidiioTdinefecaudo,vel in niedia par- 

S t e, vel m tertia : &: cum fitadmodum ficcum, 
vt Galenus teibtur , iti cer tio ordine ficcum 
eft, vt etiam eius vires in vlceribus congluti-* 

- nandisoftendant.Auicennainrertioordine s 
calidum elTe teftatur. Quod Galeno repm-: 

to gnat , cum miftaai habeat in fui copoiirioufi i 
Sibilan tiam terream frigidam. s b N.Pimpi-r : 
nella fequi.tur.B. a a. Hanc herbam apud m* 
tiquos nunquam inueui . Hermola us libro \ 
quarto (m corQllarii in capite de {ksXt^^o \ 

I seana mire dercribic^ quae incipietibusl^ydf o-? ; 
picis multum valet. s 6 n. Imd eftyalde £mi"^ 
Hs /axifrago. Vnde cum ellem pqer, carmejj i 
di^izU cuiasfrequenter ab antiquo herbario i 
recordationem fieri andicbam: 
ZO Pim pinella pilos,raxifragia non habet vllos, 
^K A.O pulchrum.,^ mirum car.men,Fuit,03 i 
mnino memoriae maadaadu.VRum eft, pim 
pinelUm 3pud^i^tiqaosnoiiextare.*quosrci 
uerim.Tame Tbeodorus Gim in Thepphr^ ; 

%S fti intcrpretatiQne^quam author aicit thry^ i 
lis 5 ipfe bibinellam. interpretamr^ Si aurem \ 
per bibinellani hanc in teliigit^quam pimpi* 
nellan* Ferrariae vo^amus in acet^riis gra- 
wm > y.t etiam xaulti lecea tes iUi ^tribuunt. , 
; . : longe : 



DE SIMPLI. ME1>IC. 259 

loDge errat. Nam conftac thryalidem her- 
bam pimpinellam non c{ie^ fi quis etiam pia 
guis Mineruae defcriptiones legat. Na piai- 
pineila herba efchabens furculosab eade ra- 
dicc plurinioSy ac denfos^ rubroscum radx- 1 
ce,foIio paruo,orbiculato,<5c extremiratibus 
ferrato , femiaa ia modum mori rubri facic. 
Hxc eft pimpinellae forma^quae &pampinu« 
hySc bipenula, & a ru fcicis Patauiois fa ngui- 
forba didcur , a Galiis pimpernelle,& a Ger- ^o 
manis bibenell » a Polonis biedrzenyecz , a 
Crereniiu vuIgopipfnelia.Haicmodo thrya 
lide coFerarrius^vt Dioicorid. pingit inphlo 
midc\ nulla habere cu praediifta fimiiitadine 
fratim coaitabit-VeruuTheodorushocno- ^S 
men bibinelb thryah'di tribuerit , vc lingua 
Latinamamplfaret , encomio dignus eii. At 
ex aitera parte argaendus, qui inepta nomi* 
na feciuatur^quum apud nos id nomen thrya 
iis in vfa Ht , vt apud Plinium coniiat virum -^- 
Latinu : ideo no eil opus in herbis ira temere 
nomina immui^^ttiius herbs fblia cam 
ramuiis , Sc i&y^mi femina feruabisrtamea 
FerrariaeiQ hortishabetur» 8c in magnaco- 
pia.Nam ea in acetariis vtimur,& incipien^ -S 
tibusarcitis proficit. s^.Mirumeft tam puU 
chram hcrbam ab antiquis non faiiredetcri- 
ptam , quaeeuara plaribus morbis prodeft. 
8 K A SA vox vs.Ne adaaratioae afficiaris» 



%^0 BX A S A V OI. V S 

qiipniain phira muUo eleganriora omife-' i 
r unCjVE 2uccharum^n>annaiiiiCafiam,fenam«; i 
Ne igitur ex hac herba mouearis, quia mul- 
ta poilantiquos inuenta runt,& plora inue i 

i nientur.SE.NaUahabesheibam>quae!iuiciii i 
Diorcoride quad rer?BR,.Imd aliquam:fed an i 
ea fitaa3hig0.SE. Salte t e ipium in hac tc ex- : 
plica.BR.Diofcorides hbro terrio de teacrio i 
herba tras^ t , fta aTeacro Aiads B^Ltte no < 

Xominatayquamdiciteflevirgatamfimiiemtrt 1 
xagini»tenuifolio,cicerisfigura.Siautemitri 1 
xagiais piduram confideres, qoam nos vul- I 
go calamandriaam,qaafi chamaedryit,"appel ( 
lamus,habet fblia diuiia ficuti quercus,vt ma i 

if nifeihim videaturteacriSpimpmellam efle, i 
fi folia , & virgas cofideramus .s E.Ego alio- 
quiconieftarf non poflum , quam leucrium; 
efle pfmpineliam . Bii a s a v. A t ego id non 
ita temereaflero,tamenfixfpicor,&figarail 

to Hiatis affimsefl>imd & viresrquoQiam lieno 
fis,& venenatisfaccurric» Galida eft > & ficca 
in priroo ordine.SE m e s^fehoc filentiQ aa 
praeteriifle,gaudeQ.ild^^^^Knantam venia* ; 
truis.B R A s A y o. De herharum fohis fermo 

*f Bem cqeperas : at nuead flores iterum tranfi 
re videris. s b i^ .Nihilhocrefer t,mod6 fqui^ 
nantum agnofcamus,B it a s a v o, fncaf&m [ 
in hoc mon te qaap:es,quoniam m Arabia,& i 
libya Dafcitar,exSyria Alemdriam Aegy- 1 

pt£ 



2>ESIMPII.MBDrC. a^t 

pti af&rtur,poflea Venetias. A Gfxcis ^r-^cf. 
vQ- didtur , quanuis omnem iunci fpeciem 
Locnomine iigniEcencA t abtbluie po£rom 
Iiunc per exceiientiam fignigcant.Larini iua 
ciim ocioratum ad diiFerentiam paluflris, & ^ 
Ceifus iuncum rotudam ad diiteren tia qua- 
drati vocac.Venetiisflorem , radicem & cul- 
mum emerepoteris^quiaomniam haru par*- 
Gum io re medica vfus eft.Non dubito iilum 
eile^qui^ nunc Venetiis venditur ^ modo lo 
quis odorem nouerit,ac a paluftri difiingue- 
re fciar,quem cum odorato mifceacNpftii 
aurem pharmacopola: Venetias petentes de- 
cipiutur, Sc feitucas cuafdam palufrris imici 
pro iunco odoraro emanr. Nafcitar etiam i% 
in Campania Italj^s prouincJa, quae nuc Ter 
ra de lauoro appellatur. Galli » Germani , ^ 
Poloni vlnma fyllaba dempra , vt nos fere, 
fqainan t vocaat. A b Hifpanis dicku rPaia de 
mecHa,& a Neapoiitams paiadi Camillo zo 
% E.Caias efi qualf ratis? b K a s. A aiceBGaj Sc 
fi exalioruuiorelocui videator^taiBe porfus 
frigfdum Uck fquinaDtum , quam calidum: 
at de cius £ore dicic eile paruaiper caii- 
dum.Tamen £ipfumconiidiremus,<l^Ga!e- z% 
num^deioceps oeceilariddiceayus eilecali- 
dam &: iiccum ia primo ordiae. Nam liabet 
nonnihilaromaEici. Et Galenus hoc fen tire 
videmr oftauo deiimplicium medicamen- 



142' BR A S AV OIVS ^ 

torum facolratibus»vbiia<5uif modiVecale- i 
facere , & modice adiiringare. Tamen dici 
podet florem fecundum caUditatis gradam i 
attingere, & radicem fecundum ficcitatisor 

5 dinem.sB.Cymbalariafeqimur.BR, Q«aai | 
herbam hoc nomineiotelligis?sE. Eam, qtiae 
Ferrariae iiiparietibus fre<^ueiu^ aaicinir» i 
ab Hermolao libro quartocoroliarii in co- 1 
tylidone d^fcriptam ,^uas folium quodam - 

ao «iodo aagnlofam habet hederaceam, floFe 1 
paraum,purpuream.BR. ilkm ergainteili- l 
gis,qaa£ a noftris miilieFibas berba ven ti di^ i 
otur.s E. inaminquam» quam & vmbilicum i 
Veneris , & diaarellam noftrumvulgusno- ! 

15 minat.BK.NufquamapudantiquosaQhores 
hanc herba reperi.Quj enim Diofcoridfs co i 
tyledon efle fatetur, quonia cotyledon cym* 
balium etiam dicacur,longeaberrant.Naco f 
tyledoo f n maririmis nafcitur, ncc folium ha 1 

xo bet coxendic is figura. Qui verd ob id ea effe 
patarunt , quia & vmbilicus Veneris cotyli> 1 
don ab antiquis dicatur, adhuc errant : quo- j 
niam ea herba,quam quseriSjVeneris voibiH i 
<um non pr3efemat.Fuere,qui fecunda fuma : 

zs riiEfp^iem hac cymbakria putarint ,qaam : 
gallinaceu pedem vocant,quod eSenon po- 
' tefi^quia hederk iblia non habet. Vnde aon \ 
memini hanc herbam apud antiquos m< le- \ 
giire,Nccmiruoa>qaiaomaianoapertraa;a 1 

ruoi* . 



D B S I M P t I. M £ D I C. i^J 

ruDt.Nobis autem fatis eft a patnbus,& sufs 
eipertas viresh^ere, quanuisab antiqoiori 
bas percradara non {ir.Eiusramaios cum fo 
liis»& femioib usFerrariae colliges,in parieti 
basantiquioribaSj&lapidom cumuHs.Ncn % 
ei^ etiam lecunda cotyledonis fpecies^quae ia 
modumiedi in montibcis nafcitur.A Polonis 
ivvonki.aCretenSbus vulgo potirida dici- 
tur.Frigida eft in fecundo ordine,5: bumida 
in primo.s e. Artemiiia o<:currir.B K a. Non i» 
dubito (vt nonaulli fecere) ea quaea pud nos 
eorrapto vocabulo arcemifedicitur ,aciiar 
temiiia di&im fit,veraartemifiam effe, qa^e 
folia abfyuthio £milia habet,vt Dfofcorides 
inquit»&: eiusduo genera facitj nionoclono, ^ 
& polycloaon,idelt>vnum ramum,6c plures 
ramos habentem, Ambas fpecies Ferrartenfe 
vulgus JiOuit>fi apte diftinguere fciret.&ipiis 
indjfcrimtnatim vtitur , qua nos matricar ia, 
vel marellam vocamus. Artemilix fpecies cA ^^ 
illa/cilicet quas maleolet.Nec obHat , quod 
Ferrari^ duae artemitix fpecies tint, per vnu, 
Sc pluresramosdiftin<^3£:Quoniam & hacrc in 
fpecie eft , qaae plures habec ram os. s e n £ x. 
Siin genere artemiiije matricarta coUocari ^S 
aon poiiec , quam putares efle apud amu 
quos?E RASAVOtv s.Hermolaus Barbarus 
percheniam eile putar iahelxine.Nunc e- 
aim de ea herba loquimar , quae Fcrraria^ 



244 BR A S A VOX V S 

matricaria , & marelia appellatur. EH enttn i 
ar temifis rpecks.Tafnen quuartemifia par- | 
thenium etiam' dicatur , matricaria ipfa par i 
thenium dici poterit. Sed nuc loquor deher : 

S ba, qtix pecaliari nomine a Diofcoride par« j 
theni^m vocatur. Scimusenimpariheniiiio i 
mine phires herbas venire. s e n £ x. Quaeher i 
ba pecuIiarinominepartheniumdifta?aRA» t 
Vt re breuiba^expediam>parthenium a Dio 

lo fcoride coriandrifohis coparatur, At nos in : 
coriandroduplex foliorumgenus inueniri ; 
nouimus , vnum perfeftu incirurisdjuirima, I 
ahud tenue. Si matrkaria vulgd di<Sa perfe- ! 
£lisfoliiscomparetur,parthenium dicipot^ | 

jS rit;&nosexperti ramasnatricariaefuccam < 
bilem educere, pituitam, & a tram bilem. s e- 
NEx.Q^anram exhibeshuius fuccicopiam? i 
BB,A .Vfque ad vncias quatuor exhibui. A% & 
tenuibusfoUiscomp^retur^herba, qn^ vul- 

ao go brufacuio dicitur^ par thenium erit. Folm ' 
etenim habet coriandri,tenuia, & flores p er ; 
ambitum candidos, ia medio luteos , odore i 
vjrofo5,gufluamaTo,quae&biIem,&pitm* j 
tamtrahat.Sdmustameqaofdamnoftram i 

M VQcatumbrufacuIum,quiarecairibuscotil- i 
la fcetida dicitur >matricariam appellar^» I 
Vnde apud hos parthenium eric matricaria. s 
Ethancfententiam fequitur Serapio,qoi ma i 
tric^riamexiettteatiaDiof^ridispiDgens ; 

parih : 



B £ ii I M P 1 I. M E D I C. 245 

parchemf figuraafert ^ id eit, brulacuIi.Qui 
vero noflrum vocaEum braiaculam chainx- 
mali fpreciem efleaffirniant,decipiiitur:quia 
cum tres fiat chaiii2Emali fpecies a £orum 
coloribas diftfnftaj , a !bo ,piirpureo , & lu^ 5 
ieo,brafaculun3 auteinalbos £ores in mcdio 
luteos habetjVtnoftram vulgarecbamaeaia- 
loujideo cum eo idem elleoporter.quod loii 
geabfardam efl.s E.Qtnbus coriandri foliis 
patas partlieniu a Dioicoride coparaiir e r. 10 
Diofcoridis verba indfcare videntur ad te- 
nuiora foiia comparatione fieri : quippe in^ 
quit, Coriandrofolia limiliababet tenuia. 
Certiimei^ partheniifolia fimplfciter tenuia 
efledicinopoiTe^cu mukaalialintfongete- li 
nuiora, proptereaad tenuia conandrifolia 
comparat , Sc inquit iila parthenii Sficjj^x Ka^ 
f /w \^.7rjkid e^dmilk coriidro tenuia.s e n. 
Quae tenuia nuncupas, minus tenuia viden- 
tar,quam laciora.BR.Deciperis.sE.Id fakem 10 
habebo, brufacula amaritudine carerc* b b.. 
Subamarum eft,&acredine quada infigni- 
tur.SE.Cum h£c herba valdefateslit,Dio- 
fcoridesalio nominevudebuir,quam dicere 
cjfitS vwc^^-jifAsp^ B K A Jam nofce te efie mo- zs 
rofumAuonnouiffe, Galenum notareDio 
fcoridem ia Graeca lingua non fuiffeadmo- 
dumdiligentem,praeteridquod fummivf-. 
li , vt Marcelius ,& Hermokusinterpretari 



l^S B R. A S A V OI, VS 

fuat fab virofo odore,& viroib o<}ore,arb{-. i 
tror te potios nugart ciipere^^uam de re i^ik 
agere.Pro te melius efiet negotia rua expedi; ' 
re,fi <5U£ Jbabesf, qmm in rebus tam tenDibus- 
5j dabirare.Nos quandoq; de partheDio f^r* i 
fuQi locuturi fun>us,d: 'oftenfuri herba hanc : 
apud auihof ^ valde amb iguam efii, & pla- 
ra herbaruiagenefafub hocnomen venire. : 
ij E N.Cum de coriandri foiiisfei mo fit, latio» ! 

jo rafemperintelligedapuraba.cum&tenmo- 
ra in larioru fornum veniant, cum adokue- > 
riat*B R. A. SuGt&quxcoannue tenuia per- 
feaeraDt,& tcnuia diaevfiim habentformaiB i 
a ladoribus.et^cum tota piata cofenuerit,&^^ 

15 teauitas fecuudam omn^dimeiionemin- i 
rdiigitunsEM.QaomodomacricariadiiHn- i 
^oiii DiofcondiSj in artraiiiia per vnum ra i 
mum,& multos quadrabitfB %a, Non ita esci 
fuafentena Dioicoridespartiturjfedabahis 

20 «omododiitingoi monet.<>aic<pidtamen 1 
fit,iD maritimis locis efficacior eft,Caniis,co- i 
ma^&jadicespriaatiniferuaDda. Imd&ex ! 
foliis fticcum exprcffusi coiiigeJipud X^ie^ i 
imm noftra matricaria amaracus dici vi<te# ^ 

i5 Jur.Mirandu tamen, curo animaduertatilla 1 
nQ inueniire BLomae^cum tamen in cop^ Ro 1 
ta£ fit. Vnde ii\ dubio fum, quid apudCkle- i 
numamaracusfit.Sedremfuolocoexpika* i 
bimas.Gailiarmoiieattfimj^avocat,Hifpa*, ; 

ni 



nivt noSjGermanibei faffz,a Polonisbilicza^ 
a Veueusherba deiIamadonna,sb Hifpams. 
aliamiia, matricavia verdaGermanis nm:er 
«raQC,ideil,EDatricislierba,abaliisiTie?ranj, 
ab aliis nietterem,a VenerisjnarigaUa Crete- % 
llbus vuigd mitrocorten , a nonouHis Polo- 
nis niarzana,ab aliis bylyza dicuar.s e- Qu^ 
funt artemifiae qualitates ? b K a, GaienusiQ 
fexto de iiuipliciuni medicaa^ientorumtaciil 
tatibus>iUani in fecundo ordine calidam eile lo 
dicit.quod inmediofecundiordinis intelli- 
gendu eil , ficca vero ei^ aut in primo intefe» 
aut in fecQdo renufIe.s£.Deaia£ricaria quid 
fentis? 3 a A. Et ipfam elTe ia fecando ordin^ 
caiidani,^ ficcacn. s e. Materfylua prsienta- 1% 
tur. 3 R A, Nonnulli matremiyluam alteram 
ckmatidem effe putarunt , kd errore dufti: 
quippe clemaiis^vt olera dbis oleo,& lale co- 
ditis pararar.quod macriiyluc non conuf nit: 
non enim cdendo efl. Si aate aliqua ncapud i* 
anticuo.sdehacKerba memoria.ea eit,quc£ a 
Diofcoride quartolibroPeiiciymenoa aRo 
maiiis inuolucrum maius dicitur, Quat: limpii 
dx^' fmtirat folia perambitum pulilla coa- 
iinen§jfabc^didaadumilitudinem hederaj, if 
fecusq; ramuii adgenera nij femen cacumini* 
Imshed^raceiim prajfereates. Albus ei £os fi*; 
milisfabae ft^rotunduSjCeu folio impofitus» 
femen pr«duraj& vellxdifiicile>radiiin:aiia^ 
<1 4 



2.4^ BAAS A VO t V S 

orbiciilata.Niii hederae foliis fcriptS efCch Sc 
nonnalia alfa modica^hancefle a>atreiniyU 
uam noflram credidiJO[eni,Suiu tamen qui ca 
prifbUum a nobis vocatam periclymeno pu- 

i tenty 8c quiidem cum matreiyluacaprifohu» 
£rrantpra£terea, <|ui matremiyluaafplenon 
exiftimant, vd fplenon , v£ Padeftarius £ack. 
Quippeafplenon, vel fpienon neq; caule ha- 
bet,neq; ilorem,neq; lemenut materfylua fe- 

10 miue,flore»& caulein{ignitur,ide6 vei ab aa 
tiquisnufqcam huiusherbaerecordario fa<Sa 
cft, vei fnh periclymeno poneda.Mulra nunc 
extantahtiquis ignota-In iocisnaaritimis eflS 
caciores viresenancifdtur.FIores» femina/a 

xS iia,& radicesfeorfum coilige. Galioru phar- 
macopoiae caprifoiium eflearbitranturjJded 
cheurefeul appeiiant.Hifpani verd,vt nos fe* 
re,madrelylua,Germani nonnuili fpelcliben, 
ah'i Uenen bloumen vocare contendunt.Ca* 

to lida eCxySc ficca,m fecundo prope tertium or- 
dinem.s B.Adpencaphylioa veniamusjs r a. 
Piinius lib,x x v. cap. i x. pentaphylion^quod 
a latinis quinquefolium dicitur y fraga ferre 
exiftimauit. At id potius trifolii propriu eflr, 

af quam pentaphyiii. Ideo quandoq; Piinii tex- 
tam corruptu eflearbitratusfum,vt tiiphyl- 
ion pro petaphyilo legendum efl^ At mox 
excellentifsimum Leonicaium animaduerd 
tancfeateatiam reprdiendeatem , qoia aliis 

aona 



I> E S I U PI I. M E D I C. Z^p 

aomiaibusipmm appellat,qase a Gr^cis pen 
taphylio tribtiunmr» <& eafdeaiproprietates 
fao petaphylio attribuic P!inias,^uas Sc Grs 
ci iuo : vt hinc deprehendaturnon poile ah'- 
quo pa<3:o trifolium legi. Cum au tem hums i 
herbaenomen aquiDario foliorumnumero 
initium fumat vvulgarem herbam habemus 
prope parietes viretem>& locishumidis, qua 
vulgusnoitrum pedem Paipi, & quicquefb- 
liumvocar.quodaure noltra lingua paipusio 
dicitur,L4tinemiluuseft.HancelTe peraphyl 
loa antiquorum defcriptiomanifefie often- 
ditjhoc demp£o,qucd radice rubra caret.Eft 
autem & vulgaris herba tormentiik di£ta, 
qux lep tem folia habet , fed duo pariia fun t, n 
vtferein foHoram aumerumponi non de- 
bear^diin muitispediculisquinquefolia tan- 
tdm habet;hanc facHc crederemus petaphyi- 
lonefiejfiperpetud qmnquefoliis munire- 
mrJmoanre nosHermoIausidemfenfit : ta- zo. 
men menthaefoiianon habec tormentiila , vc 
iiliDiofcorfdes pentaphyilotribuit^aut vi- 
tis,vt Theophraflus. Quicquid umen fit,no 
f^rum vulgare pentaphylioncirca pari^es,& 
ilagna nafcensjob radicem antiquorum pen z% 
taphyilo no quadrat.Tormejitiila vero, qua 
& recaitesbiftortam dicut»difsimiIefo!iuni 
l^bec adefcrxpdoneandquoru. s e. Egoigi- 
cur qaidcoUigendu fit,ambiguas ero? b «, a. 



'^%0 . : B B. A S A V t V S ^ 

Qaoad m^liGra inuaiiamus, pro petapbyllo. 
circa caiules,&aquofaloca,folia , rAdxces,& 
iearitmi foliorii^c radicumtoaiieauiLe fuc 
cam coili^s. Ad Piiniunj reaertetes, mohas 
% pentapiiyiiicxfpiDes pbferaarecxrpi,& tAr* 
mentiHam ipiam > globum qoenda ferunt^a 
quafeminaiuat , haac fragam plinii ^fle ar-. 
bitrams fam, quoaiam & n&ii aliad eltfra- 
ga trifoiii,quam globas, m qao ijbmina con- 

lo dant«r. Nontamen nego f agapropd^in iL 
ia fpecie iriblii efle yqux fragaria, & fraga 
liuacapatur.Tamea & in Verot^fibus taoa^ 
tibiis obferuauimiisfiragariam herbampenf 
tapliyilam efle* quodatbitror omnibus eaai. 
15 vrbem incolen tibus in confeflb effeadeo nS^ 
mirum,ii Plinius Verone& dicat,nulb igno- 
tum eiIequiaquefoiium,came£iam fragagt 
gnendocomniedetur. Radices autem conii* 
aeraas rubr^ no erantiat tQrmeatillae radix^ 

i&&rubra cQ. <um elfoditur >& paululumni-i 
grefcit,incipii%, & deCfeit cum vit^, Bimmt 
vero quidam Leoi^^eni gloriac inaidi ianicii 
km vulgaremb^rbam, qijam rccente&in fcb 
Udaginum g^ere paauat,pmp%lbu j&fl^ 

r^ Vmim liaiSt quide ianicuia in qujfiqu^pitr* 
t€$ diiiinQ^ foita,fed radw:«,nec rubras^iiec 
efi&fu dignasbabj^, ngcfragaferf >:vt4rf&a 
pentaphyilo dicit Plmiu§,Jic^ c^pimlaq*^- 
dam Jiabmiiipa c«#;pJi>5 «^ptowA^ri^i 
r chum 



ceuni Iiabentes.Han c berba Germam* fanc^ei. 
vocantj Tormencillam vero tormentill , alit 
roryvurtZjalii blor vvurtz diciuit. Az penra- 
phyllum noftru vulgare, funffinger^rant ab 
eifdemdfcitur.ac fiexprimere voluerintiier s ■ 
bam quinque digxtorons, s e n. Tcrmentilla 
igitarpro pentaphylIofertiabo:-B s. A.Serua* 
bis,quoad meliora inuenire liceat. Na & hoc 
aano pentaphylliquandam fpeciem circa pa 
rietesetia nafcentemradice rubra infignitaio. 
obferuaui.SecQndum Galenumin piimo or 
dinecalidum eil , fn terrioiiccumabfq;.acre- 
dine, &morfu. s b, Ad citrach ergo marium 
dabimus.B ii A.Nbnnehodiedidum ei^,eam 
herbam, quam cirrach, vel citarachappella- 1^ 
tis/colopendrion,veiafplenan efle ? s £. Me- 
moria exciderat : verum ea ^ qose nonc fcoio- 
pendiium appellatur,qao loco a Diofcoride 
tra<5taturrB r A.Diftam eftetiama Diofcori 
de pbyllitim vocari.s E.Inmemoriam venit. 2,0 
A d mezerecn traieamus.B b. a .Nonnulii £il. 
fo,me2ereonA laureolam confunduni, acU 
vnum tintjcum duo»6^'.iogediuerfaeileopotr 
tcat.'qiioniam Iaureola,qua£ daphnitiseftjla- 
ftecareatjmezereon eo abundet , vtilli Ara- %% 
besimponuc. Vnde Serapio,& Mefue de me- 
zereon Ioquuntur,& ncn eodc modo, vnoq; 
capite diuerfas antiquorum Grxcorum her-- 
basaiifcei. Naai Diofcoddes^^ Phciusi^ha- 



Z<iZ B R A S A V OL V S 

jnsebeam ,& thyineleam duas herbas faciant, '. 
vt vere fantrbi aurem Arabes vno in capitc i 
adeo perturhantj^ confundunt^vrquando- i 
quechamael3£3e, quandoque thymebeae vires, ' 

5 . qaandoq;defcriptionenivnius,quandoq;aI i 
terius mifceat^vt re v«-a duas herbas vno ca- : 
piteconiunxerint,tamen in medio ferecapi- : 
rfsmezereon duas fpecies habereftatuunt,vc [ 
hoc manifeile coUigatur Arabum mezereon i 

lo efle chamaekam , 6c thymekam Diofcoridis : 
ac Plinii.Ex hisverbis in hocmote varia col- 
ligeSjvbi ioca peiroia videntunex chamaebea : 
fo!ia,ex thymeb£afolia,& feminacodas.Me- . 
zereoaa Polonisvilczeli^fco vocatur. Ad quar i 
tumordinemperu^nit,&cah'ditatis&ficc£- ; 

IS tatis.SE.Ocymumcaryophyllatumoccurrit. i 
h K A.Kaecduone fant>ocymu vnum , caryo- i 
phyllatum aiiud,vel vna res,quae toto hoc no < 
suneciaudatur?s£. Vnafolares,& et^m no i 
tifsLiia.B R A.Neadmira£ioneafficiaris,quo- : 

2.0 niam pharmacopolasnouiherbamcoihgea i 
tesnomine caryophyllatam;nunqttam enim : 
apud antiquos ocymum cafyophyliatum ia- 1 
ueni.Diofcorides enim oc7mam,& rwti^^m- i 
^W,ideft,ocyma{b:un^&ocymumaqnaticu i 

a5 fola traftat . dic tu quo ozymo Cvel ocymo \ 
per c,aat z,fcribatur ab //<»//, quod eil redo* i 
iere,gfammaticis^uracfit)inofiicinisvtimi. : 
ni?$fi.Qupdpa^immuy«:esfuprafaieftras i 

in 



D B S I M P L 1. M E D I C* 2<5 

in fi<^ilibaspkGtanf nigrum fcmen Habens, 
caryophylli odor^m reprsefen jans.B bl a JFer^ 
ranenresmulieresdaasrpecies habeat fb pra 
feneiiras^lterairi flridiora lolia ^ alteram la- 
tiora habentem. s e. {d eit, quod iatiora fblia $ 
habet,balilicain<ii61:um, ab cdof ebafilica di 
gnum sa A.Tamea Serapfoocymum caryo 
phyllatum ex fenteatia liaac Ebenambram 
folia ftricUora habere tradir.s e Ira a pud nos 
vnus eftB n A.Semen certe nigrum habet, Sc ^o 
odoratum ,fed non caryophylii odore(nifi 
oliadasme decipiat)ei^ tamen vna fpecies» 
quaecitru mire redolet: ne in moiibusipfum 
quderas^cQm in omni fere domo Ferrariae fit. 
Soium fere inter herbas calidifsimam aquam ^ 
expetic,<Sc ia meridie^nobifcumq; veluci ani- 
mans moratur,edendo efl,ied vifui nocer.Fo 
iia , 6i femina habere oportet. Mira vero dc 
aded iogens cotrouerfia ia Plinio, Sc Diofco, 
rideeft, vc akerum ipforum errareopus ilc. to 
Diofcorides eninj inquit, Si a fcorpione viil- 
nerentar,qnx ocynium comedere,incoIume$ 
eiiadere.econtrario Pliaius lib, x x. cap.x 1 1, 
Si quis ea die,qua ocymum comederit,^ fcor 
pione pungarar.non pofl'efanari.ni{i qqisdi ^-S 
xerit ahorum fententias referre.s E.Eft inex- 
plicabiliscontradiaio , qnieforte per varias 
ocymifpeciestolIipofler,ii iliorum fentetiae 
ianeniatur>qiua ^lmo r^fejutur, b r. Alind 

eit 



i$4 ' ^ B -R A s & V o t y 5 u 
^limlus^othoribus4iim£nea»qupmaDK5- ! 
fcorjdes lac proaocare traiR. Rliqius v€ro i 
^odek^sD^i^liiDitor^^iais^jejcaaga^quoq; i 
la&is prouea taDus e. E>iorcori<les forte per : 
5 osfamptuaiinteIligit»wi£6addit,Et2egrein 
iiomacbo motatuT. PiiGKJs vcro ataiiifece i 
appoutt. Qu5cquid.fitvmiror U3axiine cur : 
Djofcoridesia fecudoIibi?o4eocyp&o,^uar : 
< toaatem de o<ymaftro tra^ueriti cam ems 

3P:<:oiirqetudo fit co^natacocrgeriaribasm^e- 1 
4re,7tde met^^^cmieQthaftra vuo ioco fecit, : 
M n, Idapud Diofcoridmi perpetud no repc 
ritur>quippe quidethyaioiavnolibro,de : 
^itbjrmoiaattero feripierit. quaui$ml*bri \ 
^ praefeioueeosreprebeadatvquiordiiieiite- 
rarum fequuntur, &cognata i fuis cOngene- ; 
ribus dfadiut. Tanjen vitio fcnptoru potius : 
fadum arbitror , vt ia Dioicoride nonnulla : 
iuaailocaeuariet^Cum \^dPliniuj<SfDio- '. 

i^ fcoridemconciiiafHyqaddalter parps,^ter : 
extraexplicuerit,nobngeaGakaodii1en* ' 
tis^ai in libroxle fimpiicia medicamen torCi i 
ficuitacibuSvOcymu per os fumptu non dige i 
ri,imd digefHcmioSicere tradit : a ver6^ • 

M piafiri modo ema ponatur, digrf^ionepro- [ 
carat.bkmnu!Ii verdkxanlmaduertaites, : 
qi^ vno inlib.deocyiDO,inaliodeocyma- 
fifo loquauur^volueRe in quartoEbro n^io- : 
gddeocymc^D^offmdem^f^co^mptu ; 



t> E S I M ^ 1 I- UB D I C t^ 

^^frevocabulam,& legi debere echmaideiiy, 
•qtuadeechiofupra locamj^erac, Ab hisaate 
dillentire cogor^tu qoia nulla herba^ft^cus 
«chinoides vocetur:£um «^uiaocyraoide Pli- 
iMusitapingit ,&eiasvires,vtI>iorcorides 5 
ponit : tum quia Gaienos in libro de fimpli-^ 
ciom medicamentoruni facukatibus,eadeia 
jDcymoidi elargirur, qua: Diofcorides fuo 
«quar^libro, A Germanis Bafilica »raut,ac 
£herbam^baiSlicamdixerisi?oc3tur,a Polo- ^ 
niszolca bafilk, a Venetisbafago,aCreteii- 
.fibus vuigd bafilicon chitraton , ab Hiipanis 
aiIahaca.Gal€nusodauo deiimplicium me- 
^icamentorum facultatibus, facit iUudcaH- 
dum in fecuadoordineA^umxditaterecre^ M 
metitiahmnida s e. Bardanafequitor .b k a. 
Quo vocabulo vteris?eaae eft^quam ex fitni- 
Jitudmectim equorum vnguibus, vngulaca- 
lialliiiam appellatis ? s£ N.Eaquidem eft/ed 
potuit etiam afinoram VDgucs imitari. b r. ^^ 
Ideo & mulri afinina vngulam vocant. Imd 
Germanum nomee,quo haec iadicaturjafino 
alludit.s E N.Qupmodo afioor b^k A.Qupnia 
ipfam vocat efelshaCac fi dixerint afini vn- 
gulam. s E J4. Honeflius tamen eft , ab equo ^^ 
magis^quamabafino nomen fumere.B a a s. 
Iftudad rem nihil , vei ab afioo , vd ab equo 
nomen ducatur.Cur illa in motibasquasris» 
cum ierraik ^buodet circa aquatum icaie- 

bra% 



-i^S B? RA S A y O I, V $ 

braSi& aquofc lodsiadeo vt rec&iorcs roul- 

ti nyrophaeae ipecie arbiti:ad£nc, quam fuo I 

cormptovocabuioftenufar terreftreappel- : 

laruar, se n, Syut etiaoK^uifar&ramji^cio i 

5 aa Hebr^o vocabulo » vel Earbaro eam vo- \ 

centB K A. Imo Laaaam ^^^ Haro ab autho- \ 

ribusfoliis popali comparatur :antiqoi verd ( 

populum Farfarjimj dlic^ant. a'. Jyioicondc : 

bechion,ai<:omaais^a3^kgo,ouoniaEavehj; ! 

10 mentifsime .tufii. faccurrit^appdktunHoc : 
autem ei^ljfi perio&ndibuliim futpusfafdpia 

tQT^Sc <3cuoi:etur.Prop ter^ apu^ Gerinaffl>s t 

aliguos brand t lanich appeiUd foler^ fidi i 

xerintl3ppa,quaea<icoffibufUaaeni<ianda i 

2 s cft,vel lappa combtiftioni apta. Recetes mcr i 

did ea proanriquatnfsi vtnnrur , cunj aban:- : 

tiqnisfolum fumusgluriretur» aGaUisgiute i 

rons,a Polonis lopian dicitur . Fol^ dc radj^ ^ 

c^s feruare conueniet/ed hpc Ferraria; agesu ! 

zo Bardana cah'da , &,humida ia pxijao orcfine i 
efi. Tamen Galenus fcxto fimpHcium notai 

cdm ficca ef^^criorem eile, s e N.Capilli Ve- t 

nerisfequutur. b s. A.Poft^»^ E.PoIytrichon, : 

calitricon,adiaton.3 a A.$ifie.nam vos phar : 

ZS macppolae rem ia duasfpedestancumdifiia i 

ftam , in quatuor diuiSftis ; nomina folum i 
diuer fa fun t. res ipimmerea cnim herba>q«« 

a nobiscapillus Veneriididtur,aDiofcoride I 
adiantu appellatm:,quoma madefieri nfipa- 

teft I 



» E S I M P t I. M E D I C, 2^^ 

tcff etiaa^ua afpera. Que tameefiefiu ^e 
rin voieas/al/mn^flecomperi^deo podus 
ex puteisj^aos coronat,^ propter id madi- 
da Jio efi , vel qoia nttoqoamattiogit aquas, 
idnomefuiiJpfiiiearbltror.A^Roinamscin % 
ciimalis, ^ terrx capillusdiritur. Cincinoa- 
lis quide ob cincinnos fecudualiquos, id €& 
inciforas, {ed magisarridet ad capiDor u cin 
cinuos. Ide cu polytricbo , 8c caliitricbo eft. 
Sunt h£c ^uerfa nomina k variis efe^ibus lo 
impofita.napoiytrich6»id eft, multastricas, 
hoceft^^r^llos lacies,callitrichoo>id eilj pul 
chras tricas facies.Vt^te reipfam aptius xn- 
telligaSjVna herba eftadiaaiton,in duas par- 

tesfeparata.Vnaproprieadiantudiciiur,deiS 
qua priuatimvno capite Diofcorides agit, 
foliamagisalba,&conadro fimiliahabes,& 
iogiora jaltera parsa Diofcoride in fequenti 
capite fcribitur , & trichomanes a ppeiiamr, 
fofiahab&filicifimilia, tenaia,nigriorapri- 20 
m6,& breuiora.Hoc proprie callitricho dici 
tur,ex tri«aru paldhritadine,quam &dt.VGs 
phannac6polglioccommumtM5mine in his 
duabus herbis vrimini capillis Veneris.Vnde 
apud antiquosatithores fdum adian^im,& %% 
trichomai^^ velcalUtricboa inu^untur, 
vt patdsit, fi Theopbraftum, Diofcoridem, 
& Plinium l^eris : non autem quatuor fant 
ierbje,vtvos easfecitis fupradi^s aomi- 

r 



i^ B H A S A V OL VS^ . 

Bibasappellacae.B3mibIavoce»&noreijp& ' 
difieatiant. Ideo muUi pharmacopoiE ^l:id i 
qaatuor herbas oflaidan t^qunoJ du^ tatum 
fint.Tamequacuq; fpecie accep^is» eafde vi 

% resliabet.IdeoFefrarja;mputeis,fontibus, : 
paluiiribuslocis^ymbrofis^ ac ham&ib* ma 
ris eam acdpito/qu^admanus venerit,& ia ! 
Bononienii iolo maxima copia viret^^ Ma ' 
tina2,ac Regii Lepidi Jerrariae tamen tricho [ 

io raanes^d eft, ea fpecies, quae fihc: fimilia fo- 
Ik habet,copk>se iimenitu?, Ramo$ tantum ! 
haiusherb^feru^fs^AuenearabHiipanisdi i 
citur,noaoainibas tameJta iquibu^aO^ ! 
manisfra vvenlur dicitur,ac fi dixeris foemi- 

J$ nse crinis , quaiiis alii Germani maurrautea i 
(fed falio )3ppelLarint:quoniabcc r»ta m ura i 
ria.a prxdidis herbis diiierfa eft. Gallietiam 
pharmacopolar.illis quatuor , ac 6 diuerfa 
iint^vtutar, ita fuis nominrbusappeHaics ca- 

zo pil venercpolytri.calitri^dias^s,^ Polonis 
malki bozci vvloski , & hoc nomiji^ vvk>ski 
appellant 3<:|>oly trfchon , ^ caljifrichon, & 
adiantu.HJE: omneslierKt: in e;jlidicate»3:fri 
gidicate iyaimetriam h?bent:ia (iccftate^ye- 

a^S ro ia primo funt ordinei, s s. Agrirnpniu ad 

. manus veuit.s n a. Corrapto vocabulo paf- 
fim vcunmr. Argemonelegi oporciJ5rS«pr4 
docuiaius,ea£n herbam» qu J pbar-i^ka^opobe 
pro argemone accipiut , yer^^ m^pjip^^ 

efle* 



D E s r M ? E r. M £ D I c. t^^ 

efle. A t yeraargemone apad me mcomper ta 
eft,tsmefu:aru ipera,vt illam inter alias her 
basoftSciamasinanc ipfam diiriitterequoad 
sb aH<jao oculaia £de inneata ilt.s E4merim 
qmd agendum eft , fi aii^ufs medicus arge- i 
monen indiceret? b n a. Adteonerem ipfutu 
lunc htrbamnon haberi.sEXIamaretille, 
Vis tu me docere?haEc,efi:,Sijs Mineniam in^ 
fif uet?3i R. A.P!acidis verhis iterii adinonere, 
ezoransvtveriratemnofceretenters E.Tiic r* 
altiori vocein£lFeperet,conaicia fineordine 
iBirceasA' deinceps m^m offidaamdefere- 
Tet.B R A.O pefsimum genus,ignorant^ & id 
Jiofcunt , tamen fuaignorantia obfiinatidi- 
fcerecontemnunt, & potiusmeris nugis con i^ 
fenefcunt^quamab aliis ^Cc^e veKot,aut 
faltem fe ipfis verf ratem z>ofcere conetur. Si 
pbarmacopola effem, & hoc mihi accideret. 
tales yiros derdinquerem , iaberemq; ahara 
offidnam qaaerere, 6c ibi quae Iub€r«5 1 indi- i^ 
cere : quoniaui pro re, rem alteram vendere 
noo iicet.sE.Idageredecreui,& potiusfahi* 
tis animae tribuere , qoam paruo lucetlo, 
quod ignauus , & pene infcius medicus , fe- 
nid,autbisad fummum inanno codonabit. t% 
Hisautemomilsis,adfpicav«iamus.B k a, 
Iterum ad flores tranfis. s E.Nihil refert.nos 
ipjca Dardi,& fpica Cdtica vtimur.B a a .No 
-mmani infcitia , Sc te,5rTecentes ita loi^ui 



%€<i, B BL A S A. V OIV S 

coegit.Nardus abfoliiteappellatair, & nar<H ! 

fpica,qux ia monte Indiae oaicituritamen ia : 

Indica 8c Syriacam ab authoribus diuiditur, i 

qmamonsilleduasfacieshabet,lQfiidever- . 

5 fus India vergete nardus ludica crefcit:in ver 

gete vertus Syriam, Syriaca» Indica mox fd> i 

ie Gangeticam capit><juae prope Bumen Gaa : 

gem nafcitur : nardus vero Celtica in Gallia» 1 

d: in Liguriae alpibus, & inHiftria viret.Ha- 1 

lo betur dc terua nardus ex Cilida proprie , 8c 

Syria,qux motaaaappellatur. haec elljquacx • 

habemtjs pro maiori parte, Nam Veaetora ; 

nauigationes Akxandriam , & Alexandria I 

yenenashancferuat:exCiIiciaeniui&Sy- : 

XS ria fadle Alexandriam ,& pedeftri ac nauali ; 

icinereferutur.EtiamexCyproinfulaafier^ i 

mr,& funt radices ilbe nigriores,non quae la i 

teuni coiorem habent. Ne igitur in his mon i 

tibus nardu quxras^fed V eneciis fpica,caule» i 

2o & radicem emes : quanuis & ip{i adulcer ent, ' 

iubeo antem radicem $c caulem anere,quo- : 

iiiahaecapud antiquosauthores, vt Diofco- : 

xidem , ^ Galenu magis ia vfu medico fon t, ; 

quam fpica ; quippe folia abficit Diofcori- • 

25 <ies. Ad nos came fpica ipfanon defertur,fed I 

radix^nempe capillamenta ilk,quae Venetias ; 

afieruntur,^motanaenardiA' Syriacxradi- i 

^esfunt.Nam&:ex hacregionefidlisieftia ; 

Alexaa4namA^ptiaccelEi&SE»Dicrico- ; 

xides ; 



rides inquit montanam narduniv neq«c cau» 
kaj,neqi fioretQ, neque iemen ferre,& nigra 
habere radiceiD»B r a. Qmd hoc adrem £^ 
cii^ Kadix ad nos affertur , non caulis , neque 
£os, neqv remea> & in vfn medico radix acci- i 
pitur,quaenigraefl.sE.QuumdixerisVene- 
liis, & Fezrariae vtranque nardum haberi , dc 
Syriaca, & montana, id eft, haruherbaru ra- 
dices,quomododii^inguuntur?3a A.Qnp- 
ciam radices mon tai>3e nardi nigrae funr^Sy- lo 
ria«e vero lutex. s e, Idquod veadimus, fpi- 
ca non eilr b r a. Non quidem^fedradix,^ 
capiliamenca illa.qux vides/adici iiihaereat, 
Sc per ipfa veluci per manus terrae humiditas 
ad radicem crafsiorem trahitur,& per toram i% 
herbam defertur:aliad verofunt {pca.y3c 
flos, quae ad nos non a&runrur. s e. Tamen 
ad oculos fpica videtur.B r. a. Et hocaGale- 
no notatur in primode AntidotisUbro > \hi 
fimpUcia theriacen ingredieiia examine per-- to 
pendit. Dicit enim : lubet deinde Androma^ 
chus Indica nardum impoiiei-e , quam ex co, 
quia fpicaefiguram imitetur ^nardi fpicani 
nominaiit,quanuis radix fit. «ec mercatores 
illam portare ftadent ,quoniam maius la- if 
crum ex radice , quam ex fpica fadum : cum 
taixien fpica in re medica,& odorameittis va 
leat, imo pretiofom vngaentam ex fpica aa* 
tiquittts fi^bat a Galeao fieqaeater fpicatuai. 



auncapatamv^uo Mag(klena Seruatoris no 

ilri lefa pedes iaunxit. Eftq; error m iacris : 

licerts , vbi iegicur VQgaentuia nardi ^iCxicu i 
^uein^rrore Vaila corrigere voles sardi fpi 

g cati iegit, quom potius fpic*e nardi, id eft^ex : 

fpica nardi l^geudu dTer. Radix tame ea efl, > 

quam oetenVpartibus pr^ruQC autbores. i 

tooquuoi radix excauatttr,puiuerem pro h i 

uandis manibus fcruard iuhct Diofcorides, : 

10 adeo radix odorata eft : Bc Gaienus radiceia ; 

mrdi £ncMc^ io libro de Actidotis, ex iimiii- : 

ladiaeiiardi fpicam vocari dici r.Ha:c de nar ; 

do,ve!,v£ vos dicids, de fpica* Nitlia metem i 
veDifler,Ligures v^^ Celticamiiardiim ha 

-JS bere>tamen loco eiusjierba didcz a nobis k* s 
uandiila vti , exjqua & nardinum okum pa- 

rant,id eiTy2d,quod apud vos de fpica appci^ \ 

latur, tameii lauandula , a nardo iongifsime ' 

dillat, Sc qiiid fit igaoramus, nifi iilam pfea- : 

XQ' donardum vocemus.sJE.Cuiusefrtemperid : 

nardus? b k A.<ialenus oiftauo de {im|^. me^ : 
dicam.faculrat.iB primo ordin^ calidam efli 
iudicat^& ki fi^mido ficcam. At tanti, tamq; 

celeber-rimivirivenia dicemus , cikn abfque ! 

afc| ratione,redfenfufoIodeprehendaturnar^ [ 

di caiidiras, noo poffumaonfentireefleia 1 

iecundo ordinecalidam, & in ficcitatead tec : 

dumperoenire^veladfecundemcQmple- ] 

^m.Tui^dexdlo.Nobi56tisyidetiirte I 

annot i 



smnotafle, Sc ledoribus tanqaa digito oilea 
dille , gui recto-iaQidokxcperpeijdaat. s e. 
Omnes tameita femiuat^tam Arabes, cuara 
Grm,&:LatiQj recendo^res.B B.A,Quoaiam 
©moes ex vno Galeno accepere. 5: r em inte- ^ 
liusnon confiderarunt^s E.polinm feqtiitur. 
£ R. aJd planis 6c montibus ha:c Jaerl>a repe* 
ritar. Dioicoridesin vfa montanam eiiecea 
fet. s E N. Imo Sz nos fcmper montanum po- 
lium qosrimuSj&montanovtimur.B K A.io^ 
No habet hominis eani folia, vt noanulli pu 
tarunc , iQd in fum mo capitulum pan; m ka- 
hQt cano hominis capillo {imiie.In Boaonie' 
fibusmodbus egregiecrefcit,& pullalat. Sut 
tamepharmacopoiiFerrarije^quipropolio H 
aiteramherbam fumaar, quum notifiimum 
^t apudnos polium, Sc vulgar-e. Leonicenus 
iaepiitola ad HermolasmBarbaruin Piinii 
errorem oilendit,tripoiium cum poliocoo- 
fandetis. Totam herbam in his nK>atibus B^ zQ 
ne radice> M cum floribus, & feiainibus fer- 
ua. Eius nomenforucum efi eac fimilitudiney- 
quam cum homine caao habet. Vad e herba 
ca muicoriim flipitum ,qua aoitri pharma- 
copoLe vtuntur , polium non eil. s e n. Non H 
omnes taaieo illa vtuatur.nam ex Bonoaieu 
iibusmcatibus pohu ver um habere coiiihe- 
uLbx a. A Polonis kapayeaipoIey,a vuigo 
Cr0t^4£udoixaidii4iatar« Eiiiafecudo oit^ 



Z6^ B K A S A VOt VS 

aiaecalefacientiu, & in tertio deficcanti^m: 
isecqi perfe^te lunt in minori polio. s e. Ad 

paftoris virgam accec^mus.B; ^ A.Vnde kec : 

herba tale nomen fbrtita fit ignoro , nifi es ; 

5 longis virgiSjquibus cardui ad poliedos paa l 

nosinfideat,diaaii£,vtpa{loresfortevnara i 

exhis virgisfumemes,^ aculeis nudantes cx i 
parte,qaa pofsit manu cap i, reliqua aculeata 

parte gregem ducant. s e. De eo nomine in- i 

jo cer tas fum. at cardauro effe uo dubito : quo i 

aute nomine ab antiquis diceretor ignpro; ( 

B K A. Apud Dioicoride»&antiquosGrgcos> i 

dipfacosefl:licet firopliciterapudipfumica ; 

limoscarduusabaliquibiiscredatur.Roma ; 

^ ni iabruro Veneris^ut laaacrum Veneris ap 

pellac. Notifsimaherba^&Ferrariaeftequea i 

tifsima. Radices feruare oportebit feorfom» : 
& folia. Habet etiam echiaum , ia cuius me- 

dio vermicuius nafcitur ad quartanas viilis* i 

io fi Diofcoridi credcre fcs fit. MarceUus dia . 

vermicolu illum obferuafle,at nunqua vxdif- i 

fe fetetur. Ego autero certas fum nuquam k i 
Marcdlo obieruatu efle : quum nulltts erra'^ 
re pofsit , quin in autumno inoeniat > quooi 

i5 exiccarimcipit, fipermediiiechinasapena. ; 
tur . V^micuIttS albus eft , qui per cauitatem 
echini dimoaetur,5i in caudice tranfit. Hye* 
xae etiam videreUcebit, antequa pr« frigorc 

Baoriatur.Qauverdk^uspaflori5virg9du-. i 

plex ( 



D E S I M P L I, M E D i C. ZS^ 

plex genas reperia tur, 8c eafde vires vtruxiq; 
habeac,quockuq; rei-uabjs,nihiliiiipedier. In 
Ferrarieiifs agro xd, quod breuiore echinum 
habec » vberrime nafciEur^quo pileay & paa- 
nos expoliaac. A^ Gallis ena fere noilro no- % 
mineappeliatur vergea pafteur.NeapoIi dL 
cicur cardodepaoo. Polonisfczotki eft.Se- 
canddGalenu v i.de fiinp.med.&aikatibus> 
211 fecudo ordiae {iccus dipiacos eftj & in fe- 
cundo frigidusrquauis a recentibus ia terrio la 
ordineff igidus,& iiccus podtus fir, s E.Lupu, 
lusoccurriCB K A.NoainueniapadDioico 
lidem quo nomine lupuIasappellaretQr.Hi 
enim aberrant,qui corrudadici volut. Ham 
corrada folia capillamenti modo tenuia ha^ i^ 
bet,quibus caret !upulus.Nec bryonia eft,Ii* 
CQt eadem folioru forma decoretar. Verum 
Plinius de eo tra£tare videtur, & lupum iaii- 
darium appellat^quonia fupra falices,& reli 
qaas plantas repat : Sc ideo noftra materna 20 
liagua luuertice,qaaii lupus verticias,vel fa 
lidarius lupus vocatur^ vtpotequi circa res» 
quibus inhacretjvertatur.Herba eft Ferrariea 
tibus notifsima,quaiicet in Ferrarienfiagro 
vbique , praefertim circa fepes , & foueas ia- 1% 
aenire , & quaaos co&a, dc crada in aceta- 
riis oleo ,fale,& aceto coaditisvefcimur. 
Elores & herbaferuaadarnecpraetermittea» 
dje radices, <iu« caUdac> & aperitiax foat» li^ 



tSS fc R. A S A V O 1 V S 

cetuomiullifrigidumeflelupuIucoiifteDdc^ i 
rinneft caiidus in fiae priaii, vel iii priRcipia 
ibcu^H, & ficcas in primo* Fk>res in illis locis : 
plurimum vabDt^a qmbus vmu deefl. Nara 1 
^ exipiiscompofiticmesquarda paraot potui : 
aptas^quas fuisidiomatibus ceruiiias,medo* ' 
nes,byras,2itaveappellac5in quem etia vium I 
lierbaferaabamr.s E.Reperitarneapud Ara- ! 
bcs,quum Grseci de ipfo ioca d no fiot?3 r a, \ 

jo Nonira fimplicicer dixiGrsecoslupuia prx- : 
ter iiile, quoniam receutes Grxci de eo verba ; 
fecere : imo & nunc vulgo in Gypro bryoa 
vocai^, & Hcrmolausin totaGrscia ita ap 
peOaritradit.NuBceiiam Aquil^enfesru^ i 

J5 d bro£candulam>quafi bryon fcandilem vo<- 1 
cant.EtitaCremonasdicitur.Apud Arabes ; 
ctiam fubaominevolubilisinueniturHifpa I 
niluparesypraefer^m qui Luficama habitant. 
Galii ombeion, Germani hopflen jf oloni 

ato cbraielappellat. s e. Carduus benedifi:us oc- 
currit.B k A.SimonGenuefis logedeceptus 
eft, qui carduli benedidu fedu minus elie ar- 
bitrator. Deceptusautem eft,mciudice»quia 
aDiofcoiidefedummimiscarduasfemper-*^ i 

Mmm, appdlatur ,4deocardoum benediftum : 
^c bac coxu^ura exiilimamt : fed ita car^ 
^usi^eaed^tisfmipermuom t% vt ro^ eft 1 
kduca. £t quanuis pafsim m Diofcoridis 
<fxcmplaribttS Gtm^ c^dim l^pariuuas i 

loco , 



D E S I M P I r. M E D I C* ^Sf 

\oco fedinon fiCjtameGeaaenns in fao con* 
texta ira legerat, quemadmodum & Hermo 
iaus isftjro habuit. Sut vero plares cocextus» 
qui ioco cardui ieiijperuiui%.4i*rirs^T£f ^/jSij?, 
id eft;hef baCemperuiua legur, v^ £n |>Iariba$ ^ 
Grxcfs text-^s videre eft. Verum vno erro- 
re no contetus Geaueiifis/edam etiam fene- 
cioaefacit,&^igej?6, 6c mflagim'sfpeciem. : 
qujs qaantua verodiicrep£t/uo ioco oftea- 
demus.HonnalIi hunccarduuchameleoncis lo 
fpeciefecerunr.Ego nodum habeo^aid cer- 
ti dicam.In Ferrarienubnsherbi^ de i^{o c-o- 
piofe fcribem us. I^c £or es jherba,radices ,& 
iemfnacoihges , quacomnia variissegritudis 
nibuscoferuc.Gaiiinoflroferenominechar i$ 
don benio; VGcat,Neapolitani fenefceSjVene 
ti cardo faa:o;Polomoftropeli CalidDmia 
fiiie iecodi, <& iiccum ki tercio ordfne iadico, 
SE K.Thy mbra fequJtur.B aA.Ivluicaeherbae 
funCjGuaramcogmcionemapud omnesau- 1#- 
thores difficiie viideo:, tliymbra fcilicet /atB- 
reia ,cuniia. Geaus herbae cftcunila , famreia 
cuniiae £^^ciQ^ , quae & thymbra. Aitera verd 
hortmfis dk , aitera agrefiis, Si Coiameliaia 
coiiderafe voluerimus pecuMari Bomine ^l z% 
ueftre thymbram , hortenfemfatureiamap-. 
peliat. Notifsima herba eil,a noftris f(Ksa:c- 
ao , qaa£ viceiinapis4i^ ,ab aliisfaaolezo 
carruftorQcabeio^^nafif^tuimeMiruse^ ^ 
-^ apui 



4^5 %K A S A VOLVS 

apud nos m acetariis>& innnfiibusliums Bcr 
b2evfus.Sunt &q«ifolo pauemaiidant. nam 
nomen forte traxic,qma faturos reddat. Fer* 
rariae in tenuibus > & afperis imis crefcit: 

< vbiq; tamen ab olitCKibus feminatar. Sylae- 
itris ad omnia medicamenta efFicacior eft , v t 
de omnibns fylueilribus htrbis Galenus tc- 
ftatur» Hortenfisincibismelior : quia inten- 
fioriilla acr£ixK>nia caret, Huius her bae, prae ^ 

jo fertim domefticae ,admedicum vfom ramu- 
ios ferua.fec ftint , qux de thymbra concife 
dicenda erantjfpondentes omnes cuniUc fpe- 
ciesalias advnam oftenfuros^ ApudGerma* 
iios quofdaquenel , apud alios cunel dicicur, 

j^ vt a ferpyllonomendufifielle videatur, Cu- I 
nel autem a cunik corruptum fit, & iatureia i 
faturei,&PoIonic2ambrdiaint,CaIidam»& i 
i3ccamintertioordineeflecenfent:fedadda i 
in tertio intenfe,vt finapi fexecoparetnr, s e» 

^ Burft paftoris occurrit^B. A,Haecbarfa aded : 
tenuiseft,vtnihiIhabeat,quopaftoresvifii i 
dac^e ppfsint, Tali autem nomiiie appdla- ' 
tur,quia foliiculum habet^n quo femina con ; 
duntur, burfac figuram repraefentans. Non- ( 

1$ nuUi eam thlafpia Diofcoride defcriptadle \ 
caifent,qttoda Komamsfcandukceum, vd 
capfeUa, quafi fcarfeliam : vnde & nos vttlgo I 
icarfeUe^ vocamus : reaute vera thlafpi pro ! 
p4rtehaiciwik^q,uadrat)fiDio£:oj:His pi* 

aur 1 



fturam confider aniusrquk hmiis , 3c exigm 
herba eft,folus anguftis^djgirali longir udin^, 
in terram veriis,in iummo inciiurjsdiuifis, & 
niodice plnguibus^ caule tenui duorum do- 
drantum altirudine, paucisia eoadnatis , & % 
circacaulemfruduiu lammomodice lato, 
ia quo exigiulemai eft cafhirtiofimi!e,di- 
fci vel ienticulae vafis effigie , & veluti infra- 
6tum, vndenomen accepit. Flosilhalbusin 
femitis, fofsis,fepibus , Sc circa domos nafci- lO 
tur.Semen habet acerrimu. Omnes hae codi- 
tiones burlc paiioris ^uadrar^ videmnSume 
tu herbam ipfam, quse prope^ii^&prcdiftas 
conditiones illi qoadrare aduerras. s E.Miru 
in moduconueait:tamepriQsaudiaera,£hla^ i$ 
fpi eam herbaefie, qu^ a Ferrariennbus vin- 
cetoxicudidriir. e k A.Noaunquam thlafpis 
effigieviacetoxico coparaui, ftarimqjdiaer- 
fam eiTepercepi.Nam viccetoxiconoinfmic 
folia digital i longltudine, nec ia f ummo inci ^o 
furisdiuita.nec in terram verfajtiec pii^uia, 
imo ariditarem quaadoin prae fe terre viden- 
tutmec feme eft difcingura, ^ multa alta via 
cetoxico defuat,xhiafpi tameabaathbribos 
attributa.sEi^.Thlalpiigitar buriapaftoris ^ 
erit.B a A.lnclinauit <juandoqucaaimiis , fed 
magis inclinafiet , li irolia ia fummoincifuris 
diuiia baber«t;habet autem incifoTas in me- 
dic^: 6c£ femeajifci forina in%aire^^ 

^uod 



iyO BRAS A votvs 

quoi rotutidum e^,6c rubram, & ^ com naw 
iturtio fimiiitqdineijKjuaodaai pofsjderct, 
Scfemcn acerrimiitaeffet. Qmjmvero Ksee 
omnia dilafpi infiDC, & defint havik pailoris» 

5 BopofrumiadudvVtnoilrapailorisburfani 
iHlafpim Diofcoridis arbitrcr ,6cfiinbur& 
pafions multae notae inueniatuf,qu£ifj thla- 
fpi primointuita reperies.Collat autem lier- 
bam effe qualitate frigidiori infignitam.Ne 

io illamhjcquaeras,fedFerrari£ [emim^ &fo- 
Jia coUigitoi^Iucqaaeiiam fit apudantiquos, 
i ncer ms fum. Ali« fer egemcs aoftrum vuU 
garcnomenimitaatur.na Galli boarieapa 
iteur,Germam defcheikraut, id eft,marfupii 

15 herba appellat^ Polonis tobolki dicitur.s e, 
-Adfcabiofam igimr accedamus.BK A.Eth^c 
vna eft ex iUis herbis , quaeapud antiquos no 
r^erimr.NoilripharmacopoIae profcabio- 
fa herbam colligunt , qua pro verrendis do- 

io mibus Feirarl^ vtimuritamen vbiq; jn Italia 
non eft hsrum fcoparom vfuSjidcoapodnos 
notifsima, quam ita Her mola us ia flocbe de- 
fcrjbij, haberefolium eracac hirfamm/edno 
torres acalds,floriscaeruIei , qua fcop^ fiut. 

25 Non defuere tame, qoi noilram k^oiofam^ 
itoeb«ipiofcoridis eOeceDfqeriiit. Verum 
quia Dipfcorides iloeben non pingit, per 
ipfuman nofca fcabiofa flcebefit,nofcere 
iion poiTumus :propterca adalios aatborcs 

coof 



^onfogTendu,ThcopLrailufciIfcet 8c PHmij. 
PliQius iiaxj.ca jcv. ftcsben a quibufdaphleo 
appellari tradic , a TBeopfararto pnmo de 
plaDtarQm htftoria fumeas. Si igitur phleon 
a noft ra fcabiofa dii&rre probamas , Sc ftoc- % 
bea fcabioiam uon cfle probatam er k.Theo 
phraftus primo de plantaruhiftoriaftoebea 
inter fruticofa coamnerat, & quac carnofQm 
fohu habeac» quale fcabiofa no habet, Coflat 
^ciaapad Plutarchuinfecundoprobleraate, lo 
phleon inter paluftres plantashutBerari, Ei 
Iiacenim antiqui toros cohciebant.vnde no- 
meaccepic : quia antiqui ftabe vtebatur yrp^ 
'fftJikJlxi conciedas, id ell-ad toros parados, 
adeo kntorebabebat : noftra axitem ^abio il 
ik lencore caret,f m6 apprime frangitur. Ke- 
rodomsedamteltiseft,ex ea antiquitusve- 
ilesparari. EtTheophrai^us fexrodeplan- 
taruhiiloria, inter aculeatasnumerat phleo» 
inter illas prsefertim^qase folia habent fecan 2X> 
4um i pinas, vt tribulos:haec vero noilrae fca- 
biofae non quadrant. Imd & Psafanias e^ 
cafieri retia fcriptura reliquit. quae noftrac 
fcabiofe conaenirenonpoffunt. Addef^os^ 
bea adikidoriam vim habere , rcabiofam t% 
vero minime-Nam ita appellatur , qaia coa- 
tra fcabiem valeat lilcrbeverd contra fi abie 
valerea nuUo authore fcriptumefl. Q^am 
ob rem antiquorum ftoeben j Sl aunc vocac i 

lcab 



^yZ t K A S A- V O 1 V S 

fcabioram, diueifas efreoportebit^vtvo!^ ' 
garis terba pouus <iicenda fiE , quam ab zu* 
tiquis pertradaia , cutaQeis aegritatiiiubus 
ex 1'alfugiaeis humoribus apta. s e. Habkne 
i abas vires, an taium fcabieiaiduerratur?3 R a. 
ReceDtes,qu3edamineptacarmiaa tempore 
Vrbani ponii£cis &da adducunt ^ quxadeo 
iarcitia cppkntur , vt pudeat me referre.s e. 
Nifi *£gre tuleris eametcarminarecenfd»o, 
iQ ytexperiar an mcmoria exdderint: bisemin 
carminfl^us plurimum oble&or^ ka* V t lu- 
bet prcferas^fed cito expedias,s B. 
Vrbajjus per fe aefcit pr etium fcabiorac» 
Nai)a purgatpedus > quodcoprimit iEgra 
H fene&is: 

Purgat*pulmone,!aterisqi fimnl regioae: 
Rumpitapofteroata Jenit virtute probata 
Empiaftrataforis rumpit anthracem tri^ 
bnsboris, 
zo Intuspotatar^^ficvnas^uacuatur* 
s K ASi ftcebes viresconfideretur jeaede nullo 
»Eio4ofunt,quanuisPadeaariusflaben efle 
contederit.Sedmiroradmodam,carin i^ 
carmjaibus cStrafebie valere feriptiinS Btt 
t$ m'fidixerimus omiflQm^fle^quonia -exipfo 
herb^enominedeprebeditur.Tu aute in Fcr* 
tarienfi agrohanc berba colIiges,vbi iagens 
copia viret^cuius folia,& femina feroanda ia 
2>eo.Eodenomia^&aGaUisappdlamrfci- 

l>iof«^ 



Kore,a Cretefibusyulgo ftabrocortho, ^ Po 
lonispolna dnakyevv, alii dryakzachidicur. 
Calida eitiafeciido ordinein medio,ficcaia 
principio fecudi.s E.CaryopliylIata icquitur. 
BK A.Ex radicisodore haecherf)a nomelum- ^ 
p{it,SE.Quia caryophylli odorehabet C vt ar- 
bitror)red caiuscarypphy!li?3R. A.N5habd 
omniao noftri caryophylii , ideft,pulcherri- 
miiiHusfioris,& furnme odorati, qoe in fidf 
libus frequete habemuss E.NiU gra ue fit tibi ^^ 
tlicet.prxter iiitentione) quo nonaineab an- 
tiguis carypphylliisnofler appelletur ^ edo- 
ceas,.?RA,:Nunquaapudan£iquos ipfum rc- 
peri. quod rame admirationedignu ei^ , quu 
dignus jit iUefios, y ta digno authore pin^e- ^^ 
retar.-Iogius enim decepti funt,qui cyanu efTe 
arbitrantur.Na cyanus ftatim poft rofam fe- 
quiturmps batifofelam corrupto vocabulo, 
quafi baptifecula dicimus, quia fecantibus, 6c 
metetibus officiat , rctufa in occur fu dus fal- ^^ 
ce,vt Hermolaus in leucoio docer.Na& fecu 
!am veteresdixerefalce. Ad rem nofbam re- 
deutes,no habet etiaodorecaryophyilata il. 
Husfrudus, quoin aromatibus pro codiedis 
obfoniis vtimurrat fuauero odorem habet,vt ^^ 
illefuauis eft , qui in caryophyflo i?ore fentt- 
tMrjVQdeobfuaueoIentwmilli flori compa- 
latur^imo^iQillum quodam modoincli- 
aaiPkriau5>& praefertaaP^e<9ario , eaia 



effe pk^etjqaae ap^ud GakaumlapagiJm tftcf- 
tur, Hfcbonusvirrcriberedt^uk-lagopuiD,^ 
quafi pedllepons. Nam Galenasiie-iagopa 
in iimplicm medicamea^oiuiacultattbns tra 

5 fta r,q uam facuf ta ri s atieo esiccatis eile ikky I 
vtalaiSuxiis probeexiccet:quas virtutesilli : 
artrribiut Pandedarics ex ir.eate Galeni, vt ^ 
con^etvquodPandedarias coFtapto voca- * 
baloiapagaHixit^rcribeaf^feiTe lagoptsin^ i 
10 Qoeixi erroF^ai Geaiien& -^iitiait , quippe- i 
quinauit I^^poB.id eft,pede leporfe c^arjFO-. i 
pbyllatam u6 eiie,vt cerrom $k , ^^afeariti- i 
^mmrh authoi u piQ^TascTo^deret.Diofco-^ \ 
rides rameiGaienos';^^ Pa«iqs eam ho dcfcii* 

TS bmit,nec^tiaai Phmos , fed liic tanram ia fe- i 
getibcsna&ididt.DiofcoridesautemtpyeTiS» ; 
i^ Trfaiir/M^id-cft ,in bortor^siareis^nafci* ; 
tur^G^fataatem^raryop^ayil^atam jfitDdB- : 
tibasi^fc^ j^c&Dkerbaj-qiise |^s l^oris^di- i 
^o cicor,aBuJloikicr:prareperit^rrjJrfterqu4m 

. a <3eriue^qtiiin aiTtiq uo Di^orMe^iftajf^ ! 
vidiSe fat en«: pufilla^abeatefolia ia triaga i 
Lir era £gcqr5 vergeotia , per omnes^f aatolos i 
V trinq; ab^mboSus latev ibus cociniiataper : 

■^S tQim^hvmilemff^mn , e2pan6m per cer- ■ 
rami^^os-ver-oiBalrero Diofcoridefpeciem ( 
a Itera lep^orin i pedis circiimdrca indfi vidi- \ 
mus. Eaiaacetari^verevnnmr^AdjBoflraHi I 



-emteirfanamuR4aiu,& auaiitiam, & ociilam 
leporisvocat»^ (jaam noQefleljigopoip.cer- 
teiciKisiSjOec apud Diofcoridem repe:riri. Si 
alfqua taniea firapudaiuiquos ,eam ^fTciu^ 
jpicor, ^am PHnius Iib jtxvi.jcap. vxu g^^um C 
appellar» quawuis in aliqmbos codicibusg^- 
tbis legatarrhac radices jjigras,6<: bene.oletes 
liabere tradic no autem didtcafyopliylli o- 
dore babere > qaia apud ipfamluc ffosigno- 
tus.erac, fed bene oIere:qaia re veia opisimusip 
o4orsS. Adeadem etiageam valet , ad quae 
iam dida caryopiiylSats, ad pectoris ioquaai 
^Jateris dolores > &:.cruditates iocundo h^' 
pore dircutir, ad qus radfx caryopjiyilatae va 
letrquanuis & ad alia maka ca ryopliyllatss ra 1% 
dicis iit ia re niedica vfus.In bis modbuseam 
cDl!igas,vbi copia e(l,radicesque ferua^d; fo- 
lia.s.^;MaJlus eft ap^id medicos folipr u vfus, 
B ik A-Tu auteriV& foiiaXerua» qq^ad multa > 
yalent.s £.Peincepsferuabo.:aK A.Gaili fel- ^ 
mQndc,acfi fanamundam diserfut ,.eaniap- 
p elianrjGecniam ncgeles kraut,tan quaai ca- 
ryophylloruoi ierba didam ^t.^l Polonis 
lcuckhlc dicitur.sE.ArgemeiKum idtuupa- 
ruui falis habere videturvquo probare nuc' 25 
risgeuefli caryopliyllata ^qaoni^na vjtrun- 
que pe<^ori,& laterisdolosi proluotj, & quia 
PUnius radiculas ilks bom odoris cUetradi- 
4^at. Atigeca vir ibusfumpta raxio,par oi eS- 

$',3, 



i7^ ' B R A S A V OX V^ 

mom&i^ciim multac (Int berbx^qoali facol^- 
tate pr3edit£»tamen eaedem noii (mu e k. a $. . 
Video vbiin nos cauillari potes^cauiilos er- i 
erces,nec pro confcientia res,vt fant,confide i 

5 rasmon equidem diximus geam caryophylla i 
tam e0e»&fortenoncredimas:fediegetibus i 
confideradianfamprxbemus,&qaibuscon* : 
ueniantfimuIoflendimuSjfintqaaecunqrilla: : 
propterea tuprobe coafafa^edebebas^non i 

^^ repreKendere,& cognofcere a nobis id certe ■ - 
non aSirmari* Eteriim non ignoramasex vi i 
ribusargometa non demonftraretaliqaid ^ 
men eft U vires coaueniant, & aliquid fi in o- i 
dore conueniant. s E.Lapatiu fylaeftre feqai- : 

^^*tar,B KA.Pro fylueftri lapatio quam herbani : 
feruasJs e. Eam , qu£ vulgo rumiceappella- : 
tur.B a A. Rumex Latinedxcitur,& lapathum i 
potias,quam lapanum dfcere oportet,(i quis : 
Diofcoridisverbis vti voluerit. Cuiusmul- : 
*^ tae fpecies funt, quae fab capite acetoi^eab : 
Auicenna ponuntur , quanuis acetofa fit vna 
untum fpecm. Verum deceptuseft in ea vo- 
ce i/y, vr malti La tini fecere,quae acutu figni^ ! 
ficat.Acuties autem in aceto m, & per fimih% i 

*5 tadinem inaliisrebus , vtenfisaoatus. Vnde i 
vna tatdm lapathi fpecies quo ad iapore acn* 
ta eft, qoaacetofa , & herbabrafra vocamus. \ 
Alisc quo ad forma acuta foiia haber.qaaob 
rem quoda Diofcoricfefatiuo fimile dicitor, i 

prop 



propnerumexeft^&Iapathufylaeih-e^qaod 
feruatis : quaufs no mulrudifferat, quacunq; 
ipe^ierumaus,quonia€afde fere vireshabet, 
Ferrarifi vberiusaercut.femiQa,folia> & ra- 
dices feruabis. Galli pareiie rouge, Lufitani s 
labaraSjGermani cletten, Poloni kobili fcza 
rot>a!ii dicunt fezovvmelky^i^paoi lampa- 
^oshancherbaappellant. Eftfdgiduin pri- 
nio ordiae^iiccu in fecudo. se n, Euphragia 
occurrit.B b. A.Herba pulchro nomineinfi- lo 
gnita.quaro tamen antiqui ignoraruntmihil - 
enim de ipfa apud Df ofcoridem, Plinia,Ga- 
lenum,PauIum, aut Aetium reperi.Herbula 
parua eft pimpinellae fimiiis, adhil etia voca- 
la, fed folia minora habet.Nec multos ra- is 
moshabereputant recetes>tame m fummis 
motibus tum Bononiefibus.tum Mutinenfi* 
busfruticofifsimainuenitar:fed in declmio- 
ribus locis fere in vnu ftipitem crefcitjflores 
in albu vergut.HermoIaus lib.i i \ i. corolla- 20 
rii, vbi de faxifrago traftat, luteolos eiTe di- 
cit.Integram plantam ferua ex his montibus 
x:oIIe<aam.Pro hac Mutinefes, & Bononiefes 
montesafceadunt multi pliarmacopolac. la 
plano etiam r^fcitur,fedefl multo eflScacior 15 
in montibos. Galli eodem modo euphraize» 
Germani augentroltappellant^taaquamfi 
di^mnfit,oculoru foIame,proptereaamul 
tis ophthahnka^&ocolarianucupatursaPo* 
s 5 



I7S ^R A S A VO t V^S 

lonfs fzwieczka dicitnr.Calida, & ficca di m < 
pritno ordin5.SE.Miiiefoliam requitar.-B-R A.! 
,MaIC2 herbae a pad an tiqups ia hoc nomen ; 
veiiiunt.vt qoarra Cpecks £deritis; & ftrario- 
5 tes terreftris. Ea tamea vere n>itlefoImni cft, 1 
q«ae a Dtofcoridc myriophylton appieliatur, , 
&. a Phnia tm.xxiri i.cap.x vi.S ed irottrl pha r^ : 
Hiacopol^ quibufdam malieribas credeates* 
alias herbas pro millefolio accipiant, vtilra- ; 

jo tiotem terreftre » quartam fpeciemfiderids,: 
3i aizasLqiiafdarD.s e.Tu ^ uam ilTmere debea, ( 
ofleadejs r a. Omnibasfere^dem viresitt-( 
iunt,quia vakeribasaptae. lahfe moiitftta i 
HOQ aafdtoT^aut inefficas eft.Ferrariae iabe- 1 

IS tur,quiapaluftria!ocaaroat.Ea eS, quae vnu i 
.fiagalarancaaiem haber tenerum, & vaara 1 
dicejfolissfixmculiplaribas, fubrubicudam, : 
&deufum,taDqaam deindulbriaiitita ikM^ \ 
paniceum ,& perpoh'tam. Herba ipia ferua- : 

to tur.EodeferenomineKifpam*, vtnos,vtun- ' 
rurmiiiafoHo. Eodem a:Galii mill^feiiOes» \ 
Germani garb Aiamt , qoanuis & noamilli 1 
tchaffripp,idci^>oummc0il%&^'rdicdi I 
miat,Tamenrincertasfum,an veramiie&i- I 

a.SiMvel^iisIerbi$itaa^dIatisE«ciKKniaa [ 
tribaideteat.Pc4om Jrvvvavvnit vGc^, Cre 
JCGfeyalgorphiUyophjdloa. FrigiAimeft, 1 
^&cttmordiacfecuda.GaleQasinfeptimo 1 
defim|dicmmaid.fici£d£cit«d<^bcata- \ 



13» 



..m fkcalxam eSe, vt vulaeiagktioct; st n. 
.P^scoJumbiaQS fe<juker.B a a. Apud mti* 
^uos Gr$cOsKanc herbam seKjfeuai.qticfiiii, 
^uia cins iK>xii^,Gra:coiii impofitk)D^ fap^ 
xe vid^tar^quippe qui h^rbas, vt excelletioif % 
ootacogno^rceietur^ex notifsima re^cuiarsi^ 
iailarentur,deaominarut, vt pes leporis,pes 
€oruiaos,pcs accipitrimis , pes locufbe. At 
iiomehoc,DecapudDioicoride,TIieoplira 
fium,Pliniu,Galenii, aut akeru eiaatiquio- 10 
ribus mihioccarrit,qui deherbisperaraA^- 
iaax.B.ecetes amomum columbmipedis {^^ 
cjem eue concenduat, quana ita a Serapione 
exiftimatum titjtamea apud.aiitiquos hoc 
narquam repertu efc. Imo B amomi figuram i^ 
colideremus, fr ueice eiTe puiiilum^ceu ramu 
e ligao conuolutum, & £bi ip£ implicitum, 
ftatim decernemus nuiia effe nota , qua cum 
coiambino pede conueniat.Hsc enim nomi 
luaiimilitudimbuscumhisanimahu parti- 10 
bus impoiita fant : quam ob rem netcio qaa 
ratione *Sc Serapio amomumpedem cokm^ 
biaum efreputantyqaSu^ apmina a^ placuS 
fiiit, fcd & ad placinmi ^ Barbaris credere, 
quumfiac ratioae loqaantar, PandeSarius ^ 
anagyrin, columbiaipedis fped^n eflefe- 
tetur.SedDiofcoridepetlaao, nulkm fimi- 
Jitudinemhabere percepi.Qoippeanagyris 
folia,& vif gas vitici^, i4 cft^^goi cafti tabe)^ 
S 4 



Z%0 BRASAVOLVS 

quae folia nihii cQm columbino pede conije- 
niunt, Auerrois de columbino pcde quinto 
Colliget tra^atUjfrigidum in pritno,ficcum 
in fecudo docens , tame eius effigiera no de- 

^ fcribit,vt fere opus fit colQmbinn pedem va- 
ticinari. Quf^fam vero geraniu effe putarut; 
h quibus rponte difcedo, quonia geraniu du 
uiiuras maiores habet, quam anemones : at 
Bon ita niagnas pes columbinus Kabet , nec 

10 etfa rotunda radix ip{i inef^. Qmcquidaute 
fit,noftri pbarmacopok herbulam quadam 
feruat,qu« fex, aut ofto ramulos profert pa 
£llos,fiibtiIes,in quibus folia infident, rotun 
da cfrcucirca incifa adeo, vt columboru pe- 

15 dcs^ nobis calceatorum appellatos , imitari 
videaturran modo iila fit,vei quae apudanii- 
quos hscc fuerit, incopertum habeo.Tamen 
duas herbas in Fer rariefi agro iam diu nom*, 
maiorem vnam^alteram minore,qu^earum 

20 forma coiumboru pedes imitantur. Egopo 
tius maiore colligerem ,auiambas omitte^ 
rero, velati apnd anriquos ignotas. Eas aute 
in Ferrari^fiagro quaerere, vbi virent egre 
^e, s E NVHxc heiba omitti non potefiialio^ 

2$ qui ti-ochifcidiacoraUi,qai theriacam ing^c 
muDturtfierinopoflent.B». A.O ingensr^ 
cendoru ignauia, nuilifunt trochifci diaco^ 
r^i,qui ineriacam ingredianrur/ed eft ma- 
£Qa hedychroon,de quoGaleaijs& inlibro 

4e 



2> E S I M ? t I. M E D I C. tZl 

^e tberiaca ad Pifone,& in anndods traSar^ 
nefcio quomodo vocabalum hedycHroon ia 
diacoralli corruperintin Koc verdmagma- 
te nec cofalli, nec pes coiubinus infunt.Hjec 
autealias a nobis vbertim tra^Sabuntur J^o- | 
Ha , 6c radices huiusherbac Ferrarix habere 
ftudebis, AGermanis haecherbataubenfas, 
id efl, columb^c pes diricur. nam apudipfos 
tauben colubaeli , & fus pes. Neapoli amo- 
mu vocat, forteS^rapioaefequetes.A Polo- lo 
nis goloxbia noga dicimr. s e. Perficaria fe- 
quitur. b b, A.ln Ferrarienfi folo copiofecre 
fcit iaxtaaquas,^: in homeribus locis praefer 
tim.Recetesduas fpecies faciuntultera^ qnx 
in medxo folio nigredinem quaudam, veiuti i% 
ccalus, habeatraiteram vero^qus nahabeat. 
Herbam eHejqux valde esiccetjCertam e&& 
quii*q;j q\ii experiri voluerit , probare pote- 
rit.QuidautefitapudantiquoSjincertuvide 
tur.Putant nonnulli eile Diofcoiidis hidro- a'd 
piperrd: certqs fum (quoad meliora inuene- 
iim ,qnicquid fen tia t Hermolaus)eam perfi- 
cariae fpeciem, quae lituris caret,hydropiper 
Diofcoridis eile , quoniam faporem piperis 
habet,acrisq; eft. Cum Hermolaoaatem fen ^ 
tiOjeam fpeciem,quc Iitaras habetjhydropi- 
per no eHe.Mirum enim eflet^Diofcorideia 
notaita celebremomififfe. Adde quia foliis 
uaeathaecopaxatjGos aateperfici,aliiUuri- 



Bis foliis. Se4 altera p^rficarja , cui ma^i4& ; 

4efant,ia omnibuscqin hydrcpipcrecoDU^ : 

nii, habet 'eiiim £01 e albu m, fpk^amyJ^rera > 

.guituiHjir.inutufeiiiSjC^*^!^^ no<lofum>rt^ i 

5 br u ai Jongam, &: folia menthae coferri pof- < 
fan c. Au iceiu piper aquae vocat:qoie Sc£ pi- 

peri^ fapor emnoa habe^,tame velati piper j 

acre habet. E c Aaicenna inqui £,in gaftu fuo ' 

iapor em piperis habere, Forte igitar aofiTa '. 

J5> perficaria hydropiper Dipfcoryiseft,&: Aui ' 

ceiiDx piper a<juae, Pliaii piperitid^i , 3c fili^ ■ 

<[ua£lran>.Re£ aure per tafpicione di&a &t: 1 
tamea qus de hydropipere alia^ fulpicatus 

f um y omkteredecreoi. s e N..N[e quicquam ; 

_ 15 p raetermi ttas obfecro. tuis enim^^ verbis pluri 

mum deleftor. b r a. Eredis igitur aur&us : 

audias.Nunc m fi^ilibus fapra fenefiras Fer I 
rariae herba ha betar , qu^e &ie c^ore eft > ta^ 

men acrem fa pore habet , v t piper apnd nos : 

2.0 Hiipanum piper vocetur :a!ii pipec ex Caler 1 

chut. hanc her bam hydr opiper eile arbitra- j 

tusfutn.yade 2c a Plinio ohiihquam j quaia i 

j&dt, iiKquafiru dicirur. Vnus tame fcrupu^ : 

adeft , quia Diofeorides hydropipcr fauea 1 

45 acinofum habere fcribit:piper aute hoc vulf 

gare vafcalumhabet,in quo (emc cotioetor» \ 

D jcitq; fblia albiora ejHe foliis aaethae.at ho- : 

ios piperis foIia,aded viridia funt,vt in ni^a « 

iodx&ent ;iQ reli^oiis tame op cime^uadrat^ ! 



vt nec piScov apaus;pingerepotufiTe.5, Legi 
tamc Dfofcondemja quo legebatur/eoiea 
in vafciiio.^ MarceliQS fatetur ie viifle^a- 
: tiqauaiDiofcondem pi&nm,IkerisaiUiq'ai> 
.- Longobardis fcrfpmm » fn qao «rateffigies i 
iemiuis in vafciilo.s e K.Hocergo piper.Quo 
leligfofi Canhufienfeji fn ceitaciis loco veri 
pfperisvtuttir.Diofcoridis hydropfper efie 
cem^^ebas? b a a. Safpf catns cnjdem fam : f ^ 
:^ {Ir^lii f udfcent. Prope aqass no aafcftur, i<^ 
. vtaourapei-ficarria^qyxaGairk curage.a 
.PoIoDis rdeft nuacapatnr. Calidam eil:,^ 
ficcum ordine tertio. s e. Idmihi non fatis& 
. cir,cum probas perficariam , qtm lituras h:i- 
bet , hydropfper noa q&^ quia Diofcorides i% 
tam celebrem notam non omiiiirer. Tarne'» 
Diofcoridem videmus plaribus in {impHci- 
hm id facere, quonia fufs coloribas ilia noii 
pingit , & lineamentis egregie.s a a. Vfdeo 
tektiumamorepoti-us capi, qoam v^eritatis. n* 
Q^d hocad rem? & h mdra omktat in: £m 
plicibus deifneandfsDiofcorzdes ,tamenoa 
omittittam egregia, Addenoshacin paite 
per fafpidonem ioqui>a<r nihil cerriafrercre. 
S2. Pari^ariafequkur. SK a.Hxc &imurfs 4-^ 
Jimralis herba,£cut a parieribusparietaria 
vocatur. Noftrum velgss ob lacidam quaa 
dam yinditatena vkriotumr appellac. Nam 
yeluti vitrum fpleadefcere viderur , vel ^uia 

vit 



tS4 B R A JAVOL V S 

vitrea vafe hac abftergunt. Vn<ie Aaicenna 
herbam vitri appdlat : qnoniUv £ iocjuit) ea 
vitruabloitur, A CornelioCciromuralis,& 
muraiium dicitur. s e n. Apud amiquos qux 

5 herba efl? b & a. A Diofcoride^libro quarto 
heixine dicitQr,qu£in parietibus nafcitur,& 
fepibus. Cauks habet leuit er mbemes, folia 
lierbae mercurialis, hirfuta , femine obdufto 
circa<:aul^>&tenad,vt veftibus etia hxreat* 

10 Siquisautemnoilra parietariam cofiderer, 
hanc efTevidebit a Diofcoride fupra depi* 
fiam, de^ua Piinius libro xx xi.cap. x v i u 
^uam tameipfe folia miflaefimilitudinisin- 
ter plantaginea & marrubiam liabere Sdt^ 

15 inreliquis cumDiofcoridecouenit. Atpla- 
res alis herbae behine appdlantur y bsc & 
partlienium dicirur.Vnde Leonicenusin epi 
i^ola ad Angeium Politianuj Piinii errorem 
animaduertit,qoi lib. xxu cap. x x x. parthe 

4o nium a Celfo perdicium, Sc muralium appel 
lari cenfet , quum tamS ipuralium apud Cd- 
fum haec paiietaria dt: parthenium vero, de 
quo hic £ra&at^cham3Emalon s&fi parthenii 
^hamxmali proprietatesc5fider^tar. Hsec 

2^ autem nihil ad nos. Appellatur Sc behinc 
parthenium>quja in hoc nome multae herbac 
coincidut.Satisautem habeashelxinen parie 
tariam efle, quam in Ferrarienfibus parieti^ 
Busfrequetifsimam habemas. Nec deeft no^ 

bb 



tisaltera helx2ne,que myofous didtar,qua£ 
muris auncula.Noftrum vulguspauarinaai 
vocat, quoiiia pauaris , id efr»iunioribusaii- 
feribus (ita enim Ferrariae iuniores anferes 
vocarur)fapit.Q£aqua m ab aliquibus aliine $ 
a Diofcoride , & uon helxiae, dici exiftime- 
tur. No rame ea eft.qua Germani meufzosr- 
lin^d eft^muris auricola nominat, licet idem 
di nomenrquia Germani lanuginoiam alce- 
ram Kerbam jra vocant,qua&noB eft v^ra an- lo 
tiquorammurisauricula.Hjecautem alias. 
Poiiusaatem eilec helxines proprietacesre- 
cenfere^ ob hocprsferrim, quia error maxi- 
morum medicorum eit , qui ea procaiida 8c 
iicca vtuntar.qaum raaien frigida fitrquippe H 
ex parieraria pro trlgida mareria,^ in dolo- 
ribas ex ventoiitacefomenra paraar.Tamen 
Diofcorides ff igidx,& adf^ringeiuis aaturg 
eiie conrendic. idem Celfus, PHmus, 8c Pau- 
luSjdeniq; Galeans & Aetius etiam humidi- «^ 
tatetn haberefacentunqUiCproprietates eos 
manifede erraredemonftrant ,qu2 pro ape- 
nenceherba,& refolaente,ac vriaam prouo 
canteaccipiant, Si auce dolores fedari quan- 
doque acciderit, id £c aut proprer admiftum ^i^ 
oleum, auc aftualem calidiratem. Nonnuilx 
autem recentes folia quidem frigida dixere, 
caulem autem caiidum.quod quam verum 
fir, caeci iudicenc. Faadeaarius <^uoq; tribus 

verfi 



-^ .'- B^ H A S A V OX 5^ S ^ 

-vetfibasfui ipiias-oljHmicitur-.Pfifi^o emm 
farietamm c^^ida^ii^ & ilccaxa ia;rerno gra- 
dufacetur.Poftea D'iorcoridem,:& Galeaurxi 
adducir,qLii frigiclini eifecoatend««it> & ad 

% segcitudines calicas valere ia<^ufaat. Arbi^ 
zim'<^, Aaicesnu deceptj^, o^\\ ad pilegm 
lica apoftemam valere cenfepppil^ea eiafce- 
aaoiirapjQftemaranttm^raas eryfipelam, & ; 
calida apouemacaicribifvi E^H^eciame coa ; 

jo fuemdoitioieuitjVt.procalidafeefbafaniere. 
xmax. quidia caafa faerit,Ubeter fcire percii 
'pio.5 ic A. Quod featioiabes edoceboiHxc 
ierba pr^ter norsinadida, partheDilienam 
appellatar*Eflauteni partheniulierba vquae 

i^ vulgo brufaculo dicitar , vel etia mamcaria, 
fifoiiii coriandri laUQjibu^couiparetur, ^ 
ftOQ teQDiodbias,talidai& que ptofomeriro 
ad dolores -valeat. Quaoj fcriptaai xeperere 
partiieuiu,baac parietada pro i!!a,qii2e vere 

%o parthenium ef^, accepere:& ita apudreclces 
iihe ratioDe iaoleuit.Hermolaus Barbarus 
iabeixine^partheiuaiB matricariaefleteftar 
tar2>Jes tames re vera potius vocatubrufa- 
CBlam arbitramur , cum foiiis coriandri te- 

^ nuioribus coparatur , quod apud Serapioae 
matricaria videtur.Quicquid tame^t,etiaaa 
fi-illam fumcres,ca!ida eft,&: fdgidi&dolori'? 
,'lius occurrit. Deuii^; parietaria in aiiiylocis, 
(guamJEerrasie^^ii vrceol^is nikttpatur^ 



q^onia vrceos %i tda tbs fi!aabflergtiDt.N*6s 
vsv&k vitfopOtius,^aaiii a vafe.iiomededf- 
ma^. Dehac aute herba foefecifreisms ^ niS 
iVi iiiente venifTet, Aetium fummu vxi um ^- 
pite X X T M. vndecifRi librijvbi remedia po- 5; 
nic ad ikppre{Ia^m>iS: sgre prodeGnievrif^a, 
vltiaio locoremediS ponererPerdicium her 
bain teriro, & affafooleo feruefaeitajat^ije* 
ita vefie^ imponito.Eandeetiaherbam cam 
C]^l3K^coquit<>,#p^f|s prme^tia, laaxoleo fm- iia" 
bait-o,arC iiiiporKto.ti qcis autecofmderabif^ 
qQidf erdKia £t,apnd A eira ipfam^Oaieau^- 
&ajm<^aGSjvidebit parietaria eil^qaa tame 
Aetius vtituriVt cah*dai^i^ia ad prouocadam 
fitppreila-m vrjnam. Nec opuseft eo faoerej if 
qaod id ex accidentifaciat,calorenaturaIein 
reoocanda : C|Uoriiam plura^ aha magisapt^- 
fantjquam-hdj^aetRectatafTigiditateitribir 
ta e£\pFaefertim oleo iam<Hdo iun^a, vt m 
mralem calerereuccareddseat. s z-.&ranft zo 
ergo Aetias? b pv a s A.Qiiid m hac re feuio, 
edocere ftatui. Aetius.cap. xxi.de ifcharia, 
id el\vrin f fu ppreBiQne,tra^at oames -mb- 
dosjqaibtis neri potei\ & carandi rationem 
0ftendens:capite aute x x-i i.tion fohun fca-if 
bient vefice/ed Sc copoSta medicamenta ad 
ibpprefsione vrin£fcribit.at X X 1 11. capice, 
fim»-»iicia reo^edia ad fupprefTam vrir>aeda.. 



aut crafsitiesiD caufa fit^upr^ aute cap.x x u 
iater alias caufas fuppre£ipQfs vrinae \mm 

dicit, quoties aiiquis ob negotiorum icnpor i 

tunitatem , aut coationeoj , aui quia in loco ( 

S fitvbimingerenonpofsit,&veficaimp!ea- i 
tur,tunc enim os eius magis coftringitur,<io 
cetq; modam curandi , qui fit per coprefsio-. 

nem manus fupra inium vent re,y t vrina Im* > 
te exprimatur, Capite verp x xiiu vbi finj- 

ip pUcia remedia ponitad coprefiipne prqpter : 

multirudine, Sc crafsipiem, recnediu p#r4icii i 

fcribit, quod valetad coprefsionem prop^ i 

fajLiltitudioe:namperJiciiuideft,helxine,yel i 

parietaria, eft frigid« & adftringentis nata- t 

x$ rae, Adftringesaureeft tanquam manus^qox i 

exprimat, & paulatim vrinam exire fadat. - 

Itaq; arbitror Aetii cotradiftxone foluedam i 

efle,& demonftrandu his, quae dida funt,uQ i 

contradicere.Hifpanifere vt nos parita riam i 

^o tcmoto e,GalIipamoire dicunr:quida verd, 

German{$an£peters]craat,ideft/anaiPetri i 
Ecrba. alii vero tag vnd nacht,id^>die no- 

ftoq; appeilat : vtut urq; eo nomme in fophi- [ 

fmadbus , & cauilh*s amatoriis, Is enim qui | 

1$ atnatjdie noSuq; amat ; tamen fi apud ipfos ( 
tag vnd aacht herba^Horeshabeatpartim la 

teos, pariim purpureos , 8c propterea fitita i 
a^pejkta , quia pnrpireus color nofteaj i^ 

Ittteus diecQ figaificet , tunc certus fym no- i 

ftram 



D £ S I M P L I. M E D I C. ^S^ 

ftramparietariamjnonefie tagvnd naclit 
Germanoru:& ideo male eo noiBme in hel- 
xine vtantur. Qmim vero fint , qui eam eile 
con tendant,qua nos vitriolum appeilamus, 
& efliam di6tahelxine,digladiariin hac re S 
noIumus,fed omnesfuo modo propriis no- 
minibusvti £nemus. A Polonis noczydzin 
dKitur,a Venetis veriol^a Cretenfibusvulgo 
perdiculi^a Cydonieiibus colizaui^ab Hifpa 
msparitaria,aRomanis polatora, a Neapo. lo 
iitanis herba de muro nuncupatur. s e N.Ra- 
tio tua mihinon fatisfacir, qua Aedua calu- 
mnia tueri fiudesmepeadeo vehemes in hel- 
xine adiiri^io ncn eft , vt manus vice fupra 
jmum ventre poiitaadeocomprimere pof- li 
iir^vt paulatim vrina exeat.B k. Cur dubites 
id fieri pofleignoro , imo tanra adeil adfl-ri- 
ftio,quatulaconq; fit , qux id efficere poteft: 
tuq; meliore anfamtuendi a calumm*a Ae» 
lium porrigere dcbebas.Nos enim folutio- 20 
ncmillampropofuimus.Qux cseteris aptior 
videretur pro Aetiidefeniione : at tu ftudio 
folamcotradicendi cauillaris. se n.Cujus efl 
quaIitatis?B a.Derecetioribus mirandueli, 
qui iliam ia tertioordine calidam , & iiccam z% 
fateantur,quum & Diofcorides,& Galenus, 
Sc experientia frigidam,5i: iiccamefreoften- 
dant : propterea in primo ordine frigida ef* 
fc dicimus , & m iecundoiiccam>quanqaam 

c 



%$0 BK AS iLV 1 V % i 

&nonniliiiliabeatimmiditatis,<juarepartiu 
<iuieriarum eft. s E.Meo ad arboreabederam 
venianius,B r .Hedera abrolate<iiceiida eraT. \ 
Nam & £ in fpeciebijs difFerentiae iiBt , quo- ( 
5 niam aliqua alba , alia nigra, & aiiqoi io nia- ; 
rem j& fbeminam partiun tur,mas belix dici- 
tur,quoniam frudum non ^*gn it, vulgus ta- 
inen arboream dixit ad difleren tiam fua: ter- \ 
reftris,de quaaliasagemusrquum tamen ab^ 1 

10 folute hedera<iicentes , arboream foia anti* i 
quiores indicen t.N;otifsima eft apud nos he- \ 
dera, & in Ferrarienfiagro abundans , circa i 
arboreSv& paneres repens , quos per tempus i 
exedit.Si plura ftire cupis , Diofcoridem le- i 

i; ge,& Plinium libro xvi.cap.xxxv. Cumslibet ) 
generisfbIia»femina,corymbos,ibccom & la 
cryraam,quamvulgusgummihederaeappel i 
iat,ferua:atfoccumnigra£abalba,&corym- ' i 
bos fegrega.s e .Difiertne ea ,qti2e circa parie 

to tes repit^ab ea^quae cir<^ arbores?B RA.Noa i 
quidem fpecierat haec magisarida eft,que pa 
rietibus inh2eret.s e N.Forte magis hnmida,fi j 
puteo aliquo,aut cifternsiniiacraat.B k a. In ! 
eocertusfum. A GaiUslierre, qaafihedere,a 

^i Germanis vero ephevv,ab Hifpanis iedera, J 
Cretenfibes vulgo chifon , a Polonis blofzcz : 
nancupator.tamenpoionit^reftremhede* \ 
ram blufzcz poby voc^t>^rboTeam verd 
blafzcz cbreuni S£, Cuias e& qualitatis^he^ 

' dera? \ 



DE SIMPLI, M E D I C. t$l 

dera.BK. A.Gaienusillam mifefaculratfsefl 
fe dicic , calidae in<^aam,frigidaejhaniidae , Sc 
ficcx;tamen fimplicirer inprimo ordinefri- 
gida dici debet,{icca in fecundo , licer diuer- 
{£ finr de ipfa diilertariones.SE.Branca vrfi-^ 
na occurric. b k. Ex fimilitudine , cuam eius 
foiium cum anterioribus vrforum pedibqs 
habet, vulgasbrancam-vrfinam appeilauit. 
Pckherrima herba eft , Sc quam archite^Siin 
coiumDanimbaiibusornandis^aut epiityliis lo 
poiuere.Quacnam iit hsec apud anriqucs,fre 
quenier dubitaui:denio;anti<]ua vaia,& co- 
lumnaein eiusfufpacionemmeadduxere, vt 
acanthum eileiadicare.Nam antiquimoiii 
acantho pateras pingebant , Si m columna^ 15 
rum bafibus acanthi folia iculpebant. Vnde 
furp2catusfum,quam acanthu Diofcorides, 
& Plinfus, acaliiappeilant , noftra brancam . 
vrfinam eile.Nec mouecr,qu6d acatlia fpi- 
nam iignificet : quoniam ha;c herba fpinoia z^ 
quidem efl,fed moliibus fpinis.ideo a Vergi- 
h'o moUis acanthus dicitur in Menaicae,^ 
Danicet£ concertatione, Ecloga certiajCum 
inquit Damosta; 

Et nobis idem Alcimedon duo pocula fhck^ 1% 
Etmoiiicircumeftanfasampiexusacantha 
Etinquarto Georgicorum libro,vbi de Se- 
neCorycioagit>moIlis acanthi mentionem 
tacitjcujjiin^nin .. . . 

t 4 



191 BB.ASAV01.VS 

lUff comamollis jam tum tondebat acaothi. 
s £ N.Io acantho ainbigo, an braca vrfina fir» 
cum a VergiHo acanthus femper virefcere di 
catur.Nam in fecudo Georgicoru libro » shi 

5 de his loquftar,quae quacunque terra ferua- 
tur^inquit: 

Quid tibi odorato referam fuda ntia nigro, 
Eahamaque,&baccasfemper frondentis a^ 
camhi? 

10 B a A. Semper viretacanthus,, & baccas fert, [ 
qux 6c in branca vrfina requiruntur: nam 3c 
Kyeme viret,& baccasfer t.s e- No pollum & 
ab hoc abfHoere , eudem authorem voiuille 
croceu efle acandii fiorem , cum tamen cro- ( 

1% ceus non iit.Quodaute id velit,maoifeileap : 
paretlibro Aeneidos primo , cum Afcanius i 
munera fert > vt Didoni praefeniet, haec qux 
feqiiunrur enumerantur: 
Ferre iubet pailam figiiis , auroq; rigentem, : 

2,0 Et circuntextum croceo vekmen acantho. 
Addequ6ddeincepsiaeodemiibro,h«crao : 
nera a Cupidine refer untur,<& non ab Afca . 
2310, qui a Venere fublatus erat , a Vergilioq; 
fubfcripta carmioa iuccefsiue addootur: i 

iS Mirantur dona Aeneae,mirantur lulom, 
Hagrantesq; Dei vultus,fimulataq; verba, » 
Paliamq-,, & pi^u croceo velamen acantho. 
B R A. Ex luscoUigi opn poteftpoetam vo- 
ImiTeacanthiEoremeilecroceumrquoniam i 

reve i 



I>B SIMPLI, M5DIC. 2p5 

re vera croc eus diclno poteft , fedinquu ve- 
lamen illud efle pidu^ crocco acantho.Is 
eniiD,quiacu pinxerac , croceo colore vftis 
eracVelobid didutn eO:>_quia acanthi folia» 
cum vererafcuCjCrocea e£iciu:ur^aiiEin cro-» % 
ceum quendam colore lendunt: propterea a 
Vergiliodicipoteric,Acathum,idert,braii- 
cam vrlinam , croceam quodam modo eile. 
Eiusfoliuplerirq; iocis incolumnaru capi- 
tulis vintar,qu3e Corinihiacx dicumr>ob,or lo 
narum in more Corin thioru. Vnde non de- 
terreor ,qu6dpr2:duras i^in2,s non habea;; 
fatiseoim eft , vbiBoresexeunt veluti ipinas 
habere.In maximohonore apud aaiiquos 
fuir,&: in hortis pro cegenda cerra eius foliisi^ 
vtebantur«ln omnibusauie^Diofcondis A- 
canthi defcriptio brancs vriinse conueait. 
nam foha muIt6,quamla£tuca:>latiora,lon- 
gioraque habet, erocas modo iacifuris diui^ 
fa,nigrefceti3,& ctimmoilil^uorepingaia, lo 
idem & in caule Ieuor,quealtitudineduorii 
cubitorum erigir , crafsitudine digitali, per 
interualla fub ipfum vique verucem foliol^ 
quibufdam obiongis veloti nucamecis acu- 
leatis vefb'tu,ex quibus candidus prodit fios. i^ 
Semen illi eftoblongum, & iuteum , capitu. 
lum thyrfi figura , radices lentore molies, 
muccofie Jongx , rubentesq;. Si brancam vr- 
iiflamfpe&are volueris > huic defaiptionx 
t 3 



Z$4- B a A S A VO.L V S 

adeo qoadrare cerDes,vcDullasvd cxois : 
eam^de ambigere pofsit.ln hortis etiav& ha < 
men tibas locis naicitur.Nec te moueat Dio. ! 
fcorides,qui eam herpacathu vocari docea^ ; 

5 quoniaferpirihocenimferpereinfoiiistan- i 
tam, quae prope radices fant,intelligo.nana : 
hx per terram extenduntar.Galli»vt nos,ap- , 
pellaatrqufdam ver^Germanxengelvvurtz, 
Poloni barfcz dicunr.s e. In tuam leatentiam : 

jo defcendo.Sifymbrfom admanus venit.B B.A, 
Ne diu verbis immor emar , ea herba^qiiam . 
uosmentha Fiorentinam appellamus apud 
Diofcoridem,dtaatiquos£fymbriiimeft.fo i 
lia enimiubet meth^e limiiia, & magis odo- : 

j,5 rarjm eft,& nifi excolatur» in nepet^ afpc- 
^u degenerat, fedin menthaodore.& id plc I 
xunq; experms fum, Florednam mentha ter- 
rae abfq; cultura derelida m nepets afpe&u i 
tranfiuiile. s e. Muiti funt^qui pro fifymbrio 1 

a^ ierpyllamaccipiur. B a..Hifommeaberr3ni, ; 
qaia ierpyllom altera fpecies eftuame fifyna- ; 
briuabantiquis ferpyilum vocatur* Et hoc 
ibit anfapiuribaierradi,qui fiiynibriuapad 
authores inamietcs,f<?rpyllam exponuat, la i 

aS Apeniaomote propeFIoretiaegriegienafci- : 
^r,proptereamethamFioretinamapp4l3- ( 
oimus, qaanuisaliiobodore^entilemmen i 
&am4deil^obiIemdiceremama:iat3ide' i 
aique&llu^tarjqiwcenfcttiicfi^quiabfya- i 

tbiuoj : 



B H ^I M P L r. M E D I C. tSf^ 

tKium Ponricuellearbitfaniur. Gemani Sc 
hocauntz noa>ine menrhx coprehendunt, 
PQloniiiebrotka vocar.Calidu cft^ Sc (iccum 
ordmeterno.sEN.Adh^ec ceruinahngua fe 
of&rr.s a. De hac fupra metionem f ecim us, 5 
tamen nonulia alia referre non grauabimur. 
Maltas herbasnonimushocnomuie lingua 
ceraina intigaitas:abstefcire cupio quam 
colligere fiatueris.s e. Quam fcolopendriam 
appeliamus.&R. Apud antiquos phyliiris eft, 10 
no fcolopendriu. Dequo vnuanimaduertas 
obfccro; DiolcoridesinQuit modo fex^mo- 
do ieptem folia habere. A c ia vna piata non- 
nunquam ccncum folia inuenies. Veriiuex- 
tirpabis, varias plaatas ede percipies,& nan i^ 
<^uam ieptenaria numerumexcedere. quod 
Serapio infuofcolopedrio animaduertens 
iuqnir , Et eius copofitio efl tredecim pedu* 
Qup loco pinguiufcule crrauit interpres: 
nam in terpretari debait, & eius copofitione> i^ 
id eii,quancanq; pkntahabere fexautfepte 
foiia : incerpres vero fex>6w fepte iimul colii- 
ges tredecim interpretaruseil.Quaobroa 
antiquoru lingoa ceruina phyllitis eit , licec 
exceiles Leonicenus in epiftoia ad Hermo- 25 
lau lingua ceruioaapudantiquoshxmioni- 
tidem elle dixerit, nonaute fcolopendrium: 
A quo diilentire( licet prxceptoreoptimo) 
ipote volunitts,quui€i ipfaalioq demoiirct, 
t 4 



Z$^ ' B H A SA VO t V S 

Sc fi rpodica fit ia fbrma difereatia. Coaftat : 
auteTheodoruQazaiii io Tiieophrafto pro • 
fcolopedrio linguaoj ceraipam imerpreta- i 
rjjideoapud iplumIiDguaceruiDancnei3', i 

5 nuncvocatiimfcoIopcadriL^quodantiquo- i 
rumphyllitiseftjredeftyeru fcolopendriu^ : 
a nobis pafsim Arabes imitantibus ciirach 
appeiiatu. Qaam ob rem abareseftiingoa : 
ceruinatua»c[us antiqoorum phyllius ett^ : 

xo vuigarefcolopednTi,aIi0guaceruina.Theo '. 
dori,qu3e eft ver um rcolopeadrium.s E.Elcm : 
optimeaccepi-duxfutlinguse ceruinae,phyU 1 
lithA yerumfcoIopendriixra3 kAxh ett.fed i 
phyllitis eft pharmacopoIarumliQgua ce:? 

IS uiua,& cum refimilitudiaebabet^Scolopeas- j 
drium vero Theodori eft fohimiingua cer^ , 
uiua.QuippenuIiasauthor,praEterTheodo : 
rum,veruni fcolopendriumiiuguam c^ui- s 
nam interpretatus eft. Id foxte fedt , xt Lati- 1 
'lo namIinguamampIiaretfiaeptetamen,quo^ : 
niam verum fcoiopeadriufii anobis citrach ; 
vocatum aaiiacumceruiiinguafimilitudi- : 
aem habet. HancherbaGermanfiuaiingua : 
hirfzaag,ideii , cerui iinguam &ip£ vocat. : 

x<i PoioaipiziccaziczkLFrigida&iicraeftm : 
fecundoprdine. Nonnuiia ailuelbp experi : 
menta tam vana deiiac herbarefenmtur,vt i 
refcpeiiQnixtopns.sE.OmD^adlil)eila^- : 
cepi^pnittakyeriioccarrit3^.Florea' : 

dni 



B 5 l M P L T. M B D I C. 2^ 

tini hacherba in acetarii;» vtuntur, & apud 
nosiachoante vere , quuin oniu£s herb;£ le» 
neilae funt,ecieiido eft, Veriim taacalier bar u 
copia FerrariQHe folumexoberac , niade^ 
fpedu fit. Herba eft paraula , cuius foiia fo^ $ 
pra terram extenduntur , d' florem paruum 
fert,aibam , chamxmeii fiori £mile. Florum 
vero extremitates phcsrkiceumcoioiiem ,^ 
valde £oriduimitantur^De quaiBiixuaslibr. 
xxj*cap jcj.inquit,riorii prima ver nuntfaa- la 
tium vioda aiba , tepidioribas verdlocisetia 
hyeme emicacNos iu Ferrai ieu iblo > quum 
mitioreshyemesiunc, pertatuannum \ddL 
mus.H*ecert j qnam vos pharmacopokpco 
primala verisaccipitis^ aiioiiriimuiicnhus i% 
pecreila dida, abaliis herbafanfii Petri.R.e- 
centesetxam herbam paralytis,& aliiMarga 
ritam vocant,adednomioaieciBidum pla- 
citum impoiiuGtur:iedhi»quiiiIam paiia- 
rellam dicur^inalterah^rba dccepti fummo lo 
pere aberrat jquuaute breui parparea vio- 
la pofl aibaiequatuiv^amiuni.parpurea pxf 
muiam veii^j^ faifo cotai&^nr^am,w 
prccitato^co iiiquit Piinius,po^ba ea^ 
quitur^ quacappeliatur purpurea , proxime iS 
fiamniea,quae phbx vocatur,&primula ve- 
ris aiba ed.Nos hoc obferuates eod^ fere 
tempo^re &. aibam , & purpuream fioreicere 
percepjffQus, forte tem^om liroiitatedece. 
t 5 



l^ BRASAVOLVS 

pri, qu3 yna aheram feqiiimr. Quicqaid t^. 
men a^calidam dc ficcaordinefecundoher- 
iam ei&coiiftat ; quapropteriiiacis dolori- 
huSy 8c vterinis mireiijcairrit. A GaUis cou- 

f cau,a Germanisrchlui^elplu vocatur* nefcio 
vndehocnonieQ fumpferit: faaenim lingua 
£oresclauiam fignificat, forteob iioiiliiudi- 
B^m^uam ilos ille cum buila claui habet, no 
msn accepiKa Poionisrbiala lebyoka, a Nea- 

lo poHtanis 4>rimo fiore vocamr. s ^.Faluiin- 
.damfequirnr.ia K* Nonuilixqne nunc ficati 
ante Dioicondis r^porahoc falmm ^ Nardi 
Indici fciiti^0earbia:antur;fed faifo,qiM3nia 
folf om^eli defe, quodab antiquisin fummo 

15 honorehabebatar, maUbathradi(Sn,a quo 
&vnguentam foHatu apudmuHeresRoma- 
.uasin fummo honore fuit. NonnuIH etialea 
ticulam pahidum Indic4>utaf ut; fed decepti, 
quonia i>toic.fbHum efle tradit,quod pala- 
zo dibusiaBatat^cutleucuiajdeftyresea, qua 
vnlg^-zcn appeliamu^ tameno dicit eiieiea 
: txcula,fed foHum€ne radice,vtleticula inna* 
x|s;dicimrq; toHu pcr excellaitia, quiainullu 
foHum bdore,4S£.perfe^OBeideajpio nardi 

M foHo^quod tame parua eft)ipfiim ejf cediLSB, 
Kos malabatiuri foHa habemas , & Venetiis 
.pafskj veduntur.B k. Dicisne iUaobiooga, 
,odorata^gi:^aacriajferuida9»veIuticaryo. 
^j?]Ioa*$iilkia<iuaauB ajG^ryo^^Uifo- 
r . Ua 



D E S I M P L I. U EU l C. 2^p 

Ih Cant , non malaba£hn\quac cum nuce fimi 
lirudiaem habent. Veneriis aliudtolium ha- 
becur,eodem nomiaeappellatam»<^aod Ale 
xandria Aegyptfaduehantfoiiisiauri.arbu- 
live iimile.Arabestebal appellanr,&Hermo 5 
laus ira edaa Maariranisappellari cefet.s e. 
Oprarefummopere» vt veru malabathru mi 
bi piugeres. b K.NuUusauthor eft,qui illu ve 
repingat; Piinius tamenlibroxij. ca.xxvij. 
defimplici malabathroverba facir. Vnam eli 1« 
cuiurdam arborisfoiiam in $yria/oIium,ia 
quam^conuoiatum , Sc aridum coiorem ha* 
bens, ex quo oteumad vnguetaexprimitur. 
Eftalia4 foiiu,de quo Dioicorides,&eodem 
locQPiimus,quodia Indi^paludibusmodo 1% 
lenticuU iQnatat,iine radice.Haecduo mala^ 
bathri genera Veaenis mihi oftenfa faere: 
fedan illa effent ambigebam , quoniam nal- 
lusautlior eit (quem nouerim) qui maiaba- 
thrum ver^ pingac. DioKorides dicic sffs ia n» 
albonigricas,^ coBtumax frangiublidum, 
inregrumque, odore qainaresferiat, §c qui 
fummoto qaoq; eo perfiibt. Sapor eius iab 
lingua nardo fimiiis elTe debet/caberq; , ne- 
qae vUofaiis gafta. PIuDias verdia aliqui- x% 
bas a Diofcoridediilentit. naabfolatenigri 
cans.non aure in albo nigricans,vt Diofcori 
des dicitrquippecadidu minusprobatur.O- 
nbaiiasau^m diciti fttbalibidaiaipfa nigr^ 

dia 



30D BRASAVOLVS 

dine.quod etiam piofcorides , nec vllo falis 
guftu inquitrPiiniusecontrario , quodam ia 
Ds guftu icribit.ItaqueiaPiofcoride legen^ 
dum cenreo,qucniam hxc particula abfque 

5 ratione pofita eiiet: quia nullus guft um falis 
iubere dubirat^niLi ex eo ambigi pofle di* 
cas^quiaia paladibus nafcacur.TamenOri- 
'baiius& fpfe in guftu faliedine carere dfcit. 
Nos autem p o tias probamas aliquo ialis ga 

lo {bi legendu* Additq-, Plinios eile croco odo-' 
raxius^&eius pdorem fuiieruefa&iin vino 
omnes ariiecellere. s e. Ems effigiem^potius 
videre optabaa>. B. a . Id cxprimere non pof- 
fum^quod neclegi^neccculis \idi, sfi. Cuius 
M facuitatisefl maiabatrifolium? b K.Gaienus 
vij.de iimp,medicam«itoru facultatibus li" 
brojcumfpicanardi fimiliimam facultatem 
haberedicit.SE. Ergoia primoor dine caie- 
hcict^Sc infccMo exiccabit lam completo. 

4to B a..Ita eife confla ti Polonis lifi indiyfki vo 
catur.s E.De berbis ergo expeditam efi. B R. 
Tamen infinitae aliae herbae ab authoribus 
fcripte funt.s E.Eastatum exsraui,quibus in 
ofiidnis Vtimur.BR.Tam paucis vtiminirs e. 

^5 Hisfoldm,nifi aiiqua menteexciderit. b r. a. 
Res medica breuis ei^.fi be tatumin vfu finr, 
& nunquam medicialiis vtantur,qu9a fom*. 
misyins Diofcoride,Plim0»GaleDo, Paulo, 
Aetioque p^ funt:iai6 nonnullipiiua. 

tiia 



D E S I M P L I. M B D I C. ^Ol 

timmagis aliqaibus xgritudinibus faccur- 
runr,quam praedidsc. Dicautemaliane reli- 
quifti,qu^ coile^urus dsls E.PIuriaia. b a a. 
Qiia:?s £.Semina, fra6tus,radices. b k. Koa. 
neifta in herbis coIlegifli?s e n. Non omnia. 
plura enim reliquimus. b K a . Qaid fequi tur ^ 
in ma charta^s e N.Semina iiatim defcri bua- 
tur.B K.Habenrne cem herbis eundem ordi- 
iiem?SE,Forte inordinatioriordme digerun 
tur^fed coUigentibusnihil refert.8 ha. Nibil 
quidem refert,tamen pulchrum eftordine 20 
quodam incedere.sE.Aciiiordinatio ipfa or 
doquidam videtur,quia inordiaarionem pe 
nitus feruat.BR.Qoicquid lic,tua femina,aiit 
curaordioejautfineordinedigeftaenumera 
re incipias.s e, Vt lubet agam;tame opportu ^ 
iiiaseritcQsnare,quoniam maiores cadont 
altis de montibus vmbrae , 8c iam xaiiici a la- 
boreceflarunt, & aunc fumma procul vilia- 
rum cuimina fumant. vbiq; enim cosn^e pa- 
rantur.Poft coenam quiefceraus, hodiernum *^ 
laborem reniittentes, vt craftino mane tem- 
peiiiuiushuicncgotio acrius operadarepof 
fimas.H e R.Et raihi iam renesadeo calet, vt 
vixinterulam pati liceat» omniaq; membra, 
praeter dcntes & paIatum,qoietem expofcut. ^i 
B R A s A vo. Quis pofTeta tantis viris diffea 
iire?omnia omictaatur,&refociilaadis viri- 
bas vacemus. Quifque ^nimaoibrum bac re 

fumm. 



301 B R A S A V O L V S 

fatnmeindigecTagurium hoc virentibus i 
herbis drcanfeptum ingrediamur. En ru. 
fiicus mappam flrauit,apuciipfam coeua- : 
biraus. SB. In hoc Quidem loco coenabimus, i 
5 fed noflris dapibus,auae adhuc in hippopera [ 
fuperfunt. h e n. lam tempus eft dare mebra \ 
quieiiregofuprahunccumulam folioruoi i 
caftanearum hanc node iranlire decreui.sB. 
Commodiuseritjgcatiusqv corporiliuteafa : 
»0 prafoliaexteadere.BR.Vtiubetthocvnuni ; 
^ fcio, nobis opus ncn efle cunabub ad dor- : 
miendum.s E,Non indigebimus equidem:& i 
h5ecaura,qu2e fpirat, culices abiger.B a A.Ia - 
mon tibus no fun t adeo frequentes , vt in co» \ 
15 uallibus,&locis,aquofis:hicmmennondc^ 1 
funr.H E R.Solares radii tedi rimas iam fub- ! 
eunt,nosautem dDrmimus.>BB.,Miror , quii 
lunior ils , & magis de^tigatus,primuso- 1 
mnium experre& s iis.H E r. A cunis vCqiic i 
20 affiietus-iiimtepeiiiuefurgererimddiuvos 
' diiIcifbpor£preflbsinfpfi^bam,&,neem% < 
gibrem,9uiefcebaaa^£.Eia,furgen tes operi | 
no{bro incumbamus. vbi eft mea iharta , m \ 
: qua femina firripta fijn^B iuLinieisieri 1 
^ vefperiteSa vidi, quippefinu de- 
1 ciderat, quum tuum hoc colo 
bium recingebas.HEic- 
BAH. Eu.fabca.. 
, pite^at. 



E> E S I M P L I, M E D I C. 305 

Bfi SEMINIBVS, QJ?AE APVD 

Ferrarienfes pharmacopo- 
ksin vfufunt. 
S £ N Latum hunc campum ingrediamur , in 
quo magnam herbarum copiam virefcere ^ 
inmeor,& fereomnesad femfnaperueniile. 
B R.Nnnc femina exarareincipias,vt diUgea 
tia tarditatem copenfemus.SE NE x. lufoaia- 
roi femea primum locum inter femina occu 
pat.B R A. Tres liyofcyami fpecies a Diofco- ^^ 
rideanmerantunvna fiore purpureo, femi- 
ne nigrorakera ilof cluteo/emineflauorter- 
tia Rotc^Sl feaiine a!bis;Du2e primae fpecies 
infan iam fdciQn t,ter tia in vfii s? edico hahe- 
tur ; Sc Ferrarix inrer ruinas, Sc rudera cre- ^ 
fcitreius tame maiorem copia habemus.quae 
fiorem lureu habet : verum Sc fiorem album 
habensibi viret. Harum duarom fpecierun* 
femina con das:quja vbi illa d eef^,cui fios al- 
busia(idet>fiorem lateumhabentem accipj* ^.a- 
mus magis,qi>am quaepurpurecm, At cur fe 
miGa tannim feruatis?s e n. Quia fola io vfa 
fan tvB R.Cur non immotandus vfus,fi ab m, 
thoribusaliaepartes feruantnr?s en. Mute- 
mus. B R A. Tu igitur praEter femina»fo!ia, & K 
radices ferua,& ex trimeftris tritici tarina.ac 
foliis paftiilos facito , recentiumque femi* 
num fuccumA fohoru ^ parato.quanuis S6 
tii,{aiii feminibus c^Iidaaqua iofafaiaccus 



^O^ . B K AS A y O I. V s 

etiam ex |>rima tar, folia etiam p olen tx admi 1 

Ha in paftillos, coDformanttir.s e. H^c omnia i 

Ferrariae ex Kabente ilores albos parabotqii^ ] 
fi defecerijatjlareos habeate rumam.B B..Faci 

% |evtranquerpeciemhabebis,quanuiscopio [ 

iiusin maritimis nafcatur. Notifsima efta- i 

pud nos berba> quam noftr u vulgus deatem ; 

eabaUinum vocat Galli Latinum nomen i- i 

micatur.Gerraani bylfam kcaut, vcl bilfenfb i 

jo me,<|aod feraen bypfcyami fignificare vide- < 

tur. A t fi kraut» id efl , berbam praeponet»! ta , 

diceiHjk raut bil{enfome,id eftjierba feminis i 
hyofcyami.aPolonis bielo. a Cretetibusvul 

go difchiamo , a Neapolitanis canechiara > a i 

i5 Sueflariiscachclera,abHifpanisvelenonun- i 

cupatur.In tertioordine frigidusefthyofcy i 

amus, quiin vfu eftin tertii ordinisprinci* : 

pio.Niger vero in ter tii ordinis fine,in fecu - '. 

dpordine ficcus^, licet Auicena $c in tertio : 

^ ficcu faciat: vcfun tame & aliqua humidita te i 

haberenondubitamus.sE.RutaefemeaIterS i 

locm habet.B^.De ruta, in h^ibis tradaui- i 

imis.si. Mcntcexciderar. Althaeae femina fe- t 

qcmmrjdeqaibastamefupra diftfieft, &,ve i 

2S 6tiserat,coU^imus.Seminamaiorafrigida ; 
iequantur^ a.Qaot,&,quaefintnumera.s e. 
Q£atuor>meIonis,cucurbi?2e, cuaitneris» ci- 

imli.B a. Quom haec maiora aancupenmr, i 
i^ipftfta minoxS dici oportet» ^sm x. Imo 

ftmt i 



D B S I M P L I. M fi I C. 3q^ 

iunt quatuor femma minora fngida ad dif- 
ferentuaimaiorum.B a.Nun^era & Karcss. 
Par£aIacae>rcarfoi2S,ladacae,endiuia£.B r a s^ 
Cor h2ecmiQora,ilIa maiora appellaturrs e. 
Nefcioalteram caufani , quamquod iila Em S 
magisfrigida-B RA.im6 portulacieremen,ea 
diuia,aclaftucae magisfrigida funt. S£. Cur 
ergo ita vocaotar?3 k a s. Id non fit ex viri- 
bus , qu3e maiores in minoribus lua t , fed ex 
moIe,&feminu magnitudine, Sc forte ex ma i^ 
gnitudine rerum vnde femina fumuatur: iia. 
quea mole corporis recentes, 6c non virtutis 
lisc femina maiora,&: minora nuncuparun t. 
Imoiiin recentiorum librisfemina frigida 
abfoiutefcriptam reperies, maiora inteiliae ^% 
reoportet. A primis autem exordiamur , id 
eft , a meloaum feminibus (vt tuo verbo v- 
tar ) Diofcorides & Grseci omnes nomen Ka- 
bcnt jUuff^.c^aod noftri Latini vertentes cu- 
cumerem dicun t : fub quo nomineno tarum ^^ 
eum fru6^um , quem vulgo cucumerem ap- 
pe!Iamus,inteUigunt,fed omnia melonu ge- 
nerajCucumereSiCitruIos, 8c anguriascopre^ 
hendut.s e. A pad GrjEcos igiui r maxima de- 
beteffeconfuiio. s R. Quietebabeas, & rem ^^ 
noueris mire dirtindam : quum fruSam il* 
lum, quem nos vulgo melonem dicimus , fi- 
gnificare volant ,non er/Kv^ ^ jd cO:, cucumis 
abfoluiedicunt, iodcrUus srisF^^^^ide&yCa^ 

V 



.^06 tK A t KVOLYS 

cumfs pepo^vel abfobte mTrsi}^ dicunt, nos i 
autem abiQlute pepon.Melop epon vero» pe : 
po eil & in &rmara maU coionei force for m : 
na(vtPliQius in qiiit c^phe qtiinto decimino i 

$ ni libri)fa^us. A bfolu f e igitnr cdni cucarois i 
dicka r:»angQriam rntelligere opor tet;quum i 
pepOjmdonem noftrtim:cam nielopepo,n0 » 
fou melonem in coiooei mali forma digeitt, ( 
cams pars propefemioa comeditur, quonia : 

10 denfior efV , & no adeo a cjuofa vt in pepone: : 
p rppterea a Galai o in fecudo de iimpiiciuiii i 
medicamen torum facuUa t&o^, egr^ie no-» 
jtaturypartem intlmam peponis , qusefemea : 
tapgit, cum in peponibus edeiido non iit^a i 

?S melopeponibus pafsim ab hominib.comeds i 
turi&quanuiinoftrotemporealjqui etiam ; 
abiiciant, tamen Galeni tepore omnes com- : 
edeban t, ablatis foldm feminibus: quoniam i 
fa tis denfa eil in melopepone prope femina i 

ZQ caro*s e. No^er cucu mis quo nomine voca- : 
tar?Ba. EtipfecQCtjmis djciiur cum hac ad^ 
ieSione citrinas ; prop terea multi citrulum I 
^uafi citrinum a cok>re»quem babet cumma i 
turuerit^ppellat Js efi, de quo Plmius Kbro I 

M decimonono,capiteqtiinto,quiinvariasfbr 
masaColumella compODitur. Aquaamar, : 
refb^it oleum:& fi in cannam flos ponatur, : 
longifsi mi fiunt.s i n b x^ngnriam ergo,cn 
c^aaiedidfeau^j^tMj&ttittcttcame^ i 

melo 



iBfelonem peponem.B R.lra efl. Cucarbiraia 
vero abaliqufbus angarram coprelieaderc 
credftarrqaia vnam euctirbfrxgenas romn 
dum eft.Sed Columella jdfaifam eiledemos 
firar,c)ni ex eiufdem cucurbitae {eminibus ro ^ 
tudasfieri manifefle docet,& ob!ogas:quf p- 
peex col!o feminaoblongas^ex venrrerotun 
das faciuc.Ideo aliu d eft anguTia^aFnidcucur 
bitarfedanguria fub cucomerii genereintel 
iigitur. Vnde^ Vergil ia Gecrgicisdiciturr^^ 
Crefceretin ventrem cucnmfs. 
quodangurlae proprfam efl. Horu omni^am 
femina in Ferrai-ienfi agro vbertim inoe- 
nies, &mulro efficaciora »quam m montf- 
bus.Atexhiscar tanrumfeminacoingis?SE, ^i 
Ita vfus e^.B a.Succusferuarinon debet^nec 
folia^nec correx: tame peponum radfcem in 
officina ,prae?er fem ina babere couen let. Ger 
maninomen haberpfeben ^quo-meror^ii- 
gnificat:{edeodeferenomine,& cftrulos^ac ^^ 
cucumeres inrellignt. Galli melonesmelons, 
& Hifpani, vtnos,dicunt, Cucumeres vero a 
GalKs concombres , & ab Hifpanorum par- 
te pepfnes vocant ur r & Gallf erfam citru^ 
Ics,citru[esappel!anr. A tcticurbitac a Gallis ^S 
coucourges , ab Hffpanis catabacas generali 
vocabulo^a Lafitanisaboberas, a Germanfs 
kurbsappellltur. Mon defunt tame in Italia 
mtsitf ;,pr^ertKn NeapoUcaDi,q anguria-mt^ 
V ^ 



30S BB. ASA yOXVjS 

lon d*aqua nacupat. Melones a Polonisma 
lo,cacameres ogur ek,citnili anguris, cqcur 
bit^ganya dicuntur. Crecenies autem vul- 
go melones peponi,cucumeres,&citralos 

$ anouria^cucurbitacolochita vocant.ARo- 
roSifs vero» & Neapolicanis cucurbitacuca 
za nuncupatur. Sedhaecaliasrqaoniam opus 
non eft omnium nomina recenfere. s ej^ B x, 
Summopere optarim melonum quahtates, 

xocucurbitarum, cucumerum, 5: citrulQram 
cognorcere.B r a s a v aMeIones,qui 8c pe- 
pones, 5: melopeponesaGaleno vocantur, 
fr^di fani,& humidi ordine recudo*-at aitn 
melopepones minushamidifint,quam pepo 

iS nes,proptereain primo folfi ordine^fed inte 
fo humidierunt : verum & aUquidhabet pe^ 
pones caiiditatis,propterea abftergendi vim 
habere dicuntur,^ dulcesfunt. Cucumer,& 
cucurbitainfecundo ordinea recentibusfri 

20gida &humidaiadicantur.quod in fecundo 
ordiae completo intcUigereoportet^ cuca 
meres in tertio frigidos^ 6i hamidosrquonia 
cacarbirarum & cucumerufirigiditas, & ha- 
miditas (acisinienfk rant,eorumq;hamidi- 
tas crafla ed ; verum & eadem eft citralo- 

tS ram qaalitas. Nfuncad minora reminufri- 
gida tranreamus. Portulacam aliabi non i 
quasras , qaam Ferrariae , 6c non modo ft- 
mina ^ fed >yt fupradocuimos, foli^etiam \ 

ferua i 



D E S I M ^ t I. M E D I C. 30P 

feruabis.Notifiiima herba eft.Dela&uca ide 
iiidiciu. lir.Dcendiuiapriusdidu cit Scario 
la tantum docereopoitet.Quu demtubo fer 
mo habebatur , fub eo cichoreum , & endi- 
uiam corDprehendi oftendimus,& quod vo- 5 
cabulum Intubusendiuixapplicatum eft, Ci 
choreum vero iiii herbae,quam vulgo rade- 
chioappellamus , & vtrunqueiniatiuumj& 
agrefte diuidi monuimus. Herba , quam re- 
cedores fcariolam dicunt , intubi fpecies eft, 10 
fedfylueflris.Graeci ferin,noitri recentescor 
ruptc vocabulo fcariolam vocant. Nam di- 
minutiuum ferisferiok cft;ipfi vero corrum 
pcntes» vt pleraquealia , fcariolam pronun* 
tiant,feriolam dicere volenreSiaut debentes. 1$ 
Eodemmodo a Gallis appeliatur.La&ucam 
verd,vt nos , vocant Hifpani , Galli laifiues, 
Germani laSucA t endiuia , a Gerroam*s , & 
HirpanisLatineprofertur, a Gallisendiuie. 
Poloni ver6ia<3;ucam falatam vocanr,portu zo 
lacam icurza noga,endiuiam meiecz aut vo- 
lecz,fcariolam izfinymilicz. Venetiis poriu- 
laca porciolijinCreta gliftrida,quaficongIa 
tinatiua,in Hifpania verdolagas^Romae por 
cachia,Neapo]iporcbiacha nuaipatur.Pro 1$ 
icariolaVenetiis vtuntur comuniendiuia,& 
fcariolam fylueftrem eflearbitrantur ,qa2c 
apud vulgus Cretenfium mozocoo, Sc Nea- 
poii fcarola voc4Cur.Laducam Cr^enfes 
V 3 



310 BR AS A YQLV S 

vnlg^ marcoli , Hirpani iachiugas TOcant» I 

Sc iaem mec C r etenSara vulgm endiuiam en : 

diui nuncapat.s E.CuiQs (mi qualiratis haec ; 

feaaina>&ipf3e>quac femana producunt , her- i 

% bac?8R.LaiSucam Auerroisquinto coile^o ) 

Buni libro frigidam in primo ordine ede <^ : 

cit,& in pafsinis teperata,& Auicenna frigi^ i 

dam , in fecondo ordine laft uca eile ^tetnr. i 

Galenus vero in fexto de lim pl i.medicamea. : 

20 tacaltatibui\&igi<2am ,&humidain cfie didt; i 
Hum ida <^pidem elt ordine fecundo:de frigi 

dit^te vero ordine no exprimit Galenus. At i 

isqui c no efie extremefr^idam. ^^aodintel. 1 

Ugo non eilein quarto ordine frigida/cdha 1 

l^ bere ( vc iaquit>qu£ fontanse frigiditateai. 1 

Vnde io ter tio Of dine frigidam efle ar bitra- : 

mur.Necme niouec Aaicennae verba,quibas i 

inqoxt,eu,qai dixic eirefrjgidamin.terao> m i 

dicaoix illa eiTe malt nutameQd: verum ciim 1 

40 coaScicur noeft mali nutrimenf i,putamu$q; < 

in tertto ordiue frigidameHe:<Sc hoc non fc^ : 

Idm ex illa Gileni ptseicitata fententia^quaii* i 

lamfontanaeaquaecomparat^fed^extertio i 
de {iqiplicium medicamemorum facultati- 

zi bus,cap.x vij.vbi inqait:Sed e^ quaiekftucis ; 

. aj^dicvqaippequ^moderacocfuhominem 1 

rwcriat; at G quis expreflum earum fuccu lar ; 

giterhauferiMJoniecysproieftdmorietur, i 

^m qui^u; ciwiaai^mpapauerfampfe- I 

. / rit, i 



£> E S I M ? t I. MEDIC. 3X< 

rit. Sic la<fi:uca, i cor refrigerauit , iatcri- 
miv.Cin coquatur , aiimenmnj animali^fiici- 
tur.Ex quibusGaleni verbis coiettura aiie- 
cjiior , efie m tertio ordinefrigida : quonia£ 
in primo folu , vei fecun do eiiet frigida ^eius 5 
fuccus necare no poilet; ii in quarto efiet or- 
dine^uliu corporiaiimentumprxilaret.s e* 
In quoordine erit endiuia : b h a. Sub voca^ 
buio fensdidu eft,& cichcreu, <k endiuiam^ 
& fcarioiam -quaii ferioiam comprehldi, De i# 
omnibus fimui id dicemus,cuod Galeniis 
odauo de {impliciummedicamentomtacul 
tatibus,fatetur ei'Ieiiccae>& frigid^tempera- 
turae ordine fecando:& feris domeitica , quae 
endiuia eii^ magis refngerat , quoniam cCtin 1% 
fecundo ordinemtenfo, tamen & hcmidita' 
tem habeciiccitatiadmiilam.-propterea cum; 
humidiE iint hxherbac,& femina minusficca 
iiiit , magis iicca elle exiftimare oportet.ile- 
centes illi decip iuntur, qui illam in primo or 2j» 
dmefrigidam 3c humidamiudicarunt , cura 
tamen amarefcat-Nequeex Auicenae fenteiv* 
tia comoaeor , qui illain primo foiiim ordi- 
ne frigidam facit,cui quinto coJledionum ix 
bro confentit Auerrois. In hoc vero Gaieno i\ 
potius credendum cft , imo & fenfui, qui £13.'- 
timhas herbasabique ratione vlla frigidas 
eiie percipit. s e a.Ad portulacam ergo dcm 
fcendamus^B £l a f Galenus in tertip deatu 
V 4 



ja B R A S A V OX VS 

mentorum facultatibus , portukcam in ter- 
tioordiae frigidam eile dicit,iD iecundo hii- ' 
midaro> & adde in fine fectmdi. quod non ab ! 
reab Auicenna notatur, s e. Albi 8c nigri pa- i 
, V pauerisreminaocaarrunt^RA.Multadepa 
pauere dicenda eflent,& ofi&lendum , quod [ 
receies rofeilam > vel papauer ru brum vocat, ) 
aluidabanemoneefle.Duo papauerisgene- < 
^a in fegetibus nafcuntur > id eft, duae herbae, i 

IP quse ia vafculis papaueris modofemina con- 
duG£. Vna eft anemone> de quafupra ; alteu 
erraticum papauer>Vjel papaueraUs. Anemo-. 
ne pluies coiores babet > erraticum papauer 
duos tantam,rufum>& candidum.Hisautem 

%% omifsis ad tua femina accedamus* Semina, 

^ qu3E colIigitis> ex iatiuo papauere fun t : atin 
lemedicapotiorafunt cx fylueftribusfemi- 
na>quippe & fatiuum mand«;ur:im6Floren' 
tiae mulieres tepore aeflans in deli<^s labmt, 

zo quippe poil prandium> & poii eoenam vafca 
itim itiui papaueris degiubetes paulatim fe- 
mina comedunt.£x iylueilribusautem id ma 
gis aptum eilmedicamentis > quod tertio lo- ( 
coaDiofcorideponiuiroblogum vafculam i 

avbat>ens.ldeono&ipbarmacopolae aberrat, i 
qttieavafculaquaeriit,qua£benerotudafint, ; 
camlongaefHcaciusmedeatur,Habenteiaf- ( 
Siodipapauera alba femina>& ia Ferrarienfi : 
agrocopio&creicaQt^magisetiam^Qamia . 

monr I 



D E S I M P L I. M £ D I C. JIj 

montibus e£ricacia.Ncc cobis deeft uigru pa 
pauer,Thebanun3 ramen apprinielaudamr, 
e qiio £t opiam,Dao enigro papaaere £anr, 
fuccus cum exprimitur craiius, qui meconiu 
dicitur,& lacryma, vellac ciim inciditur caa % 
iis,& emanatlac^vei iacryma,qoeopiunun- 
cupatur:n3ec autem praeter femina ad rei me- 
dicae commodum ieruanda.Verum etfi apud 
nosnigrum papaoeriat > non tamenin tanta 
copia,& tale.vtex eo opium fieripofsit : i^o is 
Sc opiu,& eiusfemina ex Thebano agro po- 
fcerem,quanuis nosex aiiis plaribus Iraliae io 
cis habeamus. At albi papaueris, femina ex 
Ferrarienfi agro coiligerem. jC Gallis pauot 
dicitur:addunr^; blanc»& noir.Ita aGerma- 
nismon , praediAasdi&rcntias addentibus: is 
ab Hiipanis autem dermideras vocatur. Po- 
ioni raa*6 vocatj 8c ciim album fignificare vo 
luntbiali addunt. A^ Cretenfium vulgoalbu 
papauer hypaon afpron ,nigru vero hypno 
mauro,a Neapolicanispapagnodicitur.sE. la 
De papaueris qualitate difTeramus obfecro. 
B B. A s, Ex Galeno in feptimo de fimplicium 
medicameatorumfacdcatibus,coiligitur,ia 
liuum efie adeo frigidum, vi fomaum iiido- 
cat.Et hoc eft noftr um vocatum albumipro- z% 
pterea in tcriio ordine frigidam erit,quauis 
receaaores, & Aaicena in fecundo folum or- 
diaefrigidumfadaCi camen Auerroisiai^^ 



3t4 B a A s A vox vs - 

tio frigidum efle fatetuf albu papauer.qiiod 
cxGaletiocoiligi poflearbitror. Ab vnota- 
meaabiliDendum non eft, Anicenna ficctim 
orckaefecundo fecifiepapauer^quero recen* 
% tes fectiti iiint. A uerrois autenx humiduHJ eile 
^tetur »<juem potms imitari volumus, illud 
in lecundo ordine humidum fecieDtes.Deni 
gro autem papauereid dicemus, ao quidem 
in terrio efleordine/ed in qgarto reftigera* 

lo tinm , vt aGaleno notatur , qiM inquit mor te 
pieranq; indacere. Et boc kunudum eft ordi 
ne£ertio:quo^; humidum elleoporteat,ex 
hoc probaripoteftvquia in fbmoumdilatio- 
nem &dt:nempefrigiditas fbmnu quide 2n« 

i5 docitjfed humiditas caiaphoram>id eflan fo- 
mnum dilationem. Cum vero no tantum fo-. 
mnus a papaueribus, fed &dilario induca- 
tur,propterea humida eile opor cet, s e. Qui- 
bus indiciis opium^bauthoritMjs probatur2 

io BKA. OribafiusgratiisauthorvquiGalentaa 
fec|uicur,lecundode yirtuie fimplicium libro 
in huncmodum fcribiE,Papa«erisfuccus,id 
cft,opiQm,optimuseft fpiflus, & grauis odo- 
re^fomnum faciens^^amarus in guflu, facile 

a^l ibfuitur in a^ua,nitidus,aIbus,non afper,ne. 
quethromboidisjidefi, neq; congiomeraius 
jn refoIutioae,neqi indurefcic iniole po&us, 
iQcei^,&adlucernaaccenfust^refireflam 
mamimtticiadaUerantauteeam^glaticiumi 

fcencesj 



fcete$,aur gumi\aut iaducaeagreftis fuccum. 
Siglauciuadaiii^am habet, crocizacin reia%: 
lutione* Siautem laCtucae agrellis mccas mi*: 
fcerur,odarenoo habet iiiTiiiem, &arperefL 
Quod fi gumi miihim efl ,iine virtuEeimbe- % 
ciiiis efl>3*: perluvidus. s e n. Nofco in noftro 
opio adakeriam eiTe^quia piaresexfupra di 
<3us coditiotiibus illi defunt. At ad roiaru fe^ 
men veniamus.B K A.Nihiiaiiuddehocfemi 
nedicemas ,<^uam quod prxcedentidietra- lo 
datu cihs E N.Ad amomu igitur tranfeamus. 
B R A.Vos femen qaodda paruu,& nigru pro 
amomo vendins,cum camen no fit. s e. Qnid 
ergo eritamomu ?b k a. Nunquam in Italia 
planratuamomu vidi : habet enim racemosi$ 
feminepleaosauru coloreimitates, vulnerac 
nares odor e, Sc or igani habet acr imonia*Eft 
autem ex fruticeparao flores paruos , vc vio- 
l£ albae habente : 8c folia bryoni^^id eft^vitis 
fylueftrisfuQt.In Armeniauuttereoportet, za 
in Media , vel in Pontu, £ verum A' probum 
amomuhabere iludeamus. Vtidc coflatamo 
mum fpeciem vux habere,& no efle nigra il- 
la femina, & iaodora , quaeapharmacopolis 
pubiice venduntur.Cum vero ex tribus pro- 2^ 
ninciis Diofcorides ferri dixeric , Armenia» 
Mediaj& Ponto.Pande^ariusin tresfpecie» 
parritur,fecundam fpeciem Medicam appel^ 
Ians.Tu vides quato erroreducatur, quipro 

iowi 



loci noniiae aiiudnomen pofuit* Miror mt 
no habeatur,cdm facjlIiiDe ex Armenia>^le' 

xandrxa Aegyptiferarur,moxVeDetias.Nec ; 

difSciie eft ex Media Aiexandriam ferri , aut : 

% exPontoinPannoma,&esPanDOtuainIca- 

liaro,Deinceps vt babeatur,diligenter ciira- : 
bo»cum iUuftrifsimus,& excelletifsimus Fer- 

Tariae Dux Alphonfus ,fpontefe curatorum i 

promiferitvOainiafimpIicia>quxTheriaces i 

lacQmpofitioneingredinntur^haberirinter c^* . 

t£ra autem amomum ingreditur. Nunc verd i 

ilailiifsimus Hercuks fecundus ardeatius, i 

qaam pater»theriacam coponi exop tat^nui- i 

li% parcii inpenfis , vt omnia fimpiicia ex i 

^S propriis locishabeatar: fed in miferaincidi- i 

mustempora,quibustutumncneftp€rma- : 
ria nauigare,auE equis per totum orbem ia- 

cedere.Nou defuere iamen,qui lerofolymiia : 

oam rofam, quam exleruialem huc portant i 

20 per^riai,a noibris muiieribus rofamian&e 
Mari£ y ocatam,quanuisnullam habeat cum 

roik£miiitudinem , amomuni efle p\itarint, ^ ! 

ob odorem>ob^confertos ramos,&: quia. mul : 

ti rami ab vna radice,vt colubinos pedes imi ; 

,^1 tari videatur , proptereai Serapione pes co- 

Uimbinasdicittir.PatatnoftruvolguSjfieiuf- i 
iGodi roiamdomi habuerit j nopoflefulmi- 

ne tai^iyaut aduerio infbrtunio pertorbarit . 

ptttant^;fingaIisanai$iiifefiQNatittitatis ; 



2> E S I M P t I. M E D I C. 217 

ea Hora ^ qua Cliriitas narusei'i, aperirf. Ve- 
^-una aaaornu hanc rofam no elleexhocdabi 
to»quian6 vulneratnaresodoreiUmea rece^. 
tecDratisliabui , nec habet origaRi acriaio- 
Diarajnec|bh*a funt bryoniae fimilia.Prcterea S 
amomu veluti vua eft. quod 8c Ph'nius etiam 
cap.x 1 1 i.duodecimi hbri teftatur,quauis ia- 
ter PUniu & Diofcoridera qua?dam videatur 
cffediflerentia^tamen no fpedanda. Vnu eft, 
vos amorao carere,qaia in {apore , odore»& i^ 
colore,altera res eft veitru araoma»&' altera 
etia iands Maris roia . Curab im asill aftrifsi 
raiPrincipisnoftri operaFerrariam afFerri, 
s E.Amofi^i qualitatesedoceas.B R A.Galenus 
in fexto defiaipHciu medicamencorafaculta ^^ 
tibus , ampmum iimilem habere facaicatem 
acoro oftendit : tamen acoru ficcius efle ^te 
tar,amomu vero magiscoocoquit . s e. Amo- 
. mumergointertioeritordmecaiidu,&fic- 
cum. B R A. Cum iic acoro minus ficcu , in fe- ^ 
cundo tantilm ordiue iiccu, vel m fecudo in- 
tenfo eiie dicemus- At Aaicennacalidam,& 
iiccum ia fecundocfle teftatarrnos vero G^* 
ieao potii^s credimas,& expenetiae,quae ofte- 
dit intenfam eileamomicalidicatem.Semea ^^ 
quoddam ex Piceno Venetias conferant fe- 
plafiarii , qaod pro amomo vendunt. s e. Si- 
napis femenoccurrit b k A.Notifsimum eft 
femen,& potifsimaherba.Ia variis Italiae lo* 

cis 



3l8 BXASAVOtVS 

>jaod aliQui ia Ferrariea{i agro reminaftmr^ 
iaepriori feruore orajmeft. Hcrbain p«!ta- 
riiseQndfedis apta/aiien ad vanc^ mtin^ts 

$ acc5modatur,qaae fittapia,& £mpiCm dku- 
lur , qiK>rum in Italia maximas ^as.EtF€r- 
rariefe finapiu prae caeteris coHaudari coepir^ 
€um prius Vercellenfc pabnam fer rcc A pud 
<3al}osacerrimum fiE,vtiacryn)asm^endo 

10 moueat* I>ecipi«ntur»qui ^tar ut interiemi 
na miniramu efle iftad> propterea aSofpita:- 
toreiioftroCiir^di&im dObe^fiquis tatam 
fidcm babumt vtgraQii finapis, vc o^endat 
modkam fidem mica fecere; fed Cbriftus na 

»5 fierporittsin coparationem granuiliudac^ 
cepit veluti omnibu5notirsimu;conftatenim 
plura femina multd minora effegranis fina- 
pisJn m6te,arentiilla parte coUigas,vbi nu 
iorem acrimoniam remina habebunt,& ma- 

^ gis tantabst mcntem , qnare ca:tera. exceilere 
Pythagoras teftatur. A" Galiis fenoie, a Ger* 
lean jsfenff^kHifp^nis moftaaza, a Polonis 
gorczicza,ab ^iis gorc^Ka^a^eeeris feaao^ 
rp,^ K.omanis iinapanimaipaiar. Adedno^ 

*S tum eft, vt alia<fcclaratianeBo indigeat. s e» 
De cias qualitatediacrerene pigeat^ R.Mi- 
r^m videp in recentioribus iatuitatem. in ter 
^os ja^mi|jUiabiqt^guftu,& dfefta ^pl 
^4m mpim oidme^&iccli ia fcciindo 



d& 1 



D E S I M P t I. M E Df IC. ^f^ 

elle putant.acfi pnmo ftatim fenfa non co^ 
gnoicamr eflefnrenl^ caliduay, imo & mor. 
dfcare>& exnrere.Sed rairum eftcto Auicea 
nam feqiianmr,illan) non viderint m fecnn- 
do libro , qui vCg) ad qaartnm ordinecalidu I 
efiedicltjitaij; edeconilat , qaoniam exulce^ 
rat finapi bumanscafniapplicatnin,infina- 
pirmo vocaro emplaftro confe&:m. At cum 
nonnulli cerukoii dixerintelTeacetu , quod 
iniinapirmomiflum eiV, propterra himafti- 1« 
cent (;ii poiTunt) finapi,& fuprabrachiu,vel: 
cojram ita mafticatum peraliquod temporis 
ipatiam imponant , erulcerarecxperientur» 
&exurere: aempe in bisrebusexperimenris 
ftandum eft, vnde dicimus eflein quartoor, H 
dioe calidum, & liccum , non tamen in tenibv 
quonkm venenii efletjted remiffb. Hinc Ga^. 
ienus primo de aIimentorufacuItatibuS:,cni> 
dam ,qui circaos ventrjcdimuham habe- 
bat pituitamviufsit^vtcumfcapi bet3,&por i^ 
rum rumere£-,ica% a pituixaleuatuseil,quam 
Miciiam per akium eiecir. Et in iecudo libro^ 
vbi de bera agit,in iecoris obftru&ione ma!- 
na vtitur cum linapi adaperiendum . In fex- 
to quoqj defatntaietuendapoft dimidiasli- if 
bri partes illos reprehendit , qui in omni ca- 
pitis doiore medicamento ex finapi vteban- 
tur: nempe in calidis doloribus plurimuni^ 
ob^^ A^deCakaiu» io priQcipio tCEtiiHbri 



310 BKA S A VOliVS 

4e tanperameGtis , de liisdiiTerere, mx a^ i 
vd potf *uia caiiia fuiit>& iuter calida ia ter- 
tio^ qaartQ ordme iinapi eriumer^K. A t tina 
pi^xulcerareiaeodeHbro teftatiir>vbi quae- | 

f ritcurilnapi erakeret excriniece impofitu, i 
intda&ce ver o non exulcereticjuae v^ro exul i 
«^rare aptafant, in quarto fun t ordiae caie. : 
fedetiam: & deinceps linapi calidam elxe te- i 
ftatar vt cibus,& v t medii^mmtu.s b.Io fum- i 

lo loa calidum eii 6c Hccn ordine ouarto^ a a s* . 
Ita coilat^ E Nafiurtiifemina fequutur. b r. 
Car<lamon, vtGr2£ci,noa cartamaro,vtmul 
ti rec«ites decepn funt, 'appellatar. Altera • 
enim laerl^ eft carmaum > a naribu^, quas : 

X5 torqucre , & ringere iicit^ quum manditur. i 

i\pud Latinos nomeu accepit nafturtium, '. 

qua(itorqoensnares.Motifsima berba, qos 

- volgd agretto ab acritudine faporis ( vt arbi , 

tror)vocamus,JG«m^verd comadentes ,fere 

^ eajgilet,prjop.ter^adinerte3dicitufjEdena 1 
ftartium.Satiuuro,5£ iyiaeftreT^eri£ur:5: fa 
tiaum dupbyjalbum^ ^i^um. Eadem vis : 
omaibas Diofcorid& teAe.Sy!aeiire tame, & 
monranom ia cale&ciedo efficadus.At Dio- '. 

Wcorides jton magni^dt quo loco coll^a- 
tunMihi autem magisplacet exmontibus i 
pet^dum. In vfu medico femina tantdm i 
iiMit ^folia minime tmmSc fi ad aliqu id etia 
«aleaat ytamm (vt xkknasWix^deSmp^^ i 

" dum : 



X» B SI M Pt 3U M E D I C. ^IE 

«um medicamentoraftcQitatibas mquit) vx 
res habentc^uam viridHfuot.exiccara enim 
iiks aaaittuntiUcet noii peaiius,Hif pani ma^ 
ray esali^ua HifpaBis parte j Lnfitani agro- 
nc^^a mafturz,Germam verdbroncresoa- S 
ftar riu ex proprietaf ibus,qoaliabet,vocat,& 
Poloni rzezuclia , a Romanis aliegretd, a 
NeapolitaDisnaftrnzo, a Suef6nis torcliina 
(o nucupatur.s E. Deeius^qaHtatibuanon- 
ailiil difea^s. b a a. Ao^rois ia ordine lo 
^arto calidu^ficcum eflecenier, vt finapi 
Amcom^qm receatxores omnes fecuti fuut, 
in ordine tertio.Si Gaieiium confideremus 
V 1 1. de fimpticiu medicametorum faci^tati- 
busiibro,caHdu eiieordiiieijuarto dicemus: is 
nempe cau^ca facuitateinfignimr, vt napi, 
Sc excalfacit ficuti napi : napi vero orHine 
qoarto calidum eft,vt v in.de iimpl.medica 
mentorufacultatibus, teftatur Galenus, & in 
eodem ordiaeficcu. Herba vero in Hs qua^ 20 
litatibus remiila eft >imddum virefdt>als- 
quid habetaqueac humiditatis. vndenonnul 
fi ea cam pane obfonii ^o vefcuntor. s e n. 
Vrticaefeminapoiliiaftortiahabetur.B k a. 
Ab vrendo ncmjenacc^tvrtica. R^entuE 25 
magis fyiuefoas , & minus» mas , & famiaa» 
fci ejedemvires omnibus infont. In arenti- 
bus Iods,5c montanis efficacior eftrfed prx- 
terfemina,f6lia etiaferaabis jad plures me-- 



lpemm(voigatoFenarijC,pr0u.erbi^ }.CQ- ! 
gnofcatuT- Biusfpecie$.#%g«HFKBiii^ck 
pite decunoqaimo x x Uibri,eas^opriisac> ; 

^ nnuibusvocas,vtcaniivKerci>ieana*Ortigas^ : 
ab Hifpams .aGaliisonie »^ GerMnis oef- 
lel, & neffeien,a Polonispokrfvvye^ab aliis 
pokrziuaa ,a Cretefcbus vislgoacuidavcKra- * 
tur.Receces caiida &ficca eScin tertio ordi- : 

xo ne iadicant. ^ lucena verp iilani ia tertii cmt-, 
dmis prjncipio.calida dicit, $f la fwnio fic- : 
cani.Qocd'^ exXialenocQnigiporeftfexta 
de fimpliciuaL jnedicame4toru facuiEatjbus,j 
«^iuinqnjtVvrticaGipo^, multumcalefacere^ \ 

15 fed>{&senuiampartiu:teftimonio ejl craf- 1 
fonl , vifcoforumq; Immoru e,s peSpre ppt- 1 
mone<^; eduftio. Imo infert non l^abcr jm^ i 
tum caliditatiSjVt iam mor4icet.s E,l£»\pnoa ^ 
foliim mordicare videttir^verum& yr^re,, 

20 propterca &:ab vxedodi^ eft vrtica.s r,'a.. 
j^uerroisqointo Collpdipniiegregie norat: > 
id folum haber^irifuper^cie.Vnde&:fecun- : 
Juni Galeni fenten;£am fcis erit illam m ft- ; 
cnndo ordinemtenfo calidamponere , & m 
mediDfecundificcamrqnpniam nonnibil t^ 

2% bec humiJitarii ,ciimilataofa fit. Verunta^ i 
men , o diligeatifsioie le-Sor.» ttj ipfe probe i 
confiderato , an h tertio oi&ecaiida fit ex ! 
jpfafei£U£ui5, S:exIii£CLK3^agir,sE, Unife 



inui3i 



mina prae mmihus funtE r A.Omnihasno. 
nfsimu eft liimm.ita emm a Grxch appdh- 
tum, qoanuis nonnalH Jinum agreLle nunca 
P«jr,non cjuia contra fatiaum dif^ii)guatnr, 
iedquiamagris,aaiptiusdiiFerentia,qoado i 
faianaptum ef^. Semina in Ferrarienii aPro 
luemcxrei aptffsimarant,& in fumma copfa 
Mbentarrideo noellopusin motibnsqux- 
rere. A Gallisiinu!in,& abHifpanis, vtnos, 
Imo,aGermam'slein,vellinfeme.auti?achf2ro 
appeilatur.Non efl antemopushfc Iini<>e- 
Reraedoeere.necquidlinum fita PlinioaSje 
innum appellatum libro x ix.qood 6 in ione 
proiiciatur, ncn vritqr^&msppseex eola. 
ttae3|nenonaquakuantur.Sufpicor e^o ex n 
^pidequodaeire,qaiamyanr!ius dicitL?r:liic 
(vt Diofcondes quinto Ifbro inquit) in Cy- 
pro nafcitor,£milisa!umini fchifo, id d^.d^ 
plumaa nobis vocara.E2 eo theatrisvela te- 
Jcuntur.Haccaureia igne conieaa,£amman. to 
turqmdemomnino, f^fp!endefcunrma<ns 
ex^pta &ftihiIfgnideperdunt.NoshuQc 
lapidem habaimus^habemasq-.BiincA' filari 
pollecertu eft. Mnlti ex alumine khifo (M 
incafTum )conati func Hnteain huncfinem ^% 
parare.Non defuere ramen, qui ex falaman- . 
draecorticeiimilesmappas^quaE cobnri noa 
poirunt/aaas putarent/edfalforquoniam 
UlaHaadram comburi magno meo periculo 



X z 



314 ■ /B:K AS AVOitVS ^ 

yl4i*fef eeiuTB ^iiistaolesaQOs profiliitrqiian ( 
quam noa paTamu$ adcd venenofum ani* 
mal eileyVt vulgus , & recentes muki arbi- ; 
trautur.s E H.Curiiidicas tu linumasbeftinil 

5 Japidem amyanthum ciie,cum nufqua apud ; 
aliquem auUiorem fidedignum id fcriptum : 
inueoiatur?B r. A.Cum neminemaudiuerMn, : 
aut uouerim, qui id Jinu viderit, in fufpicios» i 
nem venijueefl^ifle !apis,equ.o yidimus &*• i 

jo Sam mappula , 8c f ufpicatu s/am a PJiniofi^ i 
nurn vocatUiqupniam filar t poteA^HaEc: aute ; 
fnfpido nihil certi aflerit , f^ ommlmsioc! 
cQniideradum proponit, s e n, iAd Imum re^: 
deut^s,cuius eil qualitatis^B a A.Oalenus fc* ; 

2 s ptim o de fimplicium 0jed&cutotibus,iIiud , 
in primo ojdmecalidum, & in pafsiuis qoa- 
litatibustemperatum facit, tamen humidita i 
lem q Eiandam bafaet recrem eutofaro,qoa fia ; 
t uoiu m ci\ emsfemQi.Q^un^ ^^elini mm^ i 

op rio inciderit,de linpfa herfea^aliquid iQqai 
conuenit , yel Uoaria, ita enjin ^pcBari fo- 1 
iet : fed frequentifsimum eft nomenKnaria, t 
minus fi:equeu5liiiofa.Noiifsima i^ ^uH ; 
nosbetba ,fblialini|bliis finiflia ad^ ^vta - 

15 muInViylueiire linuro putetur. Nuc prieter^ i 
miito quodarecentibusefulae compaipetar, i 
liocdempto,qpddeiuIaIachabet.Vnicar- : 
. «nen quoddam fibi finxere: 

ilm 



1> E SIMPXr. MHDIC. Jti 

An v^ro ea fic eluiavcui liQar iam comparat^, 
alio loco difpataredecreiiimus^s e. Reperi- 
tLirneapudiautiqaj0sIiDaria?3 a A. Suipicor 
aniila iJE,qua Diofcon<ies,a: Piinius ofyrim- 
vpcac. Nam furculus niger ramuios tenues» t 
ImtosqmS^Tt^ScmfQlia teraa,& qaaiexna, 
modoquioa, iaterim & feaa, ceulioi, n^ra 
ijiido , deincolote muratoiubrubra, Vndc- 
& Piinius ramulosnigros , & foiia uigra Iia- 
beredicic ;femenqaoq;primdmgrum,p6ft is> 
rnbefcensislpnnaiia tame me deterruerejVC 
potiasfafpic.^^quam putem linariaoiyrim. 
e|Ie.a'quibafdaGermams linaria vvildflaclis 
qicitur,at>,aliis krotenflaclis.s E>5.Fc3eaugrg- 
cd ergoqu^ramus. b b. A,Nec longe aberit IS 
nolrris in partibus foenugr3e<um,a Plinio &- 
licia,a Varronefiliculaja XKeoplirafto buce. 
ras appellatu , nodfsima Ker ba , 3c notifsima 
feiBina in vfumedicoquotidie trequentia-a. 
Gallis feuegrejabHifpanisalfoifeSjaPoio- io 
nis fengFik foenugraecum dicicar. Ab Auiceti 
n^ponicarcalidumia finepriiiu,£ccam m 
pri^mo^ ab Aaer roi caiidam in fecundovficca 
m primp,qui iGaleno accepic vixu de fimpL 
med.faculiatibas.tameu noneft magna dife ^S 
rentia, quoniam iiifine primi ordiais caiidx- 
tasparum diftaca^aiiditate in initiofecua- 
di,qaanais Sc partem aliqaam iiumidam hz^ 
beat>4c cr^flam* SE.<^uiiam fenuoacoiii^ - 

3C 5 



^16 S 5. A S A. Vt>l<VS 



e;i;, A. Et hi£c edaaceroaiuc herbarias^<juod- i 
ocymumappdlarimoaaunus^^sE.Fi-unieaU i 

5 miii,hordeu,aiiliumg;feruemas.BR A.^^o- » 
iifsimafeminaqu2eris»quac i« qnotidiariO ; 
vfu habeamr. Frameatum , 3c fer vocabala > 
communia fiint omnibus £ere fpica habentf - i 
basrramea vocabulu far vai ipedeiattiibui- : 

lo tur^quam eodenomine vocamusieode mo- : 
do frumetitu tritico.H^c {mt in noftra incly : 
ta vrbeParraria adeo exub^r^iiia , vt qoan^ 3 
doqv iu vilipretio A^ii^aD tur, vtnihtlfare^ * 
ieantvtaatamFerraciefisager triticeameffe ; 

j^ abandat* Miliu pariter in centuploaug^tur, : 
vt femel ex vno graao in Bodonii conualli- 
bus fexaginta ramulosprocreatosvidertm. 1 
Sedin hordeo ambigoitas efbquippenonul* i 
U antiquonl hordeu altera re efie anoftro, ' 

xo nnc vodtohordeo, qood ia^uotidiaao vfa 1 
c&,pataruat.Qups haHudaatos efle atbt*. 1 
tror : quonia 8c in fchis, & iii £^ra toaidis, 1 
&ia viribus Dortru , &aDt^uoru Iior<feam < 
conaeniuat. Id lamen praemonere volo , mc * 

z% qaadoq; V «letiis hordeu ex Gra:cia aHatum 
quacfiuiffe»inaeaiqvgranacamnoftroeade, ; 
fcd maiora , & magis aiba ^ non tamen aded 1 
crcdloitia^vtdiuerfuai eifevideretanquam 1 
ob r^ a ofeu m hottoiaigaarm ^q^uod [ 
'" " ' " ' ab ' 



E> 2 SIU P L I. M E D I C* ^Zf 

^L^antiquopuilo modo differt.Hoc enim, 
efiemaius,6^ magisalbu,non toliit<jain hor 
deum iir. Ac maioragrana ; qaas Kaberi poi- 
iint,& candidiora feruare.Naa Dioicoride^ 
€aadore>& muadiria probatur. In rerrariefi % 
agro , & caadidum & valde mundam habe- 
tur. Triticam veroprobatur , quodinlateu 
colorem vergat. Gaili, yt nos, triticumfro- 
metjPfifpaQx nigo» Germani vveiiiin^PoIo- 
nizboze^velzithoXrerefesvalgo ilari^Ro- lo 
mani grano appeiiant. A^ Galeno odauo de 
fimp.med.faculEajibi:sj cslidiiin primo ordi 
ne dfe dicitar,^: temperatum ia palsiuis* At 
hordeu a Germaais gcr ite^ab Hifpanis zaua^ 
da 5 a Gallis orge , a Polonis yanczmyen , a H 
CretenUbns chrichari dicimr. Miliam vero 
Hifpani miilo>Gaiii mil.Germani hii:fz,Cre^ 
teafes vaigdchechrisPoioni proilb vccant, 
S'£, De hordei,^ milii quaiitatibus cpid fen - 
tis?B K A.Hordeam in primo ordinecaletace 2,0 
r e , & exiccare , & Auicenna , & reiioui Ara- 
bes', ac recentiores omnes vaa com"entinnt^ 
qui a Gaieno v 1 1. de .t3mp,med.facaitatibus, 
accepere. Tamen cuai eius vius in vehemea- 
tifsimis fit febnbuSjia quibus humiditace ia- 1% 
dsgemu^ , propterca noltris in commenia- 
riis/uper primum de raiioae vidus ij mor« 
bisacutiSjHippocratislibrufeaione 3C-V i lU 
^aonia hamidufitjOfteadanas.MiHu^uoq^ 
X 4 



3tS B K A S A VQLy s, 

^ frigidu,5<ficcume{renemoduMtat.EtGaie 
nus V I i.de fiirip.medic, facalt. m pr imo or- i 
^irve refrsgeraredicit 3n fccix^o yerointeie, ! 
vd in tertio remifle exiccarei Ai vna eft ia : 

5 Ga!enocotradi£tio,quippequiincomenta- i 
rifs quarci fibri de ratione viftus mac utis»fe- , 
dioae cxi 1 1. inquit:Siccat autem in edulio : 
nuIiu,quo refrigera t modo. Veruni fi eodem 
OTodo €cca t^qiio refrigerat,iQ primo folum i 

lo ordine exiccabit.Noshoc modo reipodendu i 
arbitramur,GaIenunointelligereeundeor3 i 
dinem ficatatis habere^ualelubetfrigidia 1 
xis;{ei qnantitate folafpeci&areint aidi^ §: . 
no qualitatis ordiDe.s e. Coriadri iemina oc^ i 

j<j currut.B R A. Coriandru adeo nota,& triuia i 
lisherbaeftjVtlongadifrertationenonindi i 

featrquod corianu etia nuncupatur. No mo 
6 eius femina,fed etia folia in offidnisi habe i 
re coaenic. Ei quu frigiditate valeat fecundu. \ 
XQ Diofcoridejdeo m frigidioribuslocis cglki''^ , 
du,effic3cioresvireshibebic.Hacigiturpar ; 
t e borex fubie^a petamus» in qua rqftici fe- . 
minarutrquanqua 8c Ferrariae proaeni^,ve- . 
r Lim cultn indigec ,quia fylueftre coriaudru [ 
i5 niinqua inuemtur. s e. Aiii ergo a Diofcorf^ i 
de coriandrii frigidu elTenon cenfentJ^ b. a, . 
Imo Galenus v 1 1. defimp.med. &cnIt.Iibro, 
ex oppo£tis &cal tatibus compofitu efle fate ! 
tm\$ic%apiofcorx&fea^nti5calidiiefle I 

prob ; 



2> E S I M P L 1. M E D i C. Jl^ 

probar. s E N.Quid ta hac in re ientis?B ii a., 
Qupmodo a Galeno^ifctire ppilum^. Ac 
partiuru diuerfitas m caula: &ic , v? diiO^rfi 
efleat ia huius iemiuis ijwaHtateiaythpres* 
Nepe A uer rois qqinto coliedipn u fuaru ca ^ 
lidu in primoordineefie dicir, Auicena verp 
ia pri mis illad frigidu facit m fiiiie pr imi pr4i 
nis vtq; ad fecundu,& ficcu in fecundo:dein- 
ceps fatetuf (iccueffe , & declinareadparpa. 
quaadam caUditatem,. NounuIIi fmaginati lO:. 
lunt fi:igidu eife ia fine pr imi,& ficcijmin fe- ^ ' 
cundo : cortlc^m vero extrinfecumpar.uiiaj; 
habere caHdit^te, propterea in. acetu.infiia- , 
ditur, vt caliditasiila auferatur.. s s. A te pe- 
to , quid fentias. b a a. Vbi rationes defunt i^ 
eaidentes, quae oppofim probenc, aunquaa 
Galeno diHentieadam arbitramur . s E.Semc 
mirabiie eft,qaod capici,^: vetriculo.magflo 
pere fuccurrit, b r a. Miror egp cum recee- . 
tipres medici eo frequecervtaRtur,qusin>(\^t %o 
iaquiti>iQfcprides}mear.eteftC^t»p$efeftimk. , 
fi cppiofius fumatar » i^cin freque&ti vixk^t^ . 
imd fexto librp » iuter vefi^^f ^ connusafi- 
rat , qaamobrem eius vfus adedfrequl$ efle 
non debet, sE*Isfps rlludpraeparamus, b ?. a. iS 
Abs te peto nunquid ea prieparatio faciat 
ipfum non efle coriandrum^an adhucco- 
liandru ficSi adhuc coriandru,pf pprietates 
cQriaadrihabere opus eft. Si coiia;idru po.n 



£t»coriaadrum(vt putant)ruis ^risco exM 
bebut. s E.Malitia,<5uam^bet,€orrigi tur,& 
a<ikuc coriaadru e&B Bi A.Ideo & atlhac ii^ 
kis <jaa!itatem partidpa^Jquam a propria 

i natura habet ^ & ii miuus inten^ dici poisit: 
propter haec<oriadri vfus iBfreques fit , pra> 
iertim quu Diofcorides vt plurimu per exte- 
riora co vtatur v& eius vium caueri iubeat. 
Idem<3aleDuSj<S;: Paulus Aegineta ceient.Mi 

jo rum verd cur a noftris medicis pro capite vt 
plurimum cxhibeatur , tame capitiinfertirsi- 
mum eft:quum autetn vires habeat qaodaia 
iBodo fiypticas»& amai u fit> propterea vea* 
triculo prodeft. Ferrarienfe «iam folum co 

^5 riandru copiofefert,quaoisnu!ius lit,vel mo 
dicusfemiiiandi vrus.Gennani Latiatun^o- 
men imitantur coriandcr profereates. Nam 
apudipfosno e3£tat.Galii coreaadres. Kifpa 
»ico!afro»aiii cpiadro.Poloni vt Germsnico 
riander, alii po^kipiera. Cretefes vn!g<yco- 
io riandro^Roaiampitartima vocant, sE.Lupi 
xuiiafequitar.B b. A.NotifsHBufemenjCeTcio 
aninterl^mii^ numerem.Trifteslupinos 
Vergilius cecimtvid eityamaros vvtSeruius 
tnta:pretatur,Noftrae mulieresaqua mace- 

^S ratna^mtosredduat vtimndi pofsit. Lupi 
num ventriculax:orroborat. A t muheres ma 
ceratuioeptahora fumut,quia ftatim a cibo. 
$ £. Qupm^do ycntricnium corroborat lu- 

pinas^ 



pinas,{i iion adftringithiempeab aarlioribas' 
itla ibium venrriculum corrobora,re dicun- 
tur,c|use adftringentia fuar.B k a. Imo & lapi* 
mis parumperadfirrngir, & arDarirudiaelia- 
bet.SE.Nullusdeadfiridionementfonem^- % 
cit.Ba A.Optaresab oronibus omnia dicirtuc 
aiitcni,aUqaem poflenta ti fcriberenon eflec 
opas, fi omjiia a praccedeutibDS fcrfptis man- 
da ra eflenr. s e. Galenus in primo de alimen- 
toru facultatibusv oppoficum fet^ui videtur. 10 
nam dicit: Proinde coofentaneumeft^lupi- 
num nec deiedioni, nec alai fiaentis retetio*' 
ni , vt adflringent!a,appoiitum ef!e.B ^ A.,De ' 
macerato !a pino vcrba facit , ^uem ^sraiaf/ 
elle dicit^id eft,quaiirariS expertem,vd infipi 1% 
dum.Tuac rarioDe aqux^ quam mifla habet^ ^ 
adftringens non videiur; ied vim illam peoi^ 
tus non amitric»quanuisamaricudoamitta- 
tar,&non fentiatur adfbiSio. Ob quod^ 
Gaieno dicitur , necoe adlrriagere » nequcio- 
deiicere facere.lic quodity pticus fit lupinus, ^ 
ex Auicenaa fumi poteft/ecundo canone,ca 
ias aBtliontas fpernenda none^,vbialiide 
re a!i<^ua illo probatJores noa loquuntur, . 
vel proprietatem non exprimunt , & nulla i$ 
adfit in oppofitum ratio , imo potius ratto 
illf faueat. Adde Galenum leates adftria- 
gentesfecifle: tamen £n hbro de ratione vi- 
^usacteot^jkiplaos fioule^l^t^uti dle di- 



531- ^^ A^ A. V P L V s 

at,niii quod mmusficcant. Nf c dicere opas 
cft lentibas folum compararjeiaeq qupd £nc 
aim cfa{ram g^aarent:(poxiiamia pmpibuS: 
inteiligiri& i'o vnodiff^reGtnm poniCj quod 

S miausUccantlupini^EtioquaTtoderatibne 
viftus.in acutiSi feSione xcy i, cum dixerit o- 
mnia legamina eiteiia£uoia>& lenteadftriii- 
gere,ddnceps delupino^gens inqui;:Lupi* 
nusiuter lixc ininime ii?ala {jabetvyi not^t 

10 mala ■qua^in pr^cedetibns fimt l^tiiiiinibus, 
^ ialece^adftriftio minuseflVinlupinq. Ex . 
quo fa cil e col! jgitur lupinu adftririgere. Ve- 
r um quonia nonnulli intellig-ebaat,lupiauai 
noi\Kab^re illa mala.prpp^erea Gi^eaus ma' . 

iS nifefte oftedit iateUigi opqrtere^in^s habe 
reiilatmaia tamea haberejquQniainquit*;;*^^, . 
5-«,id eft,minime diftingui ; contra ^kWiX^ 
ideft>maxime. Adde^Diofcoride tradidiflela 
pinu pQuitis diebus aqua maceratam cibiaui* 

%Q ditatem facere ^ftpmachpq; faftidiu dexrahe- 
re:qaae loanifefte ofteiidant ventricalam la- 
pina roborari.Et fi quis djcat in lupiao aalla 
eifeadftri&ionem^aeqi feaiiri^fimac^fur 
prias quam maceratu iit yi% fine fexifq eft. s e. 

as Quaeiant lupini qualitatesJB r a. Lupini qua 
litatesGaleausaon ei:primit,Auiceaaa cali- 
dam in primo efle dicit ^ & ia fecondp ficcfi. 
qaerecetioresfecuti funt. At AuerrpisquiQ- 
co coUe^oaum fuarumlibro^Iapinumc^' 



dum^ 1 



D S S I M 1» L I. M E I> 2 C. 353 

diim v& ficcd eiTein princf pio tertii^ordinis^, 
vdiafine feciindifacit. Nos profe6t6 in fe^ 
cando calidum affirmamasiquonia abfq; ra- 
tione ,{cd iolo fenfu calxdum effedeprehen- 
dirur.Intell igimas vero lupiQum no macera- f 
tam ac^ua^qnoaia maceratumhumidum eiie 
ceafemaSt-&in primoQrdinecalidu, vel etia 
temperatam,& M^ci^p.id eftvqaalitatoiiiex- 
-^xsA E.Cum lapiimm nonadltringere dice- 
baip, de macerato in teliigebam , & non dea- 1 o 
rido .B ^ A, A t GOs de ar ido inteHigimas q uod 
;adftiingir5& ventriculam roborat: ta^me& 
maceratumnonniln] feruat huius afe^sji 
cet modicum id nc. s e . Eqoidem emplafticix 
eft,fednon adftringens.BKA.petemiror, H 
cui nugari inpromptafit.Pianeaiiero,& ma 
cerato m lupinum aliqoidferuare ex his , c us 
in aridofunt.addoq; elTe emplafticum ( vt ita 
nunc dicam > genus quoddam adilnttionis 
fupponere. Atbitror te circaaiiaocciipatat,o 
non^eile^qiii noltra dideria ftuite perquiris. 
MedicGS dloslmias i videris, qui cdm nec^- 
gros habeant,quQS curent^tiec publicis iedio 
nib^s incubant,nihilaliud agunt,quam que- 
jere,fiquisiit,quevelfAlib, velvereaccuiare i% 
pofsiat,&calumiiiari, Satiuum 6c fylueitre 
inneaitur/cda&qualibusviribus. Soium Fer- 
rarieufeiupinam apte producit : in jnonti- 
iiisxameJV>atqae ficdoribnsioas ^jmcacior* 

Cur 



^4 S RA S A VOLV S C 

Curamnoii ^xpetit.Hippd3^um Tnrcmn c^ ( 
p.tiiiiaeindolisiafantem^magnifici Alberti fi- 
iium> ab iDgentivcrmiu copia folo lupinora 
puluere liberaui^ A Gai lis lupins, ab Hifpanis 

1 tramuzes, a Germanis feigbon appeliatur. 
Vnd^ vero Germani fuum nome fu mpferii^ i 
igDOro:quippe idem fignificat^quod fabjt fi*- 
cuum.s E.Cannabis fanina oferuntur.3 a a . 
Speciesduashabet/ylu^rem^fatlmim.Ex ! 

^^ ambabos feraina haber et lludeasx cx {yine&d 
autem {nechdm radices- In BononWifiagrb 
ixiira cannabis tertilitas; & praefertini in llla*. 1 
firifsimi Ducis noi^ri cailro :, quod Centum i 
appell3tur,a centonibus farteditbu, quieria i 

J^ ex variis caimabinispaTtibusfiunt-Venetaru i 
Senatus huias caffri viris immunitates pliiri* 
mas codonauir^fi Venetias cannabin aduehe' : 
xent. Quippenul!ura aptiusad conficiendos [ 
rudentesinuenitar.Oecannabifinefedi£em, i 

^^ quoniam opus iK>n^ remm notasdiu pia i 
gerc,nifi in men tem veniiTet.GalHnas hoc ie- I 
minepaftas per totam hyeroaB oua p3rer&, i 
Qnod Sc vrticx fea>en^cere certam eft. Ab i 
Hifpanis,Qin' Lufitaniam inbai>itaQt,iinoaI* 

f S canabe , ab aliis cannamo,& eodem modo,^ : 
Neapoiitanis, a Crerenfibns vulgocannaba- : 
ri,a Polonis konopii,abaiiis<x3enopi3 ^a Ger ! 
manis flanfji Gallis chauenix appellatur. s e. i 
Cuius.efiquaIitatis.>B iUA s. Soia^Serapioex 
• f ea 



O E SIM Ptl. ME D I C. 55$ 

feQtentia Mefuai dicit calidum ei&,& ficcuai 
ordinetertio* GaleQus notatadeoexiccare, 
vt genftale femea exhauriat; pr^pterca ia 
quarto ordine ticcucQ erics s.cScatac iemiiu 
conleq uuntur. b r a s.FrequentifViiBa habe- i 
tur Ferrarix cicuta , dc cSacaafsima » vt qux 
faes plermiq;A' anferesinterfidat. Noo tan- 
tum reiiiinat , ied dc fucaim e cacuminibus» 
snxeqnam lemina obarefGmtyferiiabis. Vinu 
meracius fanat^iiqiiis cicatam comcdcrit, l<k 
Nealiubi^qnam Ferraci3E»cicatam qu^erasji- 
cet Diofcorides CreteDfem mauopiere ku- 
det, poft Ivl^ricam » 6c Atticam. Ffilulx ex 
ipfa fiunt^quse cicures reddutur^ ii vino mera 
co macerearur. Noaiego vnigenitum vidaae li 
£\m,qui ex efu cirutx obiit, eam in acetario» 
cerefolii Iqco( vt dixit /Comedens.Mifta vino 
iafanabile venenu eft. ExceUeoxifs. Leonice- 
naspharmacopolarumerror^dec^xiCiqui^ 
loco ry.i:£fy lueilris femims,cicut2efem^en coi 5,a 
Hgui>t , 8c feruaat: tame»xeiipiicere noluxitv 
fe4indieyh<?micidiapotias augere. Noftru 
vulgus cegoa>& Gaili edaceguce nomii^Dt, 
Hifpani cannaaerasjalji ceguta: a; Germaci^ 
quoniamiuterficicvV^meterich appeUaot^ac 51 
ii ryra nn um dixeriixt ( ita enim ^pnd ipfos id 
vocibaiuminterpr.etatar. } i Poioniviifinya 
veilz di^tur. sj£i^.J3^.cipjut9e qaalitatibus 



33? B B. AS A V O L V S 

xes long^ differeates.NareceatiQresfrigidl, 
^ ficcam terrio or djiie^nfent; Auerrois au, . 
teni quiato cplle&onu iaqaitcalidameile," £ 
&ficcaordiaeiertio. Etprotefto contextii : 

% illam Aiierroii' corrqpcum eile credidiliem, . 
6c legi deberefrigida , nifi proieqaeretar A- . 
uerrois inqaiens tumorescrairosiacidere,5c : 
vriaa prouocare^tq; mefes,&: doIorihame= j 
.rorum va!ere,pijuitamc][;purgare. i^caute . 

20 omniaj^eicalidae^e&^usellevidentur.Gale- 1 
nus vero exprefdfsime ^tetuf iliam efl e e:£-^ . : 
treme refrigeramis fecuitatis , proprerea ia , 
quarto ordine frigida erit , vt vnus eius effe* ; 
■^ ftu^ ofiedit,nempe iiifrigidadDnecat.Quod 
iS apudPlatonein Socratismorte videre licet^ i 
qmcicutaefuccumex vino bibcas obiit.sE. , 
Qupmodo potuittam grauierroredetineri 
AuerroiSjCumomaesfummumvimm ilbm 
iuiffe&t^turjBaA^Bortepercicutammyr^ ; 

ao rliinintelHgit^deqnaDiofcorideslibroquar ] 
toinquit &menfes,acfecuadastrahere: & [ 
quamGaIenusleptimo4efimplicium medi-v 
ameatoriifacuitat&aslibiOjdicit eiieia fe- : 
cundo or^inecalefacientitt,^ in ecklein ex- 1 

AS iccantiu.Myrrhisv€rd«x£miKtadiQecicuta : 
dicitur apud Diofcoridem^^ a Ferrarieafiil : 
vulgo^cicutafiavocatur.^liancinteiiexit A- l 
uerroisp^cicni^m.noDmuItiima v^odi- > 
^Ktjijaaaais&mordiaedifl&iatjtamenin i 

q^ual : 



D E S I M P I r. M E D I C. ^^ 

qualirateronaeaire certumeil.s e. Eruca^fe- 
mhu occurrant.e K AJnEeraliasberbas,qQi- 
basmacetariis vt£mar,b^c voa dt , quae Ve- 
nerem reuocat niorante^ vt poeta inquicnec 
ia^uca apad nos edi confueait fine emca, vt % 
calidae > acfrigidx rei temperamentum fiat. 
Notifsima herba eft, a noftris etiam mulieri- 
bus ruchela corrupto vocabalo >qaafi eruca 
nuncupatur. No modo femina , fed & lierba 
ipfa feruanda.Qiiin Sc ex hac herba , & k^e, lo 
vel aceto paftilii £ant>vt diu feruentur in ca- 
Iin3C,non medicinx, vfus.Quaeapud nos repe 
ritar,,fatiuaefi:, Aliad genus fylueilreinHi- 
fpania potsfsinHimiiaicitur, (quaquam Sc in 
itaIiaetia)quoHifpaniIoco tinapisvtunrur. ^l 
Imo idem eilia Italia vfus.*^: plares vidimus, 
qui eiusfeminevice cardamomi vefceretur, 
laFerrarienfi agro copiofe prouenit , fedia 
montibus efficacior. A R.omanis,&a Lucen- 
fibus ruchetta , a Polonis biala gorczicza , a ^® 
Cretenfibus vulgd ruca , ab Hifpanis oruga, 
aGallisroquetta auacupatur. Makiputaruc 
illam calidam, &r humidam^ioi^icaado ordi- 
n"e ,.propterea Venerem ftimulat. Sed ia hpc 
Aaiceanapotiasimitanduiabemus , quiiila ^^ 
ia fecundo ordine calidam , in primo uccam 
facit.praefertimcum ficca eft.In humida,& re 
centidicit inelTe humiditatem in pnmo ordi 
ue^tameaficcam eflef<emper 6tebimur.s e n* 

. ' y - 



55Si B R A S A V O t VI 

Ad mefpfloram^emfna vctiiamas. b r a s. S^ 
tempus exigeret , raerpi!orcm fpccfesad vna 
enumerarem » qvkxa: Tlieophrafto Hbro dc 
plantarum biftoria tertio , & ^ Plinio defcri- 

5 bantur, ol^ederemq; Dfofcoridisraefpilum»* 
non efie nunc vocatam mefpilbmrquia Dio- 
icoridesarborem aculeatam dfcir^buxeae fpi- 
jKEfQliis,^ quod &tt<au fert.in c|ao folu tria 
grana^vel femina inueniucur,vnde triroccus 

10 appeilamr, Talis fruftus in Neapolitanoa- 
gro copio fe abtmdat, ipfi aza rolum , nos la - 
zarolum vocamus.Go:pit iam Ferrarix pkn- 
tari^&HieronvmusBrafauolus aflfinis mens 
milesfirrenuifsimas fuainborto babet.De 

>S Jbocautem pomoalias.Nammefpilanoftra- 
tia no habet paucioragrana quinq;. Veriim 
vt aliquid certi habeas, lecundu geuus mefpi 
lih Diofcoridepofitum,quodepiroeh'sappe! 
lari diar.iii Iraha nafces, eft vera mefpilus na 

^^ ftraSjiidefcriptionescoftderemus. Naeftar^ 
bor malo iimilis , folns tantiim minoribus. 
Rotundu|>onm ferteftii comodu, lation vm 
bihco, leaiter adftrmg& ,& fer^matOTeicir. 
Sufpicorq; ide^e,qa6daptid Galenu^x m& 

2-5 teHippocrads amame!idesBuncupatur,ge- 
nns mefpili ia Italia nafcetis;Qmcquid tame 
frt,n6 eft opcs aliudequxrere mefpila,quara ' 
Ferrariaey vbi & copia habemr , & efficaca 

'( cius 



cius frudus adftringat,femmnm tamen pu!- ^ 
msjlapillos vehenienter ex renibus eficit, vrt- 
n^mat , & veficae hpidem minafc. Cuius rei 
nupernmc experiinetam fampfi in domino 
Perro de A rgeta, qui p!u res, q uam iejcaginta 5 ' - 
eT«jibus iapidesrnunxitfolo huiuspulueris 
auxiHo.In domino aute AndreaRodo viro 
folertifsimoadeo bpides renu cominuerat, 
vt in puluere redadi finedolore exirent. s e. 
Cum deepimelidementio iaciderit,qaidilt la 
apud Galenu incertum videtur.B r. a. Hico- 
pusnon efl oninfa recenfere ,<]U£ aHbia no- 
'bis vbertim {cihta. funt.Legecum domi eris 
noilrain iecundaaphoiifmoru Kippocratis 
commentaria.aphorifmo xx. vhidQ epimeli- 15 ' 
de.metpiio, amamehde , comaro , vnedone, 
5rbuto,memecy!o, tricocco,3zaroIo,& aliis 
piuribusintegra habes hiftona.sE.QQac fun t 
mefpih* qualitares?B a a. Fngidu Sc ficcu efle 
omnes fateatur , & Galenus hoc teftatur, lo 
quoniam acerbum,5r adfrrmg^ue hunc fru- 
<ftumfaciC,feptimo de fimphdom medica- 
mentorum facultatibus libro ; tanaen dicea- 
dum eft » m fecundo ordine fr igidam effe j & 
immatutam in tcrtioordine£ccum,niaturu if 
vero in fecundo.Decipiutm*quihumida efle 
voluni cam matura funt.femper etenkn funt 
ficca^fed minus cum matura. Germani ra^fpi 
lum mefpil^Loficani ndpcte, vt aos etia) aj, 

y 2. 



34® ZKASAVOIVS , 

inn,iimtantes,Gallinepfles,Polopuytoofr ^ 
i:pe{pilaappeUaM^s^Xeasiequirar.BKA^^' ) 
ic@r a Grsecis dicitur,!entem uos » & lenticu- ( 
UmappelIainiis/etaenttOtii"simu fta etia vql 
5 g6diaumlente,iaFerrarieniiagro praeci- : 
piiura,vcquandoq>grana pollicis vnguem la i 
tir adine aequen t.l bi pro v fu conjges,LeDti vl- i 
timam manii impofuiffem , nifi Diofcoridis i 
texcus occurrrfrec, ouo aluam cohibere cum i 

lo corticibusfcribic.AtHermolaasemollircia- : 
terpretatus eft:nosqj pubiicum adagium vuU } 
gd habemus ^ fi quis lentis patera comcderit^ 
fitulam cacare,Errant(vc puto)recentes, gui ( 
c^corticatas adftringere, cu corticibus emol i 
tS lirevolant. NamconftatapudGaleoum,^ 
Paula letes comuniter adilringere; quam ob 
rem apad Diofcoridem,ita etiam intelligen- < 
diim cenfeo:qaippefecundo ordmeexiccat, 
v£ Aecias teftatur ,qaie£ia prsedicbe dubita- 

io tionis folutionem quodam modo adaipbra- 
nit. Nam experientia id manifefte oftendit, 
ImtS comedentes folui. Verum Aetiuslente 
quidem arefacexe corpus,& fifterealaam:ius 
vero ificare. Vnde bisalaasiritatur , qui iiis, 

2.1 non Ieiitem,comedonr. Accidicverdmaltos 
ftis fecum comedere , ideo non mirum fi fol- 
uantur.Epfiautem !enti id tribaanr,quod iu^- 
ripotiascondonandaerat.Necmirum, quo 
niamocbifco& bo-afsica adflriagit;atven- 
' - tcen>. 



D E S I M P L 1. M E D I C. 341 

item laxatprima co6tura funjpra , vt Arif^o^ 
reles. primo- problerEacuin libroedocuit , & 
Gaienus variis m !ods,GaIii lentiles, Hifpani 
!encellas,alii letegias^Germani linlen,Roma' 
niIentiche,NeapolitaniBemiccle, Crerenies % 
phaclii,PoIoni fbczeuicza^Liicenies ieiiiichie 
appellant. Recentesdicunt lentemfrigidam 
$c ficca m efle ordine primo : at Gaienus vi ii. 
detimplidum iiiedicamentora faculratibus, 
incaliditate&fngiditate temperatam iilam lo 
tacitjficca vero ordin<feciindo.sE: Am eos fe- 
quitur.B R A.PIures decepti, ammf , cuminqm 
dTe arbitrantiir:non enxm lcgl debetameps» 
quia genitiuus eftjfed ammi. Verum Diofco 
rides cuminii noneile^manif eii^ citedit ^ fed i% 
ongani fapore habet.Noftri pharmacopol^ 
in hoc i*emiDcincoftantesfunt:quippenonal 
li femina parua^obioga, Sc tenoia habentjalii 
fimile foeniculc,fed roinus, alii maius > quam 
cuminu»5: nigr u habent, Re aatem vera nul- lo 
las eftjapud quem verum ammi vider im. Illa 
enimparua femina origanifaporem noixha* 
bent>nec poffunc effecalida,&-ficcaia tertio 
gradu , vt fapor oftaidit. Qnpd vero maiu$ 
eft cumino,& nigru.ex hocammi eflenopo- *^ 
teft^qaoniam ammiminuseftcummo. Sera- 
pio cum Dioicoridem refertjllum fcripfiile 
putat effe albius comino,cnm nu^uamiQ 
Gtnich Diofcoridis contextibusidfcriptiHa 

y 5 



342^ BRASA.yOI.VS 

iaueniatur^.In Aetliiopiavberjim nafcitar, 

.& prope Alexaiidria AegypEi.Grxciiapaoi- 

bus iixis femca hoc ponuac , vt ^e foetiiailis 

apadnos vfuseft^quo guibagraiior fit, Ho^ 

5; femen ficilQ haberi pocerit,quonianj Veneti 
finguhs annis Alexandria Aegypti nauigar. 
Id tame non eft,quod pafsim a p harmacopo 
lis vendimr:imd vt reces valxie porcetur » cu- 
rabimuSjV t terrae mandari pofsir. s e n, Qusc 

20 iunt illa femina , qux in ofiidnis^ habentur? : 
B K A> Alterius herbx fcmina. s £. Cuias her- 
bae? BK A. Nuncmihiignot«,quauispIures 
yiderim ^ <^ui cerefoliis femiuibus vrereutor, 1 
Aliasautedehac recomodius tra&abimus. ■ 

15 Si autem verum amnu cupis , Alexandiiam i 

. mittito.hoc nomine ibiappellatur : imo hoc 1 

nomenfem2ni,& herba; per totam Graeciam i 

condonatur.Galenusamaraguilumhaberc > 

&£e£ur , prieter id quodacre lit , & in tertio i 

±0 ordine inrenfo calefadat,& exiccec. A Polo^ 1 
nis pohkilcmia , ab HiJpanis zanagria 6ici' 1 
tar. Snum amrai er Apulia Vmcti habent, : 
s E K, Orobus fequitur, b r a. £ruum a Ko '. 
maaisdicitur. R.^etioresade6 decepti funt^ ] 

25 vt nonnuili ex ipfis Alexandria femina quae- 1 
iJam ferantfubrufe , fub cuius cortice {smi* \ 
niscarofubflauefcit,vcrumorobuefleafre- j 
rentes , quura tamen Diofcorides orobum 1 
idbom effie diiadic^t, & all^ graija co Jligen'- 
'''^' ':" " "" ' " '""■ ' da 



:d4iii(licatad firiaam ^ro vfa medico paran 
, d^n>. Ali-i r^ceJU^SjVtPaadedariuSjciccr/yl- 
«elti-^efreaf bicraiicuf , quum tamen Dioico 
lidesikdcere prtas perplura capiia egeric, 
-& la cicer a rieriau, d: noarieaaum diitinxe- % 
xic : caac auce de fykiedri cicere crai^are de- 
buiirec. A<idefericruuia , ideo fylueilre efle 
^iiopoceft. Auiceiuia herbum, Sc Kerbamiu- 
daicanj daobus capitibus cofundit,recentio^ 
re> idem efle iudicanc, Quici^uid nt, eruum lo 
.aon eft, <juod pharma,coppIae venduac , fub 
,cuius cpr?ice fl,auefcii;quia Diofcondes caa 
didifsima grana iumi . iubec. Nec ce moueac 
:qadd ab aliis auilioribas rufum ponacur: 
qaia intasalbu effe debec,no rubru. Qoam- i % 
obremid eile eruam fafpicor,qaod nos vul- 
garuuione appeilamus. Habec eaim aibif:»!- 
iaagraA4,&capici grauee;ti& onerofam 
•3?eicewibas, coitasq; boaes, faginare, Quam- 
obrem fi quis orobum ordiDaret, noftru vo la 
catum ruuione accipere , q uoad meliora in. 
i^nirem.Nam ^amarueft,& in cibisingra 
cum.Decipiuocur,qui vicia fumicotendunt: 
tame minu s quam alii.u illa pro orobo acci- 
piiit,errat.Decipidtur 8c qui vulgo vocatam iS 
rubigiiam.Decipi5tur &qui cicenqaoniaia 
ciceriscapite^ciceris decodum cam erno m£ 
f^^,a4 leiHu coUe&ioncs, formias, pforas, 
,liciiene$ , vlcera capici§ e^iUDpcatia, caaaos 



cacoetlias>caiB mdle, Sc bordeo.quod nofe 
ciffet^ fi ermi & cicer ideiB^fle putallet. s i. 
Deinceps igitur fegsen diduni rauione pro 
orobofamainrnec erit opus Ahxadmmydc 

$ ih alium locummitterevcumin noftra vrbc 
faciilime haberi pofsit. b r a. Ita facere expe 
diet,ne cotinqo cnm aliiserres. Galli eraum 
vefleiiifitanicezirano^PoIoni vika » Cretea 
ies vulgd rcwi,^Jeapolii:amr r^oile, ve! roui^ 

10 glionevocat.ApuiGalenu VI ii.de fimf^lic, 
medicfacult. *m fi^cando ordineintenlo de* 
£a:at,-& m primoca1e6cit, Udie amaritudi- 
nem veEemeiue aon Habet.^ss £ h. Cardamo- 
mi femina fequutur.B b. a, Quantuna in Kpc 

z% femineetiapharmacopoixdecipiuntur» fta- 
tim videre licebit. se N.QuonK>do in hoc 
feminededpiuntur^quc^ vaide acr^,& odp 
rata habenc? b r a, Siaurespraeilabis^jid cer- 
te inteHigeSj^quodexpon^ verom efle 

20 probabis.SE N.Dic ergobcwvisa^bus.B a a. 
Aures praefta:Tria feminaapQdpharmaca^ 
polas inuenio,quaecardam omi locaponua- 
tur. Vnum eft me1^ett^,ita volgdiJi^, ab 
Ar^ibus cobeth bagne appellat2e»vt ex Aua 

x% cama liquet. Aliudquod cardamomum vo- 
cant,fen>e trianguiare,quo noftrde mulief ^ 
proxcaidiaidis rapis fapa , qoascpmpoftas 
appellaat,vtunttjr.Tertium eftnigdkcitri- 
i»,recete5in maia^ & n^nas ar<S^iomtjm 

diftm 



D E S r M P X I. M E D I C. 34^ 

^3iftinguutab Arabibas accipietes.Ita enim 
Serapio iacolladii^inguit^quarapod ipfum 
cardafnomum eli At revera.na!lu:m:pra:di- 
ftorum trium ieminum apudantiquosGrae 
coscardamomueft :im6 aliud maius addo, % 
Serapione de cardamomo loqueatem^qaod 
iacoila appellat, Diorcoridiscardamomum 
no tradare.' vnde recetes omnia cofunduot. 
Nos autejVt tibi diitin^e rera enuc!eemas;in 
hunc modumesordiamur, quoda Serapio- io 
ne ,& Arabibus cardumeni> vel cordumeiu 
dicitur, a Diofcoride cardamomamappeiia 
tur. Hoc clafum eft Diofcoridi Serapionem 
coparanriinquitenim Serapio:Melius ex eo 
eft QUoddifficilefragitur,pienu,coiunftum, if 
durum,& graue,& extenfa^ fbperficieijCaius 
fepor eft acatus^paiir.<|uodautem cx eo no 
ett tale, €£t maium. Dioicdrides eodem fere. 
modo icribit:Ehgitoi|uod frangenticonta 
max repugnet,qaod'pieQu,pra£ciufomq; fit. 20 
quod enim tale non eric ^ vetuftate exoieuit, 
Sl bonitatem aojitit. Hiiic aperte vides Sera- 
pionem, & EHofcoridem coimenire > imo Sc 
iu viribaspraeaTe etiam qoadrat , vt idem iit 
apud Serapionecordameni,quod apud Dio ti 
fcoridem cardamoma. At Serapionis inter- 
pres,qui cariii agrefte interpretatur^aberrac, 
& ab hoc error e dufti recetiores omnes Ual- 
lacinaatar, Ad mdiegettas igitar r edeontes. 



ipras^upnjeiie cardafflomu^x hq^probatm:, 
^^uii non mulnim guftaaiiieat^uc, vt carda> ; 
CQommn facere debet »nec iunt iubamar?^. ; 
Idem iudiciu Hz iuaUis praedi^bV iemiuibus, ' 

I (juacuuliamamaritudineliabcnt:ideophar- 1 
ji^acopoixBiorcoridiicardamomo,6:Sera ! 
pioms cordumeui carent. s E.Tame Ser^pio ; 
particulatiai de cardampmo (ub hoc vpca- ; 
buio cardamomupi traftat. b k a. rs^ufquam i 

10 SerapiQ de c^d^uomo tra<Sauit , nifi iu la- \ 
colla. At iacolla no eft cardainomu pipfcpri i 
dis^deoSerapionisiptcrpreteerrafieputOa ; 
&aodehaiiieiaterpretaTicardamoiuu^feci , 
alig aid aUud » quo d ah eo nomiue facolla fi- [ 

t% gnifica£ur:arbi tr orqj facolla femen quodda > 
eiIeiaArabia,nobisiguotu,&etiaGrxcxs: : 
prppter i d eo ca^iic Serapio Gr^cos np ad- 
.ducitjVt mps eius eii/ed iolos Arabes.Vade 
facpljU cardaiupmu^ iucerpretari iion,d^et, 1 

io qma cordumeui , vel cardumeni cardamo- : 
muia eft. s.^ n. Nunc veram cardamomura \ 
doceas. JEB.A.$cii;o iaprimis ex iilis non eile, ; 
quaeinoffjcicis]iabeutur,quiaa(uaranQa : 
fant»nec fraogeuti cotumacia fcmina,. Facilc . 

iS ex Afmenia,Bofphoro,India vel Arabiaha- 
beripoteft;iIiucmittedum,pr«fertimiaBo- I 
j[phoru,quia Venetiiiluc fi^ulis annxs naui , 
^A'niuftrifsimiducisnoftriaauis3oipho ) 
nlitoraappeIlit.s£N.EdoceasiaIce9uidlic i 



D I S I M P l I. UJB D 1 C» 547 

^coUa Serapionis, (jqam ilieinterpres car4a 
roQmii ver £i^& ojnnibas receatiSusaa/am 
crraiprxbait.B a A.Qupdmihiincercum 
eft,tiSi apef ire no poiTmii,Re$baiHare fuiu, 
qiraead aos nuqaam peraenere. Conftat au- 5 
lemmaioie facollaixi melegettam noa eire: 
qaianoa funtgrana magDa,inquibus parua 
grarmla intint.Nec etiam minns cardamo- 
mum eft-^tcilicet vdgar^e bocnoitrum :xjuia 
cum ffiaimi6miHu;4ineno habe^&cortic^ 10 
tegiturvminor vero facolta cortxcecaret. se; 
Non aSera iguar ciomu cardamomu* 3 k a. 
Non eijuidemjnifi ad prardictas partes miie^ 
ris. s E N.Non potero non mitrere^cam pro- 
pter hocjtum propter alia multa. b k A.Eflo- iS 
bono animo , quoniam fperamus noshaec 
omnia quandoq; diftin^eoftenfaros. se n. 
Qoibus npmiiiibus aKaliis nationibas infi- 
.gnitur ? B a A, Omnes Latino & Grxco ncmi 
ne vtuntur. s e'm, Referfaltecuius fit qnahta ^o 
txs.B R A.Calidum eil, Sc tlccu ordine tertio: 
qaoniam Galenus v 1 1. de£mplic.medicam. 
facult.inquicEft admodam calidum, no u- 
menviqueadedvt nafturtium.vnde ia me* 
dio tcnii ordinis calidum ericsEN.CaTm-S 
-femina adcoUeSione vemant. b k a. Arabi- 
ca nomina Graecis & Latinis notiora fuac 
Caruus Arabicu nome efl jin quo Pand^a- 
rtosaded errauit,vt mooicore 000 iadigeat. 

Quip 



^4^ BRASAVOLVS^ 

Qaippein Serapione ira cofundit npmina» 
vt caruu ciim nigella mifcnerit. quodex nb- 
iDinumerrore fa&im eft.Quod^nim; Sera- 
pio xamiiv dicit^d eft^iigellam^pfeaccepic, 

5 ac fi carui dixeric. Tame aUud caput Serapio 
decarui {cribit,^uod verumcami eft,vt mi- 
randufit carPandedarias nigelUmporius, 
guam carui acciperet. Nos igiturdecarui, 
vetca nao j aui <amia-^mhil eniBi t^r rquo- 

^io modoai«^rt>aVbaT^ npin«iprpferatur)tra 
&atiiri; id priin6iidnsonebm3us>caruuma6 . 
e0e higeila, vtPaude$ariuSj$: pluresrecen- 
doresexiftimarur^fed caruum apud Serapio 
nem id efle , quod a Diofcoride ca ros voca- 

j% tur. Hoc manifefte deprebedes Serapipn^oi 
Diofcoridi coparado, Inquiteiiim Serapio: 
Carui femen hoiusprouocat vrina,habetbo 
num odore,& ca!efaat,& eft bonum ftoim- 
clio,& feci t digeri db5,& ingreditur ip cofr 

aoftionibDsmedfcinaru,quaecpmponuntxirad 
feciendu defcender e cibu k ftomac}io^&' vir^ 
taseias fimiKs eftrvirtutianifi,&radix eius 
comedicur cp&a, ficut paftiuaca.Ha<9^enus 
Serapio. Nunc EHofcoridi m«ite praeftaita 

2 S de caro dicentirCalefacit, vrina cit4^om4cho 
accomodatum»& in cibo gratum eft:conco- 
ftionem adiuuat, vtihter antidotis,& oxy^o 
lis mifcetur ,anifp proportionefefpond^: 
aradix elixa paiiinacae modo edenda cfti Ex 
- his 



D E S I M P L L. M E D I C, 34^ 

his certe deprehendirar» caroi Serapionis, 6i: 
caros Diofcpridisideni ene: qaonia eadem 
penkus a Serapione;(quauis barbave) in fua 
carai dicuntar yqux a Diofcoride in careo. 
Force fifidum interprerehabqiiletSerapio^ i 
iu tot errores no incidilTet. Seme aute,qaoi 
procarui a pharmacopolis fumicur , carui, 
aatcaroseflenonporeu:quia^vtinquirSera 
pio ex fenrenjia etia Aben Mefuai> e(t femen 
crafsiuSjC^aamcyitiiaix.Qupdaute pharma- i<^ 
copoldc vendant^multd minus ei^cymino. 
Putaui guandoque daucum efTejid eft, quod 
vulgo apud nospto diuco fumitar,quod efl 
paftinacie gcnuSjfed magls odoratu eiie car- 
uam,pofteafemiaa no correfpondereaduer i% 
ti, quanuis ooiter vulgaris daucas pafanacx 
geiioslK, &carosio£er paftinacasnumerari 
pofsic. Vnde Paulus Aegineta prfmo Hbro, 
vhi radices numerat > qox edendo funt , rres 
idas coniaQjcic paftinaca,paftinacafyluettrej ^^ 
^ radices cari , ac fi Sc caxos f nter paf^inacas 
namerandus {it.Qaodfipotius Diofcoridi, 
quam Serapiom\credaaias, vt dign li efl, qui 
inaiicmbosQraeds codicibas esigiiufemen 
habere dicic , forte vna ex iiafrratibas daaci ^% 
fpeciebus eric.Eias herba a Diofcoride noa 
pingitar.Phoias mooet vbiq;ferenda careu. 
Caros vero dictus eft,quia in Caria laudacif- 
fimusinuenitur.Si c^uiscercas fiericuperet, 

ia 



3TO BH A S A V O t V S ' 

in Qna mitf er e oporter^r. <^ab4 gra tre noii ! 
erir Iffiiftrilsimo Afplioivfopriodj)! iioftro/ " 

Q^am eias remiiia!ia^€:bjmu$, rerra^marl- i 

dabimus, vtqnicqmclaafcatur^viderepofsi- : 

^ cias. A b Hirparris alcarcK] ea , ^ Poloi)is|>ot | 

nykmyn nucQpatur, a GalUs noftro vutgari | 

nomiae, Ex campis Patauinis, & V^entinis : 
feme quoddam affertur pro caro. Auicenna 

calic}um,& ficcum in ordine fecudo iliud^- : 

10 dt.Auerroisautequinto coIleftionUvin ter- 

tio ordmecaKdii,& ficcu fadi.Gafena vi r. i 
de fimpiic. medicfacnl.fecutas, <jui in tertjo 

qnodam modo ordine calefacere, & cnicca-' ( 
redidt.Tame videtor Galenus ex fuis verbis 

X5 id^cere,velinprindpioteriii,ve!infinefe^ s 

cundi calidum, & ficcum. s e. Nigeliae nfgric " 

femina poft caruum iocu habent. b r a. Cur i 

nigraeaddidites je n. Ad differentfam fubcx ; 

trinse. b a a s a . O ingens recentioru error, t 

io jdem eft dicere nigella fubdtr ina , ac fi dica- 

turnigrum fabcirrinu. Vna tantumnigell» - 

fpedes apud probatos authores reperitur, i 

qu3E xa min a Serapione didtur^non carui,vt \ 

Pandeftarius patauit. Idem verd eft xamia : 

*5 Sera pionis , & melanthion Dioicoridis , vel » 

nigeila. Serapio enim inquit piantaefre par- : 

«am circa duos palmos,6(: habet folia parua, : 

miauta»& mollia»fimi!iafoliis planta: rana- i 

haorijaifiq^aiafantminorafatis^achabetca- ; 

pitetta : 



BE SISiPLI. M.EDIC. jcj 

pitelIaTubtjIia,fimi!ia capidbas papaums; 
oblonga»^^ in medio eias fant pari^es fepa- 
rantes femina : qo od quidem feme eft n^rii > ' 
acut3,boDiodoris, fi DforcQridemmet lege 
risiocapite3n//>«'.X;afi'j^/i»E^^ideft,deme!aa. ^ 
thio, eade feread verba fcribit , vt de xamiri 
Serapfoedocnit.Nam inquit eflebreae fin.. 
ricem^pedali^&aliqiiado maion^alcitudine^ 
coparatq; foliamelanthiifenecioni, 6:Sera- 
pio ranahaon , qaod fenecion eit : ambo ta- lo 
men folja minora cefent. poftea feqciturrEf 
habet infumaiocacamineexfguu vafcQlum 
papaueris figura oblongu,interiore dn par- 
tedffairrentibas veiaiirancell is difieptum,, 
i:iterqiiosnrgru femen,acre,odoratuq;c!au it 
ditur,vt nallus ex his ambigerepofsit^mekn 
thion Diofcoridfs,quodnigrum fignificarj» 
3£ Romanorum nigeilam, cum xamio Sera-; 
pionis rdem efe:id magis oOedunt proprie-. 
tates.qu^ e^dem penrtas funt.vt qaod in pa- t^' 
ne ponitar,& fronti illitu capiiis dolores di-- ' 
fcutit. Vt autein n^ellam cognofcas,in fege 
tibus herba quedam luiaxar^caias Hore mt^ 
heres Ferrarienfes, ac ruftici githoneappel- 
lant.quo in coronis vtutur,^lHao tempore.^ H * 
gith alionomine dicitar,vndevocaba!an^ 
dedu^lam mk giihone. Semen huias plantac 
nigru ei^, & eft odoratu,arq; pfeudomelan- 
ilnoa dict poteli > oc caius fimilicodine vera 

melau 



353^ . B B. A S A VpL VS 

meUnthiurpgaQicerepACfnsryndemelaa- 1 
thioii»nfgelIa>xinio idepi eflVco3at,Cqftai i 
eciS iemea i4 quQ<Jpro nigeliayadnnt|ibar \ 
riiacopola: fubflatia,mgdl^n\ nq ejQ^^ 

S teiauteiqoi^plicenigellaniofiendunr^finei 
rationelQquunturiquoniamapadanEiquos i 
viuiblumnigellaefpeciesreperitui: vquaeiii- 
gra eft. Imo Si vocabulum nigelte n^ruii- : 
gnificat.Et Romani praetereanigellampa*! 

10 paaer nigruappellant» &hoc nomein vfiim i 
non cel^it pr opter aliud papauer nigrum>& - 
ver um>ex quo Qpiii,& meconiu fiunt. Nunc * 
autem in variis Kortis Ferra rix melanihion ' 
veru habetu r folio fenecipnis incifo in mQ- 1 

H remfoUoruerac3e.GalliLatijaunomen ferh 
imiracur, nielle noire dicetes ,Germani verd 
ratthenrquaois nonuili apud ipfos diiputenti 
cfle potius ber V vur tz, quae eft dauci fpecies. : 
Nos tamen potiasGermaDOrurattlien eflei 

20 cefemus.a Polonis czurnucha,a Cretenfibus 
vulgdnidathi, abHifpanis nigella vocatur, ; 
Noftru igitur gichone,quod in triticea meA 
feQafcitur, gith nancupatum pfeuiomgelki 
dici poteft, tame p omnii>us cu vero mekn- ! 

t^ thio couenic,prererqaam in foIio.Veru auiei 
melanthiu, quodnuc ia noimllis horiis Fer -i 
rariae viret , vulgo nigella nuncupatur , flore : 
pulcherrimo in cyaneo.albicate,<S:foliisqui-i 
biifdam p^dicuiis int^frcurraib^s diftinSi. i 

* Omaesi 



OmDes ferecam Galenoieptimode fimpli- 
cmm medicainentorum facultanbas, melan 
thium, & mgelia in teruo ordine caiidam 8z 
ficcam iQdicanr. At recentfores nonnalii in 
iecando folum ordiue iiccum eile dicunLSci v 
to tamea veru melanthiu in medio terrii or- 
diniscalidum c&,3c in principio tcnii ficcu^ 
verum pleudomelaatHiu, ^uod & giotone 
vocamuSjin fecundo ibiamordinecalidum 
&:ficcum erir. se* AtripHcisfemen occurrit* lo 
B K.Plures decepti funt, quiatriplice id obs 
e(I*e pataruntjC.ucd vulgo fpixnachia dicitur. 
Qopd autem aberrent , hincmanifeftum eft» 
qooniam atriplex antiquu &notum eit, no^ 
uaiuatfpinachia.HabetetiaatripIex aureii i% 
llorem : vnde ab aliquibus chryfolachanoa 
dii^tum eft A' ^ Crereubus vulgo.nos pafsim 
trepefe appelIamus.Hifpani receiues^prxdi- 
fi:os fequ utur. nam ipli fp inazes, alii armad- 
ks vocant,GaIIiaroires,Ncapolitaaiatripi- ^o 
ce,PoIoni ioboda, Germani grienkraut ^ vel 
grunkraut,ac fi dixeriotviridem herba.Ip£ 
eria veluti diuerfam herba a fpinachiis, quac 
fpeaet vocant, agnofcunt. Notiisima berba 
Ferrariae,& noribimum feme,quod vim rc&i H 
gerandihabetferein tertio ordine.Pythago 
xasatripiicemdamnabat, vtpotequi hydro 
picosfaccret,arquatos,ac palIorem,d: inhor 
lii riihiiapadipfum aafcirur iaculparu.Di& 



3^4 B R A S A V O t V S 

ficulter coquitur.Vnde fi Py thagorae credere 
liceret,noftrae setatis medici,qui in gegritudi- 
nibus concedun t Jonge aberrarent. A t Dio- 
fcoridesde arquatomorbooppofitum fcri- 

5 bit, qaam Py tbagoras Cetiret': qa inqnit eius 
femen cam aqua mulfa bibitum regiu mor- 
bum ranare,aluamq; mollire. Duplex genus 
apud Diolcoride inuenies, & vobis in prom 
ptu funt, fatfuum Sc fylaefire.Sylueftris nul- 

»0 luseft apud nos vfus. Semina domefticitan- 
tum habere ftudeas,& hec in Ferrariefi agro, 
vbi exquifitiora iunt.s B.Cuius eft qualitatis? 
BR.In Ifecundo ordine frigidii Sc humidum 
eile cenfemus: & ad eundem ordinan fpina- 

IS chia rererimus.s E. Quo nomineantiqui no* 
ilra fpinachia vocan t?B R.Nifi in genereble* 
tae^aut atriphcis iinr.nihilhabeo certi^ quod 
tihi oftenderepofsim.s E.Igitur ad cspae fe- 
men veniamus. b b,. Non eft opusefthicim- 

lo morarijqDianotifsim^ funtaepe.Cromyon 
a Gr^cis dicitur. Sylueftrescxpae nufquam 
fant.Rubraeacrioresalbis,& oblogae rotan- 
dis iudicantur, non modo femina , (ed 3c ra^ 
<^cem ipfam.quae proprie cspa eft,ad medi- 

2-5 cum v{\imySc culinariu feruabis. Phnium le- 

' ge de eius fpcciebus,& aUos authores.Hifpa- 

rii cebeliam,alij cebcIh*as^Germani zvvibel, 

Poloni czebula.alii cebulia, Creten fes va^:^o 

oromidi^NeapoHtani cepok caepa vocant* 

' ' Nunc 



D E S I M P L f. M E*Z> I C $^% 

Nunc cacpxqualitates confiderentur.Gale- 
Dusfeptiino defiaiplicia medicatnentorura 
facu!caiibas,in qaar :o or dine cali<ias cenfer, 
quanuis Auicenna intertio foiilm calidam 
dicar, fed magno errore : qaoniam humano i 
corporiadmota exulcerat,tamen eft inpri- 
ma foidmparre quarti ordinis. De pafsiuis 
qualitatibus Auicenna dicit in ipfaefTehu- 
midf tatem fuperfiuan^, Gaienusqueillam di 
cit efTe fiatuofam. Tamein tertio ordine ex^ i<^ 
iccaremanifeftam eft.ii partihumani corpo 
ris humidaeappiicetur. Et vtin calce fecundi 
libxi de alimenrorum facultacibus, Galenos 
docet » humores extexvdar crailbs>(&: gio tino 
fos incidit.SB.Aniiifemenoccurrit. b r.No- i^ 
tilsimam eft anifum>nec opos eft in ipfo am- 
Hgere , iicet ex Syria comportari Dicfcori' 
des tradiderit:non enim in lulia propterid 
nafciinficiatar , fcd ex Syria origine liabuic, 
autibifakeexcelietiasprouenir.Inltalia fre ^G 
queDsiiabemus; tu montanuatquenigrnm 
feruabis. nam viribus efiicacioribus poller- 
A gailisanis, a Germanisenifz , ab Hifpanis 
yerua buona, a Polonis anyfz^a Creteniibus 
vuigo glichanifo nuncupatur. Auicenna in ^-S 
aniforum qualitatibus perperam Galenum 
adducit:nempeGaiei^us in fextodefimplic^ 
medicamentorum facuitaribus,anifum in^ 
«uit.effeiaficcadQ teitii ordinis>ficuti$c ia 



^^ BR, A S A VOL V S 

cale&ciendo. Auicenna veroGalenu re&rt^ 
zc ii dixerk anikim efle calidum m fecundo 
ordine , & ia tertio iiccu, At aker efl m Aui. 
cenna error, qui Diofcoride a ddacii anifum 

S dicencem in teroo ordine calefacera,& e:dc^ 
care,cdm nurquam a Diofc.hoc di^u fit: ve» 
rdm id tanrdm dicit : Prssdpua quideni das 
natura in calefaciendo poSraefl. dequalira* 
tum vero ordine nihilpeaitusdixit>neque 

10 fcribere confaetas eft.s e n. A Gaieao didtur 
ihbamarum, tamen in gul^u Dallam amari-. 
tudinem fentio. b k. Imo nonihii amari per* 
f etirar, ea res mira,ex aniii fubflaua vi igais 
abfq; alia materia oleum elicio p urifsjnmm, 

%% & dulcifsimum ,quod 8c odorem,& taporem 
anifihabetjSc haec intefiora, quam ipfum fe- 
men liabet,verdm ex aetateamarifsimum nr. 
s E.Cymini lemen fequitur js a. Et huiufmo* 
di femina notifsima iunt: reperitur vero do- 

xo mefiicum cyminum,& duplex iyiucflrcDo- 
mef^icam in qaotidiano vfa habetur,dequo 
aihii aliud dicajquam noftrosruflicos la pe- 
r ifterionibus ipfum poaere,vt colurabos re* 
inorentur,&:alienosaiIiciaiiE.Quod& an^ 

*5 tiquitasfa&um tefhtur Plinius.AddoetiaiB 

non efleperedum ex Gaiatia Afiae^ vt voiunt 

aathores,& Cilicia,quriin Italif Apuiiaopti 

, mum habeatar,& aliis pluribus in locis.Effi- 

cados ia calidis prouemt.Omne3 ferena- 



tiones Latf no noniine vruntar , ve! {alte pa- 
rum detorquent. Ham Germani kumeil,Po 
ioni kmin , Creteaies vulgo cKimf no , GalH 
commin,Hirpaai cominesappellat.ss. Qos 
foat cymiGi faculcatesrB ra. A Galeno U-^xx- % 
modenLnpIiaum medicfacal.dicirar vires 
Eabere fimilesanfro : 5i mentionem facitfo- 
ium de caliditate , quae in ter tio ordine "eil-- 
Deficcitate videtnr ambigoum ^ quam tame 
nos pucamus tenium ordfne attingere, qua- ig 
ujs Auicenna in fecundo ordiae iicajES eife 
tradiderit.SE.PetroieIiai ibmen qusramus. 
B K.Adhuc inmediccrumanimisiniidet no- 
ftrum vocatam petrofeiinum antiquorupe 
trofeliaum efle/^ quom in re medica petro 15 
feliiio fndigemus.noitreherb^e ira vocatc fe^ 
mina,& radiceSj&necelTarias aHas partes 
coliigunt. Suat raml, & veru petrofelinam» 
^' nodmm vocatu petrofelina apii generas 
fed petrofelinu inItaIianoHnafcirur(quod iO 
fciaerim)in Macedonia tatum prxruptis Ic« 
ds.Semen habetammi fimile,odoraru, acre, 
&aromatifimiIe.lmd fi addamus^qoxGale. 
m Theriacedidt, amaru eii.qu2£ noitro pe- 
trofelino nonconueniunt- Tamen difficile xs 
non crit per Venetas nauigationes in Mace- 
donia mxttere,vtinde femen habeatur,quod 
mox noflris regionibus locis praeruptis fe^ 
minetur, Noftri LatinijVt Pailadius,noii di- 



3SS BR.ASAVOLVS 

cuat in Macedon k naici pecroieiiao, icd lo* : 
cis afperxs. Vnde nibii impediret apud nos 
etfa gigni , praefertim fi locis afperis iemine- i 
icir.s fi.Ergo petrofeliai femen non habebi- i 

5 mus? s «..Non, niScredamus id eiTe.de qao 
recenres,& quod vulgo petrofelinam,id ei^^ : 
fasatiieapiu appellamus. Tamen breui {p&* 
ro me haec feiBina accep tur u Uiuilrifsimi Al- 
phonfi DucisFerrari2ecura,&HercuIisIlIu- '. 

jo itrifsimi Dacis poit patrisobitum maioridi \ 
Hgenua. s E.Noftf u igitur vocatum petrofeli < 
num quiderit?B R.Animus inclinat fatiuuia i 
apiUifiuehortenfeeile^deqao Dioicorfdes t 
iiiquic omnibasaccommodatu e& , quibus ; 

Ji 8c coriandrum Axivfff/ KJ/srcuapyid eft japimn i 
iatiuum , a DiofcQride fimpliciter nuncupa - 1 
lur. Pliniusq; iib.xx.io iure man di hoc apiii ; 
cefetj&eilepeculiarein codimecis.quod ma . 
mfeftu eft, noftro petrofelino conaenire, A- i 

ao pudomnesferenobisnotasgetesapetrano 
men habet.quippeGaIliperfin, Hifpaniper- 
rexii, Germani pecerfiigen,Romanipetro- : 
fendoio, Cr etefes vulgo cudumcdo,alii per- 
fibulo,Poloni piotrufzkavocac.Intertioeil i 

^l ordinecaie6cieGtiQm,&exiccantiom: quaij : 
uis Auicen.de petrofelinoagesadapiicapu: : 
fereferat,idq;inprimoordinecalidu facit, : 
&. ia fecudo ficcum,cum nulia fic apiifpecies^ i 
qoxprimaai caliditatisordine aon excedat. : 



Dl SIMPLI. MEDIC- ^i^ 

si N.OiensatriTeminaacceduat.s r a.OIus 
arru a Komani^i dicirur , cuod Diolcorides 
vocac hippofelinon , non quideiB ab equis, 
quibus conterar,vE aoaulli voluere/ed a ma 
gnicudine fua; qaia equus in copciuione ea- ^ 
lum rerum,quibusnihii peculiarehabcc^ma 
gniradinem folam lignificat, vchippomara- 
tiiron, quiainfuogenere muitdin excedir^ 
hippoiappatonaXheodoroGazain Theo- , 
phrafto equapiu interpretatuai.^Ad nortrui^. 
oiusatrum redeanies , radicem extra nigra, 
iqtus aibamhabet , proprer id oiusatrum a 
R.omanis vocaiur>niaius apiigenuSjquod ia 
horns , Sc riguis nafcitar,ade6 crefces,vt ar- 
boreicere viaeatur.Notiisimu eii » apud nos i% 
ob foam magnicudine nippofeliDinomeac- 
qaiiiuitjid efiCvE Theodoru ian'cetr.ar;ecua- 
pii.Nos vulgo Ferrarix apiu Macedonicam 
nuncupamus.Omnescoditioneshabec,qaas 
ilii piofcattnboit.Nealiubiquxras olus a- zo 
trumjquam Ferrari£,radixqi aiiquibus m ci 
bisgrara. Decipiutur vero, coiarchagelica, 
veisDgeiica anobisvocata,olasairu ^(€^££2, 
lentur, quonia radice albahaber, nec in tam 
alta magnitudine crefcit, vt apiu Maccdoni- 3.% 
cu vocatu,APolonisgier,a y enetisherba A. 
lexadrina, a Cretefibus vuigo Maccdomco, 
h Lucefibus maceroni , a N eapoiicaais Aie- 
3;a|idro nuaipacor.EcliocciimGaiaiocali^ 
s 4 



3^0 BRASAVOtVS 

dum, 8i ficcum temoordinecenremos.siii. 
Apiireminaoccurrunt.B R. Quumabfolure : 
apiu dici turjhortefe intelligi oportet, quod ] 
ffxXivofi KHwcuo^^ a Diofcor jde nuncupatur, ; 
% a noftris vulgaribus petrofeiinum dicitur: ; 
quam obrem pro feminibus apii abfoiute, \ 
non fuut breuiorisiliius apii, ^uodinKortis 
nafcitur , femina fumenda. Dico br euioris, : 
quam Macedonicum,fedmaioris,quam no- : 

X© ftrum vulgarepetrofelinum. Atpotius femi- [ 
aa hortefisapii,id eft,noftri vulgarispecrofe i 
lini feruare. Vadeperfeminaapii abfoiute»» 
hortetifisapu femina intelligeda funt^quod : 
eil noftf um vocatupetrofelinu, Semina ve- 

i^ rd>quaeapharmacopolis pafsim colhgutur, i 
cleofelini funt^d eft^paluftris apii.DecipiGn \ 
mr enim,qai apiupaluftre,eam herbam po^ [ 
tant , quam vulgo apium raninuoi dicimus: 
quippeapiu paluftre iatiuo maius^ft. Apiu i 

to vero raniuum multominus eft. Et quanuis i 
Diofcoran aquo^is iocis nafci,noa tamen ia i 
aquis dicit. Solum autem Ferrarienfe inter ; 
aquoia loca numerandu,pr3eier tim vbi apiu < 
nafcitur.nam vmbrofa loca^& aquofa amat. , 

«5 De noftris auteapiigeaeribus ioqnor , quia 
petrofelinu verum in faxofis, & afperis nafci i 
tar.Taoien qaum &:apiu iatiuum^id eft,ao- ; 
ftmmpetrofelinu, &eIeofelinoa eafdem vi- : 
reshabeaQtjVtDiofcj&tetar/ideonoa mul- 1 

tijm 



2>E SlUTtU MEDIC. $<?! 

tum refert , vtru eorum fumatur.Pro his aa- 
tem coliigendis ne patriuibk-m deferas.Ra- 
dicesetia ,&:folia feruato. Germani eppicb, 
Hifpaai, vt nos,apio,GaHi ache,NeapoIicaai 
achio, Veneti epo , PoloDi opich apiuns vo. i 
cant. Et hoccalidum eft ^ ficcu ordine ter- 
tio.SE.Leciltiafemina poft apiui^untur. 
B R. A. Ligufticipotiusdicereoportet. Plares 
decipiun tur^qui apii^^pecieeiTe credideruni:, 
«^uumdeipibin alreraparreegerit Diofco- xo 
rides,quam in apii generibus.Pharmacopo- 
Le & Ferrari2e,& Veaeriis^^Bononi^e eriam^ac 
Patauii akero femine vtuntur,<^uod iibifticl 
femen arbitrantur^tamen inconfrantes funr, 
quonia nonnuUi apii feminibus pro eo vtun H 
car^alii dauci.Tamefacileeftia Ligaria mit- 
tere, imo ia dies illuc mercatcres acceierao t^ 
feme petendom eft, & terrae mandandumia 
Liguriae motibusnafcitur,vmbrofis, afperis, 
& akifsimis.Miratur Genuefes pharmacopo to 
iae nobis hoc femen deelle.Tamen in monti- 
bus efficaciuseft,^uamiiin piano femine- 
tur. Fro pipere eo vfa eft antiquiras timo Sc 
nunc ruftici Ligures pr o pipere in codimen 
lis vtutur:& ego condiuim ferculum libifti- iS 
c(> fatis gratum comedi Genue in aedibus II- 
luftrifsimi Sinibaldi Flif ci , quum lUufh-ifsi. 
musHercuIesDucis Ferrariae primogenirus 
Gailia peieret: aec etiamagnificis Gomiii^ 
s % 



5<ft B Ei A s A yoi. V $ 

bus Bonifacio Beuilaqnae,& VgocioneRad^ - 
goopyiris iacegernmisdirplicuic.Sedillud i 
aniraaduerterje oportef , Ligares foeniculain : 
miicetesiibiflicuaduUerat.Quin dc Diolco- : 
% ridis teaipore refelis iemiDibus adaltera ba r^ i 
<& aitero quodam femine, kd rubaiuaro,quQ 
iapore depreliendebatur.Vnum eft,vos Ubi- 
£tici feminibus carere , cuius etiam radices ( 
iii officina deinceps liabere curabis.Galli,yt i 

jo n.osfere,& Hifpani^Germ.verdliebftoeckeU - 
Poloni lubfczek, Veneti ieqiftregoappeliat. i 
Eiiiu teriio ordine calid«iPv & ineode cnc* 
cat.s E.FceQiculi iemeoccurrit.B s..Notifsi- * 
maherba eftjCaiusfemine in placentis ciba-i 

15 riisdiuerfisaceto, viridij3i aridoper totuni.: 
anaara vefcimur.Ferrariae maxima copia h^ 
berur.A Oraecfs^^f ^^/ -^^ dicitur^Sed nofo- 
lum femioa , verum fplia, & radicesferu^re' 
cpmmodu erir.Sed quum in aruis erraticmji i 

3.0 fgenicalu ,aut iyiueftreinueniatur,quod reij 
medicap proficit,ideobuius femein Ferrari- 
enfi agrocolieSu feruabis.Adednotafunt, 
li$c,vtnihii aliuddicendum yideatur,qu3n3t,; 
Hifpanosy mozo,aIiishinoio^Gertnanos fea > 

tS chei,Gallos feneuljNeapolitanosfenochiQ, : 
Cretenfes vulgo maratha , Polonos vvlo-,» 
fki kopr farnicalum vocare.In tertio ordinc : 
calidam efle Galenus cefet vii.defiropLme^l 
4ic3.i^caltacibtts;, ^ mfximot ^cu^f^o^gi^ j 

ia 



B £ S I M P t I. M B D I C, 5^3 

ifi hoc aliosreferat. Auiceoa cczici iyiueure 
foeniculuiri calidius eUe,domeriicuiii veid 
in iecuodo ordine calidam eile.Noseius iic- 
citaiem fecu do eiIe_putamus.qaodetia ccn^ 
iait Auerrois quintocoUertionu.Imd ilio* S 
roru ratiO,qui in primo raQtum ordineficcu 
elTedicebant, quoniam lac procrear,ad rem 
nihii hcii, neq; impedit, quin fit in fecundo, 
nempe !ac non procrear ^d, quod in lac con 
uertatur ,fedaliacouuertit,vt fanguinemin lo 
lac couertic A ad mammas dacit, vei id foiu 
facit,quod ad mammas dacit^quas luo calor 
re roboraas , dc mamarum vim coco^ricem 
per£ciens,fanguinem in lac taciliusconuer- 
tunt-s E.Sparagi femina fequutur.B a. Aipa- 1$ 
raoi diceadum eft,aded nota herba , vi nihii 
almd diceduai videamr^quamin Ferrarien^ 
iiagro coHigenda , vbi infinitifere fuat pro- 
ducenres af paragos campi. Radices quoque 
feruand^. Iliudq^animadaerfionedignum., ZQ 
apud antiquos hoc nomen afparagus» £ue 
afphara<>us,non folum DOiifsimahancher- 
bam lignificare,quam fparfi appeliamus,fed 
cuiufcunq; herba: cacume, quu primu erum- 
pit,vtededo nt.Pauius Aegineta hoc mani- i$ 
fefte olledit,^ caput deafparagis infcribitua 
ipfo tame de bieta , ia6tuca,atripiice,maiua» 
&aliis limiIib.pertraaat.Nosdeco5os ia ia 
reaiparagosac4to^e,6:olco coiperfos^m^ 



^4 BKASAVOtVS 

gno gulae dele&meDto comedimus»& in :l 
principom deliciis funt, vt etiam finecondf * : 
cnra comedanrnr. Hifpani vt nos fere/para- ;: 
gos,Poioni fpargus,Cretenfes vulgo fpbar- i 

5 gi^GermanifpargoUjGaliiefpargeappellaf» ! 
Galenus aiparagum in caliditate Sc frigidita i 
te temperatum eile iudicauit, fexto defim- ! 
plidum medicamentoruni facultatibus. In i 
pafsiaisautem qualitatibus ficcu potiuseffe ; 

lo dicit,cu3qcuaidnonexprimat.naminqnit, | 
quin ^ dentium doioresfonatilccitatisao- 
mine ^ qoam vel maxime dent^ requirunt. ■ 
Auicenna inquit illam efle calidum, fed cali 
dicatem mcrefcere,quum induratur.Tamea i 

xS confidera^anfit inprimo ordine calidus& i 
ficcus ob illas , quas facit operaciones. Fuere i 
qui aiparagum antiquis ignotu iudicarint, : 
cum tamen diofcorides, & Galenus deiilo : 
^regiam mentionem fecerint,& ante Gale- i 

io num Plinius.s e n. Aceto&feme quaeramus. : 
B R A.Species lapathi eft acetola ea , quac aci- 
du faporem habet, quamoxalidaappellanr, ! 
notifsimaapud nosherba.Arabes,pr^fertim i 
Auicenna de lapatho tradans,loco huius vo i 

%% cabuli lapathu , hoc nomine acetoia vtitur, i 
quia in ea particula oxy,deceptus eft,qu3e in t 
omni iapathi fpecie no feoificat acume ia- 
poriSjfed in aiiqua acume fbIiorum,vt in no i 
fco vocatoxtMnicefolioram acume, in her- [ 

ba 



D E S I M ? L I. M E 3> I C. 3<f$ 

baqesamvulgoKerbam braicaoj vocamus, 
acamen laporis. Haiasherbx kmimm Fer- 
rarienfi agro colliges: verum aec foIia>nec ra 
dices,vrpoterei medicae vtiles, prstermiai- 
to.Reperitar & trifoliuacidu^quod alleluia % 
vulgus noftruappei!at.Sed quurecenresace 
tofam dicunr,iapathon iatenigutjno trifbliu 
silud, qamls eudem fere faporem Kabeat, vz 
iiii meriio particula ^u triboi^ Sc iimul ccm 
poni pofsit. A Gailis ozeiik d2cirur,^ua iibe- lo 
ter intiQdus paraQt.LariDi azedras vocant, 
Germani vero faarampifer, id eft , acetofs 
anrpher , qaippeiaur acecofara ilgnincat, 
ampher aate sU propiiam nomen Germani 
cum,c5uodnihiiaKad,quamampheriigni£* is 
cat. Cretenfes vulgo fcinida, Neapoli^ni a- 
cetofeIia,Poloni f2czaro,alIi fcza vvix nuncu 
pant.Frigidam ia primoordine,3<: licca in fe 
cundo cum Auicenna cenleOj&ab illis diflen 
tio,qmin rerdofrigidae{!eiudicarunt.Nam ^<^ 
snhoc ordine non digererecquod tamen illi 
accribui: Gaienus feptimo de iimplicium me 
dicamentommfaculcatibuslibro.s E N.Geni 
ftaefemina lesenda. b r, De geniita in fiori- 
bus traccare ccepimus , qux a Grsecis &7rx£' z% 
rjo,o,\ noftris fparto^ veige0iita.Notifiima 
eft , & In aliis locis prseterquam Ferrarix m 
vfmuftico pro ligandis vitibus freqnens. 
Q^ de e-i fuperias difta fa£i ^ ia:is efle pi^ 



3^^ B B. A S A V O t V S 

tamus.sE. AntKera feqmtar.B r A.Dehacm ; 
fioribttsfmptum eft, vbioftendimusanthe- i 
ram non efle rofaeflore , vt quidam recentes : 
putaruDt , fed compofiiionem quandam a- 

S pud CeUam.in qua rame rofae iofunt. Et Ga i 
lenas in quinto mcthodi poft libri dimidiu, 
adquse valeatanthera medicamentu oftea- i 
dit.s E. Ad (ileris montani femina veniamus- 
B R A. Si recentiorum montani fileris dcCcn- 1 

10 ptionesj&fefeleoscoferamus^idem penitnsi 
efTedeprehendetar.ADiofcoridetamen tria: 
genera defcribuntur figura longe differen-l 
tia , fefeli Mafsilienfe, Aethiopicumj& Pelo-1 
ponneiIacum.Siler montanumrecentiorura: 

IS eftapud Diofcoridemfefeli Mafsilienfe,fi dc: 
fcriptiones conferantur. Volunt enim f<xni-: 
cuUfolia habere,& reliqaa.qu^ de fefeli Maf^ 
filienfiaDiofcoride dicuntur. Atfi femina,! 
quaea pharmacopolis venduntor^confidere-^ 

^ mus.fefeii Aethiopicifemina videntur : quia: 
feme eft amarom, Mafsilienfe vero amarum: 
no eft,fed acre.FacileaQ te erit ex Mafsilia ha! 
bere. nam quotidienonnuUi ex lilDftrifsimae' 
R.enatae Dacisuoftrae probifsime,& fandif-i 
Hmas mulierisfanuliaribus Gailias petuntrcu 

^S rabimus vt femina afferat, q uibus terr^ mifn 
fiSjherbam oculisintueri lucebit. se. Hoc nd 
praetereaSjObfecro.B ka s A.Non modo hocj 
fedplura etiam alia habere ,4tqueplantare 

teat 



D E S I M P I. I. M E 15 I C. 3^7 

tentabimus. Corrupere vocabulam recetes, 
vt {iier pro fefeli dicanr. Verum quia filera- 
quofa loca amat ^ in quibas eriam nafcirur» 
propterhuiusdiffirentiam moncanum addi 
dere,vt a filereac ua tico,de quo ruftici bacu- 
los paranc,diftingueretur*Semina,& radices ^ 
habere conueniet. A Germa!]is quibufdam 
fel kummel.ideil, campeflrecuminu appel- 
latur. In guftu enim aliqaa ex parte cuminu 
imiratur.PoIoai Latinum nomen imirantur: 
taraen aliikmyn velki , Romani lilio,Veneti ^^ 
iiromontan , Crctefesvulgoplaticyminon, 
qua{i lamm cymina vocant.In tertio ordine 
calidum Sc liccDm, quiGalenu fequunruref- 
fefarentur, quanuis recentes in fecundoor^ 
dinecalidu.& £ccumillud facianr. s e. Milii ^S 
Solii; femina accedur.B a a. Si Serapionem co 
fiderare teremus,vbi de calbpertractat jCuod 
eiusintcrpres miliu Solisexponirjitatimde^ 
preheditur^idem eileapudDifocorideiirho 
fpermon, id eiu lapidofum feme,quod apud ^^ 
Serapione culb.id eli,niiiia fo Iis.Inquicenim 
Serapio culb habere folia ilmilia foliis oli- 
nae,nili quia funt maiora, 3c altiora, & latio- 
iZySc qu3e funr ex eis inferiora declinant ver- 
fos terra, Sc habet virgas eleuatas iubtiles, fi* ^i 
catlingua fquinari,& reliqu3,in quibuscum 
Biofcoride couenicQuem Uaadirelubeat, 
m hunc modu fcribir,habere folia oliuae loa-* 



5^ BR H SA VOi. VS ; 

giora tainm > latioraq; ad fumtnarn radicera . 

eius faceQtia, ramaios vero reftos , graciks, ; 

crarsimQiGeacutiaunci,6c reliQua^in aaJbiis ; 

ambo conueniantJdem igiturruntDiofco- ! 

% ridislichofpermon>culbSerapioais,&recea ( 

tioriimiliuSoIis.Nosherba habemas huic 

fimiUima,cuiusfemine mulieres noftraepr o : 

fingendis coronisvtuntur.AppellaQtautem . 

coronas indices quofdam , quibus D^o pre-» < 

10 ces uumerant , ac & penfa quotidie red<^nf. : 

Induobustamen differre videtur lithoiper-: 

mon , 8c noftraeherb;£ feme Iapidofum»a mn 

lieribus lacryma vocatum. Primo noftra la- 1 

crymafoliumarundinaceu habere videtur,: 

ISvd faltem milsum nigrum imitatur : deinde; 

lithofpermonferpere dicitur , quod non fa-i 

cit noftra Iacryma,qu^ velutifrutex eft.Ego, 

re<Se Diofcoridem cofiderans^ovidiipfum| 

foha ferperedicentem , vtamultiscreditur,: 

lo {Qd eleuata funt:foIia tame,quae inferna funt, 

prope radicem per ler ram ex panduntur. Iq. 

quit eaim ipfe : h^ rk z^i rcp wv^{a%v« Wt* 

ynsK^^ivx, qiiae verba a Marcello interpre^: 

tantur>ad tummam radicem eiusiacentia.vti 

iS fenfumtaciat,oleae folia habereadfummaia 

radicem iaeentia. Id vero in omni folio fal^ 

fum eft , quoniam ea tantu iacent, quae icfe^ 

norafunt properadice.ldeo Herraolausre- 

&asiiicerpretatar;iaxta radic$m humi iaceri 

* da. 



DE SIMPLI. MEDIC. ^6^ 

da.id eft/olia, caseiuxra radiceibnt,humi ia 
cer.Vnde fi hoc iTiOdo inteq>retemurjexqtii5 
tior interpreratio videbicar,& ea, cnx iuxtz 
radlcem lunt in terrani incliuata. Qux ver- 
baconfideransSerapiodicebat (licetbarba % 
re) & folia inferiora declinat verius terram^ 
facieRtiavclutftratam fuperrerram.Et Pli. 
nius libro xxvij. capire vndedmo , aathcres 
reprehendit,qui ierpere tradideruntrquonia 
ipie(vt inquit)non vidir hsirente.Infomma ^^ 
igiturnoflralacryma Hdioipermon , id eii, 
femen bpidoiuraeft^quads infolio differre 
■videatur ab eo Diofcoridis : quia hoc Dio- 
lcoridisoleam, noftrum miiiunigrom , aut 
arundinem imiratur , tamen in genere lapi- ^% 
dofi femiais eii,6c reaum lapides expellir.ve- 
uccautem mxauit,vtexperientia in qootidia 
no vfu demoftrat.Nollraigiturvocatalacry 
nu fpecieslithofpermidici poterit , 6c'culb, 
vclmiiii Soiis.Nec mouearis o? a^.agniradi- -o 
ne erai habere dicitur : quonia fecanda ioca 
maiora Sc minora fanr.Miaima lunr.quibos 
vos vnmini.&fohumhabet qaale Dfofcori- 
des deilcribiicaofrra aute iacryma litbofper- 
mo a Pamo fere pingi vide:ur , pr£fertfni ^% 
quo ad femina.s e-Qou variaeiint lacrymae I 
nobis did£,& lapidofa femina.cuod proli- 
tbofper mateaccipiendu eft ? b i^ Qopd ma^ 
^isdumm.d: lapidofius.Nos autem candem 

A 



370 B ^A S A VO t V s 

fere vim habere ia niukis experti famas.Eo- • 
demEOinfneaGalHs, ouo rececesappellaDtsl 
dicitar, fcilkez miliu Solis, a Germanis qui- = 
bafdafteiafofneii ,abaii2S meerhirfz , nun- 
•5 cupacur : quanuis a diuerfa proprietate haeci 
Gominaimpouca videantur.A Venetisme-i 
iocorainodicirur.Deniq; prae caeterismiln 
Solisgeneribusad pr2etermit:erevqao vos v-i 
timini, vtpotec^terisineptius, &idieruare»' 

10 quodmagis aMnigrisqaibu^dammacaiis; 
infperfQm eil.s E.Miror curlacrymaa nobisi 
vocatajithofpermi fpecie apud Diofconde 
efTe pates,cum folia figara alia habeant,peqji 
lirhofpermi £nt pluresrpecie3.B k a s. Videoy 
iS te animi morbo corrcptu hoec effutire, 8c no 
difcendi * NoQDe te edocui Diofcoridis litha 
fpermon,&nof^ra vocaram lacrymain foHis 
diuerfa eiIe?poii:ea ex femine ip^,quod lapi- 
dofom eft, iithoipermatis fpeckm effc ftatui 

3.0 mus : qacniam aa cmnia lapidofa femina li-i 
thofpermon genuseft : iithofpermatis verd- 
fpecies aDiofcoride defcripta.anofcra diua: 
fa eft. Tamenegarino poreftlaaymam no>i 
flra efle lapidcu femen , & eo nominc vocari 
iS polIeAhthofpermi fpeciem efle.s e N.Tuis 
experimentis crederecon cCt opus , cum iii>: 
quisteexpertumnon eflelacrymam renumi 
Upides expellere , & ve&ae cominuere.Nac?. 
fecuadum Galeni>m , nifi longo yfu homini: 

prcsi 



' D E S I Jb3 ? L X. M B D 1 C. 37I 

prodeiJe compertanj fir, haad facile ei: r eci- 
pieadum , aut laudaQduni medicamearaiB. 
BKA.O omnium inuidiofi Tsime, qui nec cu 
fcere cupisjnec alios (inere , vc diicantrmale^ 
dfcenria qaadam moaeris ad cauiliandum. % 
Qnia podns grarise mihi agende ianr ab v- 
niuerfo medicorucGstu^cum hoc ieme,quod 
iacryma dicitar,experxrico£perimj & experi 
menta, qux viderim , fponte& gratis omni- 
bus propalauerim. Soccedatmodd alter5& lo 
terrfas^& quartaSsS: ceteiimus, qui pericula 
faciat^tiiceiperiiRenta, Sc coprobata, Sc co- 
£rmara erit.Ta vero ao credas, velnon cra- 
das,nim]i fac2mas.Forre nec vnam babes x* 
grujin qao expcriri pofiis. Hobis vero farfs i% 
eii(qui ab initio mortaiesea, qua poiTumus* 
operaiuuare propofuimus) illa referre, qu£ 
viderimas, 8c experimeto coprobauerimus. 
Si alii fequetur , longo vfu prodeireno dubi 
tamos.O mne etenim prxfidium expsxkmh ia 
inuentum , ab vno primo &. fimpliciexperi- 
metocoepit ,poitea paulatima di uerfs pro- 
barum,&connrmatu ei^,quoadin pubbcuia 
cefliritvfum.Tu igirur hxcboni confalere 
debebas, Sc idexperiri, quod nos tibi gratis, if 
iamanobisexpertumaperuimus.Atficerui 
cofus es,& ianida5,vtalii experiantur finito^ 
& tuacum muidia rumparis. se. Nefuccen» 
feaS) obfccroj fed lithofpermi qualitatesedo 
A z 



37i 3RASAVOLVS 

ceas.B R A.Recentiores calidum,& ficann ef- 1 
& cenfent ordine tertio: Paulumq; Aegineta i 
teftem adducunt, qmhoc nunquam fomnia- : 
ait.TaQ3enin Usqualiiatibus iretentiori-: 

5 bus non diflEn timus.E N.Mirafolis femina fei 
quuntur.BKA.Hoc vocabub mirafoie,quod( 
Latine heliotropium didmt , omncsherbaei 
veniunt, quac ad folem vertuntur : & fere nui 
bilo die funt rufticoru horoiogfa.Dic.cuiu s« 

lo leminacoliefturus es '-quonia cichoreu/ca-' 
biofa iam dift3,inter mirafolfs fpecies,ab au; 
thoribus computantur.s e N.Iilam intelligoj 
quse ita vulgari nomine.& fimpiici apud noa 
mirafo!e>apad Thufcos girafoIe,apud recenj 

15 tes fponik Solis, apud Arabes lceruaappella a 
tur,vndeoieum dekerua£t,qoefo!ium pk*: 
tani habecB r a. lam acccpi quam inteiiigis.! 
A Diofcoride & Grxcisciciyic croton,^ Ro, 
manis ricinus appellamr, ob fimiiirudinemji 

' 2^ quam ckts femen cum ricino animaH habet.i 
s E.Qaid elt hoc animai , qaod ridnu vocas?» 
B R.Id quod boues , &equps apprime vexaKi 
hos vu!g6 cecum nuncupamus.sE. Aliquami 
certefimiiitudinehabe:,non tameomnimo 
dam.B a.Non eflopusitaad amufsim con'i 
uenire,modd in ahquibus quadretHanc her: 
fcam, vel arborem(nam arborefcit, G. fcaposi 
arbori refponderet) nonnulli maiorem ca-' 
tapatiam putant : fcd longe decepii , vt ia. 

tsiii 



3S E s r M ? I r. M E D I C. 373 

sicliymali ipeci^^bas edocebimus. Germaai 
vvuadeibaum vocaat.Huius plani^e fentina 
Ferrariae habentar frequentia. PurarDoftra 
valgos infauuam eile,lianc herbam domiha 
bere^vtnonpofsiireilefineiai^a.FoIiaedam ^ 
praeter feoiina habere iludeas , 8c pr^fertim 
in his monribus.Caiidam eit in fecudo,^ ha 
miditatem haber. NonuIIi ia Ferrarieii agro 
hoc anno ricini femina terrismandaruntj vt 
oleum exfeminibus cchciant lucernis aprjj la 
dc aptandis lanis. s s. Berberis iemina occur- 
ront.3 R A. Berberem etiam colligi:is,8c noa 
tanrum feaiina. Hoc vocabulam berberis>5c 
amaberberisjbarbara fanr.Siautem Serapio 
nem de his loqaentem coiiderabimus , idem i^ 
ede cum osyacanrhon Diofcoridis ^eprehe- 
demus.IaqaitenimSerapio : Eitarbor limi- 
lis arboribos pyrorum agreftium , cps^ iicL 
tur habaras,nifi qoia cft rninpr, Sc habet mul 
tasfpinas, 6c habetfructaiimilegrano myr- za 
ti,nifi quia eft maior j5i rubiduSj facilis fepa.-^ 
rationis,& habet interiusgrana,& habet ra-- 
dicem habetem muitas radiculas infixas ter- 
r3£.ha5;enus $erapio.Nunc Diofcoridem ea- 
dem feredicentein oxyacanthaaudias. Agre tS 
M pyro fimiiis arbor oxyacantha efl , mxGor 
tantdm,magis<jue fpinofarfrudum fert myr 
ti baccis3equaIemjConfei:tum,rabeatem,fi:a- 
giIem>Qucleosintushabeotem, muldfidkr*- 
A 5 



374 BaASAVOLVS 

dicea3,& akius defcendeDtein.Qu^ Cicum Se i 
rapione conferanmr,nsanifeiledeprehede- l 
ctir , vtrofque hos viros eaiidem pi&uram H- : 
neafie , nifiquia Serapioms coiores ineptio- ; 

5 Tca tunt, Diofcoridis auiem fioridi^ hoc cft ) 
dic^di phrafis. En proprietatibus eria quo ad 
vfam inedicil quadrant, vi do iit opus dubita \ 
re eadeab his authoribus tra^ari. Faere au- : 
tequioxyacantham Diofcoridis eum fratu i 

lo cem eile putarint, quenos vulgdvuacrifpi- ; 
namappellamns. Hi autemlogedecipiutur, i 
q uonia crifpina vua iyiueflf is pyri folia non 
habet/ed potiasinvire,aut m apiifolia incli i 
nat.Valdeenim incifa iunt.GonieCturaverd, / 

1$ qua moaentur , vt berberis fit crifpina vua, 
adeo tenuis eft,vt de fc ruat: quippe cx noxni i 
ne tantumfumirur. Nam inquiant crifpina ' 
dici,quafiacre fpina,&o2:yacanthaquaii acii ; 
ta fpina.Tu ipfevides,qua coniefiura mouea i 

to tur. Addein granis muitu dif&rre,g3 in oxya i 
cantbe grano plures zciai^in vua crifpina v- i 
nu folam inefl. Vidi e^oxyacantha acinos ; 
quatuorhabente»fed promaioripartedQOs : 
nabet. Vndegranuiilud, quopafsim vtimi- \ 

if ni,Serapioms>& Amcen3e,accaeteroru Ara- , 
bii veru berberim, & Diofcoridis, Galeni ac ; 
cxterorum antiquoru veraoxyacanthaefTe ; 
certusfis.Longeetiamdecepti funr, quiber- 
fcmmproafpaktoaccepere, vifuolocoio- 1 
. ^- tdl 



Dl S IMP IJ. ME D|C. 375 

telHgereUcebir.GalH &PoIoni Arabo m^d 
ne vcuntar^Germaninonuilifaurich, erbiel, 
Vened crefpino appellant,s e. Qno loco hos 
berberes colligere oportet? bka .In his moii 
dbus , quanuis in Boaonienfibas eria, MutiV 5 
menribus^&pertotum Apenninam copiofe 
vireant:in aoltris eriam foueis^quandoq; re- 
peri tur Jn omni folo nafcitur,€cco , hnmen- 
ci.aprico , fole patenti. Siin frigidioribus lo- 
cis iauenies,ibi etTicaciores fs^ii^^Jij parit.Re i o 
centes nonnulli befberimfri^idu d:hccam 
m fine rertii eiiedicimt , icd Aben Meiaai,vt 
refert Serapio,frigidam dc nccu eiie ivx or di- 
netecundo refert.Nobis vero piacet.vtfnie- 
cundofrigidusStAi^ tertiouccus,lIquali' i^ 
tates iU£ iecunds,S: ler ti^ couderentur.qax 
^Galeno vi i i.deiimplicium audicamento 
mm facaltatibus, icriptae fanr. s £. R.ap3£ fy l- 
iieitris femina occurruar. b k A.De rapa dice 
nms,ii prias teadmonuero non foldm oxya- 10 
canth^granum/ed & radicesferuandasimi- 
rorq; te hucfru&um inter femina numeraf- 
fe. s E. Id fadnm eft , quia ob femina expeti- 
mr. B K A. Efto , rapas aggrediamur. nam Sc 
ipfsein vfum medicu veniunt. Vos fyluel^ris z^ 
femina habere caratis, cur etia no iatiuae ? na 
S:fatia£ femina rei medicse proficiunt, & ca- 
ro radicis , & folia , & coliciiii cum primum 
cxeuntjimo & ipia radix muria conditurjaut 
A 4 



IJS BKASAVOLVS 

iapa,vt noflrse malieres,pro quadrageilma^ i 
lioblbmo parat.NotirsiiDae fons r2p£,& faii- 
ue,& ijiaeiires ia Ferrariefi foio crafsifsiixie, : 
prEdpii2e,& daldfsjmx. Colamella in Itaiia'] 

5 caeteris Nurfinas prxfert. quod non feciffet, ; 
£eius temporeFerrarieafes extitiilent : tem' 
pore enim Col amelk Ferrarxenfefolum vai- 1 
les erat. Patres autem noftri cukurs afsidui- ; 
tatenuncin fer^iiifsimos campos dedusera,; 

10 natara si^ adha:c tempoia repugnante : kd\ 
ars naturam yiaziXi modoimpenfe velir. Alii" 
hyeme rapas in pultariis comedut,ego eciam; 
per sftatem. N« autem ligaefcant , colono» 
cuiiifdam rufculi mei propeFerraria iubeo,; 
vt foiia ad radicem vfque omnibus rapisde- 

15 mat,nead iemen perueniac : lioc enim praefi-i 
diono Hgnefcut/ed teneilae,& co&ibiles per-: 
vniuer fam seftate habetnr .Nec dbus eft aefli i 
uo calorinGxius.A^ Lufitanisfcamagesvo^ 
cantur ^ab aliis Hifpanis napos/ed tam rapa, 

40 quam Napu indifFerenter inteUigiitaGerm* 
nis vvild rieben»id eft^fylueftris rapa dicitor^ 
aPolonis rzepalyefzna,a Creteofibqs vulgd» 
gogiiia.Auerroiscalidam»& hmaida rapam; 
^Sq ceufet. Sed exGaleno i i.de alimentorui 

%S &cultatibus,potius frigidam eflecolligitw 
Nosigitur infecundofrigidam^ia tertiohu-i 
midam rapam elle iudicamus. s £. Daud ie^ 
mina pr^eataamr, b i^ a. Moltos iii dauco! 

aberra 



DE SIMPII, MEDIC. 377, 

abcrrare vidimu s,& omnes nofui pliarmaco 
pobs herbamin Ferrarieniiagro frcquentif- 
Smam pro daaco accipiunr, cufa ira a ruftf- 
cis appellatur, cum tarnen alia res daucus nr. 
s E.Quae igimr herba eft haec^quam nos daa- f 
camappeliamus ? 8c vbi verum daucum ha^ 
bere porero .- b a a. Ea herba,cuam vos paf. 
iim ia Ferrarienii agro^in tntici ftipalis cre- 
fcentem collfgids,^: daucu appeilati3,a Dio- 
fcoride ^^su^mj/^j/ ayoi^^ ^ id eft jpamnaca lo 
fylaeftrisdicicur, vt appare: ,ii quis eius de- 
lcriptionem cooiideret ^praifertimvbi dicit 
£ores in medio exiguum quid purpurae habe 
le, quod tamen in croci coiorem variat : hoe 
etiam in omni vmbella non eft, fed fecudam i% 
iocainnafcimr.Fueretamen quipaiHnacam 
iliam fyraeftrem , ^ daucum idem eileputa- 
lent : imo Sc vos pro dauco ea vumiiii. Eos 
autem aberrarehocindicium eix^ cuia Dio- 
fcorides depaftinacaerratica feorfam a dati ao 
copertraSac^^c teniam dauci fpeciemfylue 
llri paitinacaecomparat , canquam duo iint, 
quemadmodum duo eSh coaflat.Primam »& 
fecundam dauci fpeciem DoeiTe pafHnacain 
erraticam ex foliis <;ertam eft , quamjob rem i% 
quem vos daucum putatis , daucas no eil/ed 
pailinaca erratica,vt fapor , odor , Sc reiiqua 
oilendunt.Qnietiam daucupalHnacaefpe- 
deai aflcrttaC|dcdpiaamr, quoniam a Dio. 
A % 



P% 8 RAS AV O I VS 

fcoridei3atiquionbiisveDurquam dercribca 
tur.imdleorfuma pafiinaca de daucoper- j 
trada t.Non tamen inficias eo»daucum,& pa i 
i^inacam alsqua (imilitudfDe iungi.s e.Quo- | 

5 modo veruui daucu habere poierimus ? b k. 
Si in Creraru mi£tamus,& fumpta iemina teir ; 
rx mandemus.c^aodiliuftrifsiiiiusPrinceps ( 
Jliphonrusfieri corabft, & nunc vehemerius : 
id faciet Hercuiesilluftrifsimus Daxnofter» : 

lo poft Alphonfipatrisobitum.Nonfoliimau- i 
tem hafus Cretici dauci femina , fed & radi- 
cesinvrummedicamveniunt-sliaruna verd i 
fpecierum femina tantum .lUudq; admonere [ 
voiuerim, dXm dauci , $c fylueftris pailinacae i 

TS e^dem fere vires iint:»ea pro dauco vti licchiu : 
Saciua autem paflinacaj ad vfum medicu mi- , 
nus valet.Serapio edam caput dauci acapite 
bauci£> id eft » pairiiiacse eodem modo^quo 
Diofcorides/eparauit. Sed Pandeftarius, ac ; 
%p recenresadeoconfandunCjVt daucu paftina- : 
cam faci3t,& apud Serapione idem elle daa- : 
cum,& baudam,id eiX paftinacam fateatur» i 
cum tamen de dauco,& pai^inaca diueria ca- i 
pita facian t. Non defuere tam en,qu£ femina : 

iS Meum nucupata Creticum daucum affirma- i 
rent.Quibus non diilentirem^ii quodam mo : 
da pibia eilen t. Nonnulli ex Germania be- 
ervvurcz appellastvguibus aiij aduerfantur, i 
l^ocflomenpo^usnigeUaeattribuiafeman- i 
^ les. 



tes,vt Lerba apnd ipfos beer vvartz df^vSj ve- 
ranfgeiia fir. Nos ipfis hcc difsidiam rdfa- 
qaamus. A^ Neapclitanis paAinaca lylcati- 
caj^ Polonis pailernak diciiur.Galenus vi* 
dt iimpl.n3edic.faculranbus libro, daacu ve^ f 
hem^iter calefacerediar. vnde in tertiojor- 
dine calei^acienriam reponetur .^iniecudo 
cxiccantiu.Auicenna in principio tertii ticca 
eiie mauuit. s e. Ad piyllii feme deicedamus. 
B K A. PlyUiam notiisima her ba ei%in mariti lo 
mis locis illuitriisimi Ducis noibri a deo tre- 
quenSjVtinges copia Veneiias afFeramr.Hoc 
diu laruit.operaNicclsi Nicolatii inuetum 
eft,qm liDgulis annis inde Venerias inagnam 
fammam afportabat , Sc hoc per mnUos an- X5 
nosfecit,antequam eias loci homines reix co 
gnofcereac, & exfeminelucru quDerereni:. A 
Latiaisherba pnlicaris dici tur^vel cpk puli- 
ces fagat , 6c hoc ncmen etia pfyllion pulice 
£gnificar, velquia feminapnlicibus iimiiiasa 
habei.No tameadeo in maritimis nafci dico, 
quin etiam inaiiisinculcis,&aruis rxafciaffir 
mem.Eit altera cunilapuhcaris^ fedh^ iim- 
pliciter pulicaris vocamr. Verum ne iu re ta 
liota tempusconteratur,abKifpanis2ar3ga v%- 
tonam, ab aiiis mazracaton, a Polonis pfiiiur 
appdiari monebimus , eam etiam difficuica^ 
tem prs^termineatesjan intuscalidam_,extr$ 
frigidiim ficGaleaustameQ ia v 1 1 u dcilm^ 
^ '. plicium 



3Sa. BR kS AVO IVS 

pliciam medicameiitoru facukatibas , m &^ 
cando ordineff igidum efle ceafet , iii ha^ii^ 
ditate vero Sc ficcirate temperatum.s E*Agni 
cafi:ifeminaoccurrunt.B Kh.xyifS' aGrae- 

5 cis,& tygos dicitur,a aoftris vitex , & ameri- 
na falixnuncupari videtur.Ia maritimis na- 
fcitur. Non dubito verum agaum caftu nos 
habere,quanquam duo obitare videantur: 
primum>eiusgrana piperis ac^nmine carere: 

lo aUudjquiaFerrariaeiuciauflrp religioforum 
fan<^i Domiaicivitexadefijtamenlentosja-» 
mos non habet. Scireautem oportet non du 
ci a Diofcorideacredine p^eris habere» fed 
iaporem piperi fimilem.quod manifeiiirsi* 

15 mum Eet> fi quiseiusfemen roallicauerit:ha- 
betenim nefcio quidpiperis. At femina , ex 
locis quibus nafcitur, acriora funt , & minus 
acria, Qupd vero inramorumj^c virgaruni 
fiexibilitate dubitabamus , facile diiuetui:: 

^ qaoniam. iuaipribus , & his,q ui prppe mare 
funt y lentor ineil j ied antiquiores vitices ob 
feiiium flexibilit^temamifere- Semina>,& fo-; 
Ha circa m^ri(inia quxraatur, Sl circa iiueta, 
ac torrentes la incultislocis, Aherran t,qui ex 

15 iaporepiperis,qu^rahabethocfemen,cube- 
be efle putarut. Serapio de eo in capite de fa^ 
mancjieft pertraftatj&arbore Abrahacap- 
pellat.Piperella etia a faporenucupatur. An- 
liqtue macronae > &huiu$arbo^i$foIusfupra. 

torbs 



DE SIM?II. ME2>IC. 3S2 

toros ilratfs vtebantiir.&lemmibusjn polta 
riis comedentes.Sed in re tarn nora dm venc^ 
mur jeliqua fecundu ordinein profecuaris* 
s E.Qupmodo abaliisnarionibusnuncupa-. 
retur praerermififti. br a, Ab Kifpanisarbol 5 
deparaifo,^ Cretenfibus vnlgo Iygia,Poloni 
Ladno nomine vtuntur,agnus caftus, tamen 
&alii vocancczyczecz.Germani nominant 
abrahams baum , ac fi dixerint Abrabae arbo 
Tem.vt iila nominauit Auerrois.s E.Cuius eft ^^ 
caalitatisrB r A.In yitkis qualiratibusautbo 
res fatis ambiguos video.Amcenna erenim 
in primo ordfnecahdum eiTedicit,infecun- 
do iicca. Auerrois in eertio ordioe calidu, $z 
ficcum cenfet,n6noIIi ex recentibus^alidu,^: ^^ 
ficcumiafecudotantumordine alTerur.sB. 
Quid cenfes tu ? b k a. Cum Galeiio fexto dc 
{implic.medic.facult.calida & iiccum elTe or 
dine tertio.vnde £atus difcutit. Hinc adaer- 
fas Venerem valerecredirar.quoniaiiatu vi* -^ 
rile membrnm, Sc muiierispudenda excitaa 
tar.s E N. P^onise femina cofeqauntur.B R a. 
Aatiquifsimaherba efl , a Psone difta, ma- 
rem,& fcsminam habet,a Romaniscaffa her ^ 
ba,aGr2Scisglycyiis,& p^onia dicitur. Sera- -? 
pia, ex fentenna Diofcoridis arborem el& 
fcriptum reliquit : nos autem eius interprc- 
tem fuiffe putamus , quiita vertit.Non enins 
arbitror, quod Diofcorides dicit caale duo. 

rum 



:^Zl B K A S A V O L V S 

rum dodranmiB a!tirudin^,arboren3 aSera* ! 

p iqne di^u m cUe/ed id potias interpreas vi : 

rio venir.Manife^e autem deprehedirar^ra i 

...na eiIe,muica,rubencia,p3rua,pi:ni<;ora aci- ' 

5 nis {imilia , quse funt eias fenaina. Hxc in Eis i 
nioncibasa!:irsimis,& prasferrim promonto 
riis.Prster femfna aute radices feruabis, quae , 
in mafculo albse funt , quauxs & in aliquibus; 
nigrs videantur albaeA' nigraeferuadae, qox 

jo ad diuerfa peculiaricet conferunr.Nos nigra: 
abundamuSi.& ea pro necandis pueroru ver-i 
mibus in aqua , decodione, & puluere vti-: 
murrimo & radix puerulis alligara ab atra bi i 
le> & epilepHa liberat , vt in Beliifario inge-i 

iS nuo comitis CamiUiTaflbni filio vehemea-i 
ti experimeto deprebedi. Cum duo finr paeo- 
niae genera, mas & faemina ,alterum Ger^ 
mani niniueuvvurtz ,aIcerumbenonien vo-i 
cant^quanuis &ambenedi^am rofamap-: 

2.0 peilanr , Galli vero pmoine> Cretenfes vuigd' 
pygonia , Poloni piuonia nuncapaiit. s e n. 
Cuius efl qnalitatis p2onia?B R a. Auicenna 
iliam dicit vehemeter elle calidam,^^ ficcam. - 
quod Gaieno oppugnat v i. de fimplicium < 

iS medicamentorum facuitatibusIibro,ciim dii 
cit eiastemperamentum efleexiccatorium, 
& fubtilium partium^haud tamen infigniter : 
caIidum/edautfymmetrum,autpauxiilo ca I 
lidius. Auerroisquinto Colk&onu Galeno i 

prosim: 



D E S i M F 1 1. M E D I C. 3S3 

prosime magisacceisit^cum illam in primo 
ordme calidam jin tertio ^ccam dixit , ^uan- 
uis ilios potius probandos cenleamus,qui ia 
fecundo ordzne ficcam illam eile tatentar. 
S£*Staphisagri^iemina occurrut. b k a-No- 5 
ftr£ mulieresftrafuiariiim dicut, vocabulum 
corrumpentes.In nuUo alio viu apud ipfas 
eii,qaam ad necandos pediculos. Vnde a Ro 
manisherba pedicularisnuncapatur,ab vua 
nomen ftaphiihabet.Cornelius Celfus vaani te. 
Taminiam appeliare viderar: (cd Pliiiius ca^ 
pite primo vigeumitertii libri^illosreprehea 
dic^qui ira vocant, vt 5mul Celiam reprehea 
dere videatur. Verum x x v i. lib. cap. x 1 1 1 1. 
vaseTaminiae viresdefcribens,itaphisagri^ ^% 
noftrx viresprsecife demonilrar^vt poiiea vi 
ia$ fit vuam Taminiam idecam fiaphisagria 
facere. Dehac autem re alias.s e. Videris af- 
fcrere > tein Plioii libris fiirpes confundi de- 
preheadiiTe , tamen nulla eft ia ^limi verbis ^w 
difcordia ,aut incoaftanda. At priafc.uam 
qoifquam ^ vel ex recentibus » vei ex an tiq uis 
ignoranriae codemnandusiit, prius etia^arq; 
etiam a nobis coniiderandu eft. bka, Video 
te contradicendi iludio hxc efrutire,& no di -S 
fcendi. Quishic PUniam de inconftanria re- 
prehen dit? Qiws vnquam medicemem aodi- 
nit hac in iHrpePIiniu cofufum inueniriJEa, 
^uae a PUnio dicantur , annotaiii j pofiea ad 

aliiim 



^84 BR.ASAV01VS 

almm locu , Sc comodum mecontulij in quo : 

Pliiiiu pcrius defenfurus fiim , quam accufa- ; 

turuSjGueni praealiis Latxnisautlionbusfem I 

per in honoreliabui. Na vua Taminia apud : 

5 Pliniu p iura fignificat. Vnde te potius male- ; 

dicendi animo> Sc gloriobe auidu haec dixifie : 

deprehedo,quam veritatisindagadxgrara, i 

vt deincepsaures tibi praeiliturus nofiro , ied , 

quseiam ccepimus profequar.Serapio albe- ! 

io ras vocat. Fuere , qui vera vuam montanam i 

cfle pu farint,quia apud Serapione ita icriptu : 

reperitur. Aberrant vero, quia ita ob fimilita : 

dinem 3ppellatur.ln opacis locisipfam quc- j 

ras,quaais & in FerrarieU agro nafcatur.Gal " 

15 lifhfiragreiliam,Venetiherbapiochierams ! 
Cretenfesvuigoagrioflaphida , Hiipani ha- 
i2anraz,Neapolitani ftapIuCania vocant, Po- 

loni Latino nonune vtuntur. s B.De flaphijfa- i 

griae quaHtatibus diiieramus.BRA. Omnes i 

lo vno ore cofen tiunt eile in tertioordine cali- : 

dam,& ficca. Mordicat fi mailicetur^&ordi- i 

jiem quartu Ron attingit.SE. Cacaputiae ma- : 
ioris femina percurreda iunt.B r a s. Quum 

muloe fint tithymaii fpecies ,*qu2e a Serapio- : 

^5 nexeafer appeliatur,praecipua,& maior fpe- I 

cks haeceftjquxcataputiavulgo nucupatur- i 

Hoc forte nomen fortita efl, quia rnfiicieius : 

feminibus in hydropepropiluHs vtutur.Vo- i 

cantverQantiqqiorespilulascatapotia,vn'' ^ 

depafs ; 



DE SIMPLI. MEDI-C. ^S^ v 

^epafsim cataputio pro catapotia proferut. 
Decipiutur vero- <]m cataputiam mirafoka . 
nobis vocatu putatrqua ob re S^rapiouis in- 
terpresaberrauit,lceruaj id eil:, catap u tia iQ'- 
terpretas, nifi & ipie eo vocabulo ad iignifa- ^ 
candu cica vti velit, Dcf idedi iunt,<5t'<:u ma- 
ximoriiUiqiiivoIuntcaraputiadicij-quiaca-., 
tat puzajd eft/ostore inuenit,nam mire foU 
uit. Sededyehemeniiasridendumjquia non 
folumverbiSjfedfcripcisetiam mandarunt. lo, 
s £. Ciim vocata opud nos cataputia tirhyma , 
li fpecies fir, vt dixifti, qosna erit apud Dio- 
lcorjde?B s. A.CHaraciam eiTe,quandoc; pu- 
taui , & in muiiis conuenit : at latliydm eile 
deiaceps animaduerri. Et femina illa funt, i^. 
quse me in hanc fenrentiam cornpu1ere,& fo 
lia ia caule oblongo amygdak iimilia. Fer- 
rariae virent,fed in monribus eiScacior.Non 
tantum femina,fed radice, Sc ramulosierua- 
bis. paftiOoseHam.ljac ei ui farina,&^ iaa:efa lo.. 
cias:imd Sc £cus fero3> in quibus lac itillaue- 
rir. Notifsima herbaefr , & noiifsima femi- 
na.RulliciFerrarienfes herbarn dalle carpa- 
nedevocant,Noiirx mulieres pro comper* 
to habent, fi quisfemina deorfum traliens z% 
euulferit,& ea comederit, per inferna purga 
ri,Siver6furfum,perfaperna,Vcpluria:ium 
■vero accidit haec grana -cotpedentes per fu- 
perna >=Sc iiiferna purgari. Caufam afferuac, 

B 



^%$ B K A S A V 01 VS 

quia granafarfum , alia deorfanirdaSa fiur. 

Decipiutur etiam piares G^rmani , qoiapu^ i 

ipfbscataputiavvan<krbau<iid conredunr, I 

quumpotiuseo vocabuiodcamfigmficent, ! 

S Sed hi eode errore ducutur » quo Serapjonis 1 

xnterpres. Vereautemnoftra catapu£ia,qii« , 

apudDiofcoridem latliiris eft , a Germam«i 

fpriogkorner dicitur , ac & diierint granun» 

ialtarefaciens ^quippefpring faltare faciensi 

10 eft,kornergranum:for£equia foluensdolo^l 

res fadt. Al>Hiipani$cazap»tia,a Crerefibus i 

vulgdco!ocochia,ideft»cholerapurgas,aPoi 

lonistirlitz,vel rilczeliko^vel skozekdicifur.: 

Huiusherbae femiaibusabafcite magnifica] 

Vi luUuBoiardu Scadiani comice optimg indo- 

iisiuueue Iiberaui.sE,C^taputi£ qualitatesi 

enarra.B a a.A Galeno non referutur.tarae 

. dedchymali generibusdicutvalentercale^: 

cerc,& enccare. vnde ordine tertio intefocai 

*o !efaciunt,&e2iccat,& adquartum vfqueac-: 

cedant:quippe& exulcerant,& vrunr.Decal 

tapuua idem iudicium eric , fn tertioordinei 

jutenfo calida, & ^ccz exiftimabicur , S: eius; 

iac ad quartum accedit. nam carni applica-: 

^5 mm iilam ftatuto tempore exuIcerat.sE^r. 

Ad hnguaeauis femina veniendunr. e ka s a. 

Nuf<^am(quodfciuerim)apudGraecosau-i 

thoresauis liijguam reperi,qu2m alionorar: 

aereceJiores linguam gaffarinaFm appeHaDtJ 

At 



£> E STM ? t I. MED IC, 3^ 

A ttlugua hirci, Iingaam bouis» Hnguam ca- 
nisinueni. Arabestamen defpfapertfaiSar, 
vt Serapio ia capfre de If fen LafaHr, id efl, dc 
lingaa aufs , dffsidentqi in hoc remfne recen- 
tes.vtnonnanffemenqaoddamherbaemflif \ 
ignor^accfpiat.quod feme parmim efl.Com 
munf s tame pharmacopolaru vitis ert fraixni 
femen liabere. Mulrf vero recentes decepti 
fbnt,Anfceiina malefntellfgeres. qufppe Aui 
cennalibro tertfo fen x x. capfre x v 1 1 1. Ifn- IP 
guam auis f nter medullas numeratipii vero 
ex hoc piitantlinguam aufs medulhm elie» 
^nam fpfe ibf per medullas femfna fnteilf- 
gar^qa:ecarnen3A'pulpam(vtfudfcam)ba- 
bcnt.Vndc&fnter medullas,grana pfne£,& ^* 
auellanas numerat. Adde fn fecudo If bro ma 
nifelle anfmaduertilTeJf ngiiam anfs folfa ba 
berc , & Serapio Ifnguam aofs arborem elle 
fateturrfedan Arabum Ifngua aufs fraxfni 
femea {:r,vr muUf accfpfunt.dubf to : qufppe -^ 
Serapfo nallum ex Grxcis adducit fn Ifngaa 
aufs enacleanda , fed folum Arabum tm. 
monfo vtitur :tamen de fraxfno Dfofcori- 
despertra£i:auft.Prxterea femenfrasfni noa 
eft extra rubrum, intQsalbum, per fememe- ^5 
duilam , ^ non cortfcem intellfgendo. Ta- 
men fi alfa confiderentur, idcm pr^rdfefunt, 
quonfam ef^ arbor £mfIfsarborf dirdar, fd 
cft, v!m6> nf fi quu &liu exus cfl oHongu, S- 
B X 



38S B R. A S A VOLYS 

mile folio amygdal^e , ita auiem habet fxaxi^ 
nus.Seqoitur Sc fruduSi<iui'dicitm lingiu 
auis , Tunr palmites , qui diuiduDtur in che-r 
raniab,{imiles foliis oIiaarui»,niii qtiia foDt 

5 niinores ran*s,& intra qualibetcHerarnub eft 
meduila iimilis liDgasEauis , cxteriusrubra, 
& interius alba^declinans paululu adcitrini' 
tate,&rapor eius eftacutus, mordicanscum 

' pauca amanrjdine,& non apparet mordica-^ 

10 tiG eius poft^ua benemaftic3tur.Ha<^enus 
Serapio.OmDes lias coditiones in fraxini Te- 
min^ reperi.Nec moiVeor quod extra non fit 1 
rubrum ,quia fa Item io dtr inu(v t Serapio di < 
cit)inc!inat.Non mouepreri3m<quddGra&- 1 

IV ccs non adduxerit,de frasino tame loqtjeii- ] 
tes^qniadefraxinifeminenufquarraiftarut» i 
ideo lingua auis Serapioais nbftra fraxini : 
femina eile fateri cogor. s e n. Supra dirdar ■ 
pro vlmo interpretatus^^s, rame recentesfra s 

20 xiimminreltigunt.B 3. A.Hi decipiuntur,qui , 
dirdar pf o fraxino intelligunt, vt Pande&a- ( 
riusinter alios fecittnam dirdar apud Sera- s 
pionem vlmus eft ,yt eum legcnti patet , & : 
Dicfcoridi comparSti. friqnit enim ^erapiQ 

25 ex Diofcoridis Ten tentia : FoHam hnius ar-^ 
boris,& fummitates eius , & corjexipfiu^ : 
funt fi^yptica ; quando fit ^mplaftrom cmn : 
folio eius trita , ^ miftp cmn aceto ^confert j 
lcabiei vkeroiaci&<:onglmiflat vuti^,^ 



cortcx arboiis coglaciuatvulaera plasquam 
folia , quando ligatur iuper vultiera » iicur li- 
gancui' corrigiae. 6c cxtcra. , quae^ f equuncar. 
Audfas modo Diofcoridede irj^ixr, id dt, 
vhno, eadem diceme: Adftringut vlmi folia, t 
cortex j & rami.Medeuturlepris vimi folia 
c6ciia,& exacetoillfca. Vulneraeadem coa- 
glucinant 'y muitoq; magis cortex pro vinca- 
lo, 6c faiciola vulaeri circauuolutus. la reli- 
quis etia Diofcorides-»& Serapio conueniut» lo 
Sc ia ^iiQ tivLs foHa p r o obfoniis comedenda 
aniniaduerturicum quibusetia Auicenna ie- 
cundo caaoaeefl:^ VE errorehinc Pande^arii 
fapinuvideas dirdarpro frax'mo,qaamvl> 
mus fit , interpreuntis , dicentisq; fraxmum i^ 
dirizdaraGrmsdici,qucm ipfi ;*6^x/<»^ fra- 
xinum vocent. £x vlmo etia vermiculi fiunc, 
quum foliavelutiveficae intamefcunt , fdeo 
arbor cimicumab Arabibus dicicur. la fam- 
ma igitur feme fraxini iingua auis Serapio- lo 
nis putadum eft,qaam apudGrascos eiTede- 
fcriptam inuenire aon licuit. s e. Eam igfmr 
omittam, quiaapud Grscos incomperta. 
B K A. Imo eam coliiges:alioqui iicc maana, 
r}ubarbaro,cafia,feaa>zuccharbve vtiopor i% 
tebit, quae nufquam ab antiquioribus deicri- 
pta funcs E N% Cuius eil qualitatis hoc fe- 
laen? b a A.Kecentes calidum in primo ordi-- 
acjachumidumceofeiit : tamen Auiceunaia 
B 3 



pO B R A S A V O t V i - 

primoqnidemordmehamidiim<iixit,folia i 

teriio calidu. Cuipouuscofcnare voiumus» 

vel falteaa ia feccndo iatenfc c^lidum cfle. ; 

$E N* Semeatiaam lc gerecQremus. 3 k a s a. 

, Hauc&femeaAlexandriauravocant,quo- 

niam Alexaadr ia Venetias feni didit. Cuius i 

autem herbje feme fit,adhucapud meiacota : 

pertam eft,& fub iudke lis eflOb fuje parui- 

tatisexceikatiam femeatiiwenomcaac^quifl : 

IQ uit. Recentes apud Arabesfemajtmam iaue i 

nirifateatur, <Sv effeipforum kaaabel j qno4 ^ 

ab ipfis iementiaa mterpretatur. Ac re yera 

femea ida nobisfemeatiaa yocatukaiiabel i 

SerapioaiaeiTenonpptef^,aut AuiceiMe.Ia- : 

K <ltiit enim Serapio kaaabel , vel femeatiaam;: ; 

(quia hoc nomea ab iaterprete i! li a ttribuj-' i 

tur)eilearen3£ hmile, & vehemeter xaterfice- ■ 

r-e vermes.Addit^; ex Almaforisienteiia vaa i 

€x his rebas efle , qua?d<ccelo yeaiun? : imo 

xa ^^ hacareaa ollascpnfoiidari traduat,^ pa i 

tifsimum coI!igi,quaado pluit» Serapip gka 

cedinem illi attribuit , Auiceima rubpreps^ 

^uafeiaiapis ia felle bpais repertus Jiatiec.,: 

Vnde Airabum fementim , tenaeft:<5uaau^ 

a^ teiu nos vximur ita vocata , f^men efie coiv 

ftat. Apud antxquosGr3ECOs aondumrep^: 

xihoc femea. Fuerequi abfyathii Santoaicii 

femea cffe putarent ,& fantoliaamvocari.j 

^aa^ feripM abi^athii f^mma cpa^a iuni* 

biic 



briCOsV€iietiasaferqiit:fed lyecnon funt, 
quu maiori mole ciauduntur. s E n. Hoc ar- 
gumeato vti vider is, vtprobesiementinam 
iion efle Samoriicifeme, quonia fenphii ab- 
ryathiifeminamaiorafuntjquamfeaietinae, $ 
Si. diaerfa* Ex eo eiiim non colligitur/emen 
dnam ao efliabfyniliii Santooici feme:quo- 
niameadsm res noeft abfyntiiiQm fKipliiu, 
fiuemariaucum abfyathio Sacom*co ,ouod 
jn Galiia proaenit, b k a. Vi<ko te animo la 
. quodam maligno commoaeri » & potius li- 
bidfae gloiiol^dubicar^j-qaam veri fciea* 
tii. Hei cio an tsi;m long^uus argu raen ta ad* 
haccoUigeredicicen:*. Qui:* probaifemeti- 
namnon eiTeabfyUihii Santonicifeme»quo- 1% 
niaeaderesnoert abiynthium marinu cum 
Santonicof Ita no coliigo : at aliquos refero, 
,'qui ita putareut» fem4?ntiaa,qua vtimur^ne 
SaQtomcifeme^uod nec probojuec impro- 
bo:ieddeincepsaddoa&iii V^ie^iasabiya :^ 
^hiiferiplui ien tioa, 6cc& iavfu pro lum- 
brids. At femiaa hxc noitram fementinani 
«fledici no poilunt : quoniam maiora habec 
iemiuaabiyathiumfcriphium^uam fint no 
ftrie femeHcinse i>mina. Hoc ipiis oculis cer- z% 
mtur. Addo & smic S^ntonici abiynihii fe- 
mina ell^ loag^ maiora ^quam nollrae vo- 
^tJe fementin^femina.ienfus reipiam oftea 
4it, s £. IguoEO <jiiomodo apud Serapioneaa 



'3^i B JL A. S A V OL V S 

^d porsit terra, qtiod canabel vocat , vel ca- ; 
nabit Auiceaaaerquonia in herbaram, vd i> 
minam claflefcribuamr, non terraru.B ka» ; 
H£c puerilia funrXegeautliore^quem inter- 

5 pres mutauit,^ eius verba iatellige,& poiif- 1 
iimuin cum dicit ollasaptari. At cu hominc : 
garrulo V & qui potiusapparere vul t , quam : 
e& , non eflopusdigladiart. s e NvVt iubet: 
igitur proiequaris. B K A.Alii cuminifemeni 

-lo eileputaruatrnon pofluntaotem &tiuiefle,: 

ideo iykeftre inueniuntjcuius tamen femiaa: 

^ maiorem niolem haberecoaftat.Minusfunt: 

^ dauci , vt nonnulli arbitranair.Nosrevera: 

- incerti fumus cuius herbae femen ^ hoc mU> 

15 nimu>quod temoitina vocatur.Coflat enim 

A rabum kanabei non efle , & a pud Griecost 

no inueni.Neq; enim videtur alicuiusabfyn-l 

thii feme;ideo haius rei pertra<Satio in almd 

tempus differa tur : «juoniam ia iocu , in quo 

'20 nafcitur determinate, mitticurabimus.Gal-. 
ii barbon tinam vocanr , Hifpani lemente dai 
lumbrices,Romanifeme£an&o,Neapolita-: 
ni fementella , Veneti femenziaa , quam ex 
Syria conuehifaciuat.Cretenfes yulgo ormi 

z^ gobotanoa nuncapat.Tame defemine opus 
eft diftin&e ioqui> 6c de mufco, a Polonis zi-] 
deod glift, vel vornokrau t dicitnr . s E N. Cu-i 
ius eft qualitatis? b r A.Ia fecundo ordmei 
intenfo caHda , & ficca. $ £ n. Aaeiiii femeai 

occur: 



D E S I M P L T. M E D I C, J^J 

occurritVB n a. Adeo norum cflapud Ferra* 
rfenfes aiisthum , & iii cibariis frequenrii^i- 
raum, vt de eo nihil alimi diceadnm videre- 
tur.nifi Marcellus occafionemdediflet,vc de 
ipfo rairemur. Diofcor ides Qnicn inqmt ane' \ 
thi radf ces coquij vt pafrinacae radices;hoc to 
tuni expungf c,aon alia decaafa,^aacD qaod 
ipfl videtur anethi radicespaftinacarum mo 
docoqui non poiie. Tu ipie huiusrei iadex 
efto;PauIus Aegineta ip fumvocat aaemioa, la 
Galli anet-vLufitani endresvGermani dilL 
Poloni fvyoyski kopr , alii anyfz , Crecea* 
fes vulgo agaith.0 j H^fpsni aneldo.s e k. De 
anethiquahtatfbasagainas.B r. A.AGaloio 
ia fexco de limpHciuni medicamen£ori2m&' i^ 
cu!taEibus,dicitur adeo calefacereanethum, 
vt fit aut fecundi ordinis intenfi,aut tertii re- 
mifsi : exiccans veroordinis eft , auc iecuadi 
incipientiSjaut primi tim*?ntis. Auerrois qujn 
to CoIIedionum longedecepiuseftjcaoaia z^ 
inquft eUecalidum iaprimo ordine, d: pa> 
rum attingere de fecundo :tei cumacre &, 
& caliditas feafu perapiatur j propterea ia 
ordiue tertio,vel falcem ffi fecundaelTe con- 
ihhit. Vnde nifi addidiffec, autpar am atcin- %^ 
geredefecundo, puuflem Auerrois contex* 
tum raendofum efle. Imoaliudnihii potarc 
poflum, quam iu Auerrof I^* oporcere ca- 
iidaai efleia fecando ordin€>& param at- 
B % 



tipgare4et€;rao:^iiC>niamvdcriiuifacaR- : 
da imenre^ veliDicrtio.Namvna rdi<iais i 
cuci Qalmo coiie^c Auerrois , iia& ia hoc 
^OQueaire credendum cft. s e n. Cicri & da^ : 

^ %iorum femiaa corequuntur. b aA s a. De . 
ljisiupra?{euunilul:qttopiampaaidpdftiu > 
fiu&ibui traaabiiatur. s e n £ x. Ergo dcu- : 
ts fem^^ colUgamus. 3 ii a s a, £t cicutara i 
iaherbis alocuimus.s e N.Iam recordor.Ad : 

gplappamvemamus.BR.ASA.Hosvulgpqao- : 
isam vefiibus iuhacret^grapdlasvpcamus. : 
4- pioicpndeapariae dKitar,& phiUuthro 1 
pps,quia hpmiuam veftibasiphireat ^ajcfi , 
iiomiafimaunet,sEN.Noaeft Dioicprides, i 

l^ ^ui illam vocet philanthri^a ^ fed AeEius* 
JB R A s A. Noadum <Alitus es nugar j» & ver* 
baiacaflum proiicerejQujsinqaitDiofco* 1 
ridemid fcriptis rdiquiire? Imp Gaknus eft, 
^uiil^undum aUquosiHam iuyccatquin- | 

jgto-de fimpliciuia medicamentorum jfacul- 1 
iaut>us.DJ^<^^>pJ>fecrp^oa nugari vt videa* > 
tis : nam fr^ueate? oft^idifti , te quadam . 
ja^gloripla moueri,cum hasc r^r^dere ; 
coa^&Notifsim$fu^apud aosiapp£:ia 1 

45 F«Tarienfi agro coU^a^itur. Maior , & mu ( 
aor,cep^^r,& prscerid ia variis herbis ; 
lappx fuat : fed vera lappa ea rpmnda ^* 1 

f},mp|Scuusjmpiiai^apariaeiDiofcori- ( 
^p<^»; dequaPl^^ttiji^ucaf ^;^^ : 

. ;, ' quit 



D E ilr H F t I. M E D I C. 3^ 

^nitin ipra na£ci occuitum florem ,qmieme 
panr^v5ammalia»qua£iocra fe pariunf. A oo- 
ni:jIlisGermams klitendidmr,ab aliis IdQh 
krauE, ac iidixeriat ^ reiucirer inhaerensher- 
baa PoloiHs pfzialoboda dicitur. A GaleGO $ 
iexco de fimplicmm medicameQtorum&cul 
tatibQS,moice extergere dicitur, 6: deficca- 
re videturja prinaoordinecalida iudicacur, 
Sc m iecundo ficca. Alia m profequaris. s e n. 
Ism iemmibus vltimam. manum impoiui lO 
Bica.. Tam paucafemina in offidnis habctis? 
$ s.Haec tantum^uifiincuriaomiferimJB ^as, 
Poft iemiQa,quaj fequunturJii B.Frudus ; fed 
prandii Jiora inftai; & iamibi pr ope mcridie 
iaclinat, ideo laadarem^vt in vmbra m iD iu s 15 
mefpili fecedentes praGdcremus,mox cum 
veCperaicet noftrokbori vehemcntius iatea 
demus:inierim. colle^s ier bis «^dinem da- 
bimus. B K A»Si herbano placet , nui^uam k 
tuafententudifliatire pota:o.Hxa.Qmd iO 
mihi graiiteit^tingere potuifiet^vt intera* 
lam^aac fudor emadidam exuere eouceda* 
tmySc aded biber^ vt hanc fituaextii^uaml 
s^^^ ij. Eaquomodo natmra. certam smbraia 
parauit , qua poil praa<^um m^^idiari lice- ^t 
biL H E a*Hic riuulus fumme placec , io quo 
taembra lauare diipofuisii a J^^e koespriiis 
%mi fudorceflauetic 



; J>£ BRVCTiEVS> <lVOaVM m : < 

Eerraikafib&s ph^rmacopola- , • 

; mm officinisopuseit. ^ 

SEN.SadsmendiarifumuSj&iblinocca i 

# fum prseceps vergit. No erit ab re, frudus o^ ; 

mnesnecelTariosKodiecoItigere,vrialtehac ! 

hebdomada in patriam reuerti liceat. b r a* : 

£numerareiadpias.sE.Bacca£iauriprimum ( 

iocu inter fiui9:us pofsidet, b.k *A.-Cdm iauri I 

^jo fbliacoliigebas vbaccasetiamloculu pofui- : 

i1i,&ua4i>reuitepoEeoUitases?soE.Niicre-i 

iXHrdor.Piuea&^i^cudo ordine incediit* B B. A. 

Meiius eii orca mare defceiidei^e^uaioca ials^ ; 

faama£.Nudos nucieo&ouiiqQalemare,ted ! 

jc pineamipfamiquoniaiuaDdomi meiiusfer-^ ! 

uatur,qaam<juum exertiaer^ circundatur: i 

quippe ita nudi ex debiii caufa j^ancidi e^- 

dunt.sE. Curdbusimiigeremus. E jl:a*Nu- 

cieos f^ke darioricortice indutosliabere&i : 

io deas^ E.Hoc£ecE:R^ A.Nuacquataor pineae . 

generaiditHnguere omitto ,hoc aoftrfi pra&- 

daru-colligerefuadeas. A' Gaiiispigaons^ab : 

Hifpanis pfnhones vocatui:,Cretei:^fe vulg<* i 

fru&u cucuneria>ad><^em cucunaca. v^cant. i 

i^ s E N. De pineaequalitatibus diiierito. b r a. ; 

Nuc de nucleo foidm ioquamur JLecetes in* \ 

qmunt efie caiiduiniecundo^iccuin primow \ 

At Gaienus vii.de iimpikiume<iicameEom i 

&caitatibus,idvide£uriQ medio calid£,6c ; 

ftig 



:> E S .1 M P I. I. M E B I C. $$T 

frigidaequalitatisponerercdm tamedicipof- 
fir, Gal enu deillo loqui ^ Guraqua maceratus 
eft.nempe iio maceratus acrim-oaiam haber, 
ideo & calidus eftrpoft maceratioriem tempe 
ratus efl:ina<5tiuis, 6: numidis. 6:ideo medi- 1 
cameniu eft afperitati lenieada: aptiim. s e n% 
Auellana feqaitur.B r A.Nucem auellanam e 
corylo Dalci coitat, notitsimus apud nos fr a- 
dus.atquefrequemiisimus.A Latinis Prxne- 
iJiax,aGra£cisPpi^iic£dicebantur. Aliqus 19 
rotundum nucleum babenr,qu2£ciuus ir,ara 
refcut,& adeo pr^coces funr, vx horarios fra 
dasantecedar.Alixoblongum , qu^ rardius 
admaturicatem veniunt^iS^^diu fer oantur, ad 
eadem valent. In Neapolirano regno fuat, ^l 
quiexauemnisprouenmm maiima Haber, 
Quorum vnuserac nobiiisBcangeifusCaldo 
rus,quiadeo ingentem prouentam lingulis 
annii ex auellanis babet , v t me piideat iefer- 
re^neavfro 4iffencire videar. £t nuncllla- -^ 
ilrifsimus FfanciKus Eileiiti:^ apud A aelliau 
oppiduminagco NeapoUcano magnamco- 
piam])al>et. Exauellaras exteriores coidces 
virides;>«5: capram illam velati lign eam fub ^a 
tamine pofitam,& penem.fraftum legentem *i . 
femat.o . Hae & fi in montib as na fcan :ur ^ ta- 
menBeaIiubi,quam Ferrari^ qua:ras,ybi ia^ 
gens copm virefcere cc^^h. Hifoani Latinum 
imitanmr auelkaas dicentes, & <3alli aueUe* 
" ■ ^ " ' '■ '^ ' ' ixcs'* 



nes.Germanf autem hafelnusad eft> nSces le^ \ 
pomm vocant > quonia m his anfraaf ibus fa- 
piant. Nos Ferrarix nizo!as , alirnufeKas «H- ; 
cunt.Rom«nochevocantur,NeapolinoceL : 

S le,in Creta vnlgo leuthocaria vocatur.PoIo- i 
iii orzechi nuncopant.sE.De p rimii auellana: ! 
rum qaalitatibus difleramus.B b. a. Auerrois : 
v.CoUe^*pnu.nucibus iogladfibus itlas com- « 
parat. Auicenainquitdecriuesefleadcalidi- ! 

^^ tatemquandam,&{icatatemparua:3fnon- i 
nallirecentesiilasinfecundoordine caliday ; 
faciunt, & ficcas. Tamea Galeauff vit . de fitn- 
pliciam medicamentorum facaltatiBas^iSas^ 
potius frigidas efle cenfet^ciim de nucibus a- i 

^^ git>propefinem iilius partis, cdm de Pontioi : 
nuce tra^t 7i.i7rJjfix£t/^jja.Gr£cis nancupa- i 
ta,tuncinquit;Plushabet eflenti^ terreflris,& 
fngid:? , itaque enam guftanti aafterior tura 
corcex,tum plata,tum fruAusapparer;cxte- : 

-*^ ra raagnTnuci fimiies funr. vt videatarfrigii. i 
das\Sc ficcasfacereauel1anas.sE.Inquoerunt : 
ordineJsR. A.Maturuni fr a£^um primum or^ : 
dfnem excedere non arbiiror^imd anteq uam 
fit mararus, haniiditatem habet ,5: craflaml I 

*^ s E N. Amygdalae Occurrunt.BR A.Notifsimae ; 
funt amygdalas , {iue ddces , iiueamarxfint, 
Es Apuiiacopia ingensaffertur>non mino- : 
iiproiienro.quam auellanr. Inrer du!ces me ', 
lioiesfant ,cTuas AmbroUnas^ foco vu!gusr \ 

noil 



D S S I M ? r. I. M E B I C- ^S^ 

noilrum appellat. Adeofacillime <kgenerae, 
vtapudaoscopia educariaonpofjrt. Radi- 
ces amarx coIh*gito,& gammiarborfs pr^rer 
nucieos , dulcis vero foldm aucleos , S: cam 
pataoiiae feruato. Ah Hirpaois almendras, % 
a Galiis almendes, a Germanis mandelappd 
lantar.Poioniillas vocanc mfgdali Deamy'- 
gdalarum qualitatibushaec dicere conuenit: 
Dulcem fecuudam Galenum in calidirare > 8c 
ff igiditate temperata ei!e,& in primoKumi- ^^ 
dam.NonnuIli tamen iadtcat in primo ordi- 
neeflecalidas: & profefi6etaso!eamca!ore 
habet,licct teniperatsc Gnt amygdab.nam zi 
primam ordineai arifngit zamarae vero fuat 
io fecando or dinecaud^, &in liccitateeun- ^^ 
dem ordiiiem atdngunt.sH.CarpobaIlairiam 
feouitur.3 b. a . Bairamoni arbufculam efTe ia 
ladxa tantum, Sc Aegyptonarcearemcon, 
Hat,<^uaais?aulhni3sia Arabia gfgnifcribat. 
AuthoresineiusDgaradilTentiunc. Diofco- ^^ 
lides folia rutxhaberecenfl^r.PIiniusHb. xii. 
cap.xxv.viti umiliorem eile dicit. qaam myr 
to.quanuis textas mendoms videatur , vt ru- 
taelegioportear.PanfaniasquandoCpmyrto, ^ 
^aandoquefampfaco comparar.Bti^m men ^'' 
dofuseil: Plinias^qaum ruberieiusfblium af- 
timilariinnenies, tum raxji etiam legas. De 
hov quicquid fit , odorarifsimum pr^ omni. 
busarbufcaiueft, lerichanteludaza; oppido, 
■ ■ quod 



4po Bll A^ A V p ty? . .^ 

-^aodyuigo lericfao dicitur ( oHm vrbsingls 
npftco^omagaiiis r^rta^ patifsimuruor* 
tum^NHbic bairamuin^usras ^iedcunaim*, 
uis.Guse ilpgulij» annis [erufalem petir.V ene- 

^ tiisfoluer,aiiqne in I udaca miites, vt ex balfa^ 
mo rria porter:fru&'a,id dl,femen carpobaU 
faiBu appeihtu, s e. Carppbalfamum habeo. 
3 K A s. £il ae id, <^uod &alripbarmacopo!3e < 
pro carpobal famo veadut? sEid iuqua. b b. a^ i 

lo Ira carpobaifamuelr , vttufesmu£ca: quippe . 
balfami femcn r ufam eft. s e. Et noftr u eode ^ 
color e iii (ignir ur.BR. a . PlenS e& aTpobalfa-, i 
;^um,s E.Noftru autem vacuum exi&it.Ba a. : 
PropterHocDiofcoridesfeminebyperico£^ < 

IS roiliadulterari tradit,quodPetraPaIaeftina5. : 
oppidoafFertqr^&inane efl.AddecarpobaI- 1 
famum ponderofum eire,& feruids ingufru i 
mordadtatis.s h .Ha:c a noflro abfunt,E kas,^ 
Imd guftu vini bab^re videiur, Sc redolentia i 

%o fdodbarfami.sE. Necii^ancilrocarpobaVa. i 
mo infunt.B a a. n5 q^ ^^go caipobal&mu, 
•quod^ Poloriisouo.cz balfam^ri dicitur.SE, i 
KOjVt videtur.B RA.Verum folofemine cori ,. 
tentusefrenondebes:fedliquore,veI fuccu, 

AS quod opobalfamu vocat , babereiludeas.s £. i 
Iambabeo,&valdeantiquu.BaA.EftneIiquJ : 
4uin?s E .liquidifsimii.B a a. Ob boc balfam^ ' 
fuccusno eftjquia vetuHatecrafiefdt.sE, Abs 
tcbpni joppbdfami aatas fcire percupioj 



D H S I M ? L I. M E D I C. 40I 

B R A s. Id libenreredocebo, & iiDguIatim o- 
HiDes QOtas expoziam. 

Primd^rececen^liquor probatur. 

Seojndo , habensfirmuiD, 6i iyncerunj odo- 

rem, 5 

Teruo,nonIiabeat laporem acidum. 

Qaarcd^citifsimepenetiet. 

Quinto.babeat ixuorem. 

Sext6,lijiguam leniter adftringar^S: erodat. 

Veruaiquia pluribusmodis adukeratur , o- 10 

pus eil indicia pra:uidere» quibus deprchendi 

poisit.Namvariis vnguentis ;& oleis fuo ie- 

mini miftis eius odorem pra:ientanc » vt baL 

fami fuccus eile videatur. Quibusaucem de- 

prehendacur verus baliami liquor , edocebi. i> 

mus. 

Primo , fi laneje vefti inftilletur verum opo- 

baliamumjmaculam,aut maculae veftigiuni 

non relinqui£:adulceratum inh^rct^d: macu- 

lam fadt. lo 

Secundd,-fyncerus fuccusfi iafti inftillecur, 

coagular:qaodnon facic adulterarus. 

Terti6,aquac,aucla«9:iinfurusfyncerus»quam 

primum difiicicur, Sc ladis modo albefcitr 

adalreratusfluicacficutoleum>deofacurq;,&2.5 

ftelbemodoradiat. 

Quarto/yncerus vetuftate crafiefcit , Scho' 

nitatem fuam araittic , ideo quod habes a ve- 

rob^toodiiht. 

C 



^. BR ASft.yOXVS -' 

QuifVt6jliidedpiQatur,^inputatverumbal i 
fami liquore eile, fi proiedus in aqua defcea ; 
dit,mo x fpar (\x% emergit:hic au teadultacatus 
e&,sE.Nondu hqiusiuccicoloreniedoauili* : 

I E FL A.Id Ratim fiet.fi in primis animaduertes, : 
fabcane^huiaslociincoksplenucorriceind i 
der e.Pleau aute voco eatn parte,qua turgere j 
viderur.Idantiquitusferreo cultrofiebat,vcI \ 
vtautJiOres^dsdere,vngmbus ferreis;inftm : 

%Q m^ca eiiioi erat vnguibus fimilia. Sedqtiia vi- 3 
fam eH ferropUntakdere» proptereaad vi- ; 
tru>bpides,ofiebsye^ultros couerfi funt^o 1 
eitauie opus cortice Era5re,aur p«filluradif-: 
quan3are.Succus tota aeitateiman^raque Una, i 

n,aut go0ampiocol%ut^& reponutincornu>: 
poftea ifi&ie.Nuc colores ex ordineaudias. 
Primo quaado muft um efccolorem cmdiiu, 1 
babet, &o!eoxrafj;iori fimiliseftjdeindenL-i 
beicit, 

ia Poflea durefcit,& translucidusfir. 

Optimuslacryrn^ecolore^qjodicerufiis* i 
Secundas inbonitatecandidfts* . j 
Peior viridis;. 
Pefsimm niger. v , ! 

^tOmneshoscolpreSvfecundumprinclpia ,5:' 
fiues.quibus exire incipit,babei,& etiam ma* 1 
gis,ac mfeusi^JoIleexifUt. Tertiam^quQdmi 
QiEciiialwber? deb£^^:¥yl<>baliatsium eft.s ^. i 
Prius quam adafete ca5fer^s>!baic,^cbd^^ 
/ fiurosl 



D £ S I Jrl ? t I. M 2 D I C. 405 

duras rum,in€tem adhibeas. Vnu a Rnellio 
ktlida fcribitur.qiioda nonnuHis potifsimil 
efleexiftimatorad vero eft, € ferrum opobai 
6mo perugatur , Sc igni apponariir , ardere. 
quod alia oiea no feciunt: viderurne dbi hoc % 
eile exquifitu balfami indiciui b r a s. De his 
recentibus mirorjqiii hocindidum magmta 
ciunt.Nainplurima olea pararefcio,quae{a- 
praferrumjdc lignum,&: lapidemardebut,& 
quxfub aqua , imo & aliqua , quaefupra ma- lo 
aus ardebunt»& miniaie c5burent. Sed nunc 
experiamur. Habeo opDbahamum ex illo, 
quod habetur in arcluuis iiiufrrifsimi AU 
phonfi D ucis Ferrariae. caher iuugaturjam 
padiappone;videsneardere?SE.f quidem no 15 
videOjquanuis eliquetur>ac deddat^tame fia- 
mam vifum eft emictere , & forte verum bal- 
famam non eft.B k a. Cur non verum,fi alras 
balfaminocas habcat,& a Bullo,praeterquam 
aR.ueliio,ha£cimeropobalfaminotaspona- 10 
tur?s E. Ade6«gregieadultcratur,vt Galenus 
primo de Antidottsex-Ci^dtatifsimos etia faU 
lere moaeat. B R A. Exercitatoshac io re noa 
arbitror poffe dedpi» ii fapiaiit , & i^a fint 
hebetiorisingcnii.sEN.Speraremaunquam z^ 
dedpipolle^&iiparum exerdtatusfim : fed 
vnum eftjinquo valdeambigunus jtjuomo- 
do fupra laneam veftem imponipofsit balfa- 
nuiiQuor , & Gon iafidaUNjam & para aqua 
* C z 



4o4 B R A 5 A V O l V $ 

paaao infpetfa inficere vi4etur.BR a. Amho- ! 
reshocmodo iacelligen4iAint,pofteaqaaia 
balfamiliquorem fapralaaeamveftemjece- 3 
xis,8c iilam laaeris > macula nonrelinquitur. : 

5 sE.Eodepa^oc»ittfcanqjgenerisolea,afu. i 
pralaneasveftesproiiciantur ,ab his deter- « 
guntur , qaiex lotionc cuiafcunquegeneris 1 
iB3caIasdetergerefciunt.B RAJdfimplicia- i 
qaa non fit > vt Diofcorides atq; Galenas itu 1 

10 telligant. s £ H.caius eft qaalitatisbalfami H. : 
quoE^B R A.Gdenas vi. defimpUciummedi- ; 
cameatorum&cuitatibus, calidjam> &ficcu ; 
ordiijefecudo effe docct, que 6c Gr^ci alii» & I 
Arabes fequutur, Auicenna tamen ordiaem i 

iS tertium attingere putaoit-s E,Car a Dioico* : 
ride calidifsimus didtar? nam calidifsimum : 
quarti ordinis caUditatem fignificat» v^ i*ahe 
tertiiiatenfiratGalenasiilos decipi monet, 
qui iliam caiidifsimum efle cenfent^nam par 

ZQ tium tenuitatedecipiatur.B r A.Si Hermoiai 
interpretarionem fequermur^qai inquit va-* 
iidifsio^a fucconataraexulceratoriaq; ; dice- 
remus ex Iiis aoa iatellig^e Diofcoride bal- 
fami iiquorem caiidifiimam efle .'/ed id. tan- 

i^ tam dicit debailaminatura,qadd vaJidifsi^ 
mafit^&etiamad calefacienaamobpartiu 1 
tenaitatemratexliocnondicit eflepalidifsi- I 
mam .At fi Marcelium feqaamur^qai hoc mo : 
dointerpretatar,yicesiatota.baI&miiia^Hr : 

ra 



I> B S I M P t I. M E n I C. 4^,5 

Tiefficacifsimas habet liquor egr^ia ad cale 
facieiidum poreftate.noa habetur quod cali- 
-difsmius iit faccuSjfed qaod egregia liabet ad 
cale^ciendu poteftatenirid vero parrium te- 
miitate facit.Vcram corextus Grxcus id ma- ; 
g^ expriaiitja quo dubitafti^inquitvero, 

KwTocT^ wp . queim fi ad verbum iaterpr ete* 
mur , ita didt: Vim autem liabet efficadfsima 
fuccas.caHdxfsimus cum iir. Intelligimxis ve- lo 
ro omniu partiu balfami fimui comparatio- 
nem tieri,vt fru<9us Jigm\& fucci,idque dfcat 
praeomnibus partibus fuccum Kaberevires 
efficacifsimas,cum i\i calidifsimus oamia, fci 
licetpartiabalfami. Itaq.no fmpiicirerdice 15 
tur caiidilsimusfuccus,fed omnium parriom 
calidifsimus, Tam-en ii Diofcoridem iimplici 
terde caiefa£tiooisordine in terrogares ,fe- 
cuadu ordiaerelataram non dubicamus.s^, 
Imo iimpliciter ^xdx^^-i^u^VTinxixtt^ tvjj, zci. 
id eft^caUdifsimu^s exift^s,5: partes fimui noa 
comparat.Ba A.Pr^difto modo Diofcorides 
defeadi poflenobis videror , & Galeno coa= 
cors reddi. Sialiam meliorem viam habes, 
illam in medium adducito.sE.Dici polTet, ra 2$. 
tionetenuitatis partium caiidifsimum eiie, 
quomam vehementer penerrat^^ non rario- 
ne ordinis calefacientiam.B b. a, Quoaiodo 
liibet dicita: milii p» tias asxidet praedicu Kq 

C 3 



40S BRASAVOLVS 

ramauthoram cocordia,quam reciperene^ 
minemcogimus, fedquirqilibereftnouaia^ i 
neniendi.s e.Hoc habeo3 R A,Redoletoehal i 
famiodorem?s E.Miuime^aA.Propteridxy i 

) iobalfamuuoeft.Tamevtejcqmfitiusriorce- : 
repofsis^fabfequetibusnotisdeprebeditttr: \ 
Prim63alfami iignum recens fic. 
Secundojhabeatiarmentum gradle. 
Tertio^rubens. 

jo QuartOjOdoratom. 

Quinto , quod ejugaam li quorem bal^mi 

ipirec 

5 EjDdaceps non d©:ipiar. b h a .Nec quarta 

rem ex balfamo defpicias.s e N.Quid hoc e^3 1 

l^ Ba As. Cortex.sE.N6mieligQO eaede viresin- 1 
^nt?B K A.No quidem.pr^fertim fi iscortex : 
fumitur^qui e regioneincifarjc eft, vbi mauas i 
liquor» & lacrymaemergit, quippeexcoriari » 
contingit. Vade vt liqaor cxteris partibusi 

ao eSkacior eftjita cortei ^cul»\& femina cor i 
ticibus. At qusa cortex diflSctlius habetar, i 
quoniam plaatx excorticatae intereunt,pro- , 
pter id ^ auriioribus tria tuntj^ habmx^ i 
rantur, xylobai^mum » carpobaliamam,& i 

^S opobalfamum, id efi>baliami iignu, &udoSy i 
vel fenen baliami , fuccus , liqaor, vd lacry- 1 
mabalfamL Hccdebalfamodiceada ^nci 
Facile hab^^iir,£, qaiiikicmittuntar , do^ 
&iiupoUcrea£jQecm^p€QiEusignariHi : 

mim i 



enim f^anm crcdunt , quum a mercatoribas 
lifcirur id efle opobahamum ,quod vedunt: 
ipii vQto ita cogQorcan t,vc qai aunquam v£- 
dere. Vnde opus eiiet viros dodos,atq; expe 
rieatia p racdicos pro his r ebus emendii , qui % 
iadiciis res cognofccrec, 6c u^.crcacoram, vel 
horri cuilodam edam iureiurando noa cre- 
derent. At optimi viri nafqaamiQueniretar^ 
uiii magQO preciojdeo eis adamufiim latif- 
taceue volaeiim : deinde res fuo pretio ven- ^o 
derejid eil^quicquid inrumpieriat,elicere,&: 
prxter idaliquid fuperiucrarLEgo^fi 2gro- 
tarem,buius featetiae fuaures veras decuplo 
pretio emere vo!ueiim,quam no veris dona 
ri.Eceaim non modo non proEduatjfedple if 
ruaq; maxime obfaat, vt pofsint aegro mor- 
temaccelerare. s e N.Caryophyllusfequitur* 
B R A, A nobis pertradanda non erant , qoae 
oculis nunquamvidimus, fed taatum lcgi' 
mus,& ab aiiis(tame fide dignis^aadiuimus. to 
la India particulari qaodam loco arbufcu- 
lam nafci tradaat flores feretem , qui in hoc 
graaum terminantur , nigrum , odoratum, 
fttbamaru, inlongum teadeas;qao aatiqui- 
tas pro odore vt^antur. nuac & in ganeam if 
iranfiuiCjVt iiae caryophyllis defpiciaatur 
dapcs.Vu!g6etiacaryophyUus niicapatur, 
a Gailis girofie , ab Hifpaais elauo , ab aliis 
cUuos defomer, aGemuais a^eiin,aP0- 
C 4 



4o8 B R A $ AVOL V S 

lonjs gapzdziki.f aulus Aegfiieta ca^ryopbyl : 

Jum vpcat,quafi babens^fpUa nycis,qqae odo ( 

lata ruGt,& PptimJ gpftusradedvt poftri ' 

pharmacopolae, &etia yepeti bisfpliispro > 

5 iTialabatbri foIiovtatur.Lafitananauigatio 3 

caryppliyllor u iyluas inuenit lam ingeates» : 
& vbertim refertas,vtaptidfiosfa!icaiyItia5 

feperiutur. ApudPiofconAem noft xc^m'^ ; 

iur.0alenus»^PanIti§4^epp«tiu;a<^aDt:^ : 

IP Serapipne carufel vocatur.Re;^eaies yocabu i 

' lam conupunrbariiafel dicentes.ldefle coa : 

fbt, qupd Auiceniia i u anpne,fa&r appel- : 

lat.Venetiis arbuf culain ia fifl^ili plantatum i 
vidi , fplia ad fpUor uiiiacum fim iUmdittem 

15 lata erantjnoa tamen adeo ioi^3;prppterea ' 

caryppbyllus» id eft^nucis folia habls ab aii- ; 

quibus vocatur. A t npn funt pr^cifelimilia: I 

ob id Galenus iemdiim Serapipnl in tranfla \ 

tione quada Alb4charich,aoimai}er:tknQa ■ 

ZQ dicicaryppby.Ilum,quia^tfoliumnucis:fed ; 

qijicqui^ amlior ille i;eareatiblia.in npjcis £• : 
i»iIi?udioem verger e oculis depreheodi, ^ 

imncdomihabep v&Uum latius tamenucis ; 

folip.sE.0akfiii5je?gPdeiHoverbanonfe- i 

2S dt? BiiA.Noo,qupd/ciaerim inlibris pro-* • 

prii$/e4qu^oq;eft&i£bmetiQinfpuriis. i 

!J B H^ Infquibas ,iiifi F^ferre te pigeat? b r a, ? 

Iiifecudo^di:^4iiianwdiiy»carypphyllime»tia : 

fi^YbddewyopbyEMoag^t«n&b^eiai# : 

4w \ 



D E S I Jd ? L I. M JE B I C. 409 

^^m caryophylli menEio in terrio.de dinamx 
di.^s.VeQei4is emeadumliocgranum^nec U- 
gnam eiua omictereoportet ,atqueglureu, 
qood ex eva$ arbore emanat^id eir, qaodda 
gliuini iimile , ii haberi pofient : folia etiam % 
leraanda,vrpote fra6ta debxHora,^ in debi- 
lioribus^gritadinibuif magisqnam fru^s 
efFicacia.Probacur caryophylli, qiioracolor 
^liquo modo in rufum inclinatiubent Ara- 
bes ex fua arbore iingulos manibusfnmi lo 
Referut Lufitauijhoru mdor^m per fongum 
f pauu in mari fentiri. se k. Cuios font qua- 
iitatis caryophylliJB. k a. Recenresin fecua 
do ordiae calidos,& ficcosfaciutmosin me* 
dio tertii, Scin tertio intefo cSe iudicamas. i% 
s E N. Piper fequicur. b a a. In pipere etiam, 
quodSerapio faifelappellat,id dica,quodde 
caryophyilo apa:ta fronte talTus fum,de his 
tebus noHs iacognitisamiquioribus credea 
dumene.Qtucab Arabibustiicutur,omnia zQ 
a Diofcoride deproptafunt.Nos(vt ad fea* 
inmvem*amus)quatuor piperisgenera habc 
muSjloiigum, aibu, aigrum, rylueftre. Tria 
prima genera exvnaarbore nafciDiofcoii- 
des teftatur,& ita ratio diftat.Facit enim pi- iS 
per velutiiiliquam ,qaaefi coUigatur prius» 
quam parua graaula > qux in ipia app«enc, 
crercat,& arelcat,longam piper appeliatar: 
quumverdcreuerint, iialiqua granaabfqu^ 
C % 



4ra i B. A s;AYOZ v s : 

matuiitatelegaamr^albumpipcrdidtar, S! i 
caim iongum piper fregeris, iiaiim alba gra 
lialaparua>videbis,quiaimmaturaeft:<}Qu « 
vero maturiatena acquifiuerintjnigrefcunt, i 

i praefertimquumviSolisexiccatur.Idautem . 
fabulo/om eft, nigrttm eiTepiper ,quia igne i 
aduratur Jiam ob fef pentu copia coiligi non i 
poteftj iiiu prius igne fugentur , qui piperis s 
granaaigra»&rugQlacffi£it.SedhaecaniIia i 

IQ fehulameta ibnt potiuSjquam vera. Con fta t i 
vi SqHs denigrari y 8c r ugoia euadere , quac - 
prius viridiaerant.Venetiis piperisarbuicu^ . 
iom vidi aibx vi ti fimiiem,qu« in fepibus aa i 
icitur. Luiitam) qui indix partes lu^rarnnt^ i 

JS &terurfemuItaarbufcula,nonautearbores - 
vidille^pipev fecetia^nanquam tame vel lon - 1 
gum y autalbum videre coatigir , fed omma i 
granaviridiaerant,Inlongoaute,qupd.ad : 
nos afertur , granain fimiiitudiae granoru. i 

lo miiif efle coaftat, ^^ vi Diofcorides ioquxt» : 
aibicantia. Sed banc controuerfiam m aliud • 
tep us di£Eeramus.Nuac vero Ferrariac pipe- 
ti$ arbuiculum ia £6tili apad magnifidi co- 
iaiteml0anne R.omeunr»vir« Lnecin horto : 

^5 magniSci Antonii Marix N%rifoli , muliis i 
herbaru generibus referto deeft. Qukquid : 
feratAaecarbafcala/equetiaanoviderelicc- 1 
bit.Adeftfuartugenusp^>a:is,f^fy2aeftr^ I 
^ttodpi£^longueiljea£bitr^j::at^:foili,& I 
. .- cocli ; 



35 B S I M T L I. M E B l C 40 

crli variecate degeneraujt. Hofc rufa grana 
infmuno aiba. An denpiaoturqai hy<kopf- 
per efle contendunt.nunc demonftrareaoa 
perga.Ta tria piperis genera Venetns emcSy 
& radice(ii haberepoteris)quxcortofiiDilis f 
eft.hrc eoim rei medicae prohciiir, s e. Eft m 
radix in omnibas coilo limih*s? b r a s a.. In 
omnibasjame Galenas ia viribus iolum m- 
telb*gere videtur.nam dicit : Piperis radix vi- 
res cofto fimiles potifsimum obtinet.vtde im 
viribus intelligere videatur. Galenu Pauius 
fequitur.Dicicorides quo ad figura iimilexa 
eiieortendic.Nam declararecouacar piperis 
radice aon cfle zingiberim > fed mquit : Ve. 
rias eft,fimilemcoitoeiIe piperis radlcem. t% 
Biac coDigi licet de radicis etfigie loc ui , 8c 
lion de viribus. Auerrois & de radicisefiigie 
ioquividetur.s E.Q^idfeatis deiUa^qa^eeii 
ioter Diotcoridem d*: Galenam ia n^ro ,& 
arDOpiperec6troaerlla?5 k. A.QaamiQtel- ^^ 
Hgis cGtrouer fiam? s £. Qupiua aigru acrius 
eiie dicit Diofcorides, quiim caiididuiecon- 
trario Galenus candidam acrias facit, qaam 
nignim, Bs^f^, Galenus equidem v x i i. de 
fimplLmedicfacukait : Piperalbueft nigro t^. 
quidem acrius. £t ratione teddit : nam iflad 
iam eft quafi fuperaflacam , & fuperexicca** 
tum. Ei ianono decopofitionemedicamea 
toru fecondiim lo^Sjio Bhilouis copofitio* 



411 BKASAVOtVS 

Tie , chm author inquii:,Vigmti 3c drachmas : 
caiadeatis coniice fiammae:Galenas per flara I 
mam albqm piper exponit, quod dft ftoma- i 
cKo comodius ^Sc acrius nigro. Auerrois ia i 

5 aEqualigradu&album&nigrupipereiTefa ! 
letur .Auicena Gaieni rarioneaffert, ac fi alii ; 
qqidam illam dixerintj(Sc eamnon probent, ( 
qaddfcilicetnigruobafiatioiie no fitaded . 
acre. s EK.In aliqmbus^quacnimisaffantur» 

10 caIiditasprofeSdeihaIarevidetur,&frigi- : 
dfora fieri conftat^vel minus calida, & magis . 
ficca: fedan hoc in pipere comingat, ignora i 
mus. B R A, Vx contradidio inter Diofcor i- 
dem,&GaIeaumauferretai:,quadoq; dicere < 

1$ foIebajdiuerfameireDiofcoridisacrediaem i 

abillaGalenirtame re^tiusdeincepsconfide i 

rantes, y idimus idem efle Diofcoridis,& Ga . 

' !eaiyocabuiriGra£caIingua.Galenasetenim^^ : 

iaqmtdealba pipere: ^f/^yytf^^- 'mx^^sjf. \ 

w T^ yiXiKJ?^» id eii ^ nigroacrius eft.& Dio- ! 
fcorides eodem vtitur nomine in acuitate: : 
& de n%ro loquens mc^txd^t^vn^e^ rs , 
^ivitS. idt&^ acrius efl albo.For te boc modo 
cociliandi faQt,cum in albo pipere aliqua fic i 

IS bumidfcas,qi^ ori,& Haguae inhaererefaciK i 
obhocalbuaGaleaoacriusdicirur, quoaia ( 
magisiahaerens acrediaem etiaimprimit:at 
B^u oullam habet hamidit^,propterea 
acutios pen^ratjCamea QOuiQh£r^.ob hoc 

^Dio; 



D£ S.IM P LI.. M EDIC. 4lf- 

a Dforcorideaigruacriusdicitur.Sitibi hec 
cocordia placaerit>iiiam accipitoifia mious^ 
potioreai inueQiasrquoniavmcuiqi iiberuni 
eft^eliorem quaerere,S:ieqai.Sed hac in t^ 
nailus fit tam hebes,tam vihs,qui non expe- i 
riatar.Nunc ego experior,& do etiam vxori 
Sc aliis domeiticis experiundum. Mihi,& o- 
mnibas nigrumacrias videtur.Tucoiidera, 
&guftuexperiaris.Ha£cnon dico vtGaiena 
aduerier , fed potias vt quicqaid gartu per- la 
featio,eaarrem.forte piper album,quod ha- 
beo,iaeptu eir. s h. la quo ordine primarum 
qaalicatum reperitur? b s. a. Plares in tertia 
ordinetamalbum , quam nigru, calidam-& 
iiccu qS^ cearaerut.&: Galenus didt valenter t% 
calefacere,5»: exiccareiQOsin quarto ordine, 
& albu Sc nigru caletacer e Sc exiccare proba 
mus , icd nigru femper ob exuitionem vehe* 
lueatias exiccabit,quam album. A Germanis 
pfeffer comuni nomine omne genus piperis la 
appeilatar,ab Hifpaais pimienu,a CretenjS- 
bus vulgd piperi^a P0lanispyer2.De quo £.^ 
tdtata eifejniiiin meatem veniiTet magai£* 
cum CathariauZeaum patriciam Vaietum; 
faperioribus aanis, quu eiT^m Veaetiiscum i^ 
liiQrtrifsimo Alphoafo Ferrariae duce, pipe- 
rlsgrana faccharo condita.quando receatia 
erant eidem principi ofrediirerquoru vnam, 
egocomedens foauifsimum coixdiaieacum 

efie 



414 * BaASAYOlVS 

cSk dcpr€liendi\ & veatrkulo commoJudi, i 
s £. Fruna iequutur. B b. a , Diofcorides aded ; 
codfe prunorani genera traftat,vt vna,au£ 
akerum vfxdefcribat.Piinius $c Theophra- > 

^ ftus iongius,recetes nonulli exa<Sifsime rem : 
pertra6taat. Diofcorides foium Damafcena ■ 
profeqaitur, quae etia noftri pharmacopol^ ; 
cxiccant , &* feruant. Apud uos degenerant. ; 
Quadoq; in pe^oris decodiones prunain- 1 

ic grediuatar, tiic Damafcena intelligeda noa 
eflearisitror, vtpote acrta, ^adftringentia. ' 
Qoamobrem pbarmacopolts fuaderevariai 
prunorum genera eligere,& feruare tam do [ 
meftica,qaam fylaeftria,^^ pracfertim ea,qu€ i 

H exTarraconeaii prouincia in Ctaliam delata 
^Qtrnos ea vuigo Catalonica nucupamuSja: 
parteHifpaniaeTarraconenfis itaappellata, ! 
e qaa ad nos vener e.Nec defpicieda qo^ my^ ; 
robalaBOS vocamos;haecalio uomine expia ^ 

i<^ guifu^xoanoniiilislardaria ,alardo a^peU: 
lantur. Infinita propemodualia generaia-: 
bentur^fgra, alba,verficoloria, hordeacea, : 
cereola,purpurea. Sed tuae officinje fatiserit : 
qoatoortlium generahabere, Damafcena,: 

^^inyrobaiatia, Catalonica , 6c fylueiiria , quac 
vulgo brugnoli,quafi pruneola dicutur.Ga- 
Jenusin Damafcenis ^imis miratur Diofco 
jidemadftriagere fcriptu rdiquifie, quuni \ 
^xfcximisnxayi^mt ipiaiblttere.Nosaa* 

cem 



^m <ie GaleDO miramar ^qui no animadaer- 
terit Dioiccridem de Damafcenis prunis io 
qtii^ (S: iiccis, qeiae praster id qudd ficca funt, 
guM etia acrem habet»^ adilringente;pro- 
pter ioc iubeo , vt ia officina ficca habeas, i 
quae aditringeti gufta ca reanr , vt Catalonica 
ibat, qoae cx Hifpania venerunt,&,vt Aetias 
iDqtiit, dalcf orisfucci guftanturrquaais ipfe 
Hiber ica, id eft^Hifpana abfoluto vocabalo 
liucupet.eadem rame funt ctfm his>qaa2 Cata xo 
ionica di cimus^qu^ eodeautliore ventrepo 
teatius dncilt. Verum 6c pruni arboris folia 
feruada,& gumivel iacryma» quae circa trun 
CGm fcaiurit,qaam nos vulgo grangii appel 
hmus. s £ N. De te mir or^qui ao viderisGa^ iS 
lenumDiofcoridis opioioae reprehendere 
teatalTejiiue de iicci$,6aede recetibos loqua 
lar pranis5& legit,ac egregfe penfitauit Dio 
fcorid^m Gakaas,&derecenti dixit qudd 
duum magis mouet.-de arido vero qudd mi -o. 
nas moueutame maDifeftis argumentis coq 
ilar,qudd ventremouent^ ^^experietia quo- 
tidiaba.Et iafeciidode a^imeatorii toculca- 
tibas,de qoibafda pr aaisiparais, darts,acer- 
bis, & in dbo molefti> ^cit , n^uendi! a!ao -tf 
idoiiea no efferac H velit,re!iquasefiead alua 
moaedam aptas. Nefcio praeteiea per acrem 
faporeq^uidiatelligas.B r a. Tu ram repente 
maadmiis diijpataior euafifti > vt fbrte putes 

cos 



41^ V B^A s :iLV:Q:.L:ys. 

nos tribus wQthis abrprber^?Eii4feQ ri.bi,Ga i 
lenum{mep iadicio) Diofcoridem paiuia i 
prudenre*: repreheudi® zquonia pruoa Pa- 
iBafceBaadftriageus facaixarisisflcfat^murv : 

5 & iia experieria coft^re, Sc, fapor maaifeftar. : 
Tu ipfe experiaris.quid opus eft hac icrreiver i 
bis?Experiaris^experiaris.Im6 & Galeims 
ipfe hoc ofteudit i i.de aiimeco.facultatibus, i 
vbide DauiafcenisageDspTuWjiliisdat pri i 

10 mamiaudisbonitatehpmiouopinioGeuon ; 
fimp!iciceriproximaiis,qu« ia Hiberia,3c Hi < 
fpania mfcuaturuieiacepsfcqaitttf ; Veruai; 
3i«c nuIlAm adft riageadi vim jr^prsefenmtr 
Damafcena qoaedam faaequampraeclar5.vti 

15 videas iatulifle Damafcena praeclara habere i 
adftridioue. s e. Quid^H, quodii quis edat, 
excernir^B a A..Si quis copiofe ederit receria» : 
tum ex humidicate ^tum ex fr igidicate vetri-. 
cuius relaxatur :at ficca idem Sciu t copiofif- 1 

xo iime fumpta obfiig^dicajemrat mediocriter : 
fumpt*^ adftringunt.qu3qqam^^ 6c dici|)oiret 
CQprimmdo educere. verum^hoc eft adftrin*i 
gere^Qupd verda4di§,e3cpmltia quotidia-i 
na pr una educere videri:jnos oppofitu vide- 

tS mus^ adftringe.re f^iiicet;& quod addis,cuiri ; 
velit qu«d.aai parua>dura,acerba,eile veotri' 
mouldo inidonea:ergo cx hocimeliigit aliai 
eiieaptaadveniremoamduJ^icitnusloqui! 
de prunis Pamaf<^m§^qu$ plores habetfpe-; 

cks 



TfE S I M P X I. M E l C. 417 

cies inrerfe difterentes.-quiaaliqoa magis» 
aliqaa miausaditringuQt:6c ideo ipiQ magii 
probac illa,qu2e mediocre liabent adftrictio- 
nem,tamen adftringuc,& illa reprobar, qu£ 
niagisadi1:ringut,<^a3£ funcparu3,dura»& a- % 
cerba:tame & iila etiamjqaae funt !asa,& am 
plaaditringanr. Qupd vero de iapore dubi- 
tas , qoinaiitacris fapor: noninrelligoacre» 
qui calidus eil:fed acrem» quifrigidas cit\ 6c 
ftypticus»ScimuS erenim acrem fapore a Pla la^ 
tone, Ariitotele Sc. Theophraito calidifsimu 
exiftimari ; fcimus & alicue acrem eile frigi- 
dam, quoniam iaporacidusfrigidas eic, ta» 
me & a Galeno acris dicitur quarto de iim- 
pliciom medi.tacuLcap.xvij.Veram, vtrem i^ 
iBeUusexprimamus, lapor acrisin pranis is 
eft^Qui io vinis Ponticis dicitur,& adftrioges 
eil:,^'auiterus.s£.H£cmiiia faciamus,& raa- 
rum prunoru qualitares enodemus. 3 ra. Ec 
Auerrms,5£ Auicennafrigida,S:liumidaet- 10 
fetudicaat , Aoicena frigida in principio fe- 
candi^humida in nne tertii. Sed talem nomi- 
dicase Jilis ineilenon probamusrimo S: pru* 
na exiccata hamidirate aliqaam haberecoD 
cedimus.Pruna a Germanis pBaomen.aGal- z% 
gis pfunes^ab Hifpanis endrinas,abamscir- 
ueiks.a Polonis fzliua*, a Cret^.nbas vulgd 
aarafchlia vocanmr.s E.Samachi iequantur» 
^ i^.LatiaaaifQrmani falcem imiteris/uma- 



41^ BR A S A V O LV S 

chia^iceQS,non rumachi.SedfortcmeIias€fl : 
barbarum nomen barbaromore enumiare, 
In Bononieniibus montfbus magna fuma- 
chiorum copiahabetar» & in iftis eriam noa i 

5 jnediocris.lnFerrarien{ietiafolotraiporta- 
ta na fcicur jfed ineptitts,& inefficadus : ideo i 
hoc in loco colhgere opportunum erit. SE, : 
Non coUigam prius.quara niihi dixerisquo 
nomineabantiqnisappelletur.B R.Racemi, i 
loautveIatiracemi»qaiexhac arbulculana- i 
fcantur,abantiquis> & noftro etiam tempo- 
re,pro aptandis periibus ramebantur, fed & 
folsis hocetiam conficiebant. Inhocgenere 
femina, <& inas reperiuntnr:mas froaificat, 

l^ fcsmsna non.quod in aliisarboribosecStra* 
rio reperirur.Vua,id eft,eiusfra<^u,adobib- » 
oxa vttbantor, vt fapidiora fierent : nos (ale, 
repretiofiorevtimur.Vtebantur&ad laeui- 1 
gandas,acdeQ{andaspelIes;adide nuncvti* : 
■'*r^ mur.Apudanciquos nomen acquifiuitrhus 
obfoniorum, vrDiofcoridesteftatur :apud i 
nos nihil de obfoniis , {ed rhus futorium vo^- 
camus.Vnderhus dno genera habet , fitaeyn* 
£/K}^,quo ad obfonia vrebantar,& ^vgffiA* 

M ?/i£tf.t/,ideft.eo,quoad deniandas pelks vte- 
bantut.Vndeapud vulgusfumachios noroe 
acquifidc,quia pelles nonnullaefunt, quaea 
gentibus quibufda ra lumachiae vocantar. A t 
<^a^ hoc rhu aptaturj propterca rhus if(viTA 

nomeii 



© B ' S I M ? L I. M E D I C. 4%^ 

uomen hocfamachmni,vel rumach acqniix^ 
ui*c,cuauis {int, qoi pelles iumarhappeilenr: 
Sc ex confequenn* rhus fumarhi noirinare o- 
portebir.SE.Cuiosfunt qualicatis funiachia.s 
BR.Galenaso(ftauo defimpLmedic. facalra- % 
tibos , in tertio ordine exiccanrium efle tra- 
dk.dc in fecundo refrigeran tf um.s E.Myrtil- 
U occurront. b a a. De uiyrti femfne , id eil, 
myrto genereneatro»vel ta^mfriioo ( vt Ca- 
toni pl3cet)quam herbam ipfam coHigeres, iq 
pertradacimus.Hoctanramadda,anticuos 
hocfeminepropiperevfos elle,6«:in fummo 
honorehahuiHe.Nuceria faccharo ccdicur. 
qaod nuilus anre nos (que fciuerimus) fecir, 
oprimum variisegrirudinibuscondiaienru, if 
^afgrismagnopereplaces.AbHifpanismir 
tinhes,abaliis granos dcsrragha ,aGaiiis 
myrrilles,a Polonis myrriHi.a Cretelibus vul 
gdmyrta appeHatur.s e. ranipera fecuutun 
B R A.Defoniperigranis eodem ioco docoi- 211 
mus, quo eciamoftendimos Serapionemia' 
niperum, S^ fabinam cofudide. In maritimis 
potif^imumquserenda funt.A Gallis gene- 
ore^a German. vveckholder,aui kramafber^ 
ideil^ turdoru bacceappeliatur.-hisenim tur z% 
dipinguefcutA' carnem beneolente taaut, 
'Vtnullo tempofeganea;aprioresiinr, quim 
qouni ianipe;usmaturumfru<ftam habct.A 
Polonis iadouieci dicfrar.SE-Caricaepoii. 
D z 



420 SRAS^AVOLVS 

eaaccedunLB k. a s.Hic Iocus expeteret,yr <fe 
OQinificu iermoh^beretur^nifiomDiabre- : 
uibus trai1gereiEifb*tuifierDiis,qu3£apa<iFer^ [ 
rarieuies phannacopolas in vfu iunty quan- ] 

% quam&hocVenetis>Pa£auini&,BononienU- : 
bus,Mediolanelibas,& cstefistotfusltalia^^ i 
ac reliqui orbisinferuiet : tamen inrtituimus i 
apud noftros potiusUtere.quam ab aliis de- i 
xideri. Adremnoftraaccedentes,tot£cuuiii ; 

10 ipecfeslunt,iocis,cotore>£gura, & tempore» 
quo maturanturvdiflinftae, vtnuUusfit mo- : 
Gus.Alias rem probe aperiemus.Ficusaridae; : 
cuiufcunq;generisiinc,caricac appeUantur> : 
ifchades a Gr;Ecis:quauis & Paulus Aegineta ; 
li vocaboio Car ica v tatur,& etia nomfne ifcha i 
dum recentes In telligut, In Picenum mittere 
oporter, quam Itah'ae partem Marcham An" ■, 
conevocantjvbi probatifsimx nafcuntur,5c i 
ingenscopia Ferrariaadducitur,quae pedicu i 

^o lis oblongis cannis infigunrur^^parteex- > 
trema.Liuianaedicuntur aUuia Popeia. Ex [ 
£cubuscaricasjnoiHcina habeaspmgues,& ; 
agreftes £cu s,qui ca priffci nuncupan tur » 6c , 
caprificoram fummoscaules, atque ipfbrum ) 
aSkc ferua. Optimas caricas cx Piceno Ferra> ( 
xix habebis.[n par ietibus etia pluribus capri ( 
£ciicnafcutur.A GalHs£gues,abKifpanisfi i 
ges,abaIiisigospaiIbs,aGermaais feigen,^ i 
Fi)k>ms£gii>aCretefibusvulgoficcapitk [ 
- . ndes I 



P E S I ia 1» I I. M H D I C. 4%l 

nics ntmcupantur.s e.Q^x funt carkarum 
qualira:es?B R.Galenui' odauo de nmplme^ 
dfcamenfor.facultaribas, incpit calidaseiie 
iQ primi ordiiiisHne, velin principio fecudi. 
Depafsioisqqaliradbas nuUuslocuitur :ac 5 
liumidicatem habereidoftedit , cuoniam ia 
niorem enipiaftri impotitx maturanr.siN. 
Paii uis accedunt. B K A.Vu^pallk dicuntur 
^uscunq; vu2s exiccar^, a paiiendo, vt PiiD, 
xiij.libr.capite j.docet.Columellararionem 10 
p r;Epa ran di, vtpaili tianc fcriptis tradidit, 
^aanuis Gr^ecialio modo vtanror, quia eas 
fiauntexiccariin vite, vel inareismallk co^ 
greganr , vt paflk fiant , poftea ioculis ftrin- 
gant.Haecaute nihiladrem. Vfu venit apud i^ 
nos,vc tantum pallam vua , vel pailulas ap- 
peilemus , qu2&ex Grxcia aiferuncur grana 
parua,quoe tame<Sinunc Ferrari^nafcutur: 
magna aute grana, vel ex aomine vu£,vt 11- 
lyricazibiba , vel iiaipliciter ficcam vaaap> 2.0 
peiiamus:&: hoc non immerico, qoia vua ha 
tensgranula parua,acinis caret. ideoapiiuit 
ea vtimur^cdmin viuariis,tum in remedica, 
Coepitautem haberi Sc Ferrarie,i'ed no ade6 
efncax , nec tali guftu , quali Orientalis infi- if 
gmtur.Nofxraautem lingua paila dicitnrt 
^uia quum reponitur , nec penitus ficca c% 
nec recens,fed flaccida,ex qua fit vinum pa£. 
ftwn^^uod & fimuitiplexgenasiit ySc a ma- 



412. B R A SA YOt V S 

iorivuafiatttameproipfbvocatam Malua- i 
fcin,quafi monembafiam a loco acapiaius, : 
Creticum vinu etiam per excelieDtiam nua- 
cupatamintuaofficinaalbas,&oigraspar* [ 

5 fiiiashabeas^quippeaddiueriavaietDiorco : 
rideterte.Necpaiibmvinu praEtermittas, dc ; 
qao in noftro de vinis libro egimiis. Veaetiis 
hanc vua emes , qux iliuc ex Graecia impor- : 
tatur. Vnde a Gallis vua Corinthiaca appei^ 

io la taniaquiunt enim fuo idiofnate ^ reiins d« i 
Coriiahe.abHifpanispailas.aGermanis ro i 
£en,a Creteniibus vuigo ilaphide, a Poionis - 
xozinki dicuntur, Snnt caiidse in fecuodo or 
dine,& humids.sisjajubae occurrunr.B k a. 

J5 Ziziphaa l-aiinisappeiiamr,quaEpQtiusbac 
C2S videntur, quam poma , iicetauthores in- 
ler poma numeret. Peregrina aibor , de qua 
auiqua Diofcorides. Gaienus lamen, Aeiius, 
Pauius , Plinius ea cognouere. Duo genera 

^o reperiantui^candidum, & vocatum fericuna 
a coiore.Rufum en im eft:rufum taa tum ha- 
bemus.candidu nunquam videram ante^ta-^ 
tismexsi.annum:pofteaviderecontigicAt 
potius vixidia dicipoHent ,cumnoftraiium 

%% habeat coiorcm immaturarum. Abantiquio 
nbus tuberes prima fyliabacorrepta dici vi- 
dentur,e Syria in Itaiiam Augulli teporibus 
deiatnm.Aetius& Pauius Aede&iac^teris 
praeferaacSaataittS Aeddiaa maiora* A re* 

ceaiia 



a E S I M ]? L I, M 5 X> I C. 413 

eeniioribus medicis pro va($i exhiben tpr j ia 
c^codLis pro pedore.Hoc a Gaieno virio ver 
d£ur,vrpote qu^ podusincraiIenr,quam ar, 
teaaer.Eo igitur ziziphis vtemur^quu cra0a 
ffiateria reddeda eric:ied medici paiiini pro 5 
atcenuada maceriaziziphis vtutur: & hocab 
ignaris receptum eit^n nulia iit pro rhoracc 
decottio, qain zizipha fumat. Optimus fer- 
uaudi modus eitili acu p erforentur, & lineae 
iafuaQtur,vtmulieram iudicesimitari widQ- iq 
aDtur,qaibus numeraras precuias fiuguUs 
diebus Deo pen dancFerraris hi fru^us co- 
piofenafcutur, icd icrotmi funt. Eius femen 
lapidesfragerediciiur A' e renibusQuam ci- 
jd expeliere. Peliem maximeioh^rentemha if 
hct^^ft ii quis zizjpha comederic, a palato, a- 
ueUerenon poisu. Ab Hifpanis macans, a La 
firanisdanafega^abaliisazufaifas, a Roma- 
nisgezole. a Neapolicanisieiome , a Sueila- 
aisieiole,aGanisiuiubesappeiiarur.AbAui i^ 
ceaa frigidx in primo ordineeiLiitimaEurj^ 
in pafsiuis ceperatEe^quanquaadhumidicaie 
inclinent,tamencum dalcedine habeanc,vi- 
decar&ad temperie inactiaisqualitatibus 
accedere. se n. Oliuae fequuntur. b k a.Lou- 15 
giori hiftoria oliux percurrendae efTeac, 
quam noilrahaec pertra<^atio exigere videa 
mr , niiiefiernorifiimus fructus. Interim m 
ia Huoaeaiibus^ac Kegieniibus moiibus e^c 



4 £4 B R A S A V O I V S 

fylueftd okaad efl,oleaftro foifa , ^ folio ru > 
fuccum parabis.Fic auce hocmodo fuccas, ( 
vt Diofcorides traditiTundmj tur fol ia»& vt ! 
no,au: ccchdi aoua afperguorur, poitea ex- ; 

5 priaiuotur,^ficcamsinfoiefuccusinpaftil : 
ios conformatur. Qui vero in oliuai u ligno [ 
ex iacenfo exudat liquor,& ipfe feruandus, i 
feruandx & virides oh*aa£,& nigras,^ per fe, ; 
id eft^fiae condimento exiccatae,<Sc cu muria; ] 

10 quxa Gr3eciscolymbadesappellaDtur,quafi i 
jnurisinaatateSjvelhalmadesafale.SerDan- : 
4ae funt &fanfae, id eft, nuciei medii,quonia : 
xei medicae proficiunt, s e. Id agam. Deoleo : 
autem nihil dictu eft.B r. Nunc qoae olea fer- 

j$ uauda fint,edocebimus.Ex immaturis oiiuis i 
oleum feruare opor :et:& hoc ex domeflicis, : 
& fylueftribus feorfum , (i haberi poterit, 8c 1 
«X maturis.Primum ^omphaciu dictint.Nec ' 
primae exprefsionis oieum deferas ad odora- < 

no taol€apraeparanda,quaeherbaru,acflorum i 
odorem ferucLEx olea Aethiopica lacryma | 
€manar,quam Diofcorides fumme commea i 
dat.ludicatum eft eiie gum mi heiem i:de hac i 
reincertusfum, A Galhsolipes ,abHifpanis 

X5 azeitunas , a Polonis olivvki , a Cretecfibus ; 
vulgo eles , oliuae nucupantur. In Germania ; 
non funt,tamen olbaum oder olbeer vocat, i 
Immaiurae oliuaefrigidae fun t,& ficcaermam- < 
raefant in primoordinecalid«> & iDppinci- 

pio 



|>io rscundi ordiiusham idx ^ nequetame iii 
immacurisoliuishumidiras aliqua neganda 
^, s E . Da ety h' feo uunrur.s k A.Pahiiui2e ap* 
peilantur^ Sc carior^ pahi^ulae.Babylone vi- 
na fiunr ex pahijuh"s» quae in toro oriete prae. .5 
cipoa exiftmianrur.Cibas etiam funt pahm- 
k , &: cx ipnsacetum , ac Oiel founr^S: iarina. 
NucIeisprocaiboDfbusvEunEur,^aquama 
cerati eouis pabulum pr^ftant : nucleoru te- 
gunienta ad vnguentapraeparaor. Noi^Da' 16 
^yios vocamasiquum vna fii fola fpeciss da- 
^tylusappeitaia , apud anriquos rres fpecies 
reperiuntur , de Oiiibus alias ex inftituto dif, 
feremus.Fruttusepakra eil:. Veoeaii ex 4e- 
gyptohabetur,ibiemes:quaqua& snlralia 1% 
pahxiain regno Meapohcaao nafcacur. Vi- 
dimus nos Sauonx palrriam pofr Epifcopii 
teriudinea) fads ampla, Sc Romx ac Neapo- 
ii maltas. Fabalofum arbitror palmx lignu 
contra podi^rainnfti,ac recuruari.expei iea- 20 
tiaetiam debiieligoa eiTedemoitraore. Nu- 
cleorum cinerem combuitorum eiiam fer*- 
uabis.Nec conex praeceririittendus , qui ela- 
tcs dicitur. Eit autem paimaiaru operimen- 
tu, quanuisinhoc difbideatinterpretes^quip i% 
pe Diofc.corticem putat.Fhniusaute!'libra 
acnij.cap.vj.elate,velfpathenpriuatiavgams 
pal mx cenfetj cuius fru<^us iDuoIucrum fit. 
Vnde vei deceptus eft Piinias fi de elate Dio 
D 5 



;4%^ B a A S A 7Q t V S T 

icoridjs loqaatur,vt exdl vir es^quas illi im- 
ponunt , inuniiare vidaJCur_iAut xem diuerr 
fam tra£tatPiiQius.Re vecapalmulascordd 
inaolutoimplicatas Vidiaiu3v& extra corti» 

5 ceui » & diuenaru fpecieru efle ex ggura \U 
debatur.Qnandoq; fru^um iUum ,^ue mu- 
fam vocamus, Plinii clate eireopmabar. Sed 
Venetiis muQe iliuftrifs. Priacipi Alphonfo 
Duci Ferrarix iii fimilitudinem pruaoram 

lo crafloru pr«fentat2 faacArbitror Veoetos, 
Siqui ex illis partibus ad nos accedut, voca- 
buUim corrupere,& non muias appellandos 
hos fruftus,fed muzas: nam eoru lingM3»aiu 
2a>mite fiemficatur.funt auie dulcifsimi fru^ 
1 5ftus,vt mM tunc guftarelicuitimo muza eik - 
Mauritanu nome , quanuis & qui ex Arabia : 
funt,eo vtantur: tamen inuolacru qaoddam i 
velucicoiandorucorticumdomi habemus, i 
quod Pliaii elatem eile cenlemus, Da6tyh"l ; 

ZQ Gallis daates,ab Hiipanis tamaras,aQeia3a- 
ois datel appellan rar. Kecentes putant anti- i 
quicre daSy lum eiie calidumv & ficcu ordif i 
ne primo,receate vero eile caUdn Sc humidu : 
eodem ordine,De calidicatis ordine puto il- : 

jL% losab Auerroiaccepiire,v,Colleftionufua- 
rum. At Galenus de fru^u p^mgs agens vuj. 
4efimpliciammedicameptarii facult, ^cir^ I 
fru&u pahn£ maxi^ne dulc^ no pauca ob" i 
liac:ccaUdiat&yftdfiCfit,v4iafc<:ii4pio^ : 

tCIljhi ; 



D E S I M T L I. M B D Z C, ^f^ 

tenfo , velin teriio reniiilb calidus da%Ias. 
Viderurq; fecudum Galeiiu lam rec^Sjquara 
antiqtiusdactylusexiccare , taiBenia eonoa 
Degatur ellehamiditas.sEN. Ad pomavc- 
niendum.BRA. Anriquitas hocnomine po* | 
mum vel maluomnes frattas : praefenimte- 
neiium corticem habentesiignificabat.PauU 
tim cersit,vt ia rotudis untum dc fpeciequa 
dam determinata vterem ur. Dic tu » quibus 
pomis in ofFicinis vrimini?sB N.Dalcibas,a- m 
cribus, 6c muzis,iderr (vc Auicenn^ pbcet) 
iaporem nec daice,nec acer bam habentibus» 
Ba AS.Quibus nominibas aFerrarieniabus 
appellantur poma , cusc in fyrupis dc pOr 
mis accipitis?s £ N.Roia,& piola dulcia funt: i% 
forcana,mufona acerba, media vero pupina 
nuncupantar.B s.. Quae rofa dicantutj apud 
annquosforte erantmclimeia, ameleofapo 
ie,a Varroae maitea vocata.Piola verd,qiiac 
appia ab Appionuncupabantur. Papinaa- 1# 
frotomela forte erant. Foruaa auftera dice- 
bamr,^ mufoaa a aobisdicutur;qaauis cre- 
diderim potiusorthomafticas mufonasno- 
firasab anti^orib.dici, ob fimilitadine,qoa 
cu mamishabet.Pr^di^ meiius c6iideras,in z$ 
pomis roiis fenteiia mataui:ea enim eflearbi 
iror,quxab anti^s Ciaudiana vocabatar,d: 
piola fceptiaiia,qa3e (ux rotuditate iniigaia. 
Yerum hxc difcrimiaa ad ane medicam mo 

dicc 



^2,g BR A S A VOL VS 

^ce valcnt^qaum in dercripticnibus.,qaae.Te i 

ceptae Duncupancur ,poiiia icnpta funr, fapo i 

X€m aduertas , & guftu fioQ ilia quaeras, Na in ; 

recepiis dicitur,poma dulcia odorara,aufte- i 

5 ra odorata, C^uauui s raro auftera fint , & o- i 

dorata iimui) luedii iapori$,tuc gollu df icer i 
ae.an hoc fapore iniigniantur ,<^ax emeris,& 

ad compoiuionem vtaris. Ex malis folia etia i 

in ofiiciaaliabeto,£ores, Sc coliculos.ln po* | 

20 morumhiftoria,omniaantiquaDominare- \ 

cenribusaccommodare^ vt tieri poterit)tera- i 

bimus.Germani abfoluto vocabulo apfel po I 

ma vocant. s E.De primis pomor^i cualita ti- : 

busagitojBKA.Pomoruqualitasfimpiicicer : 

1$ dici no poteft.cum aliqua calida fint,aliQua < 

frigida^aliqua humida, aliqua ficca.erfi in o^ i 

mnibusnonnulia adlithumiditas.Gaienire- i 

gula h^c ilt ; Doicia caiida funt,cum in ipfis l 

aqueu teperatu abuder.Acerb3,& auftera fri ; 

ao gida fant:in acerbis terrenu frigidu iuperat: ■ 

inaufteris,& terrenDmffigidum,&aqueum : 
ffigidu abundat.s E. Nec coEonea deferenda. 

Ba.CoroneaiuduplicigenerefuDt,magna i 

quaeda, & pulchra ah antiquis ftruthea voca- : 

4$ ta,ioterquxalbicanfaliqua,aliacoloreau- ^ 

reo mican t , & chry fomela dicuntur.de qui^ : 
basforreV ergilius: 

Aurea mala decem miii^cf as altera mittam. , 

Quum ftruthea d^generaat in parua fyluV ] 

to^ : 



0E SlMPtl. MSDIC. 4%^ 

l!ria,odorata tam^ traieunr.Hoc Tlieophra 
ihis fecudo de plantara niftoifa aaimadaer- 
rit:& nosexperientia vidimus in rufculoaa 
ftro iaburbano.InGuit autemTlieopliraitus 
ex ftrutheo , id eit, maiore cotoneo paraism $ 
fieri,ilruchea ferotina^muflea prarcocfa.Ru- 
{tici Ferrarienfesinduo genera particintur, 
in rotanduj&oblongu.Rotundu ioala cota 
nea.oblongu pyra cotonea nuncupates. Ta 
quLi Ferrans eris^priuarim mafa cotOiiea.S: iQ 
pyra feruabis , dc haru arboru foIia.StruiHea 
minusreimedicse prouciut.fed magis ia ga- 
nea.Vera cotoneaj qoGe paruafuat,rotunda 
odorarifsimaefficsciub adx-gritudines vale- 
re exiltimatur.Vinu etia ex cotoneis parabisj i% 
cpod xcd^kmcci cotoneoru fextaria fexde- 
cim^^mellis vnuni.Nec melinum vDgaenium 
praetermittes : deni<|ae compontiones illas 
antiquis came ignoras,quas cydonites,^ ge- 
latines appeHamus/ummo iiudio paraieca 2.0 
rabis.s e n, Antiqui ergo diacydoninm igao 
raranr?SR.Noa quide^quoniaaGaleno eius 
mentio tic in fecundo de alimeatorum facul 
taribiis,& in fexco de fanitate menda:fed tot 
modos ignorarut,quoc vos conhcitis,& fer- ^-S 
uatis*Cotonea a nonnullisita dici exiitimaa 
tur,quonia lana quadam t^i videnrur^qux 
cotondicitur.Reuerendibimcs vna (Scdo- 
&fsimas Cadius Calcagaiauspraeceptor ia 

literis, 



43<> BltASAVOtVS 

iiterishumanisnunquapoenitendas, Cydo- ' 
nia ab vrbe Cretae vocaf. Seme quoq; ne de* 
fpexens5<& mucilagine.que inter grana repc ■ 
Titar.Hoc enim pro gumi mulieres vtantur, 

% his detn p tis , ^d, quae in r e medica valet. Imd I 
& iucein qaanda.ac rpiendore,libi parac eac- : 
,<ie impudicae mulierei. A Germanis cotonea i 
kuttenva GalliscoiDg , ab Hiipanis niembril i 
Ies,a Cretentibas vulgo chidonia , a Polonis £ 

10 pygaiappellantur.ln primo ordinefrigida ; 
^xi/limantur,& iicca in principio fecudi.s e. I 
Pyrarequucar.B aJn&ic^ fant propemodii 
pyroram ipecies.de quibusi ra agemus,vt no ' 
minaantiquareceDtibus accommodarede- : 

2S prehendads,in lus^vbiaccommodari pofsibi i 
ie erit. Conftat enim per variam iniiEionem i 
plura pyroru genera apad nos extare, qnam i 
abantiquis tradanrar.Longas eaimreram ] 
vi*Ljs,& varia diQeriararn fpecierum mifcella i 

zo varias rpeciesinaenir : 8i adeo creuirars , vc i 
audeaceciam diuerforom generum infirio- i 
nem tentare.quogudusairerfruauicoDdo - 
netur. Nuncadrem tuaredeuntes,pyra cru- 
flamina feruaio, quaeanobisgiacioia va- 

^5 cantur , & eciam fyluef^ria illa obdura , quac 
non nifi hyeme matnrefcunt.Serua etiam fo- i 
Iia,d: £|c hgno pulaere.Necaiias vrbes qusc- : 
ras,autaliud foium, in quo poma,pyra,atq; , 
f otonea coliigas, ^uam noilrum Ferrariea- : 

ie, 



D E S X M X> L I. M B 15 t C. 45l- 

re,'in cuo hxc co^ioien^fcumT.A Gallis poy 
res,ab Hirpanis peas, a Germanis piren,a Po 
lonisgrufzki.a CrerenObus ^nilgo apidia,ab 
aliis Germaxii^ ein biren pyra nuncupantur. 
Niincetiammultaexpyns eondirafiuntan ^ 
tiquioribusignota,& praelertini ex fuperbis 
pyris^quae nosmQkardinaab odore mufca^ 
ti,quem habent y vocamos. s e n. Cuias funt 
qualitatispyra? bs. a. EtiiGalenus depyris 
iimpliciter loqui videa tur fexto de iim. med, ^^ 
facuL!ib.& dicatff udu dulcedine quandam 
aqaeam habere,vnde temperiesadeft feciin- 
dnm partesinxquales,nam pars vnaterrea 
efl.alia aquea,c^terum vtraq;tigjda^ramen 
aliatemperata. Proindeefu pyra llcmacno ^l 
grara fLint^Sciitim prohibent : illira aute de- 
ficcant , & modice refrigerant. Er Auerrois 
qninto coiie£tionu, pyra frigida,& ficca um 
pliciter fsLcit. Tame cum apudnos pyroram 
vari^ finc fpedes.vt alia fint dulcia,a1ia aufte ^* 
ra.aiia acida, ah'a acerba:propterea fecundu 
hascuaiitates fecundas,prime diftingoeodas 
funt,ciim ex fecundisin primarucogiratio- 
nem deueaiamos. Nepe adfant Sc odorata 
pyra,6c qn^odorecarent.Dulcia. 3*rodora- ^^ 
u caHdiora effe fateor:acida,acerba,aaftera 
frigida. Vndequod de pomisfaperiusdicta 
eft , idem in pyris cenfendum arbitramur. 
s E N.Sorba acccdmit^ R a s a v o.Not2fsima 



452. B R A S A V O I. V S 

haec {tint > a Theophrafto , & PlJnio difFafe I 
perla%ara,oua Grecis dicia, Aliqua oui tigtt 
xam.alia rorundam habenraliqua etiara do- 1 
medica eil^al ia (ylu eft ris.Tu domeftica i eor , 

% fum.ac fyluertre colliges , & ex vtriiqaeacer 
h^y &. niatara feruabis. PraetereaacerbamOf 
le>& in farinam redigas.Receptum ei^ahfo- 
lute forba adilringere. quod in mamrisfai-.: 
fum effe videtur. Nammatara vemrelaxar, : 

lo acerba adflringuat, vel no perfeute matara* i 
s E. Arbitror ego, ik Gaienu, & qui de forbis : 
locati iontjCiim adftringere dicur, iUad taa> : 
dematurisj quam deimmaturisinteliexille»i 
tamen matura uiinus adftringut.&R A.Dixi ; 

IS mus abfoiute receptum eile»ibrba adilringe 
re in hoc lermone,& Galenum> 8c omnes au < 
ihorescopiefteres > qaonia putabamus taoi ; 
de maruris , quam de immacaris inteiligere> ; 
At quoniaegregiemaEarae»fi incopia edaa- ^ 

ao tar,deiicere laciont, vtexperieniia ofledit: ^ 
propterea vtaliosad hoccouderandu incica : 
remasjd proponerenobii placuit.Nec dki ■ 
duai eft quod percoprefsionem educant , vt \ 
multa fadautadftringencia: quoniam talia 

H no relinquut aluum lubrica y vt forba faciur» 
imo potius adftringun t>&'gaf!as ofiendit ia : 
egregiematuris quod iabric^ {iQt^& nullaai i 
babeat ftypticitatem*Tu ac reliqui beae rem ; 
if fim confider-ace. Ita e^cpertus iam ^ ta ipie ; 

ei:p 



J) E S I M P Z. I, M E D I C. 433 

expemriipura iiiente,^ Gon animo nocen- 
<if,acrepi:ehendeGdi. Ledoresergo rei veri- 
tacem confiderent, aarhonbus pofthabftis. , 
SE, De ibrboram qualiratibusme certiorera 
fa cifo.B R A. Frigida fun t in fecundo ordine 5 
remiilb,& ficca in fecondo iatenfbitamea 5c 
humidicatehabent cum matura funt. Hiipa- 
ni ibruas,GaIIi cormesappellanr.Anver6 a- 
put Germanos holrzapfel dicantur,difputa 
re noau{im,praefertim in aliena iingua.Ta- la 
mm fxfrui^u videamu£,quod eo nomine vd 
cant,potius fylueitre pomum videtur^quam 
forbum. Atfpeierling forbumvocare certii 
eft.,s E.GranaEamalafequuntur . sa. A gi-a- 
nis ica diaa^Punica a regione,c]ua nafcurur. i$ 
Gvzd\ha vocant.de cuibos in baiauftio egi^ 
mus.Na duicia, ^acria, Sc malicoriu; 6c cy- 
dnum j& cicum, & grana, S: foHa feruareo. 
portet.. habet enim in re medica vires , ia tot 
part!bus'efficacifsimas.S£.Nacescuprefsi in lo 
iimen veniant-B a.Notiisima: lunt. Tuin his 
inontibuspilaIas,ideft,nuces,d:femina(que 
difFiculter.colligimfur)^: foHaferuaro: qua- 
quam opus non fit» quum in multis locis 
Ferrariae per petua fronde vireant. Ab Hifpa- i$ 
nis,praeiertim ex Lufitania, noz decypreiib» 
a GalHs foucbetdicuntur. Germani quoque, 
& Poloni cypariflum cyprefz vocant.Si Ga 
lenumi:oafideremus feptjmo deiimpliciam 

E 



snediacaLcaiida dt io priitid ordiDe mtc». i 

fOjficca ia fecundo : aempe didt taoiam lia- - 
bereacrimoniaiB, & caliditacem.quantara* 
tisfitad deducenda in altum acerbitatem: ta 

% mennaliameiScitmordic3tionaii,autcall- ^ 
dicate ia corporibus. s e. Nax meth€U& nax 

vomica fequuntur. b a a. Hosduos fradus i 

vel dao femina fint, nun qua apud ^tiquos^ i 

autrecentes Graecosreperf : ideo Arabibus : 

zo <^ati« agendx, qui hsec fcriptis mandarunr, i 

% nobis indicarunt. Lllosauteofi veheroeter : 

repr^endo^quiinchmare^lentArabibus : 

derogantes:PtJchram rem ofkendunt, nam i 

veneuum manifeftant. Sed ofatui & ineptif- i 
^ {imivirisRonne&Diofcorides napeiluvd 

infanu,ftrychnon man jacu defcrip{it,& infi^ i 

uita alia his magis venenoia? Sed hae A rabu i 

suces proconciliando fomno , pro vomita i 

iriraado ^ pro capiendispifcibu s, & auibu^ : 

%o prointei£dedis canibasfumaaevalet. Vidi ' 
ego magntficu Alexandru Fafuima,quicar 
nes nucis vomice puluerea^erfas caGi de> 

uoradastradidit:hicfpatioynmshoraB,& mi : 
Bore/aliens obiiLCoruretiam eiufbodi <^t 

• ^S ne comedctes breueipatiu volates decidut. ; 

Pifces etiamadeofopiunmrvtfiaitentfopra i 

aquas,maauq;capi^ur.Nosetiammiraspo ; 

tiones fomnificasex his nudbos parauimus. i 
Itedf itar PadeaariaSj.voia3icamaucem efli 



&E SI MPLI. MB X C, 4^ 

apudDiofcoridem {emndamfycckm tithy 
mali tradens , cpam c^vikti ( vr iaqait ipfQ) 
vocat. Debu tc aa ce fcribere carieie. Hanc ve 
ro no efle iU, teftimoDiu eile poteil» quiz la 
tithyniaiorami femipedalesaradiceexeunt: $ 
fednux vomica frotexefl.NamSerapionis 
,interpres,qau debuit interpretari frutex, fru 
dasinterpretatus eft.Inqt enim Serapiofru- 
tice aucf s meihel efTe fimile fru ticj nucis vo - 
mic£. de frattu aatem non loqoitariquia hi 10 
diflin(Si fant.sE.Nondu^quid {inf^aperuifti. 
B R Ajngenuefateor, vfqnead hoctempusi 
me hos fruticesignorar i: breui autem plaa- 
tasvidere tpero,quas nec Arabespingut.taa 
tum a Serapione in vomica nuce haec dicun' t% 
tur.CoIorem eiusefle inter glaucedinem, & 
albedinem,& paulo maioreauelianaeiTe(Io 
qm'turaatedeauelIaDis fux pafFiae)& funt 
ia ea nodi. Ex his notis nucem vomicam ex- 
quilite cognofcimiis. Nam ea ver^ efi, qaam 20 
habemus^&Venetfas Aki-andria Aegv^pti 
affertur.Atfiguram arbi^fculae eam ^neraa 
tis non docei,nec fblia.Vnde li hanc arbufca 
lamabfque feminibas viderem ,an ea effet^ 
quae auces vonuVas parir,ignorare,De auce -S 
methel aliud diciz , ouam fruticem eflenuci 
vomicse fimilem,& iemen eflefemini citri ii- 
mile. C^uo ia ioco errorem efliarbitror , vc 
fcmea citri legi aon debear* Alier au thor ry^ 

£ 2. 



43^ BR A S A VOXVS 

cem iBethd niandragorx coroparat, & cor- : 

ticem afperum habet,& fapor eius eii^ela^a : 

l)iIis,vn6luofus.Hxc figna fattt , quibus Ara ' 

bes haec indicat.^uae ommDO nibil oftedunt. t 

% quamobremhancnucemvifupotius, &ex'* 

perientia cogDofco,quam vera aliqua defcri 3 

ptiMie.Certeautem conlhthec femina a La i 

tinis, aat a Graecis nunquam foifle defcripta. : 

A Polonis orzech methel nuncu pantur . Hac ] 

xo nuc^ in quarto ordine frigidae fun t, 8c£ccx i 

in fecundo.s e. Mirabolaai fequuntur. b K a. i 
Myrdbalani dicito a balano , & myro,id eft, 

flade odorata , vel vnguetaria, Andquiori-. : 

us ad vngue perledis , coftat de vocatis ab i 

IS Arabibusmyrobalanis nuquaniiocutosef» : 

fe,tamen hoc nomine myrobalanusytun tur. : 

Diofcoridesin primisvbi de piama traflat, I 

myrobalanornm , & phoenicobaknorum i 

raeminit,qui palmae fru^usfunt. Phoenico- i 

%o balanusimmatunisadftriDgitmagis,minus i 

vero maturus. Plinias quoquelibro xij. cap» : 

xxij.myrobalani, Sc phoetiicobalani inquit j 

eiTefraftam cuiufda palm^in Aegypto,qu9 : 
ad ipfos vocatur quafi fine fiti.Hanc Diofco 

2^ rides poma,id eft,poculu vocauit, nepe hu* I 

nioreplurimoabudat.Haecfut,qi:^apudaa \ 

tiquosdemyrobalanisreperiutur. quaois& < 

Plinius eode loco faece vngueti myrobalanu t 

appellarifatcatur.Qupdaateaniiquorumy i 

so 



DE SIM?I.I, MEDIC. 437 

robalaDi, noiiri nunc vocari eiTe no pofsiar, 
ex hocapparer^quonia aatiquoru myrobala 
nuso{ie,id ex4eaiiuecarebat,vtPliaius tefta 
riirifed noilru hoc yulgarehaber.Altera quo 
queres apud anciquos eft glas Aegypriaca, s 
fRyrobalanon,auE myrepficebalano appella 
tu»ex qua balaninu vnguentufit.FraCtdeiie 
Dioicorides inquit lib.quar ro^ex arbore rtiy 
ricefimxliauciaueiianae, quam Porica. dicuc 
aequaieua*Theopbrafius quarto deplanraru la 
hiiloria myrro comparar, Plinius heliorro* 
pio.Corricem haius glandis vnguetarii prc^ 
manr odoris graria*QuJcqliid ramen iic,co- 
ftar A rabu myrobalanos hosno eile» nec ab 
anriquforibus vfqaam delcribi. Padeftarius i^ 
miroerroredacicur, quiarbitratur Plinium 
grana behen my robalanos p utafle,qau nui^ 
quam de behen locutus fir Plioius, nec Grae- 
cam^auc Xatinum nomen fic behennpfeaure 
ira id Plinio arrnbuir,ac li deeo l*ab hocno- la 
miae behealoqaarur.noerarauteopus my- 
robalanos eos fra6ius,qaos habemus^appd- 
iare/ed Arabaai interpresfuir, qai vbihali- 
h'g haber, ipfe myrobalaous inrerpreratas 
eit , vr inde mulri decepri iinc , anriqaoram 25 
niyrobalanos halilig eiie puranres. Nos aa- 
rem hos Arabu myrobaianosin pranoru,ac 
pomorugenere poacndosarbirramar Jnva 
riisaEgricudinibas cfficacifsiau fant.PioiiJS 
E 3 



4^S BRAS A VO t V$ 

Aral>ibas tlebemas , qui nobis bos optimos : 
firu^is tradideruDt,& coru vires edoaierut. 
Q^nqaceius fpecies noaifti,cirriiios,beiiri- ! 
co J,chebulos,emb!icos,indos.Vaietiis anes» : 

f quonia Aiexandria Aegypti Venetiasferan- ' 
tar.s E.Ego vno carmineomnes coprchedo. i 
B «. A.Tu«m hoc carn^en diileras.s e. En: i 
M/robalanorum ^ecies fuut i^ainque bo- 
normi), 

j^ Citrinus , cbebulus , bdiricus,emblicus, ia- 3 

dus. 

B K A. ?u!chrum certe efi,fed tu memoria fer 1 

ua:mihiiatisefebf<^;carmine recordariln i 

fumm3,apad antiquos non fanr hi myroba- i 

15 lani. Vnum tamen efl^in quo admiratusfum I 
excelleatifsimumquendam virum inroyro- ' 
baianis^quia non habebat in quo Mefuen re- 1 
prehederet{nam abantiqm^snon iraftatur) 
vt fakem vdlicaret^iiiquit : Benefanc exami- 

io naoda, qaaede vifibusmyrobaianorilaMe* 
fue dicantar,quoniam nullum habuit qaem 
fequeretur bot)d authorem. ac iiSerapioin 
rebas Arabicisineptus fitaathor,& cacteri 
Arabes,quos imicatur , ^ Aaicefina,& ipfe- 

a5 met Mefue , quos fummosmedicos fuifle ne^ 
modabirat.addequdd becdomi babcbant. 
A <3allismirabolans,ab Hifpanis mirabela- 
Besdicuntar. Omnes iunt fiigidi inprimo 
ordine, &ficdiafecSdo:t4mai vami^tpar- 



teSjVt Aufcena reflarar, quoniamdtrini func 
iMgris calidiores , & indj func mious itigidi^ 
quam chebuii. s e n. Nhx mofchaia iequitur- 
B R A. A^ miro odoie^qiiQ habet nux mofcha- 
ta vocatur.Apud aQaqaos,vtDiofccride,6£ s 
Theophraftum nihii de ea reperitur. Poik- 
rioresaurecaryon myriiHcon^id eft,nux my 
ri/iica appellant,<^ ira in Larinu cefsit,vt hoc 
nomine direretur.Exhac fieri inacin certuoi 
eft-Preuofitiimus fruttus eft,ci\m odore,tum i<* 
propfietaiibus,quibus ia remedicavalet.Lu 
fitani>quiIndi£parteslafj:rarQnt^myriib'ca- 
rum 0UCU fyluas iuuenere.Hiq; decepti funt, 
qui glandem vnguentariam eile putarunt,, 
dequain quartolibro Diofcorides,&nosfa 1% 
pra nonnihii , Sc infra magis . Venctiis emes, 
<|uoaiam ex India Aiexandriam, Alexandik 
Ven^iasferuntm-.Nancexremedica tranfi- 
uit in ganea»vt paucifsima fint pokaria.qux 
nux myrifticaKoningrediatur.A^ Germanis t^ 
mofcht £mpliciter, 6c cum additione nus» 
mofcht nas profertar,aGailisnoismufca- 
des, ab Hifpanis aoien ^ vel auoz moicada^ a 
Polonls mufijatoui orzech. s £ n. Cuius func 
quaHcatis? b a a s.Serapio ex fenteniia Aben %% 
Mefuaiillam ia terrio ordine ca!idam,& iic- 
camfacitratfecunda Mefehaben eftca1ida,& 
iicca in fine kcudi ordinis. Illis potius cofea- 
Uo,qui ia teniioidiDisprincipioiliaponut^ 

£ 4 



44«^ BRASAVOLVS 

qaaDquam non nmitdm difcrepaQt,qui ia £- 
ne fecundi calidam,6i Uccara volnere.s £. Ta 
mar ladi requuntur.B s. A.Qiiis etiano ansa* 
bit Arabes in Tamar Indis,id eft , in da6lyhs 

5 Indix? quorum nulla dk ap ud Graecos men- 
iio,vt etia Auerroisteftatar, foli Arabes bos 
fi:u<3usnobis tradidere , ^ eius vires. Errant 
cui Diofcoridis, & Pliniimyrobalanumeile 
iulpicantur , Si qui primafacie no vidxt my- 

io robalanum antfqaorumofie^id eft, nucleo^ 
& feminecarere,TamarIndu vero nucleuni 
habere. Hoc loco yideo ceiebrem quendam 
virum iine ratione Mefueii reprebldere. In- 
quitenim : SiTamarlndusfit phcEaicobala 

i^ num Dioicoridis , Mefue dicit foluere,quod 
Diofccridesadftringerefatebatur. At diuer 
Jafunt^vi liquido patet,nec opuserat cauilla 
riin Mefaen,vtiilefacit.nam Mefuein fecua 
dofrigidam,& ftccujAuerroisin teriip indi- 

%o eat, quoniaaliquiMefuascodices in tertio le 
guntj & id ex eocredi poteft Mefue fenfifie» 
^iaSarapionem , & Auicennaimitatur,qui 
io tertio gradu ponunt. Erat igitur potius 
excufandusMefue^quamabfq; certaratione 

z% damnandus.Tu VenetiisTamar Indosemes. 
Reftius Hermolaus ia Corollario fenfit , vbi 
de Cariota , quippe inquit recentior» id vo^ 
luiile, {d^cQt pdmulas illas Tamar Indos 
«fle^if ie m& ioficiaiur* Ab Hifpaniseodem 

Gominei 



D E S I M P t l. M E D I C. 441 

nomfne, a Gallis Tamarinjt , a Neapolitani^ 
dadylo fyluatico ^vel cephaleune vocantur. 
s E. Cafia Silula leGuicur, b k a s- Vei duplici 
iT.cafsia fcripfef is, vtGr3£cifaciuat,vel vno 
taatiim nihil refer t,iT>odd reni ipiam ailequi % 
coatingar.Cuni apud aDtiquoscaisiam (yuxi 
ga ,id eft^ iiftulamiuuenies/emperopuseil 
noilruai ciaamomri iQtelliger e : quia verusi 
aatiquoram cxuamomu nohabemus ^ vtiuo 
loco videre licebit. Quod aute nunc ciuamo xo 
mum vocamus,vei canclla , eil antiquor u ca- 
fia fyrinx, tum Graecorum, tum LatiQoru.& 
ab Arabibus felicha , vel felcL: ( vt apud Sera- 
pionem videre eft )appelIatur.Eius interpres 
cauam lignea expoait.Ideo cum apud recea- 
tescatia iignea dicitur , canelia intelligitur: i% 
cum veroapudeofde caiiafiftulafcriptueft^ 
caiia iiia,quae vulgo habetur , & cafia auaco- 
patur , ac Qdnciz : vt hinc videas a recentibus 
nomina cotuadi^primd canella, ciuamomu, 
^caiiam ligneam appeIkQt,licet pro caila ii zo 
gnea,ini3pidae,& inoderae caneibe , nunc fru- 
ita oflendaat : deinde caiiam>qu3e educit,ca- 
fiam fiflulaai vocaat. Primus , qui huac er- 
r orem fecit,fuit Serapioa is , & aliormn Ara- 
bum interpres,qui vbidicuathiarsaniber, i% 
cafia fiftala interpretatuseft;quum debuifrec 
iaterpretari cherattelonga.Vbi autem Sera- 
pio feUcha,velid:che dicii, cafialigaea iater- 
E s 



pr«tarar,cainabioItJte cafia interpretaride» 
feuifl'et,autcum hacaddifione fyringa^ideft, 
fiftuia.Nampropiie apud anti<]uoscafiafi- 
itulaea eft , quam nos canellavocamus, quia 

I vri caBua iqanis fit. Hinc recen tior u ingens 
crror detegi*tur,<5ui in ruis^receptulisad pro- 
nocanda menftruajn quibusfcriptum eil ca 
fia.ipii cortiiTem cafiasnoftrx vfualiitfumunc, 
^juaecheraKe longa e{l,vel(fi lacine magis lo 

lo qui yelimus)obloDgai)lic]ua>cum tamenaa- 
tiquiores^a quibu s receptulas fumun t,per ca- 
fiam noit rumvocattim cinamoatum ,id eft, 
candiam iateliigant,non auten> verum cina- 
inomum;eo enim caremus» Ad rem igiturac- 

x$ cedetes, noftralixccafia apudantiquosigoo 
ta erat : nuUus enim reperimr ex antiquior i- 
bus y qui eam vel abnge defcribat , aut nuti- 
busofiendatJdeo plurimum ia hoc preuofo 
fruAuArabibus debemus. Optime in Dio- 

jc fcoridls cafia ab Hermoiao,h3ec Arabum de- 
lcribimr,cum adhuc receseft,fimul cum cor- 
tice conditur , & foluit , non tamen pieaius, 
quam quod £orem caliae 3ppellamui>nec gra 
na meliusfoiaunt, vt faifo patant qm'da:imd 

aS quandoqvnihii penitus ibluere vidimus, ta * 
isen is,cjuifampierat , decem drachmaseoru 
puluerismellemiftas comeda-at^ideGim da- 
taoperaexpertifumus.qttod terautquater 
iadiiierfisfecirmis: vnas Ibki vifB5eft,fedi4 

potius 



B s s I M ? 1 1. M E D r C. 44$ 

potius exfloreadmifto fadum arbitramar, 
Cafiae arborem Murani vidimus.nihii autem 
pariebat,folia ioglandis habebat. Venetiis 
emere poteris.In India,& Aegypto nafcitur, 
arbores procerac funt. Prope Damafcum in- 5 
genscopia reperitur. Speciesfiliqmruappa- 
ret»& Arabu nomen fi^uana indicare vide- 
tur.Ideo quemadmodu a nobis vocatam cha 
ratranHfiliquam appdlamus: piaceret vt ca- 
(la obiongafiliquaLatine, pulgoautemcha- 1^ 
ratta loDga diceretut.Hifpani cannam fifta- 
la,Ga!li caffe fiflule, Poioni caiia vvtrabkacli 
appeilant. Calida eft , 8^ humida ordine pri- 
mo,velprimam fecundi ordinispartem attia 
git.sE. Cubebecafiam feqaitur.B R a. Plures i^ 
deceptifunt cubebe grana viticisarbitrates. 
Cai^^ aute erroris fuic,quia vnacubebae fpe- 
ciesfaporem pfperis Kabet. Viticisautem fe- 
mina eodem fapore iniigf*iri Diofcorides 
teflamr.Reauiem cofiderata»vitcx arborefl zm 
veluti faiix, imo a Theophrafto falix Ameri- 
na appellatur.Cubebeautem fmtex eft myr- 
ti folia habens ^ latiora tantumj &in fummo 
acuta veiuti lanceae. Pande^arius a Galeno 
caucaliiii vocari cenfet ; ideo confiderans(vt 11 
inquit ipfeX^aleaum , & Diofcor id^ aliter 
dicerenon potuit, quam cubebeGaieni Dio 
fcoridisoxymyrfiaenefle. Huius autemra- 
tio eft,quia Diofcoridesnihii decubcbe,Ga- 

lenas 



kausvecdv oibil de oxymyrgpe traQat. Se4 
iongius hic vk aberfac , quoniaip de caucali, 
qiiaiu vuUeilecijbebeapudGaieuam ^Dip- 
fcorides iecado libro tractac , uec quicqijaflJ 

5 refer t : & 6: Galenos oxy ipy rfinen oiuiferit^ 
quaadoqttideaiaplaribusaUJs emmabfU' 
noerit,ElUucecaacalisgenus fyiueftris daa- 
ci.Sed PaRdeSarium er.raFrfecic $erapio,qui 
caput cabebarum Gafei >,cuiii cd^^m wy^ ti 

10 agreftisDiofcoridis cpgiparauitr At eo dece- 
ptus eft PaadeQ:ari£is,quiaapud GaleaS<:aci 
calim efle voluit, Serapio autem appdOale- 
num carprfum efle6tetuT:(^ienuseqim de 
carpefio,& non de myrto fylueftri; demyrta 

iS auteiyIueftriDiofcorides3& ncn decarpeiio 
traftat. Quod vero Serapio percubebasa- 
pud Galenum,Galeni carpeauni iateilexerit, 
ex eo certumeft, qufa fub boc nomine cube^ 
beeadercribit,qu2efab hoc vocabulocarpe- 

^o fiam aGaleno fcripta funt , videlicetiabere 
virtute phurno folnm gufru, fed 8c viribus,^ 
quod vrinaprouocat, & toduscorporisob- 
ftru<ftiones.aperit.Qs^ ob rem Serapio myr 
tumfylueftrem Diofcoridiscubebe eflema* 

iS gnoa^rorum <iifcrimineatbiiratur,qiuppc 
qui rem pro re tribuat. Conftatauiecubebe, 
&. myrtum fylueftre diuerla efle :quoniacu* 
bebaeodoratac funt, myrti fybeftrisgranum 
iaodorum;cobebaeia mew graattm noha- 

bent, 



'd E S r M B L I, M 1 15 I C 44% 

I>et,ar myrtusfylueih2shabe£,& dukiTsiniu: 
quam ob rem myrms fyiueftris no crit cube- 
heM Q^^ id,qao vos pro cubebe vtimiai.Vn 
de ad exquifi ta m harum rer u cogniiione,ici 
to noftr u vuigare cab ebe no efle cubebe Se- i 
^apionis, cuoniaSerapioniscubebeeft m)T. 
tus fylueftris Diofcoridis. Adde carpefiu Ga> 
leninon eile myrtum fylaefrre Diofcoridis» 
Quonjam diaerfis viribus infigniuntur, quaa 
uis Serapio ide tadat carpeliumapudGale- lo 
Bum, & oxymyr^oenapud Diofcoride ,fed 
re vera deceptus.Verum quid iit Galenicar- 
pelium,adhuc iucopertu habeo : namipfeno 
defcribir^quanquam m iibro deantidotisfe- 
itucas quafdam eiTefateatur.Fortedicesefle t^ 
aoftrd cabebe.quodtierin5 poteft,fi feftucae 
finr.Serapio igitur cubebe,myrtu iylueftrem, 
& carpeiium idem efiearbitratur. Coflar au- 
tem myrtum fylueftre noftrumcubebe noa 
eile, tumpropter di6ta , tum propter granu, ^<^ 
quodin myrroagrefti triaogulatu eile didt^ 
in cubebe vero noilum. At carpefiu Galeni in 
dubio e{l>an fit noflram cubebemon efle au 
tem illad moftrat, quia a pud Galenum fefhj- 
caefunt phu fimiles , vt iu rufco infraadmo- M 
nebimus. Denique vt huic rei meram condo* 
nemus,cubebe,quo vtimur ,apud Diofcori- 
dem,autGalenuminuenire nefciuimus. Ab 
ommbus fere gentibus fimili oomine appd^ 

larur. 



44^ . BKASAVOLVS 

: Utar^at in re ipfa dii&ntiut, quippe Gallf oi* 
bebes,HifpaDJ cabrcas , Geinjani cubeb,Po- , 
loni cubebe vocant.s e. R.3tionenj i\h m,qua , 
proba s cubelas no efle Galeni <:arpefiu,cuai - 

, 5 a Galeno dicatur carpefiu eire feftacas quaf" | 

dam , cubebas vero frudus eile , ex quo iudi- ' 

cas cubebasnopoflecfiecarpefium, nihil va i 

^ lere conltat: quoniam cubeb^ noftrefun t fru 

:^us harum feftucarum. tamen Galenusfeftu I 

jo cas potiiisprobat,quamfrudus,& boc mul- : 
ti receciores fentiunt.B k A.Quisribiaperuit : 
cabeba& elfe illarum feiiucaru frudus , q uas i 
probatGaienusfs e.Nu11us exantiquis , fei 
ita in mente mihi venit. bka* Tu ergo abfq; i 

^5 ratione,autaIicuiusviri,quiocuh's viderit,aa i 
thoritateloqueris,Noeratin hisincertisnu- ; 
gisimmorandu, fed admaiora progredien* I 
dum erat,neq; incertifsime loqui oporteba t : 
Etquisvnquamdixitfeftucasfru&us habe* i 

^^ re ? £t certe fru(^s eflet nobilior feflucis, . 
nequeGalenusfeilucas potius probaiTetjQ ; 
fru<3:us:propterea no debebas tara ehroani- : 
momereprdiendereinreqaam^oras;fed i 
id dicis,quod tibi in mentem venit, & abfque I 

^5 rationeaut fenfu ab aliquibus tcribitur* Imo I 
pro tepoilem ^o rationes fingere: quoniam 
ex Syria Veiietias cubebasafferunL EtGale^ \ 
nus VI j.de fimplic.medica.fecaita.de carpe» i 
fcinquiivocaricarpefiiianaotibusqaibu^ ! 



D E S^^ I U F 1 1- M E D I C. 44^ 

3am ?amphyKx,m quibas nafcimr» iiigens<^, 
ejusprouenmseft m Syna.Atnostam tmui- 
bus argamentis non niouemur. Sunt calidae» 
&liccx ceperiei ordinefecundc intenfo. s t. 
Sd^eilen occarriL b r a. Nuiqu^apud Dio^ 1 
fcoridem febeften reperire contingir , nili in 
genere prunorumcotineri videatur;eft eniin 
pruni fimik. Tamen apud pofteriores Grac- 
cos fub boc vocabuto siyxa,& non fub voca 
bulo febeftenreperimrtGr^cxemm myxam ^^ 
appeilant mucilaginem. Vnde& Galenusfa 
Huam iHam conchyliu^qu^ emanat duma&u 
punguntur,myxam yocari tradit.Eftauiem 
mucor quidam,vel lemus macor. Eodem pa 
&o in febeften, qnx myxa vocacur,mucofus i^ 
kntor inuenkur, ex quo in Sy rfa vlfcu parat. 
Myxasentm,id eCt, febeflen exprimentes ia- 
ternusmucor exprimituc , quiin vifcum du;- 
citur.Apud Atnenieniesautem^yf^ pufv^at^ 
id eft, defliilatio eft,vt lulms Poliux bbro pti ^* 
mo fui Ottomaftici tradit.Dicitur ^te kh^ 
ften, Hennolao in coroliario tefte^vbi de vi« 
fco loquituf ,ob honorem Augufti>vnde kha 
ftos vocatur .Qupd m verum fit, tu ipfeiadi 
carnobis apud aiiquem authorem hoc lege- ^* 
re non licuit. vnde apad aatiquos tebeftea 
incomperta videntur : propcerea Arabibus 
gratias agere debetims^qujaded probos fru- 
ftus ad estingaeada fiiim y ^ biie reprimcrK 



44^ BR AS A VOX YS 

dam nobis iiidicarunt.Venemsemes^<]iiQD3 : 

e Sy ria,<S<: tota lud^ea Aiexandriam , . Aiexaa- ; 

dna yenedasafferamur , & etiam ex Cypro. ' 

A^ Gallis etiam {i^hcftQ vocaiitur^a Cretenfi- [ 
S bus yuigd ipyxaila , a Polonis febeften* Ami' 

cenna fere temperatas iadicac , tameu ad fri- I 

gidam,& humidu inciinant.s £ • Coloqointi i 

da fequitur. s K a. Coiocynthis ab antiquis, i 

a Romanis cucarbita iyluefiris appeiiatur; ; 

10 quanuis & hoc n Omiae coiocyiitliis cucurbi ; 

tam efcuienta antiquiofesintelliganr. Apud » 

nos etia nafcf tur/ed inefficacior, quanquam ; 

& iioflra foiuatiioc autem egr e ficMeiius eft i 

Veaeciis emere, cam ea eiBcacior Bt , quae ex : 

15 Orientalibus partibus , vtpote calidioribtis, i 

inaehitur.Notifsima eft apud omnescoio-* • 
cynthis,& peculiareanriquorum pliarmacu. 

Colocy athis maJ^ in dicia a Mefue fcribun- . 
tur;ii in folo forti nafcamr,3n pulueruiento, 

zo dc vhi funt repriiia,vel in locis therraarii,ma- i 

la eft.& addit aiia.quibus ab excellentifs. Ma l 

nardo reprehendicur ita argacate;Si ha^c ve- ' 

ra funt,nunqtta erit tutus colocynthidis vfus: [ 

noa enim fcire poflumus , quo folo genita, i 

z$ nec an vna in vna planta , vel in vna regione : 

vnia planta. Sed frigide arguit : etenim ia i 

omne aliud, determiaato loco nafcens arga* i 

aientum refleaere poflumus, ignorari a no- i 

fei$ an eo loco or cum doxerit, praefertim fi i 

ano I 



2> E SIUTL U UE D l C. 44^ 

a aoftra patria difter^ideo noa efle tutu eius 
v^iii«- Tamen quamu ^ me Gz coDfuIerem, 
m quiipia colocy^thideWreTsrv-quauis aa- 
tfquifsimi Graeci ea vfi fi«r;ell enim res adeo 
vioIeta,vc magis turbetjquam profir.No de- S 
iunt alia ad eiusvfum multo mitiora.Hoc 
mihx viu venitjdiftu mirujcolocyntliide tra-^ 
ftaba, 5c maDihus iblum aperieba, ibrore,<& 
matre praefentibus : ego ex iblo taiSu ,illx ex 
odor^adeo ibluti iamus , vtnuilus noftriim lo 
fuerit jCui veter decics magaa penurbaticn^ 
npn eduxerit.Ex hoc veheaienriisimu piar* 
macu eneconiiat.s E.Nos id quoddie experi 
murcum pinStur.B r A.Mefuepr^etereaco- 
locynthidedeicentui aquae ad octilum vale- 1> 
re tradif rquem Macardus reprehendir , quia 
Paulus dici^: vaierediutarnisoculora fiuxio- 
nibus >ac iiMeTueinretaai vera verum non 
Gijcerif.Sedhaecomittamus^neinrebusaded 
pueriiibus tempus conreiatur. se n, Videris 20 
«^i^J naorbo qaodamanimiin Manarduin- 
uehi.naManardusMeruen non reprehedtt, 
fed illiusmentemPauh*authoritate confir^ 
mat. B K A. lanHam noui animum tuum noa 
efleaddiicendi^led Theoniao morib carpen x% 
ditSc maximo detineris vitio,<]ui vtiamicus, 
& domelHcus , beneuolusq; loqui fingis , 3c 
habes fub pallio teftum venenu,& fub melH- 
us verbisgeftasacoaitu. Manardo nonnua-. 



J^O B R A S A V O L V $ 

qaa preceptore vfvts fam A illius verba femg : 
prGbaui,vbi res aliter no collabat,qiiae qaaa : 
doq; no conftare deprdiedimas ( neq; eaim : 
omnia poflomus omnes)illumqi no vulgari | 

5 amorejpfecutasrum.Quidfiquadoqjaliud i 
mihi videatur^quam ipfi^Hoc omnibas libc- i 
ru eft^prgfertim vbi verbo tenusaiiquibus dc : 
rebus cu eo locuti fumus, Tu is es, qui cotra : 
nos animi morbo Iabo|as. In nonnullis et- i 

10 enim dubitas, m ^bus neq; pueroIus(ni6 ma ; 
lignas fit)duhitare deberet.qaodaate ioqui:* : 
Manardu Mefuen nou ri^re&ederc, fed eius i 
menre Pauli autborita te cofirmare^oftedit te 
ncq; Manardi iatetione, aeq; quid hic fentiat i 

1$ intelligere:qmppe Manardi int&ioeft fapra \ 
Mefueannotare, & ofledere vbi ab antiqaf o 
ribusdiffentiatrpropterea hic Mefue carpe- 
re voiuit,qui dixerit colocyathide valere dc- 
fccfaiaqoaEad oculu, cum Paalas dixerit va> 

2rO lerediaturnis oculorix fiuxionibus. No equi 
de cofirujat Mefu^ feateatia,fed reprebedir, 
quinodixeritdiuturm*3,AtcumvaIeat,5^ad 
im diutumas , ideo no eit ailpandus Me(ue, 
qai £uxioDibas valere firaphater dixeric- 
^ zi QqodautenosManarduamemus,idoftede 
rc potefl, nepe in fexcemis rebus Mefuenab 
£ius ^luniis defender e po0emus,qac tamea 
(niii v: cocingit, dc opus ei^>Jo defendimus. 
^ B, Colocynthidis qualitares edoceas. s ei a. 

la 



la tertio ordineinreib calida e(t,6cin fccudo 
iarenfo^vel in principio tertii Ucca. a' Gallis 
etia coloquintes » &a Germaais, ac Poiojiis 
Latino nomineappellatar , aCretefibus vul- 
go agriocoiochiatlii. s e. Piilacea accedunr. f 
B B. A.plinius : Qui hac niiceCetenim in nttck 
genere poxu debetjin Italia portanf r, Lucias 
Viteiiius Celbr fuir. Nos Venctiis in xdihus 
magniScoru parririoru Perri , ac Fxaciici de 
Morefinis.qaas Murani habet^vidimus.niuc lo 
me daxit 8.euerendifsimus prxful Hierony= 
mas MorefiauSjVir iagcii probirateiniignis. 
la Syria pr#prienarcucur,d' ex Syria recetes 
furculos prxdi^ti aobiles afFerri corarur. Ale 
sadria ferutGr,deinde 7enetias\quaais Sc re- 1% 
ftocurfu^Syria Venecias cjuadoq; aaaiget. 
Venetiis & pjftacia emes, Sc fnprernum illud 
viride coriu^quo integuturvhabere curabis. 
Non inteiHgo lignofum nuclei operimentii, 
fedtenellum putame fupremu , quod ii^o- 2.0 
fum integit.Hoc enim in re medica pluri- 
munvvaler, vt Paulus teftatur , quin Sc apud 
Aiexadria Aegypti nafcurur.Notifsima funt 
piilacia, fiftica ap ud omaes gentes vulgb di- 
fta j qaoru apud nos maximus eil in re vene- iS 
rea yfus, Antiqaitus plures decepti func , tc- 
rebindii frudueffearbitrantes^vt Atbenxus 
mquit.ln mare & faeminadiftinguuntnnare 
id appdlat,qaod fub teaeiio corio^tanquam 
* F 2. _ 



^,^i BRASAVOLVS 

olTeqs tefticaloshabecnam illa parsinfima 
vcrinque tuberoia duosteiHculosrepraefen- 
tat.Venetiis etia parit,& maiurai. s e. Mirot 
oir Alexander TraIlianushbratertio>capitc 

5 XVIII. ea in partc, qua de hepaticae dy fente* 
riscaranoeagit » ex gelida iecoris inteperie 
fada dicat : piitaaa ver6,d: amygdala in he- 
patica dyfenteria obnixe vitanda funt , e6 
<^u6d procQptiisime nocorruptionisfolum 

lo & oieacea funr, fed metamorphofis etiain bi 
lem valde obnoxia, 8c quod humoru tumfu 
per£iiitate> tum afperitatem conciliat,aded 
i^uiie vtinde veter & incleroetii^ 6c frequea 
tiasiricetur.B R A.Equidem fiTraUianiver- 

IS ba funt iila, <ju£ adduxit^i» & circunferutqr» 
non pofium abeo nondif!entir^;tamequ64 
«gregie ventriculo conficiantur, experientia 
teftis ei^, ficuti & amygdakj & nuclei vocati 
omnes. Nam fi quis his vefcatur,fruftula m' 

io ter excrementa cernuntur, vt ingefta fani: 
for te ob hoc in dyfenteria damnaaai& ieco- 
ris fngiditaterquanuis Galenus v 1 1 i.de fim* 
piicium medicamentorum facultatibus, 61^ 
cat iecoris obfh"u^*onefanare.Experienti« 

x^ vero ftandum eft,cdm ipfeGaleiuisrecundo 
'dealimentoriifacultatibus,dicatfeigQorarc 
an ftomacho noxiafint velvti!ia>uec aut al- 
qum ducar,anfiftant.Nos vcro dictmusaluu 
f otins ducerez^uoniamoleaginea Sc ventri- 



culo coauenire fua qualitate caiida » & ama- 
rioicula cum ftypiidtate, Sc aromaticitate 
( vt koc nomine vtar ) quauis non coficiatur, 
vtalia multafaciuni. Propterea arbitradum 
eft dy fenteri^ obeffe ob id ioliim , quoniam t 
fton conacitur, & in integra f ruftula ma ftica 
ta defcendic , ia reliquis ob nataram oleagi- 
n^,potius dy feuteriae conuemunt. s £. Quis 
dixit in Venerem valere? quippe ia Venerem 
ilia taciunc^ quaeegregie nutriut, S: iii ilatus lo 
diilbluuntur:vcrum de piibcliiooppofitma 
didtar,nonmultumautrire.B r A.Galenus 
anin Venerem valeatjDon exprefsit,quonia 
illi incompertum erat, iicuti Sc an noxia, vel 
vtiiia ventricuio;tamea hoc arecentioribus i% 
receptum eft,&caliditatem,acKumidi£atem 
quandam habent,quae in fiatus crailbs diiTol 
aitur, quibus virilia impletur, Sc iafimx par- 
tes, hiac in V enerem excitatifed id efficacius 
faciunt,aliis cum rebus mifta» Hoc experien^ lO 
tia oftenditur. Ec quanuis recerKes nonnulii 
ia omnibusqualitatibus temperara eflefa- 
reantur, tamen cum folo fenfu & abfque ra- 
lionecoaftat efle calrda piftachia.propterea 
erant in fecundo ordiae>& forte intenfo ca- ^ 
lida,& ineodemhumida craflaquadam ha- 
miditate. s e n. Aoacardus fequitur .3 a a s a. 
Anacardum apad Diofcoriaem,autaliera 
Orxcam nua<juam imi©Qi,tamen Grseco no- 
F $ 



454 B a A S A VOt VS 

miiie iQfigni£ar5& a corde nome rumpfit, ca 
ias ligura imita rar. Arabibus eiiatn pro hoc 
femiaedebeinas Jn moiibus Siciliacnafcitur, 
&copiofein Apalia.Balador ab Arabibos I 

5 nomioatar,Huc£iciiIirDehabebis,quumia ; 
Apuhaproo}eomiCtes.£xiftiaiaiitcalidu5: i 
£ccuordiQequarto:tamecopofluminduci, 
vt credaad ordinem illum peruenire ^ quaa- i 
nia calidiisimus &t anacardus.s £.Nuxlndica : 

10 offertur. b j^, a. Et hoc eft Arabum munus> : 
qui hanc nucem Grxcis incogmtam nobis : 
apercere,m£ ea fitjquam Galenus nucem re* ; 
giam voiacSerapio fruiftum ex quodam ge- 
nerepahn^B arbitratur, Veoetas habetur ex 
i^ Qrientalibuspartibusallata.Eiusoleubuty ! 
roetiabomtatepraeferridicut.Nosvtplari- i 
XDdm m re venerea vtimur ,qtionum ab Aui^ i 
cenafemenaugerediftum fit.G«ju3emagis ; 
recenteshabentar.quaeinHifpaniamcxLufl i 

ao tana naaigaftooeferutur^& ex Hifpania Ge- 
Guam jab hifpanis coco dicicur JHiac forteno 
flri puericum nucibusludunt tribus iuppp- 
fiiis,& luperaddita qu4ria>appe!lat coco ma 
iorem nucem, qua adalias proiiciedas vtun* 
i5tur,A^GaIHsnoisdeIndevoatar,abHfpa- 
iiis moz della India ,a Poionis orzach m- 
dyyski. Hjecdeilknuce apudGraecQsiaco^ 
gnita fatisiint.Cahd4 eft inprincipiofe<;udi, 
iiccainprimo.s £,Citruieqwur4i R A.Citrii 

aHad 



t> E S I M ? I I* M E D IC. 455 

dlni ef^, aiiud cedruSj vt in Epiftola ad illa- 
ftr Jsfsiu Hippoly tara Eilenfemdocuimus, 
qmxQ pro hac re legere ne pigeat.Cedr us ar- 
bor procera eft, paruosfruttus paries , quos 
frequeater conditosedimus.Citrufli ideft^ s 
<juod vuigo cedro appellamus, &arantium 
h eodc fer egenere ponitur j quod Sc malum 
Medicum,&ab aliquibaspomuaureunun* 
cupatur. Notifsima funt luec,&:in Liguria 
copiofifsime pariunt , vtGenuae» acSauonse 10 
HefperiduKorios videre iicoerit,inquibu$ 
basarbores ropiarlo opeie formis variis vi - 
febatur.Iam 8c Ferrarixplancari coepere. Er 
hisfoliajfrudu ,&femina feorfum habeto, 
quae plurimuai aegr is coferunt : quin & eius 1% 
fuccuferuare opportuari erit:femina puero- 
ru vermes interdcerecoitar, Ab Hifpanisci- 
ta Hmoaes dkiitm.Sc nos cicri genus Hmo- 
n^appellamus^quod focco poiilsimum abu- 
dat,& valdeacerbo. Arantium vero orages a lo 
Gallis,& naranzas abHifpanis^a Polonis po 
nurac2evocatur.s E.In calcefruauu fumus, 
Id vero a teimpecrad velim , vt cocradidio- 
nem a principeremoueas.s a a. A quppria 
apejllluitrifs. Alphonfo Duce nofbro? s e ji. z^ 
N6,feda medicorum principe.ii a A.Quem 
appellas ta principep medicoru? EgoHip- 
pacratem. s e N.Ego autem AuicenniuBja k^ 
«A.Ne Auiceauam principem msdicorniB, 
F 4 



fedmedicuar, &principem dicas.i^EN.Erga 
Hiedicorumprmdpe. bil a, Vt arbiiror dia- 
l^ca cares , quippe a dfaiiis ad coDiunaa 
confet^aecia non valet: vc,€ft bonas & cirha- 

5 roedas,ergo boiius citharoedas.2eque non va 
let^eil priaceps & medicus,ergo maiicorum 
princeps.Sedhis rophiftaru,& puerorudeK . 
ramentis omifsis tuam illam contradidion^ 
ediiTeras. s £.En in fecundolibracanoau d- 

lo tri remecalidumeirefatetur : inlibro autem 
de viribuscdrdis ^frigHum vfq-, ad tertium 
or<Snem facit. Fuere qui contradidione^ 
fo remouereat> vtin f^udol3>ro decitrOjia 
!&ro de vkibus cordis,<fe^aratso loqueretur. 

15 Gonftatauteeiafdemferej^taraB » &guftus; 
arantii femka , cu cicri feminibus efle. ^K a. 
Optaremhac in realteramOedipumimic- 
nifies,qai me hoc fafce ieiiarec. Cum auie tu 
ame petieris»cuipli»ima debeovnopoflum 
: pro viribus tibi non fatisfacere. Fuere qui ita ' 

XQ foluerent » vt fecundo libro de cortice dr ca 

iem^ ,in Bbrodevir&ascordis,decarne a 

corticecontenta loqueretar.Quam fenten- 

tiam exceU^niifs. etiam Manardus fequitur^ 

i Mihiaotem feroper mosfuit, qaodes cotra- 

a^ dt^onesadeo maQifeilasinaudioi^svi- 
^^» «tjtos libros con^lere , & praefertira - 
anriqaifsimos. Noenim credere poiram,vi- i 
rumaKqt^pr<A2^inrejcamnouadedte- 1 

pide ' 



pMehallnciiiarf. Quamobre omnes imprell 
ibs Auicenas codices vanis ia iocrs legi i:a di- 
chcSy6c {ibi i^&s hac in re oppofitos. Imo idl 
ia plarimismanu fcriptis eria legebarar.De- 
n!qaecontigit>mefortefortuna domi Pina- f 
montis Bonacolii copatris clianfsimi , f n ait- 
tiqua Auicenna incidere, in quo capunllad 
de viribus cordis aliter iegebatur, ^uamfH 
vulgatis codicibos^eademq; pemtushfc le- 
gebatur,<jucia feaidolibrofcr^taeradideo lo- 
no eft opgs in rebus ta fatuis , & crafsis fum- 
mosviros erraffe » aut fibi ipfiscontradicere 
putarc. En quod mihi elapiis anniseaenft: 
Quida Sckoiafticos meus noftras iiiterpreta 
tionesia Porpbyrii qninc^, voccsimprimf cu i^ 
rauit : accidft aucecum imprefibris, tu praui 
exeplaris vitfoplara viderierrata, quam ver 
ba , vt deinceps cc^ar puerilia deiirameata 
corr igere , & id &cere quod nunqua cogita- 
ueramus, uugasnoihas impreilbrfbusdare, 2.0- 
vterrores iliiusimprcfsioispinguifsimi de- 
prehendantur,vt pefsfmxs, accofpurcaxis lin 
guisanfam maledicedi aufefamus;quanqua 
laftitutam fic nobis a cunfs vfque maledicos 
defpicere,& fiquf noslsferfflC^vfiKii^Deo i5 
committere.Nunc ad alia vertamur. s E.Ia m 
foliaclinare coepic. r e r. Imo incifnaufc, 
& nox cxlo praecipitat. Coenare opportuna 
mti vc moxdormieates mcmbra laborc fol-- 
_ F % 



4^3 B K. A S A. V O I. V S 

uaaius.B aA^gitc^fiat vtlubet» 

DE B.ADICIBVS, Q^AKVll 

apud Ferrar kn&s pharma- 
copoksvfuseft. 

S E N E x,Iandudum iUuceicxt, fargamus, 
n^romno merti coeptuniopus impediatur. 
B B. A. Et cur Dou furreximus prius? auac fo 
la iQteruIa vefliar , vt fuaucm kanc oaatutina 

10 auraaptioscapefca. Quum defeminibus/rii 
&bus^c floribuj; expeditu fit , cuihodie in* 
cumbemus?s E,Rei iQCumbemus,quasno pla 
ahit Heibario jja radioes ab imis terr$ par- 
iu>us audler^ opus erit. h e b. . Promptas vi- 
X5 r es iubeo ad hunc laborem y dc Boridam iu- 
umta. B K A.Cur ligna, & corticesnoD prae- 
ceflerc?i E.Nihilimpedid>at eo ordineince* 
dere , verum ita £cxibexe cospi, b h a. A pri- 
maigitatincipus,quatua charta fcripfifti. 

zo s E. PsoQ^ radix priumm limen occupabit^ 
B Bi A . Quam pasouiae femina coll egi0i,radi- 
ces etiain peram conder eiufsimus.s e N.Re- 
cordornuDC. b r A,Quatuor aut fex nume- 
ra. s E M. Radices aiparagi^^etrofelici/aeni^ 
cuU , apii j^kbxae. & k a* De his omnibus in 

z% femimbus fnm fuperqi di<Sum eft.s e N.Ebu^ 
U>cheUdonic. b a a- De ebulo in iiotibus,de-^ 
chelidoma exprefsir^us in herbis. s e n* Ca- 
ryophyllatac. b r a, to h^rbis etiam caryo^ 

p¥ 



DESIMfLI, MEDIC. 4tf 

pliyliatam oilendimus. s E.Nenufaris.B n a. 
in £oribus ny oiphxam collegifti , Sc te Fer- 
rariam remiiimus , vhi huius herbx radices 
frxftmt. s E N.Rhabarbari & rhaponticira- 
dices iequuntiir. b^ a. Has radices itatim a t 
primo prandio edocuimus» 8c quomodo dU 
aerii eilent, & quibus partibas peteiidse > &c 
quomodo rhaponticum, ceacauriii, & a uo* 
bis nuDc vocatoni rhaponticum differac. s e. 
Qupd ia his fcir e opto, eft rhabarbari dofis. lo 
B K A. Mefuea duabus drachmis Sc iemis in- 
falionetribuir.s E.Manardus eum reprehen- 
dir,addens cuida Pannoni nobili ob hoc ma- 
lum obtigilTe.B a. A.ld nonfuitratione rha 
barbari,ia:d d' qaaadoquefcrupulus obeile 15 
yidetur.Non vererer in homine robai^o an- 
mparte commodadecem drachmasiainfa-* 
fioae tribaerc;imd firequeter ires drachmas 
in fabftautia prxter vllam noxamdedimus, 
& deincepsdabimas,cuum opus erit,ma- 2,0- 
gnoaegr orum commodo , qui es: hoc in na- 
tiuam fanicatem reftituuntur. Imo hi maio" 
rem doiim propfnare poiTuDt, qui yhi nafci- 
tur rhabarbar u, ortum duxere, am ei ailueti 
funt. Vidi ego Mauricanum, qoi fcammonii z% 
iemiunciam prjeter noxam comedit , quo- 
niaira a primis vngaiciilis aifaetus erat.Ha- 
ias rei teftis efi lacobus Coluna pharmaco- 
pola pabiictts, qui adhuc yitali aiira fruiiur^ 



^5© BRASAVOLVS 

nevidearfine tefte inretam magna loqm* 
Adde & aliud, Scatizam quendamlliuftrifisf- 
miPriiicipis Aiphond Ducis Ferrariae equi- 
fonem,eo preieate,3c reueredo prsfule Tho 

5 ma Mufto, & magnifico Auguftino eiusfra- 
tre, & magai£ds Hieronymo Guaraerio , 8c 
Giherto Cortilh\acpluribasaIiis ^integram 
aioes lotae libram, praeter noxam comediili. 
Omnes hi teftes fuperuiuut, Medebar Sc ego 

xo cuidam ruilico >qui fao^Georgii fratribus 
inieruiebat,GalIica fcabiecorrepto,iursi qua 
tuor drachmas pilularum Aiexaadri Trallia. 
ui pr^parari , quas ia capite de morbo comi* 
tiali defcribit , inquieas nullas efle for tiores 

15 iftis.Iufleram aatem vt fingolis diebus vnam 
vnius fcrupuliponderedeglutiretrhic aaiem 
omnes vna vice vorauit , quae equum interfi- 
cere debuiileat,tamennec fsmd folaere. Ar* 
bitrornaturam,tam magnam quantitatem 

10 aggredi non auiam efle : aliis tamen diebus 
ab vnafola vuius fcrupuli mire ioluebatur, 
Bjeh'giofi omnes iilius facratifsimi ioci telles 
funt,& fimul e3£cellentifsimi,ac do&Tsimiia 
ueaes Fradfcus Bra^tiaus, Maurelius Saa^ 

iS ftuSjloannes Leo, & loaanesFrandfcasRof 
fas compatcr charifsimus , qui tunc pro a&x 
pra^coexerceado mecum verfabaatur.Sed 
qoidopuseftexempla ex^piis exaggerare» 
^um certeco&ltet mirumnon efle^fi decem, 
v: ibafa 



rhabarbari drachmae in infatioae propinari 
pof^iBt,praeiemm in robuftif&imo viro rha- 
barbaro eriaaa aflueto. Alias raa^en Meiuea 
aiio modo inteliigebam , a draciamis duabus 
& femis^ad dccc rhabarbariinfufione ejcbibe f 
rs, & DO rhabarbaruinfufum : fed tuc erraba» 
quia triginta ecia , &<5uadfagfnta infufiocis 
ihabarbari drachmae propmantur,nontame 
rhabarbariinfufi. Inalioautem dehocviro 
miror^Quia Mefuerhabafbarupurgareicri* lo 
pmm reHquit. At iller^prdiendit ,quomam 
antiquia fuo rhabarbaro vim purgatiaa de*. 
ei unt. Veriim aotiqui de noftr o vocaio rha , 
barbaro nufquam tradarunt , de qao Meiue 
loquitur. Imodi hoc ipium iVUaardusfate- iS 
■tur,aHadelTenoftfumrhabarbarum,&anti- 
quorum. Soluereaatem rhabarbarom adeo 
certil eft,vtnuUus,quilum3t ,ambigerepof- 
£t.Id tamen comprimendofacit, propterea 
ftypticasaluosreddit. Sedhseccomodius, 3: la 
per rationes fuo ioco diireretur.sE.Dic prius 
fi nihil in intefdnis contineretar vqnomodo 
rhabarbarumcomprimendo educeret3 ka, 
Tunc nihil penicas* educeret : ied.hocmodo 
intellige,rhabarbaraprius a propinquispat if 
tibas attrahere,poftea exprimere : & ita (i 
^uid propinquum fit,attrahit,& cuod. ia yik 
e{t,fimul cumattraaa mareria ad inteftina 
compriaieado eiicic. s £. l^itur^ ihabarba^ 



'4^i ^aASAVOLVS 

ram attraher?B r, Qms ambigi£?Cur didnir 
biiem educere craflaoj» & pituiam> aifi quia 
hos hurDoresatf rahii^ Nunc inflitutuna no* 
flrum profequamur.s E.Zing&erisradices fe 

5 quuntiir.Ba A.In A rabia , & apud Troglody- 
las plurimiim nafdtur ziiigiber. Alexandria 
Aegypti afier tar,&: Aiexaadria Veaetia^Pu- 
taruntmultiradicaneflepiperis ,quos Dio 
fcorides repreheadit. Eftautem repentis her 

lobacradixinmorem graminis. Fohumarun- 
dinaceamhabet.Quuemcrevoltieris, vtme- 
iius teredines viderc pofsis^c zingiberbolo 
Arm^o^aut r ubra quadam ter ra delibutana 
cmas: nam eo foramina tegunt > 6c ponderi 

1$ addut* Arabes rccens zingiber 6(Ccharo c5> 
diuDt ad iiomachifrigiditares praecipuum* 
Alexandria portant,& Venetias lAo curfn. 
Tamen pharmacopoI«( vt pleraq; 3lia)adu!- 
teraut. Nam vetercs radiccs per multos Scs 

20 aqoa nacerat,aliiaquacalcis, vttendlxeaa- 
dant>poflea condiutrfed ^cile <kpreheiidan- 
tiir,quonia ex rccenti zingibere conditu mi- 
nus ^c eii,& gafta ddedabile. Ex vetoriaa 
tem mordicat , oecita guiium ^itiat , Sc cum 
- MadQlteratum mafticatur,infincuonnibiI ve- 
lutifilamffiitum in orerelinquitur. A Lufita- 
nisgeageare, a Galiis gingen»bre , a Germa^ 
nis inguucr, a Cr etcnfibus vulgo zkauro ,1 
Polonis vulgo ymbier appelkmr, s e n, Zin- 
- - * gib 



giberis qualitates eJoceas-BKA.Dirsident la- 
ter feautbores. Nam Auerrofs v. CoIIe<3io- 
num , in tertlo ordinecalidua) efredidccam 
%pticfcaremuira, &. in pritBoIiumidum. A- 
uicenna autem calidam efle ia fine tertii ordi ^ 
nis cenret,& iiccum ia fecundo.Galenas ordi 
ne non exprimir,fediQqui£ calefecere, no ta- 
men primo occurfu. Hoc vero e£l, non quia 
calidu non fit ordine tcrtio » fed quoniam eil 
craiiarum partiu:docetq;GaIenushumidiia- lo 
tem quanckm habere. Idquc deprehaiditur, 
quoniam carie conficitanfed ob iUam humi- 
dum non dkftur , fmd corpori appiicatu ex- 
iccare deprehenditur : vtide infccundo eric 
exiccantiuordine,& non in primo, vt Auer, i5 
rois teflatus ef^.s E.Cofti radix fcqaitur.BRA. 
A aoftrispharmacopolis radix quasdam pro 
cofto venditur, imo & ab omnibus per tota 
Iraliam:qu2e ita cofmm e(t,vcmufca eiephan- 
tus.Namcoilusradix e{lcandida,ieuis,plu- io 
timo Sc cximio odore;quam verd ofroidunc 
ipfi.nec candida, necleuis^nec odorata eft. la 
Arabia nafcitur.Non muUiim difficikefl A- 
iexandriam vehi.iiiiiuc mirtanturquinoue' 
nnt:fed qui mittuntur,ignarilun£2h'em*s di-2l 
<9:is credentes, Mirornonhaberifaltem In* 
dicum per Hifpanorum nauigationes. Eftaii 
tem nigram » fpcciofum, iene, vtferula ; (ed 
iquod magis n,if u ^ix^ ^uu iinguli-sannis Ve- 

neti 



4^4 S 8. A S A V OL V$ 

neti iii Symm !ia ufgeiu, Syr iacu non kaber^ 
hoc eft ponderof um , colore buxi,odore lea^ 
fum lentans.Spero lIIaftnTiiicni Alphoxili Da 
<is Ferrariae opera br^ai verum coitaafleca^ 

% turu^ola radix in re medica probarur» cxte^ 
vx partes a nullo authore expemntjuf . s e n> 
Quibus noraioibusab ains gentibus nuncu- 
patur coftasiBK a.A communi nomioe nulli 
^flet>tiunt.s E.Cuius eft ergo qualitatis?B r. 

10 Auicenna iaquic efie caHdum ia tertio , ficcu 
infecundo.Auerrois calidu,& ficcu in fecua- 
do.Apud Galenumvero vn.dc fimpliciu me* 
4i*cameatorum facultatibus,conigitur efleia 
tcrtip ordiue, & etiam intefo<aliao , quonia 

?S tabet plaHmam acrem qualitatem , adeo vt 
^xulceret. Moa it autemiuficias , aliquidha- 
berehumiditatis Hatuofae^at humano corpo^ 
riapplicatu id^xicc^, veltJtea,quaein fecun- 
do ordine exiftan t.sE.VaIerianse radix ofier- 

^ rur.B R A.Siphu Diofcoridis cum vocataai>o 
hii Valeriana conferamus,(loquor autem de 
ea valeriana»qu^ in Ctalia nafcitur >eadem in- 
dicia habere certum erit,vno folam dempta, 
quia noftra valeriana muItdnHnor eft»qua«» 

2^ a Diofcoride fouphudefcribatur, Dicit eiil 
caulemhabere cubitalem ,&aHquanda ma-. 
ioremiteaerum,cui beuor fit> & color m pui: 
pura albicans , eandemq;genicu!atum , & ia 
jaaedio concauum^Eoj^&garaadnari^um 

a« 



accedeiues,maiorestantum,tenerioresq;,c<> 
lore ia albido per medium purpureo. Radix 
illi eft iu fuperiore fui parce minimi digici 
crauirudiQe,habetq; adnafcentes iiii exiguas 
radicesaiias»qaaeextranfuerlbferiitur,odo- % 
rati rotuadi iancijaut nigr i veratrx modo fi^ 
hi ipfis implicirasjcorore iubrufo»& nar di o- 
dore , cum virofagrauitatealiqua odoratas, 
Omniahxcindicia ia noilra valeriana fuut, 
xnagmtudinedemptarquoniam fcimus apud lo 
alias nationes eandem valerianamnofumi. 
Qttippc Germanorum valeriana pha Dio- 
fcoridis e& noa pccei^, icd apud ipfos herba 
eft thriackskraut di^ , quaii theriacaria, 
quxnoftrae vaierianaefia«*lfiam eft.Hancpro i% 
Diofcoridis phu fumere oport^ » non eam» 
quaeab ipfisbaldrion appellatur.Quippe ve- 
rum phufolia oleri acro , aut ceruj ocello, Q^ 
miliima habet, vc noilravaleriana,& thriacks 
krauc Germanorum : quauquam 3l noanul- io 
li apud nos aliaherba pro valeriana vcaa- 
tur , quam communis noftra fic. Eam ia his 
iDontibas collige , quaauis a Diofcoride in 
Poato nafci dicacur .Verum pro cheriacae co- 
pofitione Illulirifiimas AlphonfusFerrariae-S 
Doxia Pontum mittere fpopondic, vcpha 
Ponci afferatur. Galli eodemmodo,vtnos, 
vocauc valeriane. Poioni kozlek valerianam 
aaacupam. sin. DevaieriaaacqaaiitadiH^ 

G 



4^^ BRASAVOIVS 

^ <iiiIera5.BRA.Reccnrioresiliamintertioor-« i 
dinecaHdam &uccam efle arbitraatur. Ex 
Ga!eDoautemidcoIligitur,^udd eftnardo 
viribusfim^is. Nardusvaomprimo ordi- 

5 necalfifai;it, in feccndo exiccat iamcopleto: 
vnde Si. valenana in primo ordiaecalida erir, i 
&infecuDdoficca.Verumcum ideraGale^ i 
nus fbtim de nardo GalHca agens dicat , efle , 
imbecilliorem nardo Indica, & Syriaca»pr3E* : 

*o tercuam adprouocadam vrinain : & tatione i 
reddit^qiioniamiliisfalidioreft,proptcrea i 
in {€cuio ordinecaiida er it»3: noo in priroo. ] 
Imdarbitror eflein recundocompletomem i 
pe idem Galenos didt phu radic^ nabere nar- i 

^^ do fimiiem vir ibus , (ed tsmm ad plera^q; mi- 
firmior. poftea feqmtnr : Vrmas raooet j^us ] 
qtxamautlndica^aatSyriacanardus, permde i 
vt Gallica : igitur & phu caliditatem habebit 
Cdtic^nardi , qux efl fecundi ordinis com- i 

^^ ^kti caliditas:ah*rer vrinam vehmet ius non i 
proaocaret,quam narduslndica,vel Syriaca. ; 
Sola radiceconteGtusfi£.SEXurLeonicenus, ; 
q ui deisac diiierrat,id ooncognouitPB r a s. . 
Qa<>nia non o mnia poflbmus omnes r neq; ! 

"3.5.eius tmpore phu copia Ferrariac habebatun ' 
Venetiex Patauinismontibos illam habenc : 
sE.Meuradicesaccedun£.BaAs.!taIiphai:- i 
inacopolEradkemqoandam albicantepfo [ 
ii^oftenduutj^aamfima&icaaeri^quo^a ; 

laodo 1 



© B S I M ? L It M E I> I C. 4^7 

ifiodo paliinacxgu^um habet. Exliocaute 
Metimiion efle depr-chendititr : ^juippeMea 
xadices graciles babet>odoratasJogas,&ga- 
jftum feruidum ljabeates.Q£umin HiTpania, 
Sc Macedonia naiiatar » tDiror admodum no 5 
Haberi.V t habeatar liluftrifsimiDucis aoi2:ri 
opera carabimas > /jai ad iauandas bonas ar- 
tes adeo lanimum a|>phcuit, vt nihil pro ea- 
raui c6modo,& ampiiri^dineiaterttacum rc- 
liiiquat.Vnu eft Jtaliaiandiu verum Meu no to 
vidifre,breuiautem videbit.sE.Quc radix eil 
ea,qiiam pro MeofumebamusrQaA.PaftiDa- 
cieodor^mhabet» VeueriexCretaaduehut, 
Yt facileconiedari pofiim daucuai Creticum 
^lTe^praefertimquuVenetiis integram plan- ^ 
tam viderim, qax omnesdauci Ci eteniis no. 
tas habebat.sE.Interim pro Meo,qua r e vtar> 
B B^ A . N lolia^am lilu^ifsimus Princeps ia 
Hifpaniam feribi iufsit , vt habeatur. rei par- 
ticepseris. Nuncradices qusedam pio Meo ^^ 
ex Gargano monteFerrariam aduehuut , Sc 
ex Nurfia ; an vero fint » cum feiuina ieceri- 
nius,quaE nuncreccpimus,aperiemus. Gale- 
nus V I i.de fimplicium medicamentoruro fe^ 
cuUatibus, Mei radices tcrtio oriine calidai» ^S 
&fccundo ficcas eile fatetur. A Pokmiso- 
lefzmck,a Cretenfiu vulgo agreaguitho vo- 
catur . s E>i.lgitur bru fci xadices colligamus. 
s KiuPerbrufcumquidinteliigis?s E NJFra^ 



46$ FKAS A VO LYS X 

tex eftgranaquaedaparua,rabraq; fad&.M* i 
gnusvruseftliis,quimingere neqaeuot,& ^ 
caiculisinfetlantur.KKA.Qujdfitaccepi^Ra- . 
fcus dicereoportebat. Barbari vocabaldcor : 

5 rupere> & brufcum pro rufco dicmu V el no i 
arufcoper corruptioaem dicatur/ed a fapo 
requemhabet: nosenii&ac^rbam faporem : 
vutgobnifcum appelkmus , quo rufci gra, 
tja infigmuntur, vel potius fapor illea fruti- ' 

to ceBomeaccepit.Agreftisetia myrtusaDio- ! 
fconde nuncupatur.Aberrant, qui cubebas i l 
tjobis vocatasCdequibus fupra) agrdlis myr i 
tifru^usefleputarut. Qujpraetefeabcrbe-i 
rim rufcum eUearbitrantur,ad}iucTnagis er- 

iS rant : quia inter colligeda femina Serapion^ : 
berberimapad Diofcorideoxyaeantha eflei 
docuimus.Rufcus verd, vel myrfine agria, a- : 
liud eft:herba aut frutex notus,quo Venerif s, 
&p!uribusaliisitaliaelocis,fcopasad verrerj i 

10 das domos parant,eodenomine vulgo appel i 
larur brufco.Leonicenus PHniu taxat , qui de 
oxyroyrline loqaens, eam k rufco diftin(^m < 
fecir,lib. xxiu.tamen idem fant, imo &: eafde : 
vires brufco atrribaic , quas oxymyrfingattel 

tS buerat.At PHmdseolocoCaftoremaddadx: 
autliorem quendam ,qui idem eireapudLa- : 
tinos rurcu , qaod apud Graecos oxymyrfine i 
putauit.No/ter igitarbrufcas,eftanfiquoru i 
rufcas,& 6 xj rnyr iine , cuius no folu radices; ', 



E Si U f t 1. M E D 1 C* 4S^ 

iti Sc fradum , & folia feruato , &aquap^ 
r^iblationevi ignisexcepta haberelludeas. 
$ E. R.eperitiirae apud Arabesraicas? s a a. 
Serapio magno errore arborem feretem cu- 
bebas efle apud Dipfcoridem oxymyrfinea % 
arbitratur,& recetes, vt Pandewbrias,& alii 
cata Serapione carpeiium oxymyrfinai eflei 
putantsVt fiipra edocuimusiqiionia de oxy- 
myrline nunquamGalenus , & Diofcorides 
nunquam decubebis traQauit^Idem igitur lo: 
hsec duo q& fareatur.Sed errore lupra in cu 
bebis oflcndimas.Cubebe enim oxymyr£ns ; 
efle non poteft^fi ambaru arbufcularum for 
mam, & fruftum colideres. Carpeiium vero 
(fi Galeno credamus, vt dignu eft, in primo if 
de amidotisUbro)eiltenuesfeftucae ramu- 
fcoji cinamomi fimiles, quae funt fimiies fecu 
dumgenus voato phu, & eiusguftu liabett 
vt biac Auicenx jnKrpr etis error depreheu-: 
di pofsit >qui quum ioterpretari debuiiietio^ 
viresphu habere, rubes iaterpretatus eft. 
Qmppehic error Aak^ax attribuedus noa 
eft, kd pefsimo interpreti. Nam id vocabu- 
lum, quod ibi A uicenna fcribit , phu fualin' 
gua, & non rubeam fignificat. Ad carpefium z^ 
aute reuert^t^, Quintus antiquus medicos, 
quemGalenus raagnifacit,pro «i^momo 
carpefium fumebat^ vipotequod ab optima 
cafia viribus no diisideat,XnuenicautemGa-, 



470 B R A S A VOL V S 

lenus magnamcarpefii copiam inSkk Pam- 
phyiis, ideo eo loco carpefii vilrcaseft ; pro- 
pcer ea laudaiK exiode eol%i, & feraari. Cu- 
ius duas {'^cdesf^cit a locis deaoininacasv al« 

5 tera Laerciu, akeram Poiicicii ; iixcq; irrdior 
puiatQr»quae odore,^ guftuaromatisbaber. 
^\litercarpeSumabantiquis inexplicatueft. 
Tuoeteraprofequaris. s £.Quibusaomtiu- 
bus apud variasg^n«esin(^nitur rEsfcus>Ba. 

10 A Cretenfium vuigo exacamha , vei xanga- 
thea vocatar.B.ecentes iiiam calictei,&ficca 
ordine^tmdoiatentarsdii tempjerati calo- 
ris ef& volttcrunt:ao$ vero calidam cum pri- 
inis authoribus potius eHe iudicamtts.s £ .Cy 

J5 daumiis radix occurrit. b ha* Dehacin her- 

- his expcditum eft. Verum temperare non p of 

fumjquin Auicennacerrorem oftedam. Nam 

vbi de Artamita loquitur, quae cyciamiuus 

eftj&ipfi Arabes buihormariemvocantjqua 

20 primam fpeciem cyciamini Dioicoridisper^ 
peram etiam defcripfiilet , inquies fibi & fuo 
tempore ignoiam ^ mox uotam i*peci«a fuo 
remporc &cet , inquiesefle fpinam fpiSam, 
breuem >qu£ radicem habet , qoalana laua^ 

^ tur.Siver6 Diofcondem m capKe Struthii 
cofideremus, quod ante caput cyclamim' fcri 
ptumdl^inquit ciosradice lanaslauari : vt 
hincarbitrari oporteat, Auiceanam fecun^ 
dam quidm ipeckm (ycbmi&i nopofoiile, 

fed 



foi de ftrutKio tra(5bre:cums rei caaiam ar* 
bitramur A uicennae Dioicoridem foiile.qai 
a pefamo librario fcriptus iliurhium aiai 
cyclamiuo cofuderit.Serapioaurem ^quiiu- 
ftum codice liabuir,nulk> ^roreducituria % 
his fpeciebus afsignaadis.Tameu de Plinio 
mirandom magis eil, viro Grsca hngua , & 
Latina difer tiisimo, qm(fi Leoniceno creda- 
mus}cyclaminu cum arii"lolochia cofuderit, 
vc reru fimiiitudinedeceptus videatur : nam 10 
vtrunq; a romndicate aommatur. Cyclami- 
nus rapum terra::ai iitolochia vero rotunda 
etiam dicitur, Vnde in hac rotanditatedece 
pms eftrquia x x v. Ubro iaquit,arifloiochi£ 
radice fimui cum calce pifcatores ia Campa* i$ 
aia vri, ad quam aduolent pifces , qui ihtim 
exanimati fiuitant. At Leomcenus Campa^ 
ni£ piicatores audiuit , ad hoc negoiiu per- 
agedum radice cyclamini vti. Propterea auc 
duasradicesnecandis pifdbusaptasafs^a 2.0 
reoportet>quod nufquam apud authoies 
aliquos reperitur ,aut c>'claminum fpeciem 
ariltolochije diceadam:quod ei ex hoc repa 
gaat,quonSariftolochia i£aappeilatur,quia 
praegaatibus fuccurrat, Plinio tefte,& etiam ^S 
puerperis/ecudum Diofcoridem. Cyclami- 
nusvero nofolumpraegnltius adueriatur, 
fed fertar,fi praegnans hanc radice traafcen- 
deritjabortompatL Ego(vtir^enue6teac> 
O 4 



472- B R. A. S A VO L V S^ 

PiiniO potms» quam Leoniccoo coieatirem, 
duas efle radices,quibus pifces capiautur, & 
ariftolocLiie , & cyclamioi.quod ah aiiquo 
authore nobiVincognito accepit Plioias.No 

5 enitn opus eft quxque £iira arbitrari , qu^e k 
fummis viris dicatur» etiam fiab aiiis fai^u 
non fint.Scimusetiam & ipium tertia quaa^ 
dam cyclamini fpeciemcognomine ciiamac- 
ciSon vno tantum foiio , radice ramofa po^ 

lo fuifle,qua pifces necautur. Hanc Hermolaus 
ichtliyoteram proprie vocaricenfuitjquauis 
hoc nomeprimae {^Qcki cydaminia Diofco 
ride tribuatur. fed haec alias. Miror etiam de 
quodam excellentihimo viro ,qui Mefaen 

1$ reprebeDdereconetur dicentcm,& eieuatar 
fuper radices frondes. & paru infra,fine eie^ 
eauone ftipitis.liic Mefaen reprehendir ilie, 
quia cauiem fert quataor digttoram/ed no- 
dum, Diofcoride,&ipfa experietia teftibus. 

3to Sed potius errat ipfe^quia per caale, fcapum 
iatdligit, ^ quofolia eroanaredebetiveraiin 
omnes a radice fluut tenuifiIo:vndefcapura 
vere n5 habet.cai folia inliaar^nt/ed vnum- 
quodq; ab radice fuo proprio caoie proue- 

a^s nitvtanqoam pedicalo, cuifoiiam inhaereac, 
Addjt etiam Mefue calid«> & ficcaecomple* 
2iom*sin tertio ordineefle.Ab eodcm rcprc 
iiendftar,Gaienam,&Auiccnnam^huicgra- 
dttm aon afii^nairc» Ac fi loagc criauerit 



» E SI M P II. M E D I C. 47^ 

Mefae» qui in hoc volait iuuare morrales, in 
quo Galenus»& Auicenna non iuuerc. Adds 
exGileno colligi pofle v 1 1. de fimplicium 
medicfacuic. Adalia aatem parcranfireop- 
porcuDum eric,nehis fatilibas occupati bo- f 
nas horas incoUigendislierbls omitramus. 
Germani erdtxvviel voc^nt, ac fi caepam ler- 
lae esprimere volaerint. s k n. Ariftolochiae 
longae & rotundas radices ieqnuntur. b r. a. 
Triaariilolochiae genera ajmd Diofcoride lO 
inueniutur,rotunda >lQnga,& clematis, quae 
farmentofa dicitur^ob radices in modum 
farmeuti complicatas. Piinius ver^ quacuor 
fpecies adinuenic Longa mas exiftimatur, 
rotunda foemina. Ita appellata volunt, quo- H 
niam puerperis opitulatar : quanuis Plinius, 
grauidis, dicat. Duo genera notjfsima funt, 
quibus in ofBcinis vtimini. s e n. Et hxc duo 
^uar^ ftatui.B s. AS.LongamFerrari3eha^ 
bebis,rotundam minime, nifialiquo ftatuto ao 
loco vireat.Idtamen laudo,vcambas fpecies 
in his montibus coHigas : quoniamTOtunda 
invulneribusefficacior exiilet. magis cnlm 
exiccabir. Frudusaatem & radices feruabis, 
quac in rotimda ad rotundam , in longa ad H 
longumvergunt.Sitertiam fpeciem habete 
placeat,quac ramulos teaueshabet,foIiis md 
Mct rotudis» minori fedo fimiiibus, plenos,' 
habet hsx rutac flores , radices longifsimas," 
G s 



^mj^ B R A S A Y CLV» 

tenues jcraiTo , 8c odomto cortk^ veftmsr 
Tibi locu indicabo.quo mim in modum cre 
fcir. s E N. Sads mihi eft has coiligere, <^uibus. 
£n noilra vrbe medici vcunmr. Clematidem 

5 vnguentarii ad fua vnguera fpiiianda feruet, 
B JEC A. Gerinani quidani rotuiidamariflolo- 
chiam hoivvar tzappeliaat^lMs reckmand- 
bus» quoniam hol vvurtz herba at iii Germa 
nia,qu$ potins rut^ folia habeac,quam hede- 

^ rx , qualia Ariftolochia rotunda habere de- 
betralii biber wrjriz , ahi hinrchkraut vocat; 
lorigayeroaiiftolochia cam addicione dic 
lang,vt hoivvartz die lang proferunt. se n. 
Quid per hoiv vurcz inceliigunt^ b r a. Ideni ; 

25 ac ii radicem cpncauam ckxeriiu. s h h.Hoc I 
jneoiudicio ariltolochix non^uadrat.Sed - 
aliaram gentium nomenclataras edocere ne 
pigeat.BaA.ACrecefiumvuIgotuIagutau- i 
cia,id eil»l^orisaurK,aPolom$kokorzik i 

ap vocatur>aIii,ko^rnakdicuat,&ir^arift0a > 
lochiam rpcandam nominant,longim verd > 
poil lafczkt. s e N.Coius c^ q^ualicacis? b ^ a« ! 
Olidam in priajo v& ficcam in fecnndo dR 
coaten^iMi^ AoerroisqnincocoHe^otmin t 

^sfecundoordinecalidas&ficcasfacitvtrafq; ; 
ari{ioiochzas,rotanda tamenvehementiqr > 
cft.AtGalennsobiongamc^&ftionefor-. i 
tioree0edicitrc^unda*Auicenuaarbiixatcis i 
dlomQesda$fpeciesadtertiamcaIiditatis ; 

ordi ; 



orfflae S: ad fecuda ficcitatss- pe^uenjremos 
ia/ecando ordine folumcalid^ eflecenfe- 
mm , roruda tamcin inteniiorf panecft.sE. 
GlycytThiza fequitur. Ba.A.Notifsima ra- 
dix glycyrr hiza,qQ3D pluribus lock Ferrarix S 
fcatet:iQ Cappadocia tamen,A: Poato btida 
tifsiflia, fed ia Icalia copiofe viret.Radix taa 
tiioi ia vfu naedico eft. A Grecis glycy rrhiza , 
a Laiinis duicis radir appetiatQr.Theophra- 
fli tempore nodum erar in vfa forte hoc no- lo 
men glycyrrhiza, propterea Scythicam radi 
cem appeilauit nono de pkntarum hifioria* 
quoiuaai ia Scythia pmrimuoi proueniat. 
Dao ex ipfa fer uadaj radix, & fuccus cx ipfa 
ladice eipreflas. Colorem buxeaia habet: IS 
melior umen cikyqui in nigram vergit.Dece 
rior radiXjquaefragilis^quamqaacleaca. De 
hactam nora hetba,acradiceaihil amplias. 
s E,Si Ferraricgiycyrrhizam haberepotero, 
fdmne eius gracia adalias partes profetftu- %o 
r as? B a a. Non eqoidem^ imd fi tata copia, 
qax farisfit,in Roftra pairia coliigatur, quii 
Immidiorlocusfit , haoc pro optima ferua. 
NuUibi enim crafsior es radices , au t cklcio- 
rcsiaumi^qaaro qucFerrarioifi folo ua^con^S 
tur.Tame eqiimQm fimu,aat bubalum mire 
Qdit;nos autehoc fimo foiu nofiru ftercora 
mus, ideoFcrraris diu perdurare no potd^, 
Ab Hifpaais alcanix, aGallis recliire, aGer- 

mam's 



47$ BB.ASAVOLVS 

manis fies hoUz, ac fi dixerint duke Iig"n3,l i 
V«ae£isIegnodoke,aCret€nfibasvulgdgli : 
conzi,a Polomslakmia,abHiipanisregaK* ; 
tia vocacur. se N.GiycyrrhiEaeqiialitaces ici- i 

1 re percupio. b r a $. Auerrois primo Colle* : 
fiionum , iilam m primoordine bamifiami I 
m qualitatibus aftiuis temperatam efle ^du \ 
Galenus & i'^{j^ inv i. de fimplic. medicam. : 
&cult, illam in calidifatem temperatam efle 

K> dicit,quiadulds:tamenqmaparttmadfbin-» : 
^t, ob id die tepidat calidita tis, AMtq; d& 
tem peramentobumano j&mij^em : Maea : 
fr^idioreftbumanaDatara,&Jiamida>pro- : 
p«T;eafitimfedat.ExhisdidpotdHffeia i 

l5pnmoordinermiiflbcdida,&lmmidaia i 
codem primo in tenfo. s e n. Gentianae radix i 
fequitun ^K A. Hac radicenoflri chir urgici j 
m ilri&:t & cauis vlceribus vtunmr, vtlatio- i 
ra eoadant , nec caecas cauemas paxturiant: i 

zo f remant radicemad vkeris qoantitatem, & i 
uapoGut. Notifsima h^kxi, In montibas,& < 
montiam crepidinibus. altis nafcitar. lUuc ! 
«rgo accedamus, & iugam praealtamafcea- : 
damus, vbi vides folia fere plantagimfimi- i 

1.S I^. s E N. MibipotiasnuciingIandia£simil3- : 
«i videntitr. B r a s a. Etiilisquoq; confcrri : 
IK3ffunt:imd Diofcorides ita confert. Radi- i 
cesl^to^&cxradicibashocmodofuccum i 
p4rato;Radicemia^did>usQnii^made. i 
' ■ ^ Ma 1 



D E S X M r t 1. &1 E '!> l C. 47X 

&& in aqoa,poftea decoSa, quGufque radi 
ces fuperfinf , dein<leaqtia ref^igeratur , & 
linteolopercolata iterucoq«itnr adcraila- 
mentum mellis : demu m Eikiie condkar ad 
implenda vtcera.Radix lenta eft,Une odore, | 
aquoia.que in fefe prefla conftringitnr;ideo 
aptaad ftrifta vlceraampIiada.Haiasberbae 
inu^tor fuit Gentius lllyrior um rex, qui ia 
benoprimus eiusvires demonftrauit. Cali- 
dam &. ficca efle in tertio or diue omnes fere ^^ 
cenfeat : quauis Auicenna in lecudo tantura 
cxiccareprodideric. Amarifsima autem eft» 
Galeno tefte. A Germanis entzian appella- 
tur,a Cretenfibus vulgo gendiegui, a Polo- 
nisgoriczka. sE.Radixiriosocoirrit.Ba a. ^^ 
Quum deiride (ita enim dici debet iris^non 
irios) fermo nt, caeterss femper lilyrica prz- 
fertur,& ea,qu£mediterraneaparte nafci- 
tur, & maxime qux feptentrionalfbus expo- 
£ta eft. Decipiuntur pbarmacopols plores^ ^ 
^ui Ferrariaegladiolum pro iride acdpiont^ 
que corrupto vocabulo, giaciolo, quafigla- 
diolum nominant. Vnde iris llly rica non eft 
vna fpecies iridis ab alfis diftin^S^a ; icd oh 
perfeftionem regionis, in qua nafciturjnte- ^^ 
grionbusviribus^propterea hoc nomen iris 
fllyrica fortita eft , Sc praefertim quia ibi co- 
pioiifsime viretj6i:pafsimreperirur. Often- 
duat veroFerrarix flore quendapdcliram. 



&pioratu fere pdore pixma«iiri|> rani^at , 
perfici»qyod naceni vulgpdicimus^ Sc variis i 
coloribus pidum , quem irim Illyf icam yo* 
canfrfed irim no efle ex hocliqiiec,quoniaaa i 

^ DiofcoridesirimdicitgUdiolifoIiahab^re» . 
nia>oradaumar,iatioraq;,atq;pinguiora, : 
Verumquamip{iiriailllyricaappellant,mi- , 
iK>ra folw , {Ixidiora , & minus pingakgla- \ 
diolohabei.No!ovtinhismpt&usofa3pe- i 

xo ris. Siogulisdiebus Veneti in lilyrism aaui- : 
ganrt& ego fortarsis hoc anno cum llluftrir-. ! 
Itnio AlphoafpiUuc appella.Illincirisa/po.r 
tabivurjqnxvereUIyricaerit.Exlocoenim^ i 
in quo perfeSifsima , & copiofifsima nafci^ i 
35 tur>aome ibrtita eii.Iris vero a maltiscolo- 
ribu&nucupat tir,qui vd ia to ta fpecie,vel in 
vno £ore funt. Qnu vero annis elapfis com 
Illuftnisimo Alphonfo docenoftrp iaOly- 
rio eirem, irim plnr^colores habente^qua:- 

ao fiui,& inueni.Erant quidem in diuorfis iadu 
uidais varii,inaliqmbas candidiinaliis paU | 
Iidi>in aliis lutei^n dmerfis purp arei, vt pla- [ 
rimumverd^raerulei vifebantur. Eratautem 1 
vous , & idQ flos variis coloribiis infignitusr 1 

-2.5 vt indc arbitratus fira,irim dici no ob diuer* 
fitatem colorum in fpede,fed in indiuidno, 
Tamen fpeciesnon exfioribus/ed exx^ce 
^ftinguutar. Alia enimx:oIorem rufum^Iia 
iandicante habet.Libycaefthaec^ximaIIIy^ 

ria* 



I> E S I M IP 1 I. M E t> I C. 47^ 

rica. At colorum dfaerficas no eft in famrDi- 
tate iloris, fed iainfima parte, vt fn Us vid^^ 
tur,cius ouncFerrarix virear. Sunt enim alri 
i!ores>qui fpecies diftindasper colores Ua- 
bent, vt eamet rarione irides nuciipar i opor- % 
reret. In Illyrio duae ipecies nafcuntur : rha* 
phanitis» di^fta ob nmilitadinem^quam cutn 
iliapbaniiehabet^&melior eft:& rizoto- 
inos,quae fubr uta vilitur,6(: minus bona. Fa- 
ciilinium eilexillyrio hucaSerri,&fine vlla lo 
fere expenfa. sen. Egometilluc accedam. 
Mefueetiamirim appeilari didttjonexva* 
rietate color u in var iis mdiuidais/ed in vno 
tantuni purpureo, in quo magis Sc rainus in 
todem foUoviiitur. bb. A.Iniridennemfe- 1% 
ciflem,nifi cuiufdam escellentifsimi viri lo- 
cus occurriilet^in qoo Mefuen reprehendit, 
^ui in^juic meKustempuscolie^ionisifidis 
eiTe ver.ille reprehendit, ouoniam Diofcori 
des docet legendas radices quum incipit fo- lo 
liorum defiauiuherbis. hoc non eft iairide, 
•iedc^ generaie pr^ceptum Diofcoridisia 
•prdcfacione fui iibri de radicibus ommbus* 
Tamen Mefue defendi potdl, vt de fioribus 
1oquatur,qaos iubetcolligi antequam de*^ ^S 
-Buat. Adde ia radicibus euellendis Diofcori 
disregulaintclligedam efle> quotiesiilarum 
terbarujquaruradices funt,folia autumno 
^eHauHt: verumiridis folia cocinoe vireat.a: 

Bun<i 



4S^ B K A S AVOL V$ 

nun^uam decidunt.A PolQr»is£pIkouikor- 
2on,ab Hifpanii iif iOja Neapoliranisgiglio 
celefte vocacur.Auicenna calidam eiiedicif> 
^ ficcum in £ae tertii. An ica fit confiderato. 
5 Nos podus Mefaen fequeremur,qai frigidu. 
& ficcu in tertio fimpliciEer diciiuios in me- 
dia intelligimus parte. s B.Vtriufq; cofoUdae 
radixfequitur.3 k, a. Duo fya^phyti genera 
apud authores inaeniuntur :PeEr«u,6: quod 

.10 Romani folidaginem dicunt. idem enim eft 
fymphy ton dicere,&confolidam : ac fi dica^ 
jtur »fimul mCci facicns. Secunda fpecies Aio \ 
<tiam diciturj Ferraride notifsima » quo loco : 
abundatetiaplurima.Nofl;ruvu!gusluganc ; 
t$ go appellat» quia ex Lucania for tafsis afpor- i 
tatum,vel ob fimilitudine, quam radices ha- I 
b«it cum lucanicae firuftis. Nos enim lucani- 
cam appeilamus farcime quoddam ex fuilla i 
carne minudm pinfa , fale , ac pipere , in tc- 

#0 iiaiusfuisinteffinuinfarda.R.omanifoiida- : 
ginem a cofolidandis carnibus appeilant^Pri 1 
mam verofymphytifpecie nondumagnoui, i 
Nam hidecipiuntur,qui eam herbaefleputa ; 
Tunt , quam pharmacopol^ pro eupacorio i 

*5 acdpiut.Sed longe aberracquoniam falfum : 
jeupatoriu origani ramulos no habet,nec ca- i 
pillameta thymi,necgu{tu dulce eft, quead- 1 
n^odu fymphycii pecraeum^nec iftudeupato 
riS ia iaxisnakirur, vt petrxu i^ci mereacur^ . 

kd 



DE StMPI.1. MEDIC. 4Sr 
^d in foueis ponus, & iater vanm.Syniphy* 
tum Hoc petraeum recentiores cofolidara ni£ 
noretn appellant, quid vero iitignorant : Sc 
ego adhuc no recordor me vidifle,qQaquam 
radicem qoandam pro eo oftendant , ^ mi- i 
nus fympliytum dicar.Habenraute& praeter 
h^s duas radices,alias quafda,quibus pro co- 
folidandis vtutur Hiagyrt^. Vnam regaiem 
cofolida vocanr,que a German is ruterfpore 
dicitur,aUera mediamconfoiidam.Sedillas lo^ 
ipfis omittamus» qiionia virrfunt abfque ra- 
tion e experim era tcn tantesiSym phy tu aliud 
apud nos vuigo luganigo didumaiorecoa 
folxdam vocant,quanqoa & in aiiis Itaiiae lo 
cis AIa,quafi AIoappelIetur.Poroni confoli- is 
^ dam kofzi}iiual,<& HffpanifuoIdam,3c con^ 
fooldam nuncupant.In Ferrarienfiagro co, 
pioCifsimeemergit , ibf coiligere nihil impe- 
diet; imo ftatutaequseda vetulxharum radi* 
cum fafciculosgratia vendldi in forum por lo^ 
tant,& mirus elt apud nof^rasmulierculas ia 
contufionibus prsefertim intrinfecis, harum 
radicum in melIeco<^aru vms,& extrinfecus 
emplaftri modo apponut. Tuautem radice 
iilam proiice,quum domieris,quam pro mi- i^ 
nori confolida vendis,que ita coiblida eft,vc 
tu cs elepBaScNam eft radix lignola^fuperua . 
cua , quae nullum odor e babet,nec dulcis eft, 
3ut faliuam cit,<jaae conditioaes in minorii 

H 



4Sl BR A S A V ai vs ^ 

conrolida ,id eft ^ fympliy tc petrseo inaenire f 
opus eft.Notpe coniaiune habent Gerniani, i 
quo confoiidaro vocant, fcilket vvalwurrz, 
nomen a crcribiis deda<S:unirc|uanoisIii,qu£ , 

S iainferioriGeraianiahabitat.&apudSaxo*' i 
iies:,a 1 oco, in qiio na fcitur , & ab eius qnali- i 
tatibus, fchnier v vnrtz appelletnr. qood idc 
cft,ac G. dixerin t,nigra radiac^vn&uora , & io i 
aggeribus nafcensrab aliis bein vuel , ab aliis ; 

K) aote fchvvartz vvurtznuf «patur.Galli verd " 
confonde vocar unt. Vnu hic an itnaduerfio- 
nedignu eft , Sc fi Diofcorides luteum flore, i 
SDaiori /ymphyto famt^tame & aibum vidi* 
mus,& intenfioricolore,quam liit^m habe^ i 

1 5 re, quandoq; animaduertim us,nec perpetu^ ; 
caolem habet angulorum,vel ieue/ed modo : 
hoc,modd ill udhabere ccrnes. s e N.Reperi - 
tdrneapud A uicenam? b R.Equidem reperi- » 
tur,& id cHh arbitror, quod ipfefeaindo H» : 

20 bro fuccutum vocat > coparatisfuccuti pro- ) 
prietatibus ad illas fymphyti.Tamen ade^ < 
confufos eft,v t oiud dicai , aperte depreheo- i 
S no pofsit,praefertim qoum eius interpres, 
vbi fymphy tu in terpretari debeba t/emper- : 

t% uwia interpretatus fit.Calidam elle in ordine I 
;fecundo^ tq; hu midam arbit ror,qu3ois A ui , 
cena frigida dicat.Gaienus vero illud diacr- : 
^nmTparnQm,&contrariarameflefatetur. 1 
s£N,Serp^atarkradiccsoccurruat^R;Cu- : 

ias 



» B S I M ? L I. M E D I C. 4S5 

ias ferpentariae ? SE*M3ioris:quum enim ab- 
foluteferpentaria dicitar,maior intelligitar» 
ctjius radices cofueoimusfingulis annispra 
oificina colligere.B a.Hoc anno minorfs etia 
radices feruato,quae ad plura valer,& Mefue f 
maforis ac minoris vires fimul confuiidit: 
quippe earu vires defcribit nulla praefetione 
£\6biqudd minorisjaut maioris dnt^Sc aded 
£mulambas mifcetvVt qui no nouerit,maio 
ris vires minori,& minoris maiori appUcare ^* 
neceflefit. Apud authores piuresbuius her- 
hx fpecks inueniutur , quam Diofcorid. fub 
hoc n omine Dracuncul u s tra £iet,in maiore, 
atque minorem diftingues. Foft duo dracun 
cul i ea pita alia m herba m pingit /. ron voca- H 
tam , quauis & nomen Aron maiori dracun- 
lio conueniatuamen quicquid {Tt,quum aro 
eaedem vir es iinr , quaedracunculo > fstxis eric 
duas dracunculi fpecies feruare, quas Ferra- 
ri3e,& notifsimashabemus. Dracirnculusab 20 
Arabibus luphja nollrismubVribos, qui ma- 
ioreft ,abfoluto vocabulo ferpentaria nun- 
ci3patur,mmor herba biiTara,quonJ3angui^ 
btts.quos vulgo biflas vocamus , placet : aut 
ifl locss oafcatur , vbiangues verfanturvvel t^ 
quia dracunculosbifrasdicimus.Maior in £0 
ueis frequentifsima efl, & minor eiia, tamen 
pecutiariter fepes,& fenticeta ,3c loca vmbro 
6 amar JEx ambabusfpeciebus priaatim her 



4S# B K A S A V o i: V s 

Bam , & radices ferua , quas perforare opus | 

efljinde fune ligatasin vmbra fufpendcr e, vt : 

exiccftitur. Semmaetia habere {mdeas* SCcx i 

maiorifuccumexiierb^.&radicerexmmoTi t 

5v ver6 er feminibus exprirai ro , qu^ ia modii : 

vuae colle&e fiinr,vtinquit Diofco.Ferrari^ ; 

copiofei 6c efficaciores hs herbx profiuunt, i 

Fueretame, quianobisvocata ferpetariam l 

arouproprionomine appelIaret:quoniam i 

»cb & Diofcorides a Syris lupHanomrnari cen- : 

fear^obidArabes^quiSyrispropihquifunr, i 

vocabalum paru^ contraEeiites tuph dicimt, . i 
Aiii etiam biftorta effe voiunt,qtjam ferpm- 

tariam dicimusw Sed fonge decipiutur,quo- i 

rtniamradicem biftortamnonhaBetferpeta- i 

ria/edVt Diof^.pingiiinmaioridracuncu- i 

ib,ita:reperitnr fn no^ra fer pentaria,c3dida, i 

rotund^i cordce tenui. Videtur tame in aro . 

Plinius 4 Diofcoride varius,quippe ipfe libr. i 

mxxiiii.cap.xvj. arj radicem nigram pingit,a t [ 

0iofcoridescandidam,dracuntio fimile.s b. . 

Soluitne ferpetaria^radix?B^ R.Soluit.s E,Me. * 

iue a celeberrimo viro r^reheditur. na Me- ^ 

foe foluere cefet.IIIe repreheodir, quonia ab i 

2f an tiquis mter purgatiano numeratar, quac [ 

ipfi^catKartica vocant.B R.GaTenuSjSc Paulus i 

^lUereommno innuutv Sc Plinms eius folia : 
^fe v.<feacetD ibfuere ahnoit r& Diofcorides 

%qQ2r»izuaorisfemmatoilae3u:^e^ : 

ficca^ : 



D E S I M ? L I. M E r> I C. 4S> 

tlccajaut fi edatur , alnuemolliet.Arabes au- 
tem,vel Arabum in terpreres quu folueredf- 
cunt,vocabuiacofiindunt:im6 & Aetiasita 
iiiquitpriiijo libro : Dracuculiradix oamia 
vifcera expurgat.Denique e:tper:entia ipfa ^ 
hanc radiceiii foluere oftendit fnon dico aa- 
tem catharticse ) & ideoin re tam vera no eit 
culpandui; Merue.Minusculpa dignus efiet, 
ii nonnihil noui edoceret ^abantiquis indi^ 
dum.Germani varia nomina habet, icd bif lo 
tortaeapplicata potius, qu^e tameexdracu- 
tio fiut,vt drachen vvurtZj alii notter vvurrz, 
aron tame magispeculiari nomine^^' pfaf- 
fenpint nominaLSE.Ad ferpetariae qualita. 
tes*accedamus.B R,Tedemaiore verba fac€'i^ 
re arbitramur.Galeaus vj.de fimpti.medica. 
tacuhatibus , inquit dracuntiu eile caiidius 
aro : Arum vero iudicauitcaiidu , &iiccum 
ordine primo,& ideo dracuntium in fecudo 
ordiae calidum erit.quod Sc Mefue ex Gale- 2.© 
no coliegifie fatetur : vr faceri cogamur ma* 
ius in fecudo ordine calidum S: iiccum efle, 
minus in primo. se. Enul^e radices fequun- 
tur.B R A s A.lnulae po tius dicito.Helenium a 
GrxcisSc Diofcoride appeliatur ^ <^uoniam z 5 
exHelenae lacrymis in Helenainfula genita 
fit.vt Homerus teftatur : caius radice £ quis 
comeder it, omnium dolorum obliuifcitur. 
$£ N.Hanc radicem fexceties comedi ^ at hoc 
K 3 



4 S^ BRASAVOLVS 

percipere nanqoam cUtum eft.3 r A.Poetiea 
iiia funra noftr is mulieribos expetimr, & ia 
quotidiano fere vfu hyemehabetor^pro cca 
ficiedispaftiliis,quos Aiolossqqafi Inulosab 

5 laulavocat.Radixeft&KerbaapodFerrari. 
enfes Doarsiaia,& frequeursima. In his moa 
tibasqu9ras4ocisopaciSj& fiticulofis^vbi ef- 
ficacior exiftit.Radices iu aiiulas diuidere, & 
iiccare debes;im6 & ipfa herba feruada , pai- 

jofocondi£ur,autdefruto,vtDiofcorides in- 
quit,qoi etia bene odoraiu ciTe cenfet,quui3i 
eius odor omnibus non pkceat. quippe mvil 
ti funt , qui paftillos edere no poflunt ex be- 
lenio fa^osrvt hincconiicere liceat,quu anli 

J5 qni rem odoratam & w^^/j/y id eft ^bene odo« 
rata dicunt^non effe incelligendps in exqu^ 
to odore,vf ujulti fen tiut>quia ia Inulae odo^ 
re,quid bonura odorem efTecefebantjOlien- 
duD t.In odorib us enim vfu venit, vt aHqui* j 

io busnonnuUa bene oleat^qu^ &etent aliis, A i 
Gallis iione , a Germanis aknt, a Venetis le- i 
uok , a Polonis oman vocatur. s e n. HelenS ( 
qualitates ©loceto.B R,Auerrois v.Cpll^io ! 
num calidarn & ficcam ordine iecundo eflc ( 

15 didt, Recentes calidam in fecudo, bumidam I 
inprimo.Auicennaeademcam Auerroefea \ 
t^tiam habet. Tamea fi Galenum coalide- i 
remus vj.de fimplicium medicametoruip £i^ i 
cuIta4bus^terdoo|dineali^&£<:caeC i 

fc 



BE SIMPLI. M K D t'c. 4S7 

fa videbfmr, Sc etiam iDtemb:mm qaia par- 
teseaaffiicata rubrificaamr: rum qrjia iUaia 
nfgropiperi»& aibo comparat , q«omanoa 
{latim primo occurfu excalfacit,vtii^a; vtfe- 
re ha DC facere videatur cum nigro pipere, 6c % 
albo ii>caliditate concenare. s £. Rubix tin- 
fiorum radict s iequuntur,B k. Notifsima efl 
rubia,ade6 vteriam infantcs Ferraris in 
proptu eam habearrqoa finguhs annfs noflrc 
muiieres in feflo pafchxreiurre5:ionis oua lo 
tingat.Duas haber rpecies,iylueftr ejet fatiui. 
Satiua vtiliselt,fylueflns nuilius momenti. 
Abundat Ferraria: fyluelirris^fatiuaobrufli* 
corum jgnauia rara.nam magno quaeitu per 
totam Aemyliam feminatur.Rauennse inges i% 
copia habetur, Erythrodanum a Diofcori- 
de,& ab aatiquioribus appellata efl,a nobis 
rubia fatiaarquaqaamia Diofccridiscexta 
pafsiua legatur :fed cum Marcello iaiiuani 
corrigendum puto.Deceptt funr, qui her- zo 
bam^quam vuigopedochi delouo appclla- 
mus,fylueftrem rubiam effe exiflimarunf. 
Na fylueflris rubia,ea potiuseit ^ qus vulgo 
ileliana dicitur. Hosautemdeceprtjquia& 
ipfa inh9ret.Imd &: Diofcondesaparinaeaf* zf 
fimiiat, quia inhxret^& rubia eiiam inlix- 
let. Tota Italia hanc optia)ecogoofcit,& 
protingendislanisea vtitur,&: aptandis ptl- 
iibus. Tria fer aare oponet > temiDa,T4dices^ 
H 4 



4SS BRA^SA VOLVS 

& foUa.qua: priuaEim aliqiiibps:£gfUudmi. 
bus coferant: ioiofl foliorqm fimul &: radi- 
cum £uccusreruetur>ab reno erit Ju lepibus 
nafcicur & vmbroiislocis* Quemadmodum 
% apud nos a coiore radicis rubiaataapud Gr^ 
cos ery chrodanu a ruboreappeliaturt Nam 
erythroa rubor^ro dicut.Curabodeinceps» 
vt Ferrari^ rurculomeoiemiQetur: tamen 
laudo vtaItioribusIocis.j atqj vmbrofispro 

40 re medicacoiiigas.AjGermanisroeteauncu- 
patur.Gaiii nouruni npmeimitantur^a Cre- 
tenfium vulgorifari^a V£uetis ruba,a PqIq. . 
nis czauon^kor2eoye>ab JHirpanis rui^ia» 
a Neapolitapis rugia vocatur.is e* Cuias eft 
XS qqalitatis?B R;Galenus£x Ivis^quae agit,cali* 
dam & ficcam jeflexcftatur/ed ordinem aon 
^xprimit. Ab Auicenna v.Coiieftionu , in fe^ 
cudo ordinecalida,&in tertio ficcadicitur. 
vs £.Peucedaniradicesiequucur.B n.Sipeuce' 

^o danum ^ quemlB^ararienfes, 8c Vmsn phar- 
macopok oftendontycofideremus, ide cum 
^ntiquorum peocedano cfle deprehedetur. 
Namradiic eftcra<& , liquore plena , qui ni" 
ger^ilr&xjuaui&noiba grauiodore careat, 
iS nec multam nigra fit,id oh feniuaccidiflear 
.bitrorjeojenimgraueolentiam amifit^ fuc- 
xCum.^E. Non videtur fimplexaliquododo^ 
risgrauitate praeditfi,'aptate reddi iucudum. 
Addc quodfyncm p^cedaai radix,& foc* 

cus 



D B S I UTZU M E D I C, 4S> 

■rus ad nosreferripofluntB R.A.Video teca* 
uiliii; , & non rei veriracedeledari ; quis va- 
quam dixitiacundum reddiiDodorepeucc- 
danim)?Eil neidediceregraoeolentiaamir^ 
iere,&iucudoodoreintigniri?Pxofed6 non % 
his, quihominumfermones intelligunt:imd 
non penitus abeft odor grauis. R.om3e vidi- 
,mas, & euullimus peucedanu grauirer olen' 
tem,iimulcam excellenfbimo , Sc dodiisimo 
Giliber toGermanOj quiRomx medicam ar lo 
,tem feliciter exercetjpcteriq-.recesadnosaf- 
ferri>& facile curare poiTum vr aSeraturzruc 
^quidem grauiter oiet,quaegraueoledaaciate 
remif titu^vt ia mukisaliis,a£C3Sodorisgra. 
uitaie reaiittic, vcin vocaro zibetro vider e H i^ 
cec. Verum facile eft Genua mittere Liguriae 
metropolim , inde fingulisferediebus naues 
ia SardimamfoiuuntjVt cureturrecenspeu- 
cedanu haberi.Inopacismontibus nafcitor, 
Tria ex peacedaao habere oportet,!iquore, io 
faccum>5; radicesrliquor fit fe<S;is cuitro ra- 
dicibus, tendiisrquod exhisBuit, liquor ap- 
peUaturrpofteaexpreisis radicibus fuccus 
coIhgitur,qai liquore ineptior eft : ex cauli- 
bus eria faccus fit adhucineptior , vt cito e& t% 
ilatis viribus ignauus reddatur, Adde pro- 
pterea inter peucedani radices, vcl etiam caii 
les,iah^reate Iacryraam,ia more thoris inuc 
niriJianc quoq; haberccoueniet/edomnia 
H 5 



490 Ba A S AV.0 tv s 

cxSardinia peteda^ aat Saii5otIimm.iiSpe- 
^uliaria fant hec,& propinqqiora,& ad qaas 
fir facilis adims : ^^aaouis Tkeophxaftus , & 
Plinias iaudatifsimmn peucedanu in Arca- 

5 dianafdvoluerint.SE,Acoriradix occurrit. 
BR.Qttunifrequenierpharmacopolaru ra- 
dices perfcruratus f u,illud cenfere fuit opus: 
radicemeam» quam galanga appeiia tis^co- 
rum efIc.quod fepe ab excdleatifsinio Leou 

lo nicenodi&um memmiiliabet enim folia iri 
dis , an^iftiora tatum,nec radices abfimiles, 
impiicatastamm^nequein re&mi,altamve 
aftas,guftu acreSjOdore non ingratas.Si eam 
radicem confideres , qux anobii galanga di 

1$ citur, omneslias coditiooesliaberedeprei^ 
des. s lid me amb^crdfacit,acorunon eili 
gaiangam, quoniam a Diofcoride fcriptom i 
eft>acori radicem effe fubalbidam , quanuis ! 
Pliniasnigram eflecenfueritrveriimgalaii- I 

to gae radixeftru& ad fuicuminciinans, Addc 
acoru efle amarum , gaianga ver<^ amara no i 
eft.B R*Galanga,qtweaatiqaa non fit, colore I 
habet moTmii^MM eii,fiii>aibidu,fi r e^e co- ; 
fideres;n^oq; vbimueneris acoru ei& ga- 

^iftu amarum,Diofcoridesinquit efltgullu a- : 
-crem^6c auilafit amaritudink meatio. A Ga ^ 
faiQ pr^terea dicitur goftuacrij^noaam^- i 
f ro:f^inqait , & tnQ&e amaro.Si^ai%am ] 



» E S I M P L I^ M E I C. 4^t 

amaroris/ed adeo vincitacredo>vt id pauxil 
lum amari vix perrentiatur.sfi.£a aucem r^ 
dix, quam pro acofo vendimiis , qiiid ericj 
Ba A.DiciiaeiUaa5>quae rabra eft, vtco<&us 
camarusquumreceseilvideatur,caiasram- % 
ma copia Ferrari^ habetur^in agro Sammar 
tiiia dido? se N.lHam inquam.B r. a s. Quid 
effet,diu coafiderauij & quadoq; animus ia^ 
cbaabat iridis fpeciem eile:pofteaquonomi 
mineappellatur inquirensiaxiridemincli> i«. 
nabam j quam aliqui irim fylueilrem dicuttt. 
habec euim iridis folia>vef um latiora» ik ia 
cacamine cufpidata>cauleintrafolia cubita- 
liadmodum craiIo,triquecras valuulas feren 
lejinquibus iiorespurpurei emicantmedio i5 
riibetes. Seme in foUiculis fabaru modo cou 
dimr,rotundu, rubru,acre. Radix prsden& 
geniculis, rubicuda Jonga. NoHra vocatam 
acoriradicem aliasarbicrabar» nuncacceps 
fum.alii iudicetiquippeacorus noiter florem ^o 
luteum habet,fcdxiris purpureu.Tame quic 
qaid fit,gladioIi fpecie noihuacorumarbi- 
tror.-qwam ver dgalagaai vos putatis , verus 
Diofcoridis acorus efLs E.Oiieode igiiur m£ 
hi Serapionisgalangam.B r a s. Quid ficin- 
cermm eft>nec a Diofcoride, aut altero anii- iS 
quo Gracco pertra^latar. Soli A rabes fuaoi 
gaUngam pingunt. Pro acoro Venerias m£t 
tes, vbi vocatam gakngaia loco cios eme» 



^9t B K A S AYOIV S 

re fradeaSjCirs V£rus acoras eft,qui calove^dc > 
ficcitare viget ; nofter autem vocatusacorus: 
frigidicateA^ccitateiniignitur, & iniipidiii 
queadam rfapoTem hahet.s e n. Pro galanga 

5 quid emam:B k a s.Nihil) quia gaiangam ad 
hoc vfque tempus ignoro.Et jili a&rant,' 
qui radicem V ^alamum aromaticum apud; 
nos di^m,veram galangam iudicant.Naml 
hic communis odoratuscalamus rufas eft,[ 

lo & freqt^nsgenicuUs , & qui cofradus in af-i 
faias multasdirsiliat,fifi:ah*s plenis araneo,! 
fubalbiduSimcommanducandoglatinofus,! 
ad^ringens Hnguam, guftu fubacri. Ha:c o* i 
innia in noi^ro aromaticocalamoad vnguc 

I Vinueniuntur : & praefertimde araneoioiilo,: 
qui in vocataa noBis galaga efleno poteft.: 
Qui vcrogalanga a nobisdi^amcalamumi 
aromaricuarbirrantur,ex co id volut , quodi 
praecipua bonitas calami,eft eflc rufum, ge-: 

2^ nicuh"sfrequetibus,acfi calamusaromaticusi 
quem habemus, rufus non fit, 8c geniculisi 
careat^ e N.Quidergo putas caiarmim aro- 
maticum.qaem habanus?B iCA.Varamca!a- 
mumodoratu arbioror ,eac Indiaj»er rubrfi i 

Z5mare, ideft, finum Arabicum,pofiea terresi 
ftn itinerc per cameloru garauanas ( vt eo* ' 
rum morcioqoarMiexadriam Aegyprima i 
gnum emporiu , denique Venetkscoachac. i 
Acorus verdiaCokhid^iiafdtunideo Vc- : 
^ neti 



petl quandoque ex naaigaaoDean Propon= 
tidem , Helierpontum , Euxinum mare gs- 
iangam aduehanr,qaod acorum efle,irer ic- 
ftimoniu tHe poreiirtamea faciiius ex Gala- 
tia habetur ,in qua eria exaberar.s E.Venetiis 
ergo calamu arom3trcum,& galanga, id eft, % 
veram acorum quacram^ veram autegaiaa- 
gam minime.ff RA. Ita ficr. Ego enim veram 
galangaab Arabibus tatum defcriptam in- 
ueni. Scribitenim Serapioefle vena in groi- 
fitudine cafix ligneae,& cortex eiuseitm- lo 
beas,& interius eias eft puluerulentum^. Paa 
dei5tarius. apud Diofcoridem inuenifle pu* 
rauir^ quum tamen abiit.Germani acorum 
fchvverte , galanga vero gellilgen appellar- 
At Galli galangam galingal potius nuncu i% 
pare voluerunt , aPotonis acorus myeczik, 
& gaiangargangal,& calamusaromaticus ta 
tarskieziele nucupatur ,ab Hiipanis vero a- 
corus fpatagna»& a N eapolitanis fparella di 
cirur,atdevu!gariacoro potiuslbquuntur. 20 
sE.lncertiSvideturqiiid Diofcorides defcri 
batjn aromatico cafaroa-, air radicem fcili- 
cet,an caIarou.BR A.De hac re qui<i ambigis? 
Nomen hoccalamus.dequa refermo fiat»o- 
ftendit,neped:ecaIamasB.MiHipoiiusradix i% 
videtur,quam calamus is,qui pafsimveditur. 
B K A.Decimus igitur annas , qudd Venetias 
verusalamus aromaticusafertur, quicak- 



4^4 BR A S A vot vs 

masefl,& non radis.at corDmunisaroniati^ 
cas calamus,Qui pafsimveoditur.radis eft»& 
uocalamus.Id verdvdequo impraerentiarum 
loqoor » calamus eft vooa radix , qui & folia 
5 habet ciroimcircaia aliqiiibus calamis,quae 
noftrorum calamorum foliis arsimilatur : 6c 
nffi putaflem galangam efleacorum,no po- 
tuiriem GOD arbitrari, volgarem calamu aro 
maticumiqui pa fsim-veodirur , efl^corum. 

10 Etfbr te radix haec,qu2e calamus aromaticus 
vocatur , eft odorati calamiradfx» Calamus 
verus odoratus in oificina capans Venetiis 
vendebatur. Vbio; autem radix ilh veditur, 
quxcalamus odoratus vocatunvnde & cala 

IS musodoratiiscalamum verum iignificat , 8c 

. radicem ^quae nunc venditons e n , C^ae funr 

acori,& calamiaroma tici qua!itates?BR a. 

Per acorum .galangam intelligo. Auerrois 

quinro ColleSionumfacitacoruiB^ calidura 

ao Sc dccam ordfne tertto, & Serapi^in eodem 
ordinegalangam poni^ Arbitror Anicennae 
contextoni deprauatom eile , & vhi gakn- 
ga m calidata &ficcam legit ordine {ecnzi do, 
legendum {st,ordinetejtio:Ciim Galenus 

^S primus omnium vj.de iimplicium medicam. 
facultatibus^ordine tertiocalidam& iiccum 
efleacorom fateatur.Tamen arbitramur A- 
uicennam de alia reloqui, qnam dehac radi 
cs , quaegaknga pafsim vocaiur : quippeab 

iik 



D £ S I M I» I I. M E D I C. 4M 

illa hck diikm&um ^corum. Deceptusque _ 
efi-, cum Galeuf veiba adducir de acoro, qui- 
bus mquii caljdu&ficcumefTe in principio 
fecundi vfq; ad*mediS, Galenus vero rertf om 
ordinenominat.A t de aroma dco calamoGa ^ 
len as p utat efle m fecudo ordine calefacien- 
tiom,& exiccantium,verum n^agis exiccare, 
vtdicipofsit in medio iecundi ordfnis cali- 
dus,&rin hnerecundi ordvnisficcus. Auicen 
na vero calidum &ficcum elTe vfq; ad fecua^^ 
dum cenfuir.QuaE: verba ionuere vidctur fo - 
lum in principiofecundihas qualitatesliabe 
re.SE. Polypodium fequirur.BH A.Fxfimili* 
tudine,quam cum cirrjspolypipircishaber^ 
polypcdiu qiiaii paraus polypusappellator, ^^ 
Hancberba Latiniex {imilitudine fohorum 
cum fiiice^fliculam nuncuparunt; non vtin 
TheophraftoTheodorQs ,qui £dicakm in- 
rerpretatus eft.Recentesquoties ordinacdx 
cere folent : Recipe polypodii querctni. Ex *^ 
Loc ne putes in aVils aiboi ibus non nafci/ed 
in quercu efficaciusiquippearboribus inhae- 
ret,& in mufcofislocis naicitur* Ci rcamon- 
tanas quercus polypodium quxras.sE.Quid 
debisfentis.quibus nonnulli Mefuen repre- ^ 
hendunt^BKA.Eft id Auerroin Mefuae com» 
parare^qnoniam Mefue polypodium in ter- 
tioordine calidu facit^ Auerroisauiemca- 
lidlcate fer^ teiuperatum cfle didt y ^^^ 

cias 



4^^ BRASAVOtVS 

efus genus ofteadit. la guflu mihi videtur cW i 
liditate prs fe ferre , & effe fecuodi ordinis. i 
Cum vero fecudum Galeaii fit facultads ad- . 
modudeficcaris^eritia tertioordifleficconi: 

% tame etfi a Galenoregulaehoru ordin u ma$* : 
liieadoru triBuantur^oon funtbilancesaded s 
exa<^9»quinfi vir dilig^snonfit^errar^noa, i 
pofsit. A Gallis polypode,ab Hiipanis» vt nos 
polypodo,a Cretcfibus vulgdpoiipodi,a Po : 

10 lonis paprocka,a Nfeapoliconis cerquegnup ; 
la nucupatur.s fi.Tbap%radixreqmmr.BR,. . 
Radix^quam vos pro thapfia:veditis > thapfia I 
cileab effeti:» demonftr^rur; Nam in pulue- - 
remredafta foIuit^^cprxfertimcQrticis-puL i 

15 uiSjVtDioicoridesinquit.Vnutanienobfla- 1 
r e videtur ,. quod a Diofconde, & omnibus i 
aliis intus candida', extra nigra dacitiir : qui- 1 
busnomiBap£anoflra caretNam extra ni* i 
gra nonefttamen in n%rum vergit,vcl fub- ! 

iOn/gfum:intusver6albae/l,Vtptftadamfif, 1 
quiTab authoribusherbaautradixnigradi- 1 
citur,non eiTeintelligedam perfefta m nigre i 
dinem,modo m nigru incIinet.Verum Dio- : 
fcorides foletparumnigru iubnigruappel- 

s 5 Iare:iieo arbitror illam>qua pro thapia vtu- i 
rar pBarroacopoI^^RrrariaB, v©ramrfiap£aai i 
non eife r qaiaru^ eflVnec guftumeiu§ha- 
ber.NfosvCTam tEapfiamia Apeoninialpi- I 
busyidiams, vbi vulgddiatur acafiegnaua, 

quae: 



BB SIUVLI. MEDI C. 4^7 

,^iiae parsab Iliuftrfrsimo AlphoibDuceF^r 
rarue, & uoflro incly to patrono pofsideror . 
Bit eoiai (iffiiiisferaLe in ipecie, folia fceni- 
cqIo fimilia habet , vmbelias in £nguiis ger- 
miaibiis in fummo habeas aoetho limiies, in 5 
ijuibasluteos flos eit. Semen modice la ru ba* 
bebat/erulaefemitti lio^iie , verantamen mi- 
nus.Radix grandis,iDtuscandida,forisni^ 
gra»crafsiori cortice vei^lita , Sc acris.Tamea 
&eam vidimus in otficina Vincentii Ceiati lo 
compatris charii^simijLauretii Augufti phar 
macopoiae foiertii'simi opera. Thapfia dicu 
£ar,quoniain Thapib infuia vna ex Sporadi 
buspotifsimu prouenic. lUa per Hiipanoru 
nauigationem ad Sporadas infulas liabere 15 
poteris. Interimin his monrlbus coiiige , Sc 
triaex ipiaferua : iiquore,qui perabfciiioae 
corticisemanat:faccumex expreila radice, 
qux in picato £6tili crailb in fole iiccaro : Sc 
ipum radice.Errant.g ex foiiis fuccu feruat: 2.0 
quonia,vt ioquiEDiofcorides^nuiiius mome 
ti eil.Cum vaieter calefaciat, iecudu Gaienu, 
erit in tertio ordine calida, 6: in fecundo ha 
mida , quonia iarga humiditate piena eft,vt 
inquit Gaienus: iicethocreferri no pofsitad z^ 
ordinem humiditatis. Auerrois in primo fo- 
lum ordioehumidam efledicir,^ Cretefibus 
yulgo agriartyiasdicitur. s e n. Cyperusie 
quicur.B b.a.Quo ioco herbx nafcantur,pla 



4^S B!l A S A VOl VS 

rimi^m refert,im6 Scquo bruta»Upides,2jrs, 
& homines:quippe qai in moDtibas mCcm* 
t Br,rades {bn t^abfc; moribus^ion facile pa- 
lientes a qualibet leui caufa* Econ trario,qm 

5 in ara plis vrbibas or tum ducun t>morigef a* 
ti,vafri,& fadlepatiencesfQnt.Ira qni hamt- 
do coelo , albr & moHes : n^i, qui fkco , & 
pr^eduri. Ib cypero ideeuenire rentMBusrqui 
£ iti Orientalibus parabusna^tar , odora^ 

to tioreu3<^t,& efficacior.rn haec prorupi,<juo 
niaFerrariaccyperi inges copia babetur>ia 
coiaHibus praefertim^tame intenib odoreca 
ret. Obhoc verocyperumefle uon dubita- 
mus>quta omnes cy peri notas habet, quas il' 

is Hattribuut auiSoresrqu^peiliipoprifoIia 
infuntjongiora tan tikn ,graciliora%, caulis 
culjitalis, &aIiquaQdo maior ,anguIofus, ia 
cmm fummo cacum ioe minu ta fi>Iia fe profe 
runt,ioter quae femen efl:radices obl^^s oli 

zo ttisfimileshabet, Sc rocundas aliquanao,ni- 
grasq;,&cuamarimdtDe aliquar CKk)ratas. 
Nafcitur cultis ,& aqucfis locis, Sf ea radjce^ 
quarasoftripharmacopolae pro cyperofu- 
munt,cofiderabis,omnes pra^ii^SascoiKiirio 

^ nes illiad vngulquadrare percfpte&Ei qua- 
uis amaritudo illa no perfentiatur, eftab ni- 
mia locoriihumidiiatl, tamenitifijbanwru 
^uodamodoincIinar.Corn^usCelfas iib. 
%cap-^x|Jiincu (juadmxa, Pliniis v<a4Ub*< 



^rxi.cap. xviij, Iuncora tnangiikre appellat, 
fed in proceflutimpHdteranguiafeiuDcum 
nancupamt.Re vera fn nofiro Iblo vt pluri- 
mu tri5gulan*se^,qaadr3gularisrar6» qua- 
uis nonnanqua quadrangalarem videTrn3»& % 
Thomas Lucenfis phariDaccpola egr^gias 
ino^icmahabuerit. Dlorcorides propterea 
cautius, nec iriangulare, neC quadrangula- 
r e> fcd angciiormn a ppellauif, Confueuitnus 
autem res sngulofas, in quocunque nuntero to 
£ntanguH , Quadrangulares vocare.Trian- 
gulariuai iuncoruro dc odoratoruGi icgens 
-copia in Fcrrarienfi agro habetar locjs a- 
<|Uo{is^tacuIcis,c5ti3mnoa cultis.Verijm tria 
haec nomina apud authores pleronq; inue- 1% 
niuntur^cyperus.eypiruSjSccyperisrCyperus 
eft iun<os, de quo nuc fermo fodus eft.Cy pe 
f as progladiobin Theophrailointerpreta- 
tarTheodorus,caauis cyperus>& nocypirus 
legatur. qucd librariorumculpafsduarbi- 2.a 
tror j qui i,in e, jranfmutarunr. Cyperis au^ 
tem geniriuocyperidis,& fcemininigeneris, 
pr£di(Si anguloii iunci radix.ln Ferrariefi ar^ 
gro coI!igerenihiI'impediet: ramen in Cili- 
cia^ dc Syria efficacior prouenit. At ab Alexa*$ 
driaAegypfi» Ciiicia& Syrii no mulmdiftar: 
ideocurandu , vcex iliislocts afferatur ,imd 
VQ^o curfa Venetifingulis annis in Syriam- 
liaaigaiit.R^dicesfoIuiaab autlioribusgcii.. 
l 4 



i;OQ B K A S A VO L V S 

bantur,quaBuis nec cauleprastertnittereiin- 
terim Ferrarillicyperide vtaris.sE.Iapoflre i 
ma partecapitisdecypero apud DJQfcoride : 
habetur , in Indiaalteram radicem nafci an- 1 
S gulofiiunci^velcyperi^quaezingiberisfimili i 
tudinem habe£.namcommanducataamare- : 
icitj&loteum crocicolorem reddit.Liben£er i 
hancradicenorcerem.BRA. Suipicamsfum, : 
&adhucafu{pidonenondimoueor,radkl i 

lo iilam, quam vos curcumam ap peliatis,hanc 1 
^Ie,deqfua Diofcoride^in cyp^cMam fimi i 
iiszingiberieftjimoipfam inter ^iogiberis 1 
radices Veneti pharmacopol^ inueniiitrqose : 
fi mandatar ^amaritudinem quandam,b*ce£ 1 

iS paruam,praeiefert,&crocicoloren)reddir. ( 
Vniitatumdeeft,quddh£cradix flatimap-. : 
plicata non depilat , fed in multis depilato- I 
riis recentes ea vtuntur.Tamen videto inter I 
recentesoppugnantiamJiam Serapio curcu i 
io mamcheHdoniueflepuramttimoitaefleccr I 
tusfum,fciiicecqu6dhocvocabuIum curcu-^ 
nia apud Serapionem ide fit,quod apud Dio 
fcoridecheiidoniu.VeI potius fuit interprcs 
Serapioms,qmvbiSerapiofaalingua]cau- s 

ZS rach didt,interpres curcuma exponir. At 
kaurach defcriptione confidera ta, id eft,cur . 
cuma, fecundam interpretem» idem cfl cnm i 
AelidonioDiofcoridis,vtdbividereIiccbit. : 
JErataatemPandeSarias^qmfummaairca i 

mam i 



D E S I M P Z I. M E D I C. ^Ql 

niam ehdidonimneflb putauic,& dupHcier 
rore peccatipjiiDoquia nonmagis chelido^ 
nium minu!»squaca maias apud Serapioneai 
curcmnaeft.PraEterea eam radice, qnam vos 
pro curcuma venditis , curcumam eilearbi- % 
tratur,quaE in zingibereinucnitur, coftat no 
eflechelidomu minus.Vndenon allero Sera 
pionem errare, quicheiidoniumcurcumam 
ap pella t ; ud fateor eam .radice>quam Yene 
tiis>& Ferraris curcumam diciit^ Serapionis lo 
curcumam nou effe. Nam ipfa potius eillQ* 
dicus cyperus ,fi quid fir.Errat & PaiideAa- 
rius> qui aperta fironte dicit Plinium his ver- 
bis vtirMinor cbelidonia eft memith. At mul 
tiplici err ore deprehenditur: primo quia me 15 
mithfaccuseil, non herba.PraEterea Plinius 
loco ^ Padci^rio citato xxv.libro,ca.viii. ia 
medio fere nihil huius memith meminit,imd 
necvfquamalio inloco.Verum tameneft,Se 
rapione chelidonia minus fecundii aliquos ic 
memitheappeliare,ita eius interprete expo- 
nece.Nacaput dememithe diftindufacita' 
chelidonio minori, & apud ipfum ids fere vi 
deturapud iftos memithj , qtiodapud Dio- 
fcoridem is fuccus,que othonna vocat ;'qua- %% 
uis Serapionis memiLhe apud Diofcoridem 
glaucium iit,& non othonna,de quoiuo lo- 
co diileretor, Vnum eft, Serapione 8i ipiam . 
4e lado cypero lo^ai eodem modo qiK> Dia 



^ BR AS KVX>XVt 

fcorides. Vnde aliatncorcumam Dointieoio 
a^d Serapion^.D^ecepti v^fo famm cheli- 
ck>Diirad4ce, qooBiam & ip^crocea exiiiit. 
Vnde mli cy^crus Indas ea rada fit , quata 

5 curcuiuanuncupads,nurquaapudSerapio- 
fte; aut Diofcoride quid &inoeni^uiaSer^ 
pioais curcunu cfaekdon^y^ minus dLOb id 
eciam clieiidoniam minus carcuma efie mui 
ti putarunt , quk depilat ; fcd dccc^ ti Clar-. 
10 tusenimfiSvquanos curcuDaadiciniiis,ciifi^ 
lidon m non eile,vi eius figur3,& projxrieta- 
tes oftend uaKquanuis hoc vocabula carca^ 
m apud ^rapionis^ interpret^ cbel ido- 
niam fignificet.Gaili cyperum fondaetvo- 

15 cant V Hifpani rars deiunca , LuScaniaueh. 
da,ab aliis Hifpanis tuacia icitur.s e, Cype^ . 
ri j|ualirates edoceas.B a. A.Gaienus ordin^ 
no exprimit^fed iaqtdz caiefacere» & exicca- 
rcabfq; EBordicatioiac. Auerrois in fecuado , 
ao ordinecalidum &iiccu efledicic^^sB.Efolx 
xadix fuccedit.B a. tnliaciierba lotambigui 
tatesfuntvVt Arabesinro-fe diisidentesvi- 
dc^tur,&bis de^dem re abfque ratiGaeio. 
<|ttetes. Haecabescelfcnti^*mo LeoaicenQia^ 
^ fipifloiaad.Menocbiumdi&fepertra^a 
fimt: Qosconciie expediemus,aeea xep^cc^, 
re v^eamor, qu«a tanto viro fcripafuat, 
SBN.AudiuiefaIaeradicem tarhiiefle:imd 
apud Dio^airidem Jai cajatcpi^afeiifigi^ 

quia 



D E S I M P X I. M E D I C* 503 

<](tiia Diofcoridis pit^^faapud Arabes^prse. 
fertim Serapione,efula eft^qax radicehabet, 
quain appdlant turbet^aihajCrafiam , Sc ma- 
didanafucco. B R a. Piurafant, qaa£ hoc ioco 
^bigaiEateQ^ ^citint : efala in primisapud > 
Arabes&Latinosdiuerfa,&<i«i»^^f^ri>if'Si 
efuk Serapianis , &. pity ufse Diofcoridis pi- 
fturae confider^rur,idepenitus eiredeprehen 
detur : kd ^iiani Mefue Aifebrain vocat,- & a 
recentibasefulainterpretatur,non eitSera* i<x 
pionisjaut Diofcoridisefula: quoniaanibo 
radice candida baberefatecur^ (cd Mefue foa 
alfebrarubra radicehabere , vt caua^fcrfbit. 
Auicenna incapice febram,idem caai Mefue 
ientit , ad rubedinem tedere. Leonicenoaute is 
videtur Auicenna bis de eade re looui, jemel 
ia capitede febram,S: ddude in mezeheregi. 
Sed re vera duo diuerfa fumrquoniaai Mefue 
duplex febram,magnuni & paruu defciibit: 
ita Auicenna de paruoin cap.de febram , de z^ 
magno inmexeheregicarbitrorque febram 
paruum apud Mefuen , Sc febram abfolure 
apud Auicentiam, idem eile cum tiibymala 
paralios apad Diofcoridem , ciiiradicesiu 
fummjo rubeteshabet, qualesfebram infun^ i% 
^laiorauteMeiaefebram^idem eftcum Aiii 
cmox mezeher^i , & vtrunq; ideta eilcum 
lithymalo platy phyllos Dtofcoridis, qui ta^ 
&sm:a<jua piices uccat» ixego <|uaodo<|iie 
l 4 



504 B^ASAVOtVS 

ihrpicatus mm haxic tithymalum id {emm 
parere qaod nucem vomicam nuncupamus. 
j\c Auicenna non dicitpxfcesnecare,fed po- 
uus iuebriaraQuc^dverd fufpicatur Leonice 

5 nus illud mezeheregt Diofcoridis pity ufam 
efIe,egonon fufpjcor, quauismulcosnpdos 
foIuereoportuifleE,quos aliisreliiiquere ila- 
mimus,ne in re hac tam incer ta tempus con- 
teratur-Certustamen fum Serapione bisde 

lo pityufa DiDfcoridiis traaalTe. Primus locus 
eft pofl fepte tithymaliDfofcoridis fpecies, 
nam ipfealteramaddityquam pthiam appel 
iar.nomen coxrupm eiijegidebetpityuiaau 
quippe eodem loco fcribitur>quoa Diofco- 

i^ ride/ciHcet poft tithymali fpecies , 8c eadem 
eflSgfe^atq^eifdepropriecaubas. Secunduslo 
cus eff ,ciini de efula tradat, quam fcbram vo 
catutrtiic pityufe Diofcoridis meminit,quip 
pe eadem cum ipfo dicit , forte ob lac ftatim 

ZQ. poft laaicinia pertra<aauit,deindeyoIuit ite- 
rumperfeloqui. Verum non arbicrorhanc 
elle cauiam ,. quia fub aHo nomiue de ea tra- 
&at.Quam ob rem Serapionem deceptu eile 
cer tus fam,mfi & ipfemaK>refebran), &mi- 

zi noreniprofequatQr,sE;HaecDiMadrem^e- 
rapiosoni&alio^Amb^mhacre i^lifa- 
cio iM tantumnoicerecupio,qmdfith«cra 
dir,quam nuc efola vocamus, id eft^an apud 
antiqaosrepcriatar^quicqaid Aral^deipia 

loquaa 



E S I M P L I. M E ]> I C. ^Of 

loquatur.B k A.Ixadiceiilam,9uaia vosphar 
luacopobe loco efuix vumini , ofteadit mihi 
{kd tunc menrem non adhibebam) Genuae 
quidam pharmacopola. hic eruic , & radices 
oftendit, quae eadem omnino fimilitudinem 5 
habebat cum noftra vocara efuia : quippein 
iuperficie fubrubrae erant, &foh'a ftri^a ob- 
longa^i habeba r. Circa maritlma or tum du- 
cebat:quamob rem veiiraefulamapudMe^ 
fuen minorefebram efrearbitror,apud Aui- iq 
cennam abfolute febrar^pnd Diofcoridem 
illam tithymali fpeciem , qua^ paralios, quafi 
n>aritima»nuncupatur ^edquodin locisma- 
ricimis,vcplurimum nafcarur^Apud Serapio 
nem noftra efula eft tertia tiihymali fpecies, H 
quamipfe corropto vocabulo peralios pro 
paralios,faa autem lingua minghat vocat: 
quam verdipfefebranuncupauit,& eiasia- 
terpres efula interpretatur^non eft ve&aefii 
ia,nec etiam tithymalus paralios,fed eii Dio- ^o 
fcoridis pityufa,quam tamen poil fpecies ti- 
thymaii iterum tra<^t. Res ita confuia eft 
apud hos ArabeSjVt diSicile fit omnia ad vn- 
guem perfcrutari: nempe Arabica iinguam 
callere opus eflet,fi quis veliet omQiahec pro %% 
be diftioguer^. Scio autem plures fpeci^her 
bar u lac ferentiu me vidifle, qoam a Diofco- 
xide partra&etur.Cum verdderadicepitya^ 
^ dubitabas ^ c^oae a Diofcoride tar bet mi^ 



^O^ %K AS A VOt VS 

xunmiaqaid veru turbirfitrrefpoiideoiexcel 
lentiis.Leonkeriii eam pardcula in Diofcori 
ds i'P iLpCh^fft^ Tb^-^n^ id eit^quiiM appellant 
turpeCjDo effea Diofcoride pofitam arbitra- 

% ri:quiaconjebarbarueft,iedpoiiustaquain 
glofieaia flude additu ab aliquo^ ka putate. 
Nam piur^s Grasciid credidcre,d: inieraUos 
AciuaiiuSjqui cum Arabu mediciaasnume- 
ratvitiqau curbit a Barbaris vocitatum efle 

JD radxceai plaHtje » q«£ a Gr^cis pity ufa voca- 
tur.forte A^tuariusper Barbaros,alios quaoi 
Serapiouem intelligic. Nam coftat Serapio- 
nts tarbit^iion eile pityufam Diofcoridis, vt 
moxortendemus. Marceilus etia cum Leoni- 
cenoiUam particuiaadiQnftam d^Qi^x^^ka." 

x% tur.HermoIaus inbilmemiait > nec 16, caput 

commentatur.Egoaute inomnibusGr^ecis 

exeplaribiisrqu^ ad manus measperuenere) 

eam particuiainuaii.-fedforteab vno exeOT- 

: piari da^,& tranicripta, in quo ita legeba* 

io tur.Idij; vanaeft diSu »a Diofcoridefcriptu 
noE efle,quia somea Barbaru: ac li Diofcori 
des Barbara nomiaa prseter eatX^ftat tamea 
pofteriores Graecos pi£yufieradice,Barbaro^ 
ram^rbiteiIeputafle.Qopd fiinSerapio-» 

i5 neinteliexerint,abejTanL'fi inaliguoakero, 
quem non viderim, forte v^um ell. Tamen 
fiicnoneft rei nodus:fedquid &t ea radix, 
^uani yulgo Turbit appellaimis, difcernere 

opor 



» S ^ lU^tl' Si E D X C. 507 

typortet.' poSfl:ea Dunquid torbitab Arabifcus 
icfcnptiialiqiso in loco a Diofcoride per tra 
(ftewr.s E.Hoc eft, qvLod pcro. Naai dehac re 
escclkn tii s.Leonkenum diflereniem legi/ed 
anibigaej& timide proponetexn. Tu mibi ia 5 
hac places,qaf £mf\icim quid feQflsaperis. 
3RA. Nunc diiae radices Ferrariam copor- 
taiitarraltera lubnibra,vel fabaigra ,autci- 
Redtia : aitera alba, qu3s ex moiiieGargatto 
Apulis feruntur,& znaritimis potifsimum lo-io^: 
cis.^adix iliafubnibia quandoqiyilias cine- 
rida^qua vtimur.gumola, eflMefa^ turbitt 
ideo potifsiiiuiin in officinis turbiiMefaeba 
betis>quod iutusalbum , extra iubrabru,aut 
fubnigru,aut cinericiu exiftir. Vidi egp plan- i^ 
tam^quas folia&mix no& habebat^vt ilH Me 
fueattribuit/ed aiyr ti , maiora tamen* Ideo 
Mefu2e ccAic^ corraptii eiiearbicror,<&.myr 
ti^noriferolxlegidebere. ESaute apudDia 
fcoridem myriini£e,id eit, fecunda fpecies ti^ z^ 
thymali,quifixmina dl :quonia & ipfefolia 
myrti,maiora taiDen^habet. Quanuisin ao- 
ftroantiquo Meioe in margineioco ferul« 
fcriptu Ut^ali asii£nicuU.Quicquid tamE£r, 
proconftanti habeo , Mefi^ turbit {ecui^xk ti 
fpeciem tithymali apadOjofcoridem,3c^e- 
rapioneeire,Scrapio auce de tarbitaUo mo- 
do pertraftat,quippe inquit:Cark^aon{Ie- 
gidebetcanumaris, iquiait^ a RoxQanisap^ 

pcl 



%0S n K AS & V OL VS : 

pelUtar)eft pUn ta>qa$ n^fcitur la L*tor2ba$ > 
maris , in iods fcilicet , ^aos mare cooperit 
quansiQcrefcir,quadp vero eft quietuiii,iK)ii < 
tangit ea ; non enim nafcitur intra a<|na rpa- 

5 ris,nec eft multdm longe ab ea, & nifi quado 
mare turbatur,& crefcit no tagit ea,^ Iiabet \ 
foiia fimilia pla te,qu^ dici tur arafatis.Codex : 
corrup tus eA Jegi debetifa,tidis,vt Dk>fcori- i 
des inquit.niii quu fun t grofsiora,E t dicunt . 

10 quidam quod iios eius mutat eoiorem. ter in : 
diey quia mai^cftaibus, ^^iii meridie decli- ( 
nacadcoiorempurpuream,ini?efperisver6 s 
fit riibms,Bgadix vero eiusieft odorifera>alba: 
qu£ quando mafticatur,cale&cit linguam,6: i 

XS reiiqua.Tumodd Diofeoridem ia capi te tri i 
poliil^aseadecamSerapionedicente,nm > 
pe inquit : Tripolium nafcitar iri maritimis, : 
vbialiiditvnda,iteramq; retro comeat ^.ne^; 
in mari , oeq; ia licco plane: folk ifiiis habet l 

ioareQtia,longioraq;,;caaIempalmoaitum,io i 
mucroneq; diuidmte fe- Hoii^ in flore colo- i 
rem oadaiit matariter die,candidam mane, ; 
purpureameridie,^ngaiaeufoleoccidente : 
afpici,mdicealba,pdora£a, calidigaitus/Ex 

1% hisyides,quodSerapioturbitappeiIat,Dio- i 
icorid^D tripoluim miacopafle; Videtur ta- 
meii Mefuein viribus cum Serapione^ tri- i 
poiio Diofcoridis conaenire ; quod tamen : 
yniaerlimaoeft,iidinaiiquibus,Propterea ; 

contia i 



D E S I M P I 1, M E D I C. ^O^ 

contjngere poteft , vtradfx ilia Meluseafde 
vires habeat ^ qtias Serapio rao turbitattri^ 
buit. laao fi feaiDcia IpeciemiitliymaliDio- 
fcoridis legamas, quaeefi Mefuae rurbit» fta- 
tim p! ures vires habere deprehedetur,qu£ la S 
idem terevergunt.Ideonon mirqm fi Mefuse 
tiirbit piures vires habeat^queSerapionis tur 
hit fnrunt.Hoc tameSerapionis turbic,quod 
eft Diofcoridis tripoliu , necin vfueft,-nec a 
noilrispbarmacopoliscogncfcitar.Ea vero lo 
radix alba, craila, qoasex momeGargano ad 
nos ai&rtur,eft turbit Diofcoridis,3d eft^pi- 
tyiif^ radix. Eftenim alba, crafla , & fucco 
madida , iSc ex herbahabete folia minuta ex- 
acuta fimilia piceae fumitur. Muki vero puta i$ 
runt eile mthk Serapioais,propter candore. 
decepti tamen;quia turbit Serapioais odora 
tum cft/ed hacc radixeilinodoraypraeterid, 
quod herbaefolia Diofcoridispiryutam efle 
ofteadut. s e. In famma coliige , quicquid de ^ 
turbir pr2Eciratuconflat.s a a. Lubentifsime 
aga: Mefuse turbit eli: fecunda fpecies tithy- 
maliapudDiofcoride,&Serapionem : Aui- 
cennae,& Serapionisturbit>Diofcoridis tri- 
poliu eft,Dioicoridis turbit (nifi textus men -l 
dofus ^aut fuperfluus lit in capite pityufae) pi- 
tyufa eft,de qua bis Serapio,<S: m vltima fpe- 
cie^ithymali poilfepteDioicoridis;&: in ca- 
pite defebram. Vnde vid^ quaDtum reso- 

cuhte 



%IQ ? R A ^A VO I ?$ : - 

cuUce notca tur , Sc <^wmodo cjusq; heths : 
hoc modo faciie cognofcf pofsit.Nam voca- i 
buhl rorbit.ad Kaec triaaeqqiaocu dt,ad M?^ \ 
ruxfcilicec,Dtofcoridi$, S€rapioms,6^ Auf- - 
5 cenD2efimuhorbit.Demq;quddPandeSa'- : 
rias duocapita fecerit^vau tripolii,aliud tur : 
bit, etia fecundii Serapiocem : & Simon Ge- 
nuen€saa tripoliu,irifolium eflet^dubitat^ : 
tUySc de errore Plinii m tripolio , Sc poKo,& [ 

xp qaomodoPUniicaufaTi^ieodoraserrauerir, 
qmin Tieopbrafto yvbi dicit polid,tripoKi1 . 
verterit , p!ura,di<9a fuiuab excelieatiisimD. . 
prxceptore Nicolap Leonic^na; fdea opt^ ; 
non eft>abiq; aliqaa vtiiitate, baec iteru repe- i 

?5 tere,qu£ tu in illfas vii i Epiftolis facjlein tue i 
ri poreris.Quamobrem3d alia potiustrai- i 
ire oppormnu erit,fiin pi imis teanimaduer ; 
.tero,aGerm4nis plurimisefulavvolfsmilch i 
appellari*qood yocabuluUc lupifignificat: : 

i^ for te qoi^ ioep tu Iac,ao| exedi t. vt acn^ialiu i 
iupus vo^acifsimijsiefi^fufuka k Polon is voca » 
tur ,iSr calida^ac ficca e/l otdmtiter th,s E,Py- . 
jethroQ i^quitur.:BaA^Hei:b^^ud^rJOsia : 
hortis £:^mmii^km^(kyqmm ruftici dr^o ■ 

a5 4ppeilant,I>racaoiea l^tiiie4cipot^ft,Hac 
gragtjfsimi vidl^r^birri efle^fbicraii funt; '. 
ieditad^ep^ivt rari fintgrauiores^ef cores. : 
q^ipp^ dc M^M fapore,5c yfa digeruni. lC i 
IUmcis.0f^uiu tebaAU ' 

^.:. ^ "" toi^ I 



ktur^^aoaiamialiaam excfter. Et cam mnL 
U linJnaturec^td£,& attrahens,magisetfa> 
^aaia pyreihron,oihil tamen SEque boimre- 
peritur ad faliuam excitanda > vt pyreihron: 
quam peculiarem proprietatem Latini coii- S- 
derantes fah^uarem herbam mncuparut,Cb 
calidiiads feruorem a Graccis pyrechron di. 
citur.H^c herbaia Apeniai alpibus freques 
habet.urjfolia paftmac^e rylueftris^veifanica 
iihabet,vtauthoresreferunt: fed mihi etiam l^ 
apio coparari poffe videntur.Feruei quide, 
quod ex his motibus affertur,& magisiiari- 
dam y quam viride : camen quod cx Graccia, 
magis feraet , dc crafdores funt Graec^e radi- 
ces noitris. A^ Gallis pie dalilandrae, a Gernu ^ 
Bis perxron, a Cretesiibus vulgo prUiro , ab 
Hifpanis piletro nucupatur. CauHicam vim 
habetjinquitGalenus , propterea calidu eric 
ordine quarto- Tameii recentes calid^ Sc fic- 
cum in tertio iudicarut. se. Zedoaria occur , •^ 
rit. B K A. Et nomen , & resipfa Barbara elTe 
oflendunt : nufquam enia> apudOrxcos^e- 
doariam inuenit nec quideflet iik radix,qua 
zedoariam dicumiSyquae Alexandria Aegy- 
pti Veneriasportatur.Sctmusaatem receces, ^^ 
& Arabesifi ipfacotifufitsimoseile.NamSe- 
rapio de zurumbet tra<9^ans 2e<Joar iS in telH 
git. Auicennaautem primo de zedoar ia eo* 
4fim moda ^,^uq, Serapio dfizuiubet fcribiu 



^TZ B R A S A V O L V S 

poftea aliud cap u t de zurubet tacxt,tanquam i 
de re azedoaria diftinfta.EtSinron Genoea : 
£s fe vidiflefatetur. Ec zurombet radice ha- ; 
*ber{imiienacypero/edradix2edoariaeert{i- i 

5 miiis ariftoiochiae ro tund^. Tertio A uicen- i 
na capite de zeduar ^ a prxdi^is duobus di' i 
fiiadumfacit.-Simonverdperzeduar^zedua i 
riam exponit ; tamen Auicenna veloti diftin - ] 
^m rcribit,^: Diofcoridem in zedaar addp 

lo citjL<oslociiinaenirene<]uiuimiis.Im6 Aui- i 
cenna rena offiifcat , p ropterea Aoicennani» 
Diofcoridem uunqiiam vidiile arbitramur, i 
praerertiminliOclGco/edpotiasPauluA^i ; 
netam,quemadedimitatar,vtnonunqaam i 

tS integr u caput,& integra remedia fumat.No- 
nulii vero etiam funt, qui AuicenaezarnabCf, 
Sc zeduariaidem elle putariat. A^ ^uibusdif- 
fentimus:nam zamabu^fi reAeconiedor}ii i 
e&quodapud Paaiu vi Uib.& Aetiuarna- 

10 bo nuncupatur,quod in odoramentoru cen- i 
fu eft , cuiasrei gratia vnguentis fubindeiq- i 
feritur ab vnguentariis^rdi caiefacientia Sc 
arefcentiam ordinis, cafix, caFpeiioq; fimiie. i 
Quam ob reai in eius penuria Pofsidonius 

z^ cinamomtim inipfiuslocum fubftituendum 
eilecenfuit.AmVenna & ipfe fuu zarnabun^, 
quafiamabu interodorata namerat, & pro 
cinamomoponi fatetur, qaaRuisPauIusci- 
namomum pro ipfo poni fateatar, Ail rei^ 

noflrai^ii 



I> E SIM PL I. M H D I C, .513 

no8ramted€unces,$erapio etiaalmd capi^c 
6cirde2umaeuied vftu.^li,<jaQd mhfs re- 
bus errare fadr, ArabicoriiaioiBinu infcitia» 
& prxferiim arthograptiiaK^aonism.vnadi 
dio afpirate fcribitur, al terananrguumau- 5 
tem ea lingua careamus > re<Se itkiicare non 
poillimus.Vnde Arabes nierito aegre ferre 
poflent Latinosfuu idioma omififlWi^uii ra- 
n^en fununiin ipfo rcriprerint viri , quifi-iia 
commode, i&tfideliterinrerpretaii euenr ,vvt is> 
Graeci an Aores^multa prxcipua nobis ofteu 
derec, ^in pln^us eoslaadaremus^in qui- 
buscontenimus. l?utaTe eniiixoportet zuru- 
bet , de qoo ifti diuerfislocistradant yvario 
modo fcribi^quu resalia iit. Na zurubet pri- 15 
mo loco fcrip tu a S era pioe v. cap. ci x x u. 
ab eo.diaerfam.eftiquodcapitecc3Lrx.fcri- 
ptuni reperitur .Primu enim.radix^eft vocata 
zedoaria v vt eiu$interpres exponit,^ etiam 
Auicena&intcrpres raliud vero resaltera eft;:^o 
& nosfufpicamur efle arnabo Grascoru.Na 
Serapio eo;C3p,:<: clx x 1. dezurubec traftas 
Galenum adducit , in traflatione Arabiw-a fc- 
amdum Tacicb.Veriim nikil eft apud Gale- 
Dum, quodhuic,zurumbec co rrefpodeat: pu -jii^ 
10 illum Tarich decepcum eire»&voluiiTc 
. adducece Paulum,non Galmu.Na Paulus.iu 
. arruibo eadem praeciic dicit.qu c a Serapiooe 
.adducuutar fecuniasa Galcna ja t ranfktio- 

iK 



514 B K. A s A y ai. V s 

ne Tarich yimd & ^fe Serapio <Edt Pmikm 
cade cum Galeno fcripfi& , vt ck vjulkera 
differant. Froptereii arbitror iilam.Taricfi 
pro Paiilo Galenana adcbxifTe^vd m Galepo 

S fuoaddidifle hocquoda Paulo.naaGalaio 
fcriptu reperitQr.Q^pdaurem idem iit prae- 
crifecum arnal>o Fauii zarumbet dacetefimt 
feptiiagefimiprimtcapiiis Serapionis , mani- 
feftum eft aathore aatliori comparando. in- 

^ qaie enim Serapip iZuruhet eft es fpeciehus 
odoriferfs, Sc propter hoc admifcetur coiife 
aioaibi^arcnnaticis, & cftcahdum» & ficca 
prope te^ ttiim gradttm , & eft in vir toter foa^ 
fimiiccaiiaetigitesej&cobebis. Si moddPati-. 

l^ liim iijarnabolegeris, eadem feredic^tem 
inuenies: Ar nabo in odoramentorum cenfu 
eftjcuius ref gratia vnguentis fabinde inferf- 
tur abvngaentariis, tertiicalefaaentium, 8c 
arefcentium ordflris,ca^, carpefio^ fimile. 

lo Hinc vides zurubet iilud SerapionisidecOe 
cum arnabo Paa!i, & Serapionis zHrubetide 
cum zarnabo Auicennae , fi A uiceanam le* 
gas,& copares ipfam Serapioni, in authori- 
ta te Ifaach, Ebem, Abraliam, & in authori^ 

^S te Mefeah , & Mefarugias . qaod etiam a Se-* 
rapione dicitur : & dijtit Confodonius,{ioo 
habes dnamomura, pone pro eozurumber: 
a Paulo per oppofitu refertar. ArbitrorSe- 
lapionis in terpret^n ia cau^ faific en oxis, 

Ita 



B E S I M P l I. M-£ I C.' fll 

Ita^nim PauIusinquk:Qtiam ob rem in eius 
penark P6fsidonias{aoQ ConfodoBius, vt 
in Serapiouelegitar ) cioamomum in ipfius 
locam conrtitueiidam ciiQ ceafuit. iion au^ 
tem didt quod arnabo pro cinamomo po* f 
Datar /ed ecotrario.y aumq; animadaerlio> 
nedignu eft,Pau[as arnabo carpeiio compa- 
rat,^ cafi«,Serapio caii£ lignea?^& cubebis» 
Hinc elicere c^portet caiiam ligneam Sera- 
pionisefleGr^corumcaiiam , ei: Serapionis lo 
cubebas efTeantiqiioram carpcfiam. Tamc 
propria caput ladt Serapio de cubebis , qus 
idem facit cam myrto fyiaeilri Diofcoridis. 
Vnde errores arbitror er interpretibiis accT 
dere^quiLaana nomina Arabicisaccomoda li 
re nefciuerfntma li per cabebashiciatelligac 
myrrum fylueilrem, errat, qufa carpefiil efh 
Si vero carpefium intellexit , cur ddnde fyl- 
ueilrem myrrpm cubebas nuncupaai:? Non 
poffum noaddifcere Arabicam lingsam ^vz i^ 
tot difsidia in noftra artecondlie. Qi^d ve 
rozedoaria, ^zurubetdiuerfa iint, illud te- 
IHmomamei|epotefl,qua Mefue in ddfcd- 
ptione eleftuarii degemmiszeduaria ^riind 
fnb VQO pondere , poftea zurdbet fab altero ^S 
ponit:vt indead libellam deprehendatur ze- 
doaria , quae ^urumbet dicftur, Sa zurumbes 
diuerfa efle.^,iOriu!li recetes radice eam ,qu.i£ 
anoi!ris pharmacopolisben atbum appei*^ 



^I^ B R. A S A V OXV^ 

qm fummeerrant;: oam zedoana vVt Arabes : 
referunttradicexotuackmJ^fe^tjbenalbum 

Ioijgam;Qmdau£emfitta3ix9i«capudan' i 

^ ti<5ups,quamvos2edoarianu.ncapatis,nonf- i 

dum mihi cpn ftat/ed breui inueturps fpera' i 

mus,& iam coiei^urashabemu$,Galli zedoa- : 
ria rn cretonar t > Germani zvvitteo , Polpni 

CLikA vvar appelUnt. Aben Mefuai ^pud SjC^ i 

;iorapionemzedoammimi^dp^r<Sn^csiIi- i 

dam^&&cam;6cit:Fecentes ver6<aii3am in i 

tmio & ficcam iO' fecundoj^eiatentur. s e. ; 

Eryngiiradixfequi^jr^BRA.NuUnsfereeft ( 

apu4 noi>ihuius^*aicis m rc medica viu$. ; 
15 Phar macppoia&easizucchar o condiunt,& ad 
virile membr um ^rgendum y & ^iy eme , vt 

veutricuIuscaleCcatjvruntur,Notifsimalier' i 

ba efl,quaE^ioinari5imisllluftri&imiDucis i 

uoftri locis vbertim nafcitur;qi^uis Dioico j 

xo- rid^sin afj^r is, & campeibibnspro^irec^ i 

/ea?,nec^iGfcpridesalta:3:us^eddji3ea)ii- i 
,nit,qu3mradi^^ext|-au^ram|inituscaiidi-- - : 
dain habliis- £xiattam^>&^ryngiumradi 

cem excra aibamiia1>ens, quam CK^nes Italiae i 

^S p1iarmacop6lEzuccharo;velmelie^ndi^. i 

VulgdrinzoiKcitur,<|ua&eryngiu,<Sc-coQdi- 1 

tumex ipfis no2ata,guafi^yngxata,id eft>ex : 

^eryngiofaflum nucupaiwr.Diofcoride? vb3 : 
Lt4a jiim ipeciem^m^ttfl^ vi^p:.^|l^ 

!bBE> 



D E S I M P L I. M^ O I C. ^17 

%xoxxi i.capne v n. & v 1 1 1. &albam radi* 
cem extra habentem iiouit,qoam ceiuumca- 
pka vocar. quod vocabulum Hi^anunr e-fl,, 
vr inquic DiofcorKies..Sed ip^abfolute iuo 
«ryn^^piicat,Plinius vero laotiim aibo: % 
imd 5£ fariaam fdcit Plinius , & quac fpoi^te 
naicati^ inaiperis, Sc fnxodSySc in hroribps 
nuiis, in quo loco cos remper eam vidimus, 
Vndececrimcapita eryi^gium eft , praefenim 
aibum; tameidnomen iiinigro Diofcorides lo 
fcribit. s JE.Loquuaturnede er yogio Arabes^ 
B K AXoquuntur quiiienHfcdcoafufe.Nam 
Serapio capite rxx21x.de fecacultrad^t^ 
quod receces^air^ureryngiu efle putat,<jua|i* 
uisab aiiispotygonatu^d eft,fraxineila a 1^0 1% 
his ditfta exi{timetur.Sed luec aiias.Pollea ca- 
pite xc V r. de aflarico C vt eius nominiiis 
vtar)quoii dicic efiecentucapita, & irfngij^*d 
eft , eryngium,traftar,qtio in locodoio-iimp!: 
cofbnditSerapio.Vnueft afferaucu^itero^ zq 
eryngiu;appellatq; aderaticu centumcapxta. 
quod nufquaabantiquis faftu apparet.Cof- 
ruptum vero nomen efl apudSerapionem, 
quod ipfeicgit afbricon, aflerifcu iegi op^r 
tet.NamitaaDiofcorideetiam nucupatuf. 4$ 
Et quodididt Serapia ab aiiquibus bioaioii 
dici,bui30iiiui-^ereconuenit,ita Diofcor^- 
dc appdlanteilbiSerapioneconfiderato cer* 
le deprdieadicor aflarkum fau,vel centun^ 
K 5. 



€^fk3L effc a^axicu Diofcondk Poftea de i 
inagOieode capite tra&at,quojd ^tamrapi- 
ta albam vocat, Ex. teipfo ^onfidera jquonia : 
£muIeryngiam,5ca{terattcuinmiicet,forte " 

S vitio interpretis hxc fequuntar, ^jui vocabu : 
lumiioc centumcapita afteratico, & erya^ i 
gio a ttribuerit. Quicquid umen fir, Diofco i 
lidem adducit Serapioin centumcapim ra- 1 
dicem albam habente , de qua tamennufqua 

jo ^ Diofcoridefcriptum r^eriiur : & illi pro- | 
prietate&attnbuit,quas faocenaimcapita ni • 
gro apponit,Difsidm^videatarGa:mani ; 
inery agio, Suat qui neriam putant , quam 
vyaiiend^ebappellat , eryngioarbitratur, : 

y$ acfi^xcriBtcariiumaggerariu. Aliiadner 
ianmr,quoniaminodora fit das radis, eryii i 
gii vero odorata 5 proprerea aiteram berba 
dTe exitHmariat ab ipfis eber wurtz di^m, I 
aliifchvverrenappellint. Quicquid fit ,boc . 

%o diisidianiipfisrelinquatur :iateftapudao^ \ 
circamaritiina UiuMfs.Dudsnoftri vtfan- ; 
quefpedefr^entem inueciri^as fimpU'- 1 
^?! iioa^ne rinzi , quafi eryngium vocamus,. \ 
Scd voam eft , pro quo vaidedoieo , a aobis I 

4f Arabicamlinguam ignorarf, imocogenios : 
qiiasdoqueaddifc£re,^brem",moddprxce- ■ 
ptorem euancifci pofslm. Nara Serapio d« - 
^ja0o traS^s iob Bomine aftarkon pro-^ j 
f omtyiaaieaaIudQome,pro a:yRgioiiica-' i 

pite 



ficenardi fcribiLNamDiofconde addadt 
gui nardu montanam cryngio copaj^at ; ipfc 
v?i:6 noa^ryngio , icdkariaJiane, veifccuu^ 
dumaliuiB £<?xtum darfahane.Vadeopus dk 
per lioc vocabulu karfahane eryngiu incelU- $ 
gar^Iioqui Diofcoxide non imitaretqr. Sed 
quod magis eft^Auicennacomparat monta- 
camnardufpliis croci hortulani. Axbiiror 
interpretii male Edorii viiio ba:c omnia con 
tingere.qai vocab ulu pro vo<sbulo cofudes lo 
rint , & capita capitibus immircueiiu » vc 
tpud Sora pxose de afto^tico, & ^y Ggiodi- 
&u ert.Forteetl vnu nome Arabidi cencum- 
apita i^nihca DS,quodalkiaticam,& «ryii- 
gium complefticur.Hxcaiiaidifcutieda re* i^ 
lmquamus*vtdem*qideeryngioexpeditura 
iu a' Crerenfibus valgo aphtafton eryngiu 
vocatur,a Polonis nukoiaiek.<3alenus putat 
eryngiam in adiuis qualitatibus temperatu^ 
& va!defecum,vndeintertioordiQeiic£tim lo 
ericTn cpafideEa an podusin fecuado ordi 
ne caHdum &.s e N.HermGda%iiadlineam. 
venere.B 5VA. Fiuresin peatapbyllo errarui: 
iiermoda%Uim eilearbitrantes.id cft, Mer 
curii digitu: quoniam hoc nomiae Diofcor %% 
rides etiapentaphyllon vocet. Verum pen^a 
phylliradix itaaiioftris hermodaAyUsdif-. 
fert, vt nox a die. iiE.Qmd ergo funt hermo^ 
da%li noftri apudaadquosf b b. a. Arabes^ 
K 4 



520 BKASAVOXVS 

praefcrtun Serapio>fub hoc ixGmiae termo- 
dadylus dao coplieffitiir, Diofcoridis cokhi 
coii,& ephemaroii^Ytex eo^pparet, haec de> 
fcribete:qiiauisiiome corruperit»& vbi adii- 

^ meron li^ut , ephemero fcribendu iit, Nec 
mirum, quooi3i& apudaatqaoseode nomi 
ne£gnmcatur:qurppeapudipfos per hoc vo 
cabuFnm^^hemeron inuenio , tam Colchi- 
cum interficiente, quamephemeron non ia- 

lo terficiente fignificari. Hoc coftat,fi quiiPau- 
ium Aeginetade cphemero loquerem legat, 
yhidicix ; Ephemeron.noquod Icthale eit,& 
noxiu » fed^quodirisfyiueftrisappellatur : vt 
oilendatrper ephemeroneda id,qood letha- 

j^ lc eft ^inteHi^» Addeia Afexipharmacis Ni- 
candru de e^emeroroqui^ quem in Colcho 
infefiiicmfet; vt fere hanc differennainnuat 
cphemero, aliud Colchicu^id eft,ex G>lcho 
e(re,aliud^terilisgerieris. Hbc prgterea Pau 

io lus Aegineta lib^v,cap.x t v i r r. cferius oftcn 
ditJ:Q quo libro de venenis agit dices:Si qiiis 
ephemeron,quod Colchicu aliqui*, St fyioe- 
firemfbtilbum appeIlant(Ronianinat>qv-bul 
bum fytueftrem nominar.)Hisverbismani^ 

af fefte&prehenditnr , per ephemerum etiam 
Colchicomintd!igi:imd& Dioicorideside 
teffatur, qui ia capite Colchici, ephemerum 
-ctiam mmcupat, acfiinnuat duplex epheme 
xoaiaueniri : CoIchicmQ, de qaoprius.tra-; 

aat, 



© E S r M P L I. M E D I C, ^ir 

a^ , & qood peculiariter epheoserfi nnncu- 
patar. Vnde etfi ephemeron CokKidi fignig 
cet,tame praecipao nomine id ephemero eil^ 
Guodvenaio caretrqiianquamhoc nomen 
cphemeroaveQenolbd(sduiaa6r,verumper % 
excdlentialod^ quo nardtury& obiadna- 
ra MedeaeexColcho ^ nomen epEemeronad 
non venenofum reU^m eft,<& venefiofo ea 
excdletia tribata eft,vtColchicu dicamrzdx-- 
ftum verd eft ephemeru , quonia vna die hu IQ 
terficiat. EiurdereiGalenus teftiseft^ qui de 
ephemero loquenMnquit lenonde Coichi- 
co^quod veuenu eft,ied de eo^quod ids agre 
ftis djdtur.VndeephemeroaiUem iignibcat, 
quodapud Ar^esfurugemj 3capudiec&es l% 
hermodaayius.At fub epheme^o-Colchicu 
compreheditur,quod venenu eff,ita peculia- 
ricerappc!Iara,vi ?Umiis libro xx v 1 1 i.capi 
te decimo,ipfum vocat, & in id , quod^>eca- 
harinomine ephemerondidtur, dequoide to 
Piinius lik xx v.capite vodecimo, Ex his- vi- 
des no elTe daannados Arabes^ qui cu Graeds 
idem fenduntjicet fub variisoominibusrnec 
eciamremefle incertam, vt uoanuUi arbi- 
trantur.Serui eo antiguitus vtebanmr>quod a$ 
Colchicum didtur , tanquam refugium ia 
deiperatione, s e n, Id, quo vtimur,quid ciki 
B R A. Colchicu eiijfi Diofcoridis notas con- 
idcrabimas. s e» Efl ergo vmenu? bk A,Ve- 
** K s 



%SA B R A S A V Ol YS 

iimxam peiiims, propterea foluii vi%; a4 ^n* 
gumeniqaandoq; uatura aoa feieiue. s e k. 
Quareeo vttauir .>s ra. Egouonquavtor^ 
ne queai pxani voieus mterficiam,qdum pre- 

$ fentaaeu veneaam ellc nofca.Opus efiet no^ 
ephemeron acciperc : eo autl caremus , ideo 
^u venit , vr ephemeri loco Cokhicu fume- 
retur. Certus fam in quercctis me vidiffe^ & 
fexj^ties ephema:on cxcaoaire , quu eileai 

ro Comachiapudllloftriisimum > & excell&if- 
fimum patronam meum Hercale Eiiicnfem, 
& fatyrionis radkej* quaer crra^ herb^ occur 
rcfcant,qusiiliifoiia,teaeri0jaramea,5i Sa 
rescandidosiaiharos^ehabebaat, Vao au- 

IS tcm moueor,vt praeter epheaaero» & Colchi 
com aiiud eiTe hermodadyiu pute:quoDiam 
Pauius Aegincta libro feptimo deiermoda- 
^lofcnbit , quod iicit pecuiiariter , & pri- 
«atim articuloru doloribus valare:tameade 
1LO CQkhico, &ephemero diaerfacapitafecc- 
rat:aeoarbiii:or^& ita eft,aliuliermodafiy- 
Inmitflcprae^r mam^atos^ quod ^ciculora 
morbos i&nat:,"quoniam aec in ^hemero, 
aatCo3chi<oDiofcorides,Plioius,Calenus, 

as Pau!us,Aetius, quicquam dearticalorumor 
hk loquuntur. nifi velimusPauIum per her-i 
Bioda^ftyium, Colchicum intelligere , quum 
d^ColchicOjtanquam de re fimpHci^ocutus 
q6 iit,fed ^res yenenofa eft,iibro quinto:& 

tOflC 



tmic ca Arabibasconueniet , praefertim Me- 
fue>qai rotuaduoi peEfeOiorein si£c cctiMt^ 
^uod ad ea^ad <]uae valer , iatdligendatn eftj 
vt puta adar«ictiios.Si vacdakera res £t Paa- 
Iihermodacl:ylus» mirum eft curnon pinxe- 5 
rit, quum a naiio altero (qu«ii viderim) pi- 
^usfit;^ quauis Serapio Galeimmaddacat» 
apudipfum aunqaam iniieui. Arbitror a Pati 
lo accepiiie^vt muita aliaja quibus tame Gz- 
lenam adducit. Atu resalteraa Colchico fit, 10 
Arabeskuius hermodaSyli vires cum ephe- 
mero £oiifad^runt.Nos q uaadoqi Colchicii 
guftar^ teatauimasjcaftaae^ iaporemhaber, 
ied pauio pott ftri^ura quasidam circaarpe- 
ram arteria perieafi ^ac ii maau ftriagereiar; 25- 
mox vacciaulac bibetesjnihiiiacomodifca-. 
fimus. Forteapud aos ita veneaoiom no efl, 
vt in Colcho. Uacx Gargaao Apuleix moa- 
te ad aos coafertur.No liae aoxa foluit : fos 
liaelleboro fimilia hahet. AGalHs hcrmo-10 
daates.aGermaaiszeitlos nuacupatur, qoaa 
quam Sc aliialiiiiaomiaibus vtaatur:a Polo- 
ais czay tioffdiciiur. Omaes fere calidum Sc 
ficcuiafecudo ordiiic hermoda%m fiiciut, 
quaauisaoiKiuiliapad Scrapioaem calidifsi i% 
mumcfl^ dixeriar.Mefae ia priacipio folum 
ordiois fecuadi efle fatetur, qaauis ia medio 
fit ^& faperfluaabundathumidicate. s E.Di" 
^a^ai radices o&niatiir . b a a $ a v o.Hcr- 

baa 



^X4 ^^-^ $ A votvs 

&am quattdain Apcnnino propeBononfamt* 
ani in Veroaenfibus inoadbus pbarmaco- 
pofecruunt,qttam didanumivocar^ quae nec 
ipfa etl:,nec etiam pTeudodi^amnus^^uia am 

^ bopulegiifoliahabent^cpiadamlanaparum 
obdu<aa;fedia|^eudbdi3aaiTmoTami6reuio 
res funt. Nafatttrvera^ diSamnus foium in 
Creta,und'ittafpmstatumj& motuofis Cre- 
i^locis.Alibid;^en^ar, & pfeudodi&amnus 

ro efficiturumaai in loci&Crecx non afperis ha 
betur ^ fedinpfeudodisSamttumi Sc ibi dege- 
nerauitiCognofcitur 8c gufbisquia;guftua- 
cris eii.Vidi MuramVeuetiarum plantam ia 
sedibas pbarm^aopolaEcampanae , quem fara 

IS iropia nobis faftutereimmesit^>vt qui iuuan 
dis mortalibus, plurimanulirparcens impen 
i^ procurabat , & noua femper moliebatur : 
mirorqjdc Hermolao, quidicat Patauii di- 
^mnum vidifle,vcram tameanon crcdidif- 

zo fc,quia in Creta folum nafca&ir.Tamen hmc^ 
quam vidijeratvcradi&amnuse Creta^Venc 
tias ailata ,qua£ nondudsgcacraflcporacrat 
ob brcae fp^u. Qoam vcrd no&i pharma- 
cppolac vendunt,necdfi3:amnus cit,nec pfcu- 

IV dodi&amnus,quia coru iiidiciis carcrrnec ter 
tiadiftamnffpccicshuiciioilro accomodari 
poteft.Quid vcro fithsc^mjftra hcrba,igno- 
iamus:iamcn pulchra cft, Sc puicherrimu fio 
imfSc odoratufcrt. Vcrum , vt Diofcori(ks 



pertraCtac vqaae tot fereditfde virtulis lier- 
bcvita Serapio vnocapitedefandenagieascG 
prebedit,dedi^mBO:tanqaaiGjdeijpmepu. 
legii :pertra£tans. Quc>d iperperam expo- s 
nens Paade3^tiiis>fecit vxmdti SerapiQoem 
eo capiEeconfafam.exiftiinaEent ,quam tame 
nonfit.Di£bmaubaheremihiita:tadlevid^ 
tur,vtiaducam: qqufingulisanpis VLenetp- 
ram nat3es^&: UluftriUipi Ducis vaoftri ad JO 
Cret£litoraappeller.Eolia*'^radicesliabere 
conuenit : nccflQrasjnec femina fecit. Imd 
procurabimus^vt-teta plata habeatur, Sod dc 
VergiUo fortemiiandu,qiii duodecimo A^' 
neidosfiore^lsabereinbancmodlkecinit. li 
Hic Venusindigno naii concui& dolore 
Di^mnu genitrix Cretsa carpit ab Ida,^ 
Puberibus caulem.f oliis,& fiore connute 
Porpur eo:non illa feris incognita capris 
Gramina;cum ter^o voIaaesMer£ia-:ia 

gittae. : 

'P«tandum:eflfummunvpoetamoon verara 
di<aamnumintelkxifle,fed tertiam illam fps 
ciem , qu^aTb^phrafto noao de,|>iantaxu 
hi&Qxii , foianoa^^e diaamnus JiiMici^a-:Jt 
tur.quam Diofcoridesfio^m, ag5:£fti origa- 
no (imiiemihabexe dicit,nigrum.^folia fua- 
< mfsimum odorem fpirare. 'Quod ^uignm 
.fciibit ,ia purpur^m 4nc!iaaft^m.accipia^ 



^ippenallasflos niger penirus isuenitnr. 
Eandem tarriamipedeoia Sratk> intenigiar 
Bitror , cfuum fiores habere & ipfe fateatur. 
Tamefuperioribusmeafibns di6tamnus ve- 

5 ra eCreta ad nosaUata efl:, quac iloreshabet» 
Sc illos feruamas, vt vnicuiq; oftendere poiU 
musdi^mnifiores* Q^nifi fint plantaete^ 
tiuiacacamiQa^Vergilio potius, quam Dio- 
fcoridicrededum erit. sB.Ergo veradiitano 

io -caremus,BR.Caremus, {ed faciie erit e Crera 
fiagulisannishabere. A Crereubus vulgo Sc 
dipfimo, drcaiochimitea. pfeudodidamnus 
1 Polonis diptam,nuncupatur .Cum Gafenus , 
di<3amnu pulegii vires habere iateatur, 8c pu 

IS legium valde excal&ciar, & extenuet , pro^ 
ptereaia tertio ordineinrenib calfdum erit» 
atq-ficcum. sE.Satyrionis radicesquaeramus* 
B a.Non eft opus in edocendo iatyrione mut 
tiim mjmorari.quippenorifsimasfiiDt Vtrasq; 

ip iatyrionisfpccies,&inBononiefibus,acJMu^ 
tinenfibnsmonribus vbertim Sccraffa radice 
nafcuntur.Bulbusfere videtur, qui & kfer- 
xarienfi folo aprtcis locis nafcitur, eftq; vnus 
tantum buibus:hi em'm decipiuntur, qui or- 

4S chim,veIorchim ferapiadem,ideft,teilicoIu, 
vel refHcuIuro ferapiadem pro fatyrioneacci 
piunt.Nam orchisduosbulboshai^t, maio- 
Ten>,& minorem, qui rdliculi videtur , vnde 
noiiaen foniti funt: tamen fi vel orchis radi- 

cem. 



D E S I M P L T. M E D r C. ^£7 

cem,aur latyridnis acceperis, ad Venerem iri 
tandam conaenient. Ac jatyrioais radix eHl- 
cacior^vtpote cui enam nomea fatyriafi , vd 
^ fatyns am*matibus procacibus mdirumfir. 
Miraaatarae diuerfirasio coloribus fiorum % 
harum herbarQffirnanquam vidi naturama- 
gis colladentem , qaam ia iftis. Magis varii 
iunt^qaaii> iridestquaDaoqjvarietates fpeiTtas 
Comachi ia fabtiloiis,tot erat, vt vix cxpedi- 
re poflem contempias, c^Qin prandiii amitte^ iq 
rem, &feFeiameriQiemperdacerer. Theo- 
phrattuscaiardam herb^ ineminit ex India» 
cuiuscoraftu hominesad feptoagelimu coi- 
tum durarefatetur ,qaae ex horum genere 
forte eft.MeminitHermoIausia coroUario i% 
radids cuiafda herb^, qax nanc bucbeide no 
iBinatnr ad illu vfum. Qaid vero bacheidem 
£t;,noD exponit.Nos fedulo perquireates ia^ 
cenimus effeg^iusorchis, habcBS fimiiitudi 
tjem iaradice,ciimhumana palma:propter- 2a 
ca ab herbariis palma Chri{ti auncupatur. A 
qua pahaa modo qaiaq;,modo quatuor,mo 
do iex radices prodeunt . vt digitosfereimi- 
tarivideatu r.l5e hoc aute orch j pal ma imita. 
tenufquam Gra£ciiautPlinins.Foh'ababetfa z% 
tyriQnisfimiha , prxfertim primae fpecid , ta- 
nien nonadeocrafia fanr, & pundisquibuf' 
dani veluti ftigmaribus decoratur. Dc ipia 
Aaic^ca fecuadocaflooepertra&at , ^pite 

duc 



^US . B B. A S \ V OL VS 

.duceijtefimo oQiaup , iub hoc noniioc digiti i 
cimQi. Nosple.mnq; excauauimiis in fabu^ i 
lofis.circainaKUina* SedaairumcitdeSera- i 
pione,quiid atcf ibuatltalismuIieribus,quod [ 

S DiofcoadesXKeflalicisAdeoiuQmnesSera 
pione>imi:ari<videatur,,qtiu tamen Itaknju- . 
iiereshuius jadicis viresignoient,, quanuis : 
frequentifsima habeat. In pr-imaienimorchis : 
fpecieinquit in Thefialiaad incitandam Ve* i 

ip jjereinulief es cx la^e capriuo radice illa vti. i 
„ Hocautem Italis mulieribus Serapio , &.eius , 
,afleck attribuunt. A Gallis faterion j a Ger- : 
manis vario modoorchim cu fatyrione cpn.. i 
fandentibus:<juippdi36c nominahabet,qui, 
i^ busorchisfpecies.^gnificantiftendelvvnrtz, : 
ragvvurtz jkreuixblumen ; jamen fatyrioni 
magis coueniLflendelvvurtZy^quam aUquod 
alteriim. A¥enetis tefliculi di voIpe^APirfo- i 
nis p9pitiayjca,a Neapolitanis coioni de vol i 

*ope nuocupatucGalenus inquit humidiHB ,& i 
calidu temperatura efle , & ideo^fta duke 
dl;& quoniam recrementitiam habet hnmi- i 
ditatem,propt^^a(icoiiom.«xdtat»£ft.vfr- 1 
rdinfecaadaoidinexaliduiPjSchumidu^B. ' 

2-5 Vitisalba&radices,pro!deaat^KA.V'tinam.& i 
in hoc loco proditent Vne^qu^ctere cogcre* 
mur^hic^enim^efficacioresfum^qu^Ferra- i 
:iriae,quanquam'Eerrari3e.^non4efint.Grxci i 
.amp^Ieacm^f biyo«iiam,Xatmi^^a^ \ 

iiem 



0E S XMPtl. MIDIC. . i2^ 

Km 3ppeiknt,uon quod vitfs fit » fed quk U- 
n)ili:udmein cam vitehabet. A Latiais eriaai 
pfilothrum nuacupatur , qaia ex ipfius acinis 
peliesconfici porsinr,& depilari^vel etiaquia 
depilatoria vnguenta ingreditur : iniO ipfa ^ 
per fe rola,& faponela^greaatein) depilat Ju 
noftrisiepibus,<Sc fenticetis,iracrefcit, vtno- 
nunquaaialicuius fouex ipinas vniuerfas te* 
gat,&arbores fcandat^&fepes tanquam ftra 
gula veftis exornet.Dusefunt huius mh fps- lo 
cies:alba , qiiam nunc coliigis :Sc nigra,qa£ 
&ipfa priuarim ad multa valet. Nigrain Fer 
tanenii agro fr equens non eft.quu alba nul- 
!onon£niocofit,& noftrum vulgusbryouia 
appellattquanuisff equetius hoc nomine zu ^^ 
chafaluatica vtatur, obfimilitudinem , quam 
cum cucurbita haberj rcpedi.Aiii viticellam, 
ob fimiHtudinem,quam cum vite habet , vel 
ob nomen dixeront.Exipfaafparagos,fo!ia, 
radice»& fru&u feruato. Mecvitem nigram *^ 
omitterem , qux propriebryonia eli ySc vua 
taminia.Di£ferunt hx Vites,quooiam alba ra 
dicem albam^fraftu raceraofumjrubenteni, 
Sc folia fimilia vitibus habetrnigra vero hcde 
tx foliis proprie fmilacis ,frufta racemofo ^^ 
in prindpioviridijpoflea nigro , radiceforis 
tiigra, intus buxei coloris iniignitur. lt\ oSi^ 
einatoa&hanc nigram habere nihil impe- 
^tt , tamen ne albam dcferas.s e N.Huncal- 

L 



^5® fe R AS A V OXVS 

bam reruabo>de«igraa!iasloqpcmur.!Jaff- 1 
tem icfre volaerim , quidde hac vite Arabes i 
fendanr. b r. Qmi Gai enus vi tem nigraalbae i 
vireshabere^inefficaciores tame fateatur, ea i 

5 .careremHleritincomodiDeArabibasmo- i 
ddquidfentiam cnucleabimus. Serapio has i 
daas vites optime diflinxit, & edoaiitjquaii- ; 
ais a Earbaro in terprete expofitu s fit.Auiceti i 
na quoq; defefira,ideft>vitealba j>rias^poft^ ) 

10 ea de fe^reftm.id ef>,vire nigra pertradat, & t 
egregiejTiiii effent plures corr u p t joiies in co 
dkc : nam principio calidam in tertio didt, I 
pofreatemperateealefacere<:efet.quodapte ; 
calefa^erelegenduarbitrormifi dicamustuc \ 

iS fequiGalenam , qui eius radiceai moderate : 
calida m ^de dicit.M efoe etiam ( fi fidu intei:- i 
pretem habuifiet ) rem optime pertradallet. : 
s E. PropterquidManardus*llumr^r€liea- I 
d it? B R. Qj>nnia m f ta {ibi-inftituit^«equis m i 

*o Mefiiedecipiatarjqm vno capk-ede alba & ni 
gra vire pertra<9:at, ideo non mirum Q. vaoid 
albam moddpigrapa edoceat,pra£fertim qaS 
eifdem viribusinfignianr*jr,qu3et2men iiidL i 
gra hebetiGresfimt.sE.Eilebori albi, & fllgri : 

*S radices' feq-uunr^T.B r a s. Veratrura album 1 
lioc^ Sc tilud »igr umdicitur , qiKSfiia radices : 
iWis coloabus infignit£ fuQt.<>^ radicetan- 
tiim differrearbitrantur^berract: qupniaia i 
^iaIiisetiamdifferiHii^vt|tt<&ur« oil«adiit, , 



&ipracmether!>ae. Ferrariac-io pkrihuslior- 
^s vrrunq; veratriim baberur, non taaiea ira 
efScax ficut alibi:tair>en vdie£nenciisiaie.e-tia 
folcitFerrarienfe, vc ^peFientiarerum fnaj* 
gillra edocuit.HerbaEiuntapad.multospce' 5 
tas decantatac t & quae in prouerbium apud 
antiquos iuerint > quoniam fatuis , & infams 
rDedentur. Noftri pharmacopolae vtrunque 
geaas^e^ Masiaeaiibas montibus,Bononiea 
Dbas,6c nonnunqua^ Veronenubus petunt. 10 
Olim veratriim album m vfa erat freQuentif'' 
£mum apud Hippocratem,&<2aIenum;quia 
moiefte educir, reiiitum eit ,,^ ntgro folum 
vtimurr.aonc iterumalbQm-ia vfum venit. 
Correaum enim mire=educit, Egovdtacbma i^ 
albi-fumeiis^nunquam minriS moIefLam eua- 
cuauonem babui,5c quibafdam infanis noa 
corr«6lum exhibui,& mire profecit, Exalbo 
radices^exnigroradices &c femina feruato. 
Nigrum pecuUariter jn Anticyra ^album in 10 
Cyrenaica , ^ Sicilia apud A etnam mon tem 
nafcitur. Aridalocaamat. Tamennecqucd 
apud nos nafcitar Italum fpernecem, s e K. 
Mefue dicit album veratrumcorporibus no- 
itriteraporiseile moleftum,im6 eis efievti^^ 
veneaumjvlanardus eum reprehendit,quo- 
niam Pauli lempore elkborifmo per albuta 
vtebantoc » & hoc cttam tempore bcRum 
iion puio >^aeaofaai, b il^ s. Nosantem aU- 
L % 



^3^ B R A S A V O L V $ 

terreatimus &bonum,&malam eflevene^ 
norum,quoma Diofcoricies venenum efle tc 
ftatur , quia ftrangulare didc : forte de malo 
intelligere monebir.Nos a'ute,& de bono lo- 

$ qui probafmus. qaippe primii iocu Cyrenai- 
co elargitur.ad^t poftea ,quod in Galatia, & 
Cappadocxaeli,candidius,pn!ueruientum,& 
maiore flraguiandi vi eft.ac fi dicat:Omneai 
bumveratru ftrangukt^red Galatu.& Cappa 

lodocufrxcipac. Nec Piinius fiioc inficiatur. 
Imo V i.iib.Diorcorides,cap jc xt i i.de eo ta- 
quamdeveneno tra£bt, Ne<f putesaibu di- 
ci,qufa: cadore Imbeat/ed <jaia' qaoda modo 
in aibu inctinat,& flrudiuiiceuhabet(dequo 

J^ Diorcotides) albu. Aibo eUeboro vti cocpi- 
mus,qulmiti6r reddieus arte, atra bile labo- 
rantes, &fcabie Gailicaaffedos mirefanat, 
vc qubtidiana experietia demoftratifedopti- 
tnecorrfg&ius eft.s e. Cor dediftx etiaabfque 

^o correaionenoauiIis?B r. A.Qupniaitaanti- 
qui vtebaturjtamecorreftu tutius edaat.s e. 
Mihi potius videretur ab hisabftinendu,qnac 
venena funt^cum aiia !iabeantur.BR A.NuIla 
Iiabentur tam efScacia,pr3efertim cvim medi- 

^^ canienti copiam cuipiam fatuor exBibere non 
poteris , Iit^c in modica co^ia id efficit, q uod 
aiiu d in maiori efficer e no poteft, A Galeno 
V i.defimpiicium medicamentorum faculta- 
tibuSjiu tertio ordinecaiefacientiam & exic- 



cant 



D H S I M P L I. M E D I C. 533 

^aDtitini^xiftimatur ^ § iiiger giiftu eft cali- 
dior.aibusamarior. Auerrcis deceptus eft» 
quiaibom in qoarto ordine calidam efle 6i* 
dt,atq; ficcum,tamen fupeiius in tertio ordi- 
nevtrunq; caiidumj&iiccumfecerat. Forte % 
fuitiQterprctis error,qui iaterpretatus eft 
condifi,id eft, albus elieborus,5E.Quipus me 
diis corrigitur?B a.FerrarJx tCidocebcH Ger- 
manis nies vvurtz dicitur ^id eft, radix fternu- 
tationis , a Polonis elleborus vocatur czic- lo 
mycrzic2a:&: cumalbum fignificare volunt, 
bialaaddiit,cum veroaigrum>czarna. s E-Iji. 
terim agaricum quaeramus.B K a. Cur agari- 
^um inter radicesnumerafti?sE.Quoniam Sc 
Diofcorides numerat.B R A.Non dicii radice it 
eilejfedita ferri.Nam & Gaienus radiceautu 
mat , quae in ilice fit. Plinius vero meiius foi* 
lic fungum elTe,candidum^odoratum , no^e 
* relucmcOTjideo no^u coHigitur. Diofcori- 
des incertus videtor^qaippe qui modo fecun- ^ 
dum aliquos radicem/ecundum alios fungu 
inarboribusfateatur. Sed verefucgun) eue 
docet Plinius ,in glandiferjs arborihus prae- 
fertim inn3fcen£em.IiigQam fyluam habet il- ^ 
luftrifiimos Dux nofter Alphonfus prope ^^ 
Comachum:f^pius illac fpatians,circa ilicum 
radicesveluti&ngos inueni,proagaricoac- 
cepi ; fed vtinonaudebam ,quoniam nigre^ 
/cebant j& fubrufi eraaLXSdem vno albo in- 

L 3 



nento, eo vfusfum, & pituitofam materfem 
cducere-vidi. <^am ob rem & ia I talia nafd . 
tWcyS: apuci Qos j& in Gallia flequecer per fyl 
uasequitsiites, circa quercuuE^ radiccs vidi* 

5 musi Verum ex Sarmatia per lllyrium Vene- 

6iasafertur,etiaexGalatia,& Cilicia Alexa- 

' driam,& Alexandria VeQetias.Noftri phar- 

macopolac vnum boaisati:i indicru, eiicfria- 

bile,cenfent: Diofcoridesneg^t^ vtpotequi 

10 Galatu, & ex CHiciaianrmu djcac, quk^ria' 
bilein mare,&fo£minaarsignadB Mefue,& 
Diofcorides coniienfuat : quippeDiofcori- 
des mafculuni io fe ipfum cpnuolutu, rotun 
dumq-,, & vndiq; cocretum fiit^etur. Fosmina 

15. reSas kabet intus , pedinu niodOy vqp^s^ ^ 
dkiifiones,mafci^umqynon laudatam,fc£mi 
mm bonitateanrecedere, Eode modo Me, 
faefceminam ma,ica\o prscfert.s E.Vndcfor^ 
titum eft hoc nomeaagaiicui? 3 a A.Quid " 

20 liocad rem? Emeb' tu Veaetiis bilc fungum: 
tair*en ne huiusiiominisratioaem fubierfa- 
gere videar , Psolemaeus Agar um vrbem, Sc 1 
amaem is Sarimtk fcrfbit,ja Sarmatia verd 1 
optimas agaricus nafcirur, eo prsekrtim lo- ; 

25 co, cpi Agarus appeilatur, ideo Agaricos a 
loco nomca fumpfit.Prius zizibere pracpara : 
le folebant, nunc etia abfq; uoxa dus pubis i 
cum facchaxo famitur. Medic^ familix ab 1 
antiqais diccbatiif jvdl^uia ozmubus mebris 

vaie i 



S> E S I M ? 1. 1. Ut.^l C. 53$ 

yaleat^velita faUibris eft^vt cukunij;ex fami 
ha.v*6 fcruaxaaeratei ilaed^icdta dari poisir^ 
Veacriculu offeudere diciEur, d: caput opri- 
lae iuuare. AGallis agaric^bHirpaais aoltro 
nomiae agarko , a Gertivams diiiich v vun, ^ 
a Poloais modrzeuyoua gamioka nuiKupa 
tur.Auerrois agaricuni in primo or dine ca^ 
lidom eile iadicauic, <& £ccum iafiaefecudi. 
nocatq; a Galeno non eiTe pofitum Agarici 
or dine. Auicenaa prseter^» Mefue,Serapio, la 
Sc receatiores c^iaes agaricu. in primo or di 
ne calidu pofuere, 3c ia lecuodo ficcarramea 
carn fecudo ordiae calidaseiledepreheada 
mr^eri: in fecudo ordine calidum,^^ ia pria 
cipio tertiiiiccu,aeq;ialii3Qualiutibuseire 1$ 
dubico.sE. DiC:,ni refugis^Dioicoridesfria- 
biieagaricu damaare viaecarzPauius autem. 
iUud probat. s k a. Nca; friabile danat Dio- 
fcorides, neq; Paolusprobat : fed Diofcori- 
des iliud damuac,quod in Gaiaria Afe,& Ci 2j* 
Jicia )^ rpp K/J£(i'^^ id efr,in cedris jvel arbo 
ribus nafcitur. quod tame friabile elt, ied iili 
abfant.alijc perfectiones.Pauius vero in^uic 
eile radicem laxi carporis,<S«: fiiabilem.s £ n. 
Aifodili radices ie(juantur. & ka* AfpEodle- i| 
ii proferre opor tet. s £ n. Noaiina negligo^ 
modd rem ipfam nouerim. b r a s a* Imo m 
<|uibufque rufticis,& mateferiatis vir is fimi- 
Us iimusj aomina aegligenda no funt^ prae* 
L 4 -V 



^^5^ B S. A S A V O L V S ' 

fertim quuminproajptu hahtmtm no^rd 
hoc terapore idiomata,& candidioresHter» 
iiorueFint,& perreiiereni.Latims haftula rC" 
giadicitur. Antiquitus hac radice veiceban- 
S tur.RoroanietiaalbacumnoimiiacKa<iice$ 
ilii afsignat C^ofcorides plures, obl^sngas^ 
teretes,gland^usfeiiles. MiKi vid^r radi-^ 
cem vna hal>er^a^Qa piures prodeuntj^ua- 
rumquarlibetpaeoniac radicem imitari vide- 
lo tuf .Sunt einmiong3ey&coiundiE,fed, fi trai 
ftentur, mo!les.lam^coepatpafsim haberi ia 
hortisFefra£ie»vtiiu1lusfit,<jtti afphodelum 
ignoret.ExBoDomen^bus montibus, & Ve 
ronenfi^I^errariam portatur. Quandoq; 
IS digitales radiculas; vd bulbos , qui -ex craf- 
£ore radice prodeunt,fexagenarium amne* 
rum cxcedere vidimus.Plinius iatetur quan- 
doqvautumno coUigiafphodelura ,a cuius 
ratSce oAuagijita adnati bulbuli ioacerou 
40 vififunt.Ex hocin his motibus femina, Sc ra 
diceslxabeto.Nec id te la teat,quaui$ albaci^ 
appeUetur, PUmas tamedus caulemalbucu, 
ipfum vero totu hailulam regiadiciinauulr, 
Fuere tame, qui dno genera iacerent,per aU 
4$ bacum candidum inteUigetesfcapom paulo 
aropHore habens,puru &1euem:afphodeIu$ 
verd,authaftula r^ia,acinofuracauIem ha^ 
bet.Hec defaere,qmia marem,& foeminam 
fardreatar. Vo&aaimadaerfioae dignu>efi>^ 

m 



D H S I M P I I. M £ 2> I C. i^J 

in Gallia mevidilTepro afphodelo alteram 
herbam ve<ii,quae bulbos ouidem habet» fed 
breuis eft herba^quum afphodelus inter bal 
bofas herbas maximas {k, propcetea id no^ 
men haftda regia fomtuseft. Imo & Jinnc % 
errore<|uidam pharmacopola Hofter fecic, 
fed admonstus, verualphoddum habere cu* 
rauit. Eius euimbulboiiehcrbaeradicesco- 
piofem FerrarieuEagro liabeDtar , loco qoi 
Sammarana jiancapatur. Galli afroodiiesi i# 
Hiipani gam^es,aut gamom*tes, Cretcoiei 
vulg6afphediglia,Polom*ziotogIoro,Nea> 
pdlitaniporaftro vocat. s E.Qa3efuntaipho 
deii qualitateii? b b. a. Eft calidusin feomdo 
ordineatq; ficcus : lamen^vt aOaleno nota- 15 
tor V I. de fimplic.medic.facu!t. dnis i^dids 
vlti calidior ell,propterea in fecundoordiae 
intenfo calidior erit, & ficcior , velin prind- 
pio tertii s e n. Tormenrillaeradices feqana 
tar. B R A s. Nifi haec herba pentaphyllon £t, ^ 
nufquamapudantiqaoSjVel iota vnu inueni 
re potui. Vt plur imum in I talia fepc^ folia 
liabet,tame & quadoq^ quinq;jVt duo parua 
foiiola pro foliis coputanda non fint. Noftri 
pharmacopoIacinBononienfibus montibus^ 
cam inueniut:fediam cospit in hortisFerra- 
ridepafsim plantari.Herba cubitalis ef^,fio* 
rem purpureumhabens,paruu:c^fpitequo- 
dam modo facit, aquocaoliaili emanat>fj^ 
L S 



55S B R. AS A VQL Vr 

pi4 quos folia iii lepteni partes dfuifa , aae 
^ainq; vii"antQr,Nonulii apud Dipfcor idem 
iaxiff agaxn eiie cearuer unt. Decepti tara^n, 
qaoaia nec^ius vires habet , nec hli pi^tar^ 

5 couenit. Pandedarins biftorta vocat, qaum 
biftorta altera radix fit » nifi ita in fao q^uH 
folo yocetur.Rnbea prarterea ex colore,que 
radix habetjnucupat.Cui GenueSs airentke 
yidetur. Et re vera,pra:fertim m mmma par^ 

jo te^radix eo^qoloie inlignitur. Nos radicem 
domi babefiiiis^qiuc videtur fer pens couoln- 
tns. Veneti pbdfmacopoUc nonnnlU ex hac 
ierba trochifcos theriacos pro viperaru car 
pefaciut.Qupd& Hermdausin petaphyliQ 

XS &tetQr> ratione addens, quonia viper^ mo- 
da(vt ipfi pntant} nunquam vifnntur. Qui 
^uanrmn aberrent , tu ipfe iudex eflo, In Ins 
laontlbus radices foium coliigesjnifi penta- 
phylion fi.t, herba noua erit,id ell,antiquis 
asincognita. :NoQniiH* ^pad Germanos tor- 
meQtili.aiiirot vvurtz,biutvvurtz alii nunca 
pant , a.Folonis pjancziiilo vv <ydtur. Sicca 
eft ordine certio hxcradix fecudum Gaienu, 
Sc mininium habet eaidentis caliditatisjpro* 

X5 pterea in primo ordine intcfo, vel in fecudp 
xcmiilb caiida eric, s e. Ad faxifragac radic^ 
veniamos.s B. A.Inhac etia herba varMcam- 
bagesfunt^qnonia multac ftxntherb«,quas 
ii^arum vulgusfaxi&agas auncupat^Ffiere 



D E S I M B L I, M E D 1 C- ^ 

qni vocataai pimpinellam pro^fa-jtifiraga la^ 
iiier^af >aiii herbam akera pimpincil^iimi- 
lcm,aliiliaulem tiirico jaiii noibo vc^farto 
caryophylIo,a!ii rormentiilaniaccipiuSjaiii 
herbam tormcdlU fimiiemdicut.aiiiouam v 
vocamus euphragia raaiant,am cr etano ma 
lino fimiiem^lii ci QUiva f pmm, alii a nobis 
vocata iandiPerri heibam.Verum uullam 
harum faxifiragiam-eile exhocapparetjquia 
DiofcQrides epicbymo iimiie q& ^ch : kd lo 
harum nt^k cum epithymo umilitadme ha- 
bet^sec feirculoia efr aliquaprsdidarnm^yt 
faxifragapingitur. Quam vero vos pharma 
copolse in oSiciois liabeEis, qux eft radix 
iubrubra, cuioji herbjc folia pimpiaellx ahi i$ 
inilauturiao modo liaec aoa elleiiiam ofteu 
duuc/edneciaporvqai omaino aditringeas 
eftjU madatur. Nos faxitragam Diofcor jdis 
nuQuam vidimai',Quodmetuiaeiimus : em- 
petjon vero frequcter in Ligur i*; moaEibuSj to 
mare verfus.DiofcOiides duo capita facit: 
vjtu de faxifraga^qQam camen empetronap- 
pellari dicis;aiiudde eaipetrOjquod etia plsa 
cois vocaE:fed alias vkes empctro,alias^xi- 
fragae tribuit.Vnde Marceilus caput de is^xU z^ 
frago fuperfluum cile fufpicatar , tum qaia 
Dioicorides na iDcofcpiiTet fuu capuc a Lati- 
no nominc : t u quia empetroB ipfam vorcat: 
lu quia aPaulo> ^ breuibus omnia po: tra- 

6at> 



^540 BRASAVOXVS 

'Sat,quae a Diofcoride fcribuntur,de iaxifra 
ga fermo no fit,fed.t3tum.de cmpetro.Quic- 
quid iit,quum .diaerfamfiguram,& diaeriai 
vires laxifcagac, & empetro triboat, diacrfas 

1 her bas .eflear1>itror , nec caput fupcrfluum 
efle. No^moueor autequod Latino nominc 
xndpiat,quia ita appelliri audiuit : etfi Pau- 
hist^ncn omiferit,nonmiru,qata pauciora 
fcribit,quam Diofcoridcsfecerit:imdj& no- 

lo jjuila , de quibusnunquam Diofcorides tra- 



:cifraga ab e^fe&u appelletur>quia iaxa fran- 
git,intra quaenafcimf,^ eodem modo empe 
tron:propterea hcibam in mont&us qu^rc- 

IS rcm , quaedum oritur faxafcinderet , Sc per 
fciffuras .exiret , 8c epithymi figura haberer, 
Hermolaus in fuo Diofcorideierbae figura 
decf!eiradit.Marceliusinantiqmfsimo foo 
reperiri inquit, tar/^iJ^^ t/<4>if jfi», id eft, epi- 

40 :hymo fimilis,quum tame^pithymus herbx 
figura no habeat.Quicquidiit,fi huius com- 
munis faxifragac radices, & herbacolligerc 
placeat,colligtto. Sin minus,eam rcHnquarc 
potcris,vtpoteantiquis, 8c rccetibusignota. 

*S Nam Simon Genueiis inter recen tes quofda 
refert vna herbamaccipicntes,aHosaIteram 
profa2£ifraga.Idem etiamPandeaarius.Et 
noftri rccentesiu hortis varias hcrbas often 
.dant,acfemiaant,qua$ omncs iaxifiagas 

nuQC 



I 



'^t, vt de arnabo fupra ^&n cil. At quSfa- i 



. ) 



nancupant, 8c pro frangendo iapide impco:- 
duat. Aiias determmatc omnes recendoruai 
fpecies afsignare itataimus,& quf d nnt ofte- 
dere. Nunc facis iabeas ,i!iam radice, quam 
ia Bononienfi&usmonti&us,<5: Veronefibus % 
coiiigitis,non eireDiofcondis 6xifraga,aut 
empetron didrciiTejimd Sc recentes f n ea da- 
bitant. s I. Quom iiicnoftrae fasifrag£ radi- 
cespTiEflo fintjCoiiigerenon defina, uequan 
doq; ab alii^uo imperito medicoexpeteren- 
tur,ego autem carerem.3 r a s. A Germanis 
fleinbrecli appellatar.quod nome faxifragis 
impoiitu cft.Nam 8c alia quaedam pecniiaria 
aomina habent fpeciebus faxlfragae recen- 
t[ora,vt kryenkraac>quia ifclitadicispotifsi- ^^ 
mum medeatur , 8c meerEiirf:;^, Sc fcblatten» 
qiiorum differentiam ip fi^ reiinqa ere ftatui- 
mus^A Folonis fralod dicitur.Calida Sc£cc^ 
ordine tertio exiftimatur , vel eft in fecundo 
iatefo. s e. Ideo ad fpodium excannis fecua ^^ 
dam Auicenna defcendamus.s k a. Non ab 
re fecadum Auicennx fententiam addidiili. 
nam ipfe tali fpodio vtitur^quum verum fpo 
diu forfenG liabuerir.Hosveramfpodium 
habemuSjidcO etcannis» & £3:itiu defpicere ^^ 
oporter. Non defuere tamen recentes^ qni 
no foium Auicennam repreiiendunt, verum 
ex nulla aitera re fpodium fieri poflecefenf, 
guam iafonucibus mineralibas.Hiautem 

max£ 



^4^ SRA.S AVOIV^ 

maxime dedpiScur, quonia Diorcorife v. 
ub,& Galenas;vH dc fpodio, Sc Plinius mul. 
ca, quae pro rpodio poni poubnt , & qaibus 
modis ciais HaCjqai aiinfpodiu vocatur^edo 

% ceat.Fft enim ex oleadro,vt v.Iibro,<& vhi de 
oleaftro tra&at Diofcorides monet, Sumi- 
tur aute olea{lri,aut oleae coliculus,£tex ma 
lis cctoneis exoflaris, ex cannis, ex linteonl 
Iadnfis,ex candidis raorisimmaturis^ex len- 

lo riico,ex terebijuKo, ex iioribus labfufcae, ex 
Eocibas tenerforibus rubi,ex coaia buxi, ex 
pfeudocypero , id jeft , &iro ^uadrarto iunco 
cum fuis fioribus, ex germine £ci in fole iic- 
cati,exglatino taurino,quod noscollagara 

^ uellavocamus,exlanaafpera fuccida,pice, 
aut melle madida. Defidente fpodio,omni- 
busbisvtipofTumusloco^us, & ideoanti- 
fpodia,ac fi didu ^^-pro ipodio,nucupatur« 
i t idco Aqf claa reprehendi ne debet,li caa- 
narS radices aduflas , & antefpfum Serapfo, 
fpodfum df xerint. N«npe certu eft,de mine- 
raii-fpodiojid^ft/ornacibus inuento, no lo- 
qui,fed de antifpodio, id eftjde eo, quo loco 
fpodif vtipoflumus-Ceniht aute, & tpfum 

^^ radfcumcannarum dneremproantifpodfo 
pom{K>fle.Qapd aotem Aufcenna& Sera- 
pfo Diofcorfdfs aatffpodiu not»erint, capqc 
de tutfaapud f pfos leges, Nam eosde^vero 
aiuiquorii fpodio ioqui a cmimsacceptG 



.a.0 



pera i 



B E S I M P L I. M E D I C. ^45 

percrpies.Qoaimobre malus incerprei; in cau 
ia fai^qai comode vocabqla no reddidir. Ec 
ideo hi aurhores noa erani: fta remere erplo 
desdi,vt quidam recentes explodaat,led po 
tioscorrigendirvt in eo Iemmate,quo defpo f 
dio fcriprum efl,de aotiipodio legatur : fujt 
error interpreris fpodiii pro antifpodio in^ 
terprecatis. vbi poitea de tutia m inicriptio- 
Depofui: : depomphoivge^' fpodio legen-' 
dam erat.5 E n. Ne vkerius procedas, fed ad lo 
interrogata refpodeto.-Amceiinaj aon anti- 
fpodium.^dipodiu ipmm deicribarei^nta 
bat, Mempe n dhens ihi pro fpodio amifpo 
dium iegedum, aberrasiquonia Auicenna de 
£roph'vibus alphabedco more procedit.Vn- ^S 
dem licera f,inQuade ipodioagit^iimples 
aiiqaod poni nodebec,qaod perajindpiat. 
E B, As. Equidemeriaingeniofefadslocutus 
es:ram.e non aduertis, Auicenam no pofuiile 
fpodium iu litera f,quoniam ipfe lingua fua ^ 
pofuit in litera a,quippe fualingua Abaiiir 
vocat. Ex id vocabulum tam verum fpodia» 
quam antiipodiu lignihcat. Interpres verd» 
quiin Laciniivertit, fpodium interpretatus 
eft, & ad Qiteraas pofuit^ cum interpretari ^% 
debuiiIeiantifpodium,& in litera3,cuia re- 
Uquisordinare. Vude fuit Auicennae inter- 
presvqid fecundum Latina , vei cuncv&ata 
momina .fioiplicia ordinaiiit j alm alter fic 

apui 



^44 B R A S A VOL V S 

apud Auicerma ia literis ordo.s e n. Ambigo^ 
prseterea quare ia antifpodii de/criptione, 
Diofcof ides non dixit iliud fieri ex cannaru 
ladicibus cobuftis, fed ex multisadftringea- 

5 tibasrebus^qaaein hoccapite abAuicenna 
aumeratae no fant.B a A.Miror profe&o de 
tua hac iapietia,optime fenex,qui adeo argti 
tc bacderedifleras: Atquid oposerat Aui- 
ccnna omnia rccenfere,ex quibusantiipodia 

^ fieri pof&ntvCum id tantum cmineret quod 
apud ipfum in vfu erat,& apudfuos^Nequc 
fcquitur, Auicennaaben:are,quarea Dioico 
rideno eift hocanufpodiu numeratu.Quip- 
pemulta font aKa, quacaDioicorideno fcri 

^5 buntur vtamen cxufta pro antifpodio poni 
poflunt ; neq; omnia vftaantifpodianimca* 
panda funt ,fed illa folum, quae f^oSi loco 
ponic5uenfr. Mulraqjadftringentia Diofco 
rides numerat, fed plura funtalia,qa3e no nu 

to lacrat. s E.Mon video qBomodo poter i c eflc 
tatus antifpodii ex cannis vfus.Nam Auicca 
aaad cor inftaurandum firequentifsime fpo 
dio vtitur. Cannisaute nullae hums generis 
vircs aboptimisauthoribus attributaefam, 

^l Hndpotiuscordiaduerfe fant.3 R A.Ncfcio 
yndc colligere pofsis «>rdi adaerias efle cait 
ias : fdpms tamen efTe confUt , propterea 
fupercaTe&fto cordt coniieniait. Et qaaois 
ab aathoribus hoc czpreflumooafitquod 
i ; cordi 



© E S I M P I I. U £T>1 C. ^4^: 

cordi conferant cannae, tamen ncqu e oppo- 
fitum esprimitur , fed primas qualiraies ha- 
bet, quse conferre pofTont.Erforte Auicena 
de generequoda cannaeiDtellfgic, qiiodfoa 
in patria huic rei ap tu nafcebatur .Propterea %: 
certus efto,fpeciem vnaandipodii annunse' 
raile Auicennanijquasapud virosfuas natio- 
nisin vfaeratrneq;amplH2S rikarivelis ,fed: 
nego tiis tuisattede,ii qaae Eabes. Nam fpo:- 
diumapud Dioic.Plniium,Garenu,PauIum, lO) 
Serapionem, & Auicenna, & caererosomnes 
fidos authores tale efl, quoties aes puritcare 
contendont,infornacesimponentes , fumas 
eleuatur fubtilior,& leuior,qui fbrnacis cul- 
mini inhaeret.HicpomphoIyxdicirur ano^ i^. 
iiris recentibus, 8c ab Arabibus cuiia nancu- 
patur : vnde pompholyxeitaeris,.^ cadmiae 
fauilla, vei buila i vtisomen ipfumindicat) 
fpodium vero eiVpars fumi pond'erofa^& nf^ 
grior,qu2£fauillasfimulmiftas habec,(& qua zm 
doq;rarbones.Hoceftverumfpodium , quo 
in otricinis vtideberemns*.Tamen quu opos 
iit fpodio vti,. pompholygem fem per ^ id elr». 
turiam. accipito, Nam hoc edocec Galenus». 
qui nunquam fpodxo vfus eft,quia pompho- if, 
lygem habebat : ideo & nos fpodiu dinu'tEa^ 
mus,.quia popholygehabemus. S£ popholyi. 
ge careremus, fpodxo vti oporreret. Quodffi 
faberi non poflec ex aere ipodium,aut exaE.* 

M 



t:4<? B R A S A VOL ▼ S 

genta,vel aaro(n3m & fpodmmargeoti , 8c 
aun iit,qaoxi Plinms laurf tim appdht , & o- 
culisaptiuseft) cxpluniboaccipimbet Pli- 
nfus.Siey nuilo metallo haberi poflet» ex re- 

5 bas praecitatis iierioporreret.Et bocantifpo 
dium eilet. Necillud Auicenasex cannarum 
radicibus derpicere,autesanim3lium ofsi- 
bus^vt quidam ex eiephatum detibus , alii ex 
colio parat. Quum ergo fpodio indigemus, 

^ pon:>phalyge vtamunSipompholyx, ideik^ 
tada deiit/podiam rumatur. Deficiente fpo 
dio,in primis aureo^argenteo , asreo^deniq; 
plubeo antirpodio vtamur.quod vel exre- 
busaDiofcoridediSis^veiexcannarum ra- 

^^ dicibusfiat.Verum pompholygecarerenon 
poflumus : quu m ItaHa, 8c in propinquifsi- 
Kia Germanix parte , piures metalloru fodi- 
nas non defint,vbi & vih' pretio emicur, Mal 
ti vero fpodiu, & pompholygeconfundunt, 

^^ quu n>aQife{!:ifsimisindiciisdiflinguidepre 
hendanturratexradicibusad metal!a tranfi- 
uifle videmur» SE.Nonequidem trafiuimus, 
quia defpodiocannarum^quod radixeit lo« 
quebamor.Tu veroad ampliorem dot9:ri- 

^^ na defpodioexmetaUis traftafli; praefertifn 
qaia immerito Auicena in antifpodio fuo ex 
cannarum radicibus, veladufbrom confri^ 
dione , aut dara opera igne taxabatur. Ve- 
rumliaccaliasjvtadrem noilra reuertamun 



B s. A s. Frigidum & iiccom m tertio ordme 
exirtimatur a Serapione,& receaoribas.Ta- 
mencitm i^nicenna potias fenrio» in fecua- 
dcordine frigidam eile,& in tertio ficcum. 
Nonnulli Germani tutiam, vel fpodium nix f 
vocant, alii nil^quod Sc Latinum nomen eil. 
Ideo cauillari iblent aequiuoco argumento» 
dicentes:Sinii valet oculisi,non fanabuntur: 
fed nii valet oculis : igitur non fanabuntur, 
Vides cquiuocationem eflein verbo niLCau i»j 
fa autem apparen ti;je in paralogirmo , id^n' 
titas nominis eft. s £ n e s. Hsc diaiecticis o- 
minantur,^ ad bifrons radicem veniamus. 
B K A s A V. Imo fophiitarum munus eCt , haec 
tras^are. Adtuam biltortam accedentes:plu li; 
res herbarii hancherbam , quam vosob ra- 
dkem biftortam dicicis, apud Diofcoridem 
cacanancen eile cenfuere , praefertim fecun* 
dam fpecie. qmd & Hermolaus teflatur. Ac 
eam non efle ficiledeprehendi potefl, quo- 2^ 
ciam Diofcoridis cataiiance radicem par* 
uamceuoh'uamhabet>&; foliaolea: figura> 
& colore: veftra autem biftorta no habet ra 
dicQ vc oliua/ed multo maioremA' nigram, 
&geniculatam,necfoIia biftortQcoleefolia, -v 
£gora,&coioreimisanfur, ud potitisngora 
lapavbf acu:ihabent,vtquandoquefpecieox 
lapathi eiTe fufpicatus uro rtamen in nulla 
auamor fpecieru reperitar. Eciuidem foia.^ 
U z 



acatilapathihabet, qaae ex vnolatereqoo- 
d*ammodoc3Erulea funtexalcero herbac^» -> 
Radkem habet extra nigramjmtusrubrami, ; 
veiin qacndam niborem cendenteiTi* Kadi- ; 

^ cem adftringetera. efleconfSitiproptcrea ab- ; 
his rccentibus in menfb:aorjum:.abundantia. ; 
accipitur. In his momibus eam coll^ei Her- ■ 
barii nDfrriesBDnonienfibusinontibiis pe- 
tunt , &radicem fb!am feruant; s E.,Habetne i 

!& aliad-nomen,quam biftbrta>vel bitorta?B^. ' 
^xadicebiflbrtadicitanAIiqaimmoreiap- i 
pam^peIlant:aIitbardanam4nfnorem.Sed . 
nominafunrpotidsadplacitu, qu&i aliqua i 
ratione impofita.IlIbs aute deceptos efle coa 

i!^,fiat,quibifibrt3eradicemvbeherubrum elle ; 
putarant;quij5 perubrum behen,& fohis, & [ 
vmbus^, & radicealiad eft a vocata bifiorta. i 
Nihii deniqrdehis loquioportet,quibifior I 
tam tormentillam faciut,adedtatue;&abfq; . 
aa feniiilbquutar , quumbiflortaramrdsfolia : 
B^at , tormentilla in feptem partes diflin ^ I 
fia.s 5 N.Nihii habes apud antiquos certi de 
Bi^brra?B K.QuandoqybritanicamDiofco : 
ridis biflbrtam efle fufpicatus fum , quia fo-» ; 

*s liii habetTumid fyrueftrifimiletpofteaaha 
nonrefpondebanr. Quippe britannica foliu ^ 
Babet nigrius; pilbfrusq^rumice,$iradicem ' 
Breaem^& tenu£ AtBiffertaEumicis quidc i 
£liiim=habeir,fednec:nigran3i,oec.£iIpfijm». ; 



U E S I M P t I. M E D I C, ^4^ 

imo vaIdel3Eiugatmn , & radicem magnacs^ 
ra cione^ue her bae craiIani,coatinec.Iili prs- 
lerea decipiuntur,qui biilortam aflragaiuai 
efiearbitratur:quoniam 8c fi aitragalus radi 
cem rotundamhabeat, rapbanimodoprs- % 
longam, nigrisaliisagnafcetibus praeduris, 
& implicatis vt cornua guftu rpifiante:tame 
biftorts radixaiia forma vifitur ,nechabe£ 
ramos,^ tolia ciceris bifiorta>vt afrragaliis. 
Propterea bancbillortaantiquis incc^gnita lo 
cenfeo.Quam &Galubifiort£vocat. AOer 
mamsveropro ferpentariafumimr magno 
errore, vt qui fngidu procalido ponat. Imo 
& biilor tam herbam nonnulli in Germania 
draclienvvurt2,^nottervvurtz Cnominaa tf 
ferpentibus dufe)appdiant.Quanqua noa 
defint,& qui bilton3,fchlipe voceDt. A Po- 
looispfzia lobada dicitur. Frigida in fecudo 
eftj&iicca iaiartio -, quanuisnoanaliifrigi- 
dam & ipfain fn ter tio iudicauerint. sE.Cai' za 
iinae radicesfequnntur,B r. In Bononiefibus 
montibus chamaeleonta duphVem inueni,al- 
bum, &nigrum. Idem in Mutinenfibus ples« 
ranq; me vidiQJs acciditrfed preter hos duos, 
quidam papusaderat,tanquamcarduiechi- z% 
nuslatus,purpureusin fummo,acuieatasvn 
diq;,quifioefo!iiseradicefupracaulem exi- 
bat.Hunc illiherbarii cariinam vocabant, 
& iocoraia accolae.Tunc xarlinam chamx* 
M 3 ^ 



kon ten al bura no e& lafpicatusfum^ najK- ' 

^pe aotea continuo cariinam , & chamaeleoo^ : 

cem idem eiie putaiieram , & nom^ coitu- i 

p tam eile, v.t earlina, quaii chamaeieon dice- i 

r, 5 retur. vndQ herba nona carliaa erit , de ^ua 

rjuiqaam anriqui. Nekio an folia diiabns, i 

veitribos carlinis, qua$videram,arreptaef- - 

ieiit, Id tame fcio vos pro cariiaachamieleo- : 
tis albi radices funiere. Vbicii nafcun tur cha 

*f o m^ieon aibus , Sc niger,& omnibus notiisi, : 

i]3aefuntherbae.Vndecarhaaa chamxleote i 

aircraerit:finguntq;herbarii,quiainmedio ! 
tanoua fagictae vuinushabere videtur, Ange 

lu de coelo miiTum id feciile,fagi:u tangens, ( 

.15 vt Caroio Magnoeamo{lenderec,qaaeiu$ ^ 

exercituma peitilendmorhoiiberaret^H^iC '■. 

paeriiia funt : tamequoufq; rem tibi ocuiata ! 

£de oftendii , pro car lina,huius chamxleon» : 

tis radices , & in his montibus , psuus quam 3 

%o aiibi,col!iges.Cliam2ieon dicicur ex fimiiitu i 

dine,quam cum chamaeleonteanimaii ia fer ] 

pendo, &inmutationecobrii,peDesvarios 1 

i€rr3eafeaushabet.AGermanisviediiiel,& ; 

mariendiftel chan)eIeontes appeiiactur. Sed i 
: *5 quac ita a Germanis dicuntur , potius cardui 

fpedes funt , quam chamadcontes. Ideo pro j 

cham2eieontecarduumfumunt.VulgusCrc i 

tenfiumhuncvocatcoliam,quoni5exeogki 1 

liai geGusfit. lafecGndo ardioe cale6cii,4: : 
. - - ia 



» B S I M M I. M H D I C. \U 

m tertio ficcat. s E.Sigilii fan^tse Marxac radi^ 
cesiequuntur.B R.Nunquam legiglorioiain 
virginem figillum habuiile, aar literas miBC' 
iermiQus imaginari poilum» iigiltutB radices 
habere.s e. Eit her ba^quas ita nucupacur. b lu S 
Non babetaliudnomeD?Qupinodoappel- 
iabatur antequam virgo Mariain iiice pro- 
diiflet?s £. Id jgnorOj camen aiiis etia nomi" 
nibus appeliatur,vt a geniculo radicis,geni* 
calaris^Sc fraxiiiella.B R.Optimum cCt plura t^ 
nomina nouiile. lam inteiligere cospi.quid 
per ugiilum fauctc marix velis.Eaherba eft, 
qua muiieres iibifadem extergut^ & fucar. 
Etiam iigiiluiD Saiouionis dicirur. s E.Ea ia^ 
qaani/ed^ radisad rem Venereaiaccharoi^ 
conditur.B a.H^c apud Dioicoridem,& an- 
tiquospolygonatum eil,quae candidam radi 
cem liabet, piuribus geaiculis pienamrcuius 
iapcMremGaienus , <Sc Paulusexplicarenefcr- 
uerut. Recentesnonnulii crafsifsfmo errore zo 
detinetur , putantesapud Serapione recacul 
poiygonatu eiie:c|ua. iecaculnon eryngium 
( vt inierpres dicit ) kd altera radix fit. R.e- 
fieab aiiquibus geoicularisdickur, aomen 
Craecu poiygonatu, fcilicet exprimetes;a po t^ 
lygonio mare , Sc fosmina difier t , quod nos 
vuled corrigiolamvocamusuAGailis feaa 
noftre Dame , a Germanisex colore yvciiT^ 
f varta:,idcft,EadixalbaaiknpataE,a Venetk. 
"^ M 4 



•fSt BB.ASAVOLVS 

2eaocKie!Ii,a Polon j syfzloka vocatanVen'* ' 
trfculmnroborat meIlecoridita,tedraccha- ; 
roguftuperfe*^*or,&.luauiOrredditiir.Ca- . 
lida eft ordine tertio,atque ficca,6c ob quaa- . 

5 dam ruperfluam haaiiditate yenerem accS- , 
dic. s£. Gynogloili radices prod eun t.B R a. 
Quam pfaarmacopolaruin turba caninam i 
lia^ua putauit^ efclo eleuata^camnahngua i 
non ^iki quia per terram ilerm*tar canina lia , 

10 gaa,& plantaginem iu foliisimita tor :fed ob < 
fcabritiem jCaninsIinguacaftimilatar.Fer- ! 
iiad^habetar^a fabuloiislocisabnndat, ihii 
^am coiligete, vtpoteeSicacior e ; berbamq; s 
& ra^cesferuare.Abliirpaaisiengua depe-- 1 

]2 $ro,a^ermamshiidtizung nucupamr:qtwn- 1 
uis Germasi hefbam a terra eIeaata,furcuIo 
^mq; pro cynoglofia fumat, Akeram tamen , 
ab ea,Qaam aoitri hei barii fumQnt,noftrum : 
vulgaseam nuIlonominein^uait,Im6ia . 

zo cet defpefta , & fine radone calcata. A Po- 
ionispfziciaziczki nuncupatnr. Amcenifsi- : 
mumlo.cum habetIIIaftrifs.Princeps noiier, i 
^aIterumtea)pe,Padocircu|idatam, qaem [ 
Belae4ere,id eftjcalioftiam vocatjibi cyao- ; 

a$ giofla pulchrior , quamalibi viderim, mire j 
viret.£ft fttgida,&ficca ordineiecuGdo.sB. : 
DiKonocifeqautur^ R.Doronicum a Grac- ! 
co aomea eft,tamen apud Grascos nunqoam [ 
4oronicum reperi (ta&m Barbare durooi^ i 

go. 



© E S I M P I I. M B D I C. 5^5 

go^vel durugo proferremaIueris,nea Grae- 
co deiumas)akinas a Lari«ispertra£t:itur,A* 
rabes foli nobishaec dora,idei1: , dona itL 
buere,quibus ia variis firnplidbus debemus: 
Serapiodehis percra^t.Suaienim radices % 
paruae,dulces,in formam (vt inquiuc) calami 
aromatici, qu£e plures medicinarum compo 
fiiiones ingrediucur > vreleduarium de aro- 
ma tibus. Alias quo t iin t apud antiquos, ex- 
plicarecoaabimar.Noadu compertamno. lo 
bis eft ad lioc viqi tepus doronicu. Audiui- 
mus folium babere in morem violarum, Ca- 
iidam,& ficcu cHq ordine tertio teftatur Se* 
rapio,&: Auicena^&ita eiieconilar.Ex Apa 
lia Venetias feruntur. s E.Behen albi,& rubri is 
radices occurrut.B k. Recentes inter ben fim 
piici e,fcriptu , Sc been duplici e, dii&retiam 
faciunc primum eftfrui^asquidam, fecun- 
du radix, Ke vera hxc nomina barbara funt 
ben,bee:i, vcl behem;fuo modo traftent ilii, za 
Sc fcribant.Nam vt in rebus recetes,ita in or 
tfeographia cofufi lunt, Qoicquid tamen fic, 
apud Arabesben , vel been ,granu eftangu- 
lofum , magnu, vt auellana, a Diofciiij. libr, 
Balanammyrepficen,a Latinisglandemvn- 1% 
guentariam appellatii.PIiuiusvnoiiomine 
myrobalanos vocat. Apudnobiles mulieres 
Ferrariefesnotifsima eflhaec glans,qoa oleu 
inodoram, id eft, omni odorecareijsexpii. 
U % 



554 B K A S A VOt Vs^ ^ 

muD r,tamen ad omnes fufcipiedosaptS. Aa- 
thores in folio difsiden t : naai Pjinius helio* 
tropiifDliuhaberecenfet.Theophraiius iiij, 
:<icplantaruhiftoria,myrti:Diofcorides^iy- 
5 riae; TbeophraHus etiaEB^fru^ura cappari, 
Diofcorides auellaas coparat. Nec mirum, 
<3uia res eadem mihifubvnatbrma,iilifab 
aitera praeientatur»prefertimii non multum 
difieraniformse. Etlket Pliniifoiium longe 

= Ijd ab aliis diftare videacurtpropterea non inie- 
gram forteinteilexic^fed partem vnam ex fo 
^o.Hoc been »id eft»royrobaianuin tua Oifi- 
^na habeas,n6 folum ad odores> {cd ad rena 
uiedica. Venetiis emito. £x Aethiopia, Aegy- 

/j 5 ptOvArabia, & ludaea Alexadria fertur,pofi:^ 
ea Vaietias.Sed ifiud bee, potiusinterfemi- 
.oa numerandum erat.Quicquidautefit , no 
^auci recentes decipiuniur,qui pro beea bac 
c^uiciyid cft , herbae. vulgo di&x mirafole, 

,io accipiunt , & ex eis oleum paiant, ^od pro 
oleodebeenveadunf. Quu taraena Diofco 
ride primolib.olericicinum» & ab Arabibus 
.oleam de cherua diAufit, <juod afe oieo baia 
cino ,id^ii {vt moreipforiiloqaar;oieo de 

; al hem feparac:imdii aunquam dehis Diofco 
jrides traftairet^coBftat aEadefle»myrobaia- 
. com^liud aett*A t ad tm\ noflr i redeuntes, 
: yos du4s radices in oflScims feruatis > quari 
.«dl^a beoalbS^aUo^bcarubxumappdia^ 
. '- $is; 



D E S I M P 1 I. M E D I C. ^ 

,tis:benalbumin BoDonienSbas,& Veroaea- 
£bas mouiibusffequenseft.-foliulubet ma- 
gaimdiae falioru oiex , icd in acutu r eadic. 
Kadix fereper terraferpir^e qua muld rama 
lihinc indecrercur,vt ia gyicyrrbiza fit: Ro- S 
xcm velati ftellam albam babet:BeeD verd ra 
bru circa marisima nafcirur» Ad nosexmos 
teGargano, id eft,{ancli Angeli defermr:vc 
conie£tari pofsiaijapud Arabes non ben,fed 
hchi^ proferendu eft.de quibus Serapio cap. la 
c cx X v.Quid vero iinc,no poilumus, veiex 
.Serapione, aut Auicena coiligere,quieoram 
colorem tautu edocear.Ideo an €nt i£m ra- 
dices, quae ad nos affer untur , incerii fumus, 
Grffci(qqod fciaerim^h^ec nunquam icripfei^ 
xe. Atqoia hominum animis ita recepru eft, 
ideo & cu behemalbu hic coll^e. ILubrum 
.exalils locishabebis.BalaQu myrepficacali- 
dam ordine tertio,6< ficcamip fecundo Aui- 
cenna iudicauir:came& hamiditacem haibe- z^ 
re conitat , & oleagineofa eft. Radices verd, 
quae been nuncupantar, calidig,6c ficoe fuac 
ordinefeciidp. Serapio vero fecudum Abea 
Mefaaiiaqnit radices has effe calidas,& ho- 
midas:verum in hac re Amcen^ poiius cofen x% 
tiendu eft i & fi radiceshie viricksaiiquah^- 
beaat Kuroiditatem. A Poipais been dicirur» 
, fed addnnt biali,5: czeruoni,id elb»album,& 
rubri$iuCoralliQafif^uitur,B ». A,Iatet r^- 

dicci 



*^^e ^ E. A S A V O X V « 

^x^s coraiiiDam ncmms?sE. Radix no eft, 
fed quia terrse inhaeret^propterea radicu lo*» 
co ipinm difpofui, Dubitaba, an iDter her- 
bas aumerare.Verum aihii cum he^ha com- 

% muGe habere videbatur, nec-cum ladice De 
hisautem nihil^d nos ,iiioddipfiu s copiam 
in officinampor£e.3K»Hicnciihaberar,fed 
drca mare iniapidibus,^ oftrearism teib*s. 
G rssce,^ w -^^^^"^a^j Latf ne mufcus mari 

lo ous dicitur*De eo Diofcoridesll iiij.per tra 
fiat,B5deSarius, 3cGeimefis, licbeaeherba 
cum mulcomariao confandere videtur: fed 
graaius Pande^arius,quam Geau€fis.Quip- 
pe ^ omniaabfq; ordinefimul mifcear , qux 

1% bryoa nuncupatur, &praefertim in hocma- 
lino bryo & lichene.Sed de his viris nihil ad 
nos,qui mufcu falfo ScwfaQ coparant,& Dio 
fcori. pefsime ^dducut. Qupd fiapud ipfos 
videre lubeat , caput de aiinech legito, Vnde 

zo brembus^quam coraliina vocamus,&in frc 
qi^en ti vfu pro puerorum verminibus eft , i 
Dio£coride, GaIeno,& aliis mofcas marinas 
nucupatur.Scd hac vimignorarSt aniiqQio- 
res,qudd vermesiQterficiat , quapofteriores 

zsitaelIec5probariit,&amara eft,& nnncro- 
laGraeciaeopro vermibc^ vtitur.Imdfunt 
quiper plateas& vicos attritam coraHinam 
vendantrita fereclamantes^^x/r^^VArj^^^, 
#^3i/rM^^jv^, acfi dixa^int^mnes^mter- 

ficieas. 



Scleas,vermes interSciens. quanuisrao vui* 
gari idioiBate verba in i,potias£niant dicc* 
tes, ^oxtio^hsivi. Mulieres praverniibas 
pueroram vili pretio eamnt.Herbaeft omnx 
D0»& herba a Dioicoridedicitar.Vno tantu % 
per tarbor ; Piinia eade fere de nmfco mari* 
no fcripfifle,qaae Diofcorides, vno donpto: 
qaia Piiaius la&ocae foiiam babcre diiciXy 
itd crifpias» Conflat autem aofiTam voca* 
tamcoraEiisan>,la6EacaEfoliacarere,mi6fi. i^ 
miiis eft mufco^ , imdmofcus.y nde Hermo- 
laas>qai Diofcoridem per Pliniuminterpre 
tacur,LaaacaBfoIiumhaberedicit,quoniam.^ 
& Piiniascap.vxij.iibrixxvijitafcripcam re- 
iiqaerat.MarceUas-vero capiliata herbain- xi 
terprecatauNacodexi Dioioridis Grxcas 
7^/X ^i^w*Jegit,qaaiiiiimodam tricharu , 6: 
capfiloram.Hermolaas aute interpretaiar, 
ac fi fcripferir r^iA\it^Ms:, \d eft, in morem. 
ia&ic2e;non autem r£/x^5tf4u',Vterq;.verara !<*• 
dicere poteil. Piinius folia. qaacdam ferpen- 
tia latiora confiderans ^ qoaei fbrmam laSa- 
caehabent , 5c fere mufcuntcoacomitaatarr 
Diofcorides capiUamentaalta r quae proprie 
mufcas fant :vtdtvn^rePiinias, de altera2.i 
Diofcoridesloquatar^fedreode toco nafcaa- 
tur.Nobifcum Mar£eila&eit,autnospotius 
cum MarceilbNecmoueor quod eifdcm vi- 
lihas Pliniibryoa,& Piofcoudisiafignian- 
' " ■ tars; 



5^ BB. A SA VO t VS ' 

turrqaojuaaoQ ab r.e eft^diias herbaseo^enar i 

praecire loco rucas ^fdc vir es baber e.Hac aa* ; 

ton circa mare,iater bpides,aEq;faxa uafcu- ; 

tur.s E.Mirum efr» Plinium de corailina nuii i 

% quampertradafIe,uhaecDon{itBRA.Qnid i 

hoc ad rem fadt? Mulra praetef iit^Pliuius iii » 

re herbaria longe poiiora. se. Eft neaUquis i 

exantiquioribus,quiad puerorum vermes : 
corailioa valere fcribat?s R. A.Nuilus Cquem' 

10 fdoerim) fed no efi opns omnia ab antiquis [ 

fcribi , & Dos ab &[dem omnia perere. Nu- * 
per inueotu eft hoc,^ ita eile uemo non fcit^ 
imo corallina foluic^ yt exper iexitia oculata 
fide demoflrat, quam tamen inter conftrin* 

^i gentes re^ antiquiores enumeranr.sE* Non- : 

nulli tamereperiuntur , quifoium antiquos i 

fe^tari volu n tyU ullis ah'is creden tes.s a a . Hi- . 

eorum ingenia abieda,vih"a,& abfq; iudicio i 

exiflimant, qtisenoua qua;dam iuuenirenoa- i 

U> pofsint, id aefcientes , facillimum efleinuen-. 

tisad dere, & doce ex perientia multa inueni-. : 

re.Nam & aDtiqaihomioesfaere, & inmul- i 

tis plarimi eiraruniNosimulta in dies via re ; 

gkinuenimuSv&experientia,qu£forteab : 

*1 aliis inuenta fuere,fed a nullc fcripta , qoem 

nouerim. Nihiienim eft , quod non efficiac ( 

kumanusanin>us,mo*i6 velits en e x, Vnde : 
fam ptum efl hocnomen coraihna?B R a s a. 

Qma vt corallius io aqtia nafcatur , & vbi ' 

cora ( 



B E S I M P t I, M £ 1> I C. f^P? 

corallli aarciinmr,eriam iauenimr:pFopcer- 
ca noa pauci decepti funt^corailiofam folia 
e^ paran tes, & hi peius rentiQnt,qiu coral- 
linani, & coralliun> idem fecere: quanaeiata 
& coralliunj puerorum verm es necec, 8c eo- S ^ 
rum comitialem morbum , Cjuem bruta vo- 
camus,toilat. A Neapolitanis herba de marc 
nuncupatur, a Gallis barbontina. A Galena 
fextodeiimphcibuiffigida & ficca esiilima 
tur.VerUmiuidreSeconfidera.Quoniam <S: ^*? 
amara el^ » &r acredine qaandahaber» x^ deii 
cerefacir,vt fecandi ordinis faltem calidita- 
tem haberevideatur.sE Zeneltraeradicesoc 
currunt , tamen non iunt m magno vfa. bk.* 
Non zeneftram, fedgenifta prcferre debes, ^^- 
a Dio fcor ide ffJtkptQif^^c a Galeno ffTtxpoif 
appellatiir.Flores^radicem atque herbam fer 
uato. Mefue inquirgeniflam iiliquas facere 
ia modum lengibi. !n terpres pr o lengibi.o- 
robu vertit, quumfafeIiufigni£cet.ideo in- ^ 
terpresdeditaniam Manardo reprehendea 
diMef«en,non ipfe Mefue, quiiilicuasgeni 
i^aEiafeilo comparar, quanuis non fitingens 
differentia ab orobi {ih*quis. Genifta caUda ^ 
&iicca ordine fecundoexiftimatur.SE N.Em -^^ 
pcratoriae radix, & endiuix fequuntur :fcd 
endiuian^in FerrarieQfi agrohabere ftude* 
himus.B R A s A V o. Cur in tua officina impe' 
raioria hab^eftudes? iBgrediturBecompa* 

fiiio 



$to BRASAVOXVS 

fitiones ali^uas? s e, Non eqaidicfid etholos»- : 
gjs»& pfemio medicis nonDuiiis eam vendo^ i 
E aA.Quam her baimperatbria puias ?Q«ip | 
pe Leoniceno vifiim ef^jLigurum imperato- ; 

1 riam , veram Ligufticumeffe: tamenmultae i 
herbe varits in locis impe^coria& dicontur. 
s £ N,De iHanDm; Ibqnor^quamitaPerrariae ; 
appel^mas>triafoiaha&ete^ quorumeditt : 
in tres partes^diflinSnm efl: quac elateribns i 

lo funwdiias^vtmediumfoiiamcoronafere ] 
imitaxi videatur.Ba A.Herba noui Csd mCf i 
qmm aqud antiqaosf quod fciuerim) eare- : 
peri.Contra quartanas valere certam eft , & ! 
ad eruendos partus, ac fkcilesjreddendos cx- ; 

xS percauierebmmexpur^rv&aruperflualiu- 
miditateliberar^EK.CJJjamquaiitatemha- i 
bere puras2Bit.Experimeto^ via rtgia Galc '. 
ni,caIida&i3c<^effidepi:^nditaiE,&ordi- i 
ne fecudb Jn mon tibus Bononiefibus copio- | 

lo fe jH:Gue3iit,ReIiqua.profequaris.s E n Jn cal i 
ceiradicum.fumtis:cor tices fequuntur , quos. 
profequiittcipiemu$,fidulcit|metc»&gra^ I 
ti$obfoniis.ve3 triculum,,& membia dona- > 
uerunus^^R. Vt lobetagatur*, 

«I Gm CaRTICIB V\,Q;V0«^VM IN f Eltr- i 

rarienfibus pharmacopolarum. 

officinisyfu&eft;, 

KB^rEia expediamus, cortKes BQmarai qiK>s« 

&e£harmsiQ.!mc.ikcaIim.coBigau^ ' 

' bit. ; 



X>£ SlXPt I. M B D I C. %et 

}>itM B R.OperiacdnAus fum.sE n. Gram- 
loromcorticesaliis corticibus ianoareda- 
dunt.H £ B.. Di^bos dapfis faccnlam horum 
corticunj collegi-B r- Verum eft^vbi de flori 
bos fermo iiKi<iit,maiicorium ab antiquis ii % 
ci oilendimus, s e n e x . Ciiri cortex fequitur. 
B R A s A vo t .Et hunc cortic«n in frudibus 
traftammasj quem nunc faccharo codienies 
ventricuio xoborando paramus : & arsin 
fummo ell,vtniliil addi pofsit. s e m e x. i« 
Ergo ad iambaci cortices accedamus.B r a 
SA vo-Etde fambuco in herbis expeditum 
r.eiiquimus.sEN.Ginamomi conex confe- 
qm*tur.BB.. Cioamomum noflri pharmaco* 
poise non habeat > led loco eius cafia iyringe % 
vtuntar. A EHofcoride mofylicum (ex Mofy 
lo AethiopKC promotorio>in quo eft ha r u re 
ra emporiu)coliaudatur.Id etia probat Dio 
fcorides,quod nigru colore habeat , 5c quod 
cum vino diiuitur,injcinericigm colorem zo 
traiitj quod iiabet virgulra tenuia cum Ikuo 
re,quod liabct nodos per tonun continuos, 
& quod odoradfsimum eil. Q^d autem a- 
, nimaduerfione dignum dk , id eft quod in- 
quit,colorem nigrum habere,6: quod quum z% 
vmo dilaitur , in cinericium colorcm tranf- 
it. na hocmodo interprctatus eft Marceilus. 
Hermolaus aliterexponit, icilicet aritudine 
ttQerisfi^ii.Serapio4ute Diofcoridem hoc 

N 



laca refer t vac fi dicat , cinericium >caIorem i 
^beracamrubare.B^e veraa-Serapione dif- i 
ientirc noD j>offiim,qauia Baeciim Diofoa > 
dis verba : th )c£^/^^.2la?^ y ri^pps^ l^ rui 4U ) 

S ffftJ*?^«.ideft,cGloreaigrom.Veru[n.quiaiii- i 
gramcxquiike oon eft,addiCj£anqaam cine- 
t jcium ia vino^cli dicat,, cineriduia in riiu 1 
bro, vt Serapio refert. Et Gaieaus optimura 
ciaamomum cinericiu effe in tberiaca ad Pi'> = 

Bi fbnem fatetur. ibt enHn cinamomi notase^ 
-docenSjin<5uit:?^f f i^*^4i' rn i^^n/scSd efl^ne- ■. 
liciqm colore^In libro ctia (k Antidotis, vbi i 
probatifiimum dnamomu defcribit ,ta!em : 
color-em nabere iaqui t^taof^uifi IstEki phacu^ i 

Pi &parumcyaneimifDeamr^iamemiaEctria 
fimul iunda {iDt:albam,pha£E» id eft/afcom, 
& cyaneus, £t iUe color ciaericius cum vino» ( 
id eE,cinericius cum . r ubore , vt in plarAiQS \ 
r^u5 , & coloribus ipBs , dum haec fcribere» 1 
Z9 mus,ecpertifomus.Eratauiem;taiisTubor, 
vtpotius in fubcinericium mclioa^et^quaia [ 
qh re Serapioni potiu$inhxreo, ^uam Mar^ 
cellofibi fuam iaterpreta£ionem€ngenri,& i 
Hermolao. Ad rem oolbrarcdea&tes^ cina^ s 

zf momo caremus , praefertim perfeSo , qmd 1 
mofyikudidtur,&a<jalenal0iibrodeAa^ ] 
ddotis odorem , qui dici aon poteil, habere 
iidicattir, & guftu calefadentem,fed aoita : 
ialidevi.aiQrdicfif,„&mft|tiaro.fiu^ 1 



D B S I M P E r. UE f> l C. f^ 

Tenihabet,qiialem fupra diximus.Addxrq; m 
libro de theriaca adPiibneni > id probatirii. 
muai eiTe , quod virgulm gracilia habet , Sc 
freqaentesnodos, odorem longeoptimum, 
ibauifsimumq; : & guftu acre n obisap paret, S 
mordax admodum.Poftea addir : Jiiccfi^^^ 
ft&vo}j 3FMyxv*l^^ ^^««".id eft , manfom rutse 
fimih'tadinem prae fe ferre videtur. Qui Ga- 
leni locus ciiendit Manardu celeberrimum 
immerito Marcellum tasare,quiinproba^ ^* 
tis codicibus feinueniiIe,ruKe odorem fpira 
re , fatetur, Nam &hoc Galecas proculdu- 
;bio cenfet.Nec refert quod grauis litruras 
odor , Sc a Galeno ci namomuodoratifsima 
prius dicatur:quia fimal cofentir , ahquid o- H 
doratifsimu elie,& quoda modo in rateodo 
rem fpirare*Quodia Diofcorideintelligea- 
dum efie , Serapionis reftimonfu probat,in- 
quieds:Ei mdius eocti^ eft^, quod cum odo 
re optimo fuo, trahit odore rut£, & cordu- ^^ 
meni. Ad rem igitur,c^i volat vocata canel- 
lam effe cinamomu,decipiunmr ,cum ob a- 
lia muka^tum ob hoc praecipue^quiacaDella 
no habet frequetes nodos , & canella cCt taa- 
qaacuci5>vc Plimus,& Theophraftus teftana 2,f 
tar ycinamomnm tanquam cor^ : qoanuis 
Diofcorides in hoc ilUsaduerfetur.Etiara c* 
sella coralliorum colorera habet , no ^teia 
ciaamomum. , fed piaediS;o{B.Tamen q ma» 
H 2. ' 



5^4 B!L A S A VOl VS 

fex (^ccks cinamom i inuen^D tur , vtGalc- ; 

nu s locis citatis, Diofcorides Theophraftus, i 

Sc PliniQs cenfetjlmd ioter optimum A pefsi ) 

mum geaas lic maxima diilantia,d: difieren- ( 

5 tia.NodQbitonosah'quam fpeciem habere, i 

& vidimus album cinamomu, & nigrom,id i 

eft, quod iii hos colores inclmabat , & quod i 

eft fimile cafiae rubenri : fed mofylico care- : 
moS:,qaod inenarrabilem odorem habet^ E £ 

10 fi accidat nos optimo cinamomovtidebe- ; 

___ re.duplam cafieaccipere pofIamus,id eft,da : 

plu probatifsimx canells.Mec argumentum ! 

Quinti , quo4 Galenus in libro deantidotis 

referi,aliaim^mcmeticft,fideberemus bi- ; 

1% bere cyathup vini Credd,&: defit^nos debc- ; 

re duos cyathos lorae bibere : Bc £ defit pan^ ; 

ex fimilagine, dupld furfuracei edere debea- : 
mus. A rgumentu hoc ad rem nihil facit. Na 

quod de cinamomo, 5^ cafia dicicur,idem efl : 

io acfiadferendumpoDdusvirofortiindige- i 

remus: at ipfo for ti viro carcntes duos debi* i 
liores accipiamus. GaneEa aut^ , quac pro 
cioamomo fumi debet , ea efir, quae gizir, vel 

gizi nuacupatur . Difficile autem elt , & o- i 

i5 ptimum dnamomum , & optimam canel- i 

lam noffe,nifi faepius experti fimus, vt Gale^ ; 
Bos teliatur. Nam pfeadodnamomum , & 

pieadocanella habentar:tam^ fi quis exper : 

m cfi:( vt GakQQS inlibro de Aatidotis tra- i 

dit) ( 



D E S I M P l I. M E D I C. %Si 

4ic) faciliimum eft optimQm cinamomu co* 
gnofcere,qQod qaato magis bonum eft,tan- 
todiatiusdurat.Et hifammedeIiraQt,Qtu ci 
naniomum feoio non afEci cocendunt; imo, 
vt praecitato loco mquic Galenus^non feruat $: 
ad trigeiimumannij iynceras fuas vires. s e, 
Si nofira canelkcioamomum no fit,quid igi 
tur efle iudicas? b r. A.Coi^atapad an tiquos> 
quod caneilam appellamus,cafiam et^, & ca 
fiamiyringa, Cafia verd nunc a nobis itaap. i ©^ 
pellatam , quxab Arabibas fiftula vocatur^ 
alia res eft , de qua ( vt in frudibus praedki- 
mus) antiqui nunquam tradarut. Vt autem 
adreifummamaccedamus :Tria funtapud 
Ferrarienfes,& VenetospharmacopolaSiquc is 
cortices fimt:vnam,cafiam ligneam ad dim- 
reotiam caliae quaefoluit,appellant:aHud^- 
neliam; terlium,{cauezonudicunt.Scauezo^ 
nl funt canellae frufla,& ineptiores partesv & 
iahorum genere quandoq; cinamoni fru£la io- 
inaeni,odorata vaIde,colorem mifium ex 
albo, lafteo,fufco , 8c cyaneo , & nodos fre- 
quentes habentia: quam appellatis cafiam li- 
gneam,efl pfeudocafia Diofcoridis : qux etE 
cum cafia fimilitudiQem babcat, gufta ta. z%, 
xnen deprehenditiir , nec odorata eil aliqua 
modo. Quam vero caneilam dicitis,eft vera 
caiiaDiofcoridis , noncinamomum ; camea 
quiaiater cafias Mc&» no&ascandias, aU-> 
N 3 



^6i> BK AS AV0LVS 

qua fru^a taiseniuntor, quae cannas longas^ - ; 

aDgartas,^craila:s>& fifbilis plenas habent,gti ; 

fe erodenfes , Sc adft ringentes cum aliquo j 

feraore odoratais ,& odorem vini rcfer entes. i 

1 Hseccft priau fpecies a Diofcoride defcrt- ; 

pta,qu3e k Barbaris dicimr lada, & in fafcica ■ 

lis noftrae ca&e aliqaa nigrefcens inueni- : 

tiirjqaaai DiofcondesZ/y/f^appelUridicic, ( 

Quanuis G^.enas in Hbro dc Antidons duas i 

lo iyilabas habere fateatur , quanjm prima di- \ 

cs.y8cj^ fecun da eft exf & / » vt>/f' <iicatar: ; 

propterea Hermolaus a Manardo reprehea- « 

<Ktur,qai dixerit a Gaieno >*/£f appellari, i 

quam Gaieeus enam literas enumerans >/f / j 

15 fcriptum reiiqacric . Non vidit autesn Gale- 1 

n am alris in iocis vario modo proferenteau 1 

Nam in Theriaca ad Pifonem probatirsi- ' 

mam ca^am laudans , ab incolis inquit, Zjy* ; 

y/-Af appelkri: p ropterca in his barbaris no : 

zo minibus nemo reprehendeduseft.Idautem" : 

addam inter fafciculos cadx nos frequenter 1 

cinamomum vidifle , & non , vt Hermolaus ; 

dicit,quddcafia ad nosnon veniat»fedio xy- : 

fociaamomo inaeniatur,mu!tageoera,& ca : 

«5 feV&^inanjomi ab aa&oribus ponuntar. j 

Taipfc Diofcoridem , Tfeeophrafimn , Pli- 1 
nium , & Galennm , praefertim m libro dc 

Antidot^ , legere poteris , vbi horum fpe-^ | 

Ci^^aexi:aaaQtur.^^tiuciatisfait^o- : 

: ^ iiram i 



» E S t K 1?X I. M £ t» I C. ^^f : 

Sraib c^eliam fpecie cafiae elTe danoiifeaf- 
fe^& Quam dfamt^amHgneairi eiTe piea^ 
dofafiam , &icinaHiomam GQandoqo^ inier 
fi-afta cafiae , fcaDes^nosappella-ta inueniii. 
s E N, Tecum feniiam,quoufque meliora di- $ 
fcerepoiero. BK A*Nuq'aam meliora difces, 
mfihoc verum effeconfiriiTes , ciieiiipiap^ 
Venetorumnauigattones -Alexandriammit 
t^s^qui in feiicem Axabiam ecuitetdspore- 
Tk.veri33xi cinamomum^aut veram caliam a£ lo^ 
fcrre;quao^uam hicidem Aiexandna , dex- 
troifum iter petens in Aeduopiam ad Mofy 
licum promontorium accederepofsit. Kxc 
decinamomoA caiia bgnea vCaiiafyringa, 
&caneiiadi<Sa,quam eod^ nomine Gaili, i% 
& Hifpam vocant caneiia ,Germam vero zim 
met: nan defunt tamen quirindcn addat, id 
eft^coxdcem.Poioni cinamon vocanccina- 
momu^<:a£am.Galenusin va.de iiinpii- 
cium medicameBtorumfacuitatibus jcalida zm 
^ficamordine certio eflefetetur. Et in eo- 
demordinefuam ca^miigneam eiiecenfec 
Auerrois. s E.MaRdag?r3£ cort icesfecuutur. 
EK A. In mandagcraplura fnnt^qoae cortices 
Bilcupari poiIunc,6: in frufiuA'^^ radice,& z% 
in faiiotmB coflis, Quemrordcem accipi- 
UsvosJanradids corncem^qnem Diofco-. 
rides£io ^fpendi:, & Jeruari dicitr sbn.U- 
lam^inqiiam.B Ji AS* £tfQium cortetapud 
N 4 



%6% BRASAVOtVS 

vos in vfu eft ,= s E n , In fomniferis qaandoq; I 
frudibas vtimar,Tamea e2c madragora plu- 
ra a Diofcorideferuare jubemur^qiiae fingu- : 
latiniexp!icaretemabimus.Inprimis aaten^ i 

$ duomaadragoraegeneraabautboribuspo^ i 
oi fcitOjpraefertim Diofcoride^ecundum ge : 
nus morion dicitur.Hermolaus idpomum i 
efleputa^quod viilgddefdegnofonuncupa i 
mus^in fidiU fupra fenefiras luicens , Argu- i 

10 mentum habet,ii ({rm esc hoc pomo comede^ i 
ritimfanusfit : es:hocJ:nquam>qupd morioa > 
dicitur, Noftra autem haec poma Ferrariae fu , 
pra fenefbra frequ€naa>melan2ana(a Neapo ( 
litanis praefer tim,a quibus in fumno honore i 

1% habcntur,& in magno vfu fQn£,& etia Vene- ' 
ds)appellantor>quaii mala inianaiVt Hermo : 
kus interpreca£ar.Haec aute potius conie<2:u i 
raefinuUxus momeati, quamargimientum. 
nam illuibrifsimas I{abeilam,& luliam Tara» ; 

ao conenfes per totamaeftatmieiufaiodipoma > 
melanzana comedeates vidimus > & fingolis ; 
annis in pultariis decO(9a,& quandoq; frixa, i 
€x oleo^Ie,pipere>& quadoq; aceto.Tamea i 
nunqaam infanae viiae fun t^firf in dies iapien i 

ZS tioreseuafere.Hecegoabfllisabftinui,imd, 
Sc ipfae illuftrifsanac fororesad me cofta mi- 1 
ierut,c4taFerrariac habitarei:. Expuifocmoi i 
patrcFederico r^e N^politano ©cules, per s 
GaUlasauD patre,n3aa:e»& doobas j&atribus : 

iuerci 



BE SIMfiLI, M E D I C* ^^p 

iu^re. Alterum fratrem apud HiipaniaruRe 
gem habebaar, qui captiuus caftodiebatar. 
Patre vitafundio, macer iilaftrifsia!a,& faa- 
&'fsimaia Italiam venit,& Ferrariam pedit> 
millefimo quiagenteamo feptimo»ybi vfque 5 
ad miliefimum qaingentefimum trigeiimum 
terdum annum^iafelicifsima vicam , fed faa* 
ftifsimam daxit:quippe omiiia incommoda» 
omnia liaiilra^omnes infeiicitates,^ calami- 
tatesiiliaccidere, quasliumanusanimusfer- iq 
re poteft:quo ann o infelicilsima iOam vitam 
cum vera , 6c fempiternacomutamE iliuflrif- 
fima liabeiLaBaatia (Koc enim nomine voca 
batur OPoft matris objtum dm pudicifsimx 
forores miiieumo quingeateiimo trigefimo- 
quartoFerraria difcedeates,maximaomnia 1% 
doiore^& pioram, Valentiam peuereHifpa- 
aiac Taraconeafis vrbem, vbi frater olim ca- 
ptiuus,« uc pror ex efie&as,moratur.Interim 
dum maier vitaliaura fraebatur>daofraires 
obierantjvausin Gallia,alterFerrari2 Caeiar 10 
iliuiirifs.Sed Ixisomifsis ad madragoram ve^ 
niamus:qaippe fecandammandragor« fpe* 
ciem^Diofcoride pofitam meiazaaam eiie 
inficiamar , vel (vt nos dicimus) defd^ao- 
fumpomum.Primam verofpeciemUtafolia i% 
habeatem in his moatibus coHigcre poteris: 
eammam iii Bononienfibus montibtisfrc- 
qu«acm yidimiis.Sed a jnoaw Gargaao ad 
' N t 



' iK^spotifsiiniiniafEertuKexipfa/eqiiltespar 
tes ferua jextnare prxiertimvQon ex foemina: : 
^uia in marem 6: foeminam par tirur Diofco- i 
rides , & kriiviDa multo miiiora folia habet, , 

f & pomu ia daplo minus , quaminas.Primd i 
igiair ex cor tiee viremis radicis 6>cdi ferua,- 
Radices tuiide.poflea preloexpnme,& info-- 
latus iit: mm denfatas concreuerit in vitrea- 
tum vas,aax pica^amier^a. A Diofcoride po i 
10 n>ac<^orem lAtdii ouibaberedicuDtttr, a^ i 
Theopkafb A PHaio nigra.R.e vera nec m^~ 
gra dici poffunt^nec lutea rtanpen in luteu po : 
aus colorem-incUaape videtur.PriECerea radi ] 
dscorticemfoaiculo^fpenfumferua. s bn. 

IS Hoc eflyquod feruamus.BR a . Iradradices in i 

■ vino ad tertias coqQe>& prograoifsimis do-- 
lodbus,6c membris iecandis ferua. Nec folia i 
defpicito^cju^ iale feruatur : etiam vinum ex ; i 
cor tice radtcu €ne cG<9:ura Rt. SivxDi; dulc^ i 
io ca.dkxm^cce^ms>Scconkis pondo tda con^ 

* 3eceris,pro hf s,qui fecari,& vri debent,poma ^ ; 
&ipfa conferua.,& Hquoremez mdic^ incifa, \ 
manantem .s e. Omiua feruabo, Sed <^ideft, . 
quod Diofcorides caule carere tradiei b r a*, 

a$ Theophraftus,& Plinius,hiclib.x x v,eaf) xu 

f iile V i.depiantarumhii^oria,caulemid>a:e s 
oenfet. Diofcorides aduerfacur caaiemiabe* 
rcSedres2piaiudexfit,breu«j:ihab«^u4& : 
^ednonniirain^abiqiieaaka^DiQ^:^»^ ? 



B E S I M J» L I. M £ B I C. ^j 

«fepingaiur.Iili vero caaiem baberc volue- 
rtinn<^aia breuilsimum faltem habet.Sed Lcc • 
aiias.Nanc id tantum addam.impofrores cir 
c^nforaneosiaucflin,<^ui radices humana ef 
£gie iniigGitas ferant, qtias madragoras elle V 
tei^anmr.Santaatefi^^itise,^ ntanufa<9:aera- 
dicesex canaarumradicibus^humana efflgie 
fcaiptis,poftea plantatis nafcautar radiculae 
paruae,quxrapraefentaQtcapillos, barba^pe- 
dinispilos y&L ex terra eom coiorem acqui- la^ 
runt.vt radirelle videatur.Fabuiantiir vcrd 
adeo alteclamare hoshomuncuios^vt obtu-^ 
ratisaaribuserui oporteat,QuodfaciuDthac 
radice canis caadae adalligata:^ plura alia fa 
bolamenta^vtnummos extorqueantamiie- i$ ^ 
risignariSjfingant.Si vero Columeila ia hor 
to adducasmaadragoram femihomineai vo 
cantem ,vel deceptus cCt hic author,valgi opi 
nionem fecutus, vei (quod magis probo) ita 
fcripiii ; quia eius radis in duas fibras , veiuti za 
in duo crura di aiditur. Hifpani^vtnos, Ger- 
manialranm.Poionipokrzik , mandragora 
vocant.Galenus vii.de iimplicium medica- 
mentorumfacuiratfouslibro , caiefacerein- 
quitordine tertio.quem Auerrois ad verbu if - 
ferefeciitus eft. Cum vero cx^ccett ordinem 
non exprimunt prxdi£^iauthores. A t recen- 
tes ter tium ordineis exprimunt . Serapioque 
iilam eQumeratiaKr^, <iu2e fr%ida foQt,at 

ficca 



572, nK A S A VO L VS : 

ficca ordiaetertio.Auicenna veirohumida» 
eSefaretur.Et ratioin promptu eft,quare ca 
taphora,i'd eft^dilatio in foamuni,& profiiQ 
ditasab humido fiunc-Galenas vero fentit,& 

<^ in radice aliquid adefic caliditatis , & in po- 
mis humiditatiSjVt manifefteapudGalenum 
iicca eile deprehendatur. s e. Cortices medii 
caftaneoram fequutur.B r a. Per mediucor- 
dcemvinteiligisaeillum, quiinter echinum, 

tQ &fubtile hymen cafraneaecarnem tegescer 
nitur, qui immedia te echinum fequitur ? s e» 
Nou ; fed hymea intimum , id eft>peiliculam 
iUam intimam , qusecafkneae carni inhaeret. 

, B R A. Nihil fer e aliud ex caftanea DiofcorL 

1% desiaudat , quam pellicala illam. £am enim 
magisadftringere cenfec,quam alia fuperio- 
ra coria, cum tamen &ip^conftri3iuafiar. 
His autem 8c caftaneae carnem exhibent , qui 
ephemeron, id eft , hermodaftylum Coichi* 

ao cum biberinrjquodvenenum dl.s e. Cortex 
ille varias copoiitiones ingreditur, eam prsc- 
fertim,qu3e ixi frequenti vfu eft,vnguetum de 
comitifla nmicupatum. b r a. A^ Graecisba^ 
lanus,& loais glans nuncupatur.In Sardinia 

^i optim^ nafcutur:fed & apud nos ia Regien- 
fi,& Mutinenfia^oiapidiEimac, verum nvi- 
nor^.A' Germanis caftaneae lcdlen appdlan 
tttr. Cortexiiic frigidas,&ficcuscftordinc 
ii^anda^££<« lU^ani.carticesfS^aantur* 



BaA* I 



B R A. Ne f a aequiuoco verfemur, tres radices 
nofco, quae rapKaDi noiuine infigniuntur. 
Vna,qu2e vulgd raphanus proprie dicimr, 
acerrimum faporemhabens^adeo vccaput 
tentet , & hcrymas iaciter. Altera radix eil, % 
quam in quotidiano vfu habemus : femina- 
turq;, & colitur. hac raphaneilo appellamus, 
qui inter oleraa calioribusnumeratur:&ab 
aiiis Italiae-gentibus, praefertim RomaniSjar- 
morazzo nucupatur,Eft & tertia radix^quae lo 
Cnecultunafcitur^quam fylueltrem rapha- 
nellum dicimcs.Tu cuius radicis corricem 
quaeris? s E.IIliusacatiQris,abfo!utovocabu- 
lo noitra lingua raphaao appeiiati. Nefcio 
tamen cur potmscorticeSjquam totamradi- 1^ 
cemhabereiludeamas. b r a. Quoniam me- 
dituilium fabcorticeexiliens minoricalidi- 
tateaffiicitur,quam cortex : prseterea tacile 
putrefceretrcortex vero 6cih'as exiccatur. 
Nos raphaueUumnoilrum,apud Diofcori^ i<a 
dem raphanum,&aLatinisradicu!am appel 
lari iiidicamuszquanuis Sc fub raphani gene- 
xenoiler vocatus raphanuscontineri pofsit, 
qui tamen a multis creditur eiie iepidion : hi 
verd noa obferuant lepidion a Diofcoride i-S 
herbulamdici : nofter autem raphanus ma^ 
gnaherbaeft. AddePIiniumnoflri raphani 
folia Jauri foliis£miha facere , 6c mollia efle 
ceaferejquae pofiea gladioli retuiiforma ac* 

dpiuat. 



;^4 S R A S A VOL VS '■ 

cfpiunt. Veruai raphanus nofteramplafd- 

. lia haber,iapathiacutifoliisiiiiiiiia , & muit^ 

, lariora. Nofter igimr'raphanm in laphaQi 

genere poni videtu r, no aute itx lepidioiquia 

y5 idem videtur Diofcoridis kpidioa , Sc feica- 
ragi Serapionis, pr^er tim fi feitaragrherba 
iatelligamus.lnhis montibusruiraphani ra- 
dicescoilige, Alias haec omnia ad fojfam o- 
fieDdemQS.s E.De lepidio pluraaudire m^ 

jo pimos ,quam a te dida £nt.B s, a, Noftrude 
' piiuUs iibellu legito , vbi de iepidio inregra 
Liftoriam habes, atque biberide.Caliidus eft 
or dine tertio>&ficcus in fecildoJHifpani ra- 
bauos, Germani rattich , Poioni vzodlcicru, 

M Neapoiitani raucatara raphanu vocant.s e. 
C^p paroru cor uces fequuntur.B r a . Te eria 
in his radices qaasrerearbitror. s e. R.adices, 
in quam.B a a. De his fermo fiet, fiin primjs 
tibioftendam Pande£rariuia raphanofom- 

^o mopere errare,vtpotequia Galeno fc^ndicc 
vocaricenfeat :cam fcandix alia hert>a peni^ 
tas fic, mter.Giera ineprifsia^a , qeae quidem 
apad Piaotum danatur.Nam qoenda expro^ 
brat , vtpote fcandiciavenditorenu Et matri 

^5 Eiiripidis exprobratum eft^qiiod neq; legitf- 
mum oias,id eft/candice vendiderit. Ad cap 
ftares re<Mres,aotifsimi fQnt,& nik fr^uea 
tesySi optimi Farrariae nafcimtur , inafpOT^i 
^ graciLfcas lorisj & ia ntdeiibps : imo, nii 
,x ^: ' " " " ' tmped 



JmpedxaQCurja^eo vage incedunt » vt proxr 
-EDiim folam im plean r, & arefcere taciant.Se- 
fiiea ipiam^ toIia^& radkiHB Gordces feruar e 
opor tebit. Piiains Arabicnia pefliletem ei& 
iradic.IuqtumreaceacSvenicecxaGalenus. ^ 
Africus, Apuius, & Marmaricus quonda in& 
,Ai£uffe,nunc probati euaferunt. Imo nos es: 
Apulk prscipue habemus, Guauaisin muL 
tis bcis mknc Ferrarii: vkeant. Ami^uitus 
^tiam caulis & frudus iale feruabantur , led i* 
jiunc &aceto : mirum eft de eo, quodomnes 
medicipro copertoiaicipiunt >ad ventric^ 
kmv roborandum valere^ Sc segris isppeteo- 
fiam facerecredetes.Tamen Diofcorides cer 
tifsimis vcrbis ita fcriptum reliquit, aluu tar ^ 
bare,iIticaIofam effe , & ftomacho noxium: 
tamen minus noxium effe ftomacho codum 
quam crudumiomnes tamen pro veatriculd 
tribuut, vt magis vigeat. Sed no miror:quia 
& coriandrum pro roborando capice exhi- *# 
beac>cut tamen , vt Dioicorides fatccur, ob- 
ftac , nili^pitis vitium lit rationeventriculi 
De capparibusforreid credonc , quoaiam a 
Faulo Aegineta lib.i. cap. l x s u i i.appetea 
ciam faceredicitur , 8c ia principk) c<£qx cdi i4 
ex:oleo,& aceto^velex oxymeiitcqueadmo^ 
dum & nos vtimur: vers^m ,& uiraconditas 
appeteutiam aifert, noa tamen obhoc v^n- 
Ifjoilo cQuueaic t quia ideft pro eo tempore 

Katioo^ 



^6 BHASitVOtVS 

rationccondimenti. AlioquiDiofcoridiop : 
poneretur Paialu$>quem tamenimicarifum' : 
nie iludet. Tu Ferrarias radicum cortices ba- i 
bere poteris, in viridario praefertim loannis i 

f Brafauoii patroi, qui cura HieronymiBraia- 1 
aoiiaffinis ftreauifsimi , ibi «irent. Sedcum I 
efficaciores vires in motihus habere putem, i 
propterea hic cpllige , & ferua. VM^mi cap- \ 
pares,& alcaparas nuncupant. Recentes,qui i 

xo Auicennam umtatifunt,caiidos, &:ficcosor 
dine fecundo cappares effe fatentur. Tamen ; 
Calenus inquit»non fegnicer deficcare^ pro-, 
priede radicu cor tice loquens,Vnde&Auer 
rois,qui Galenum imitatur,calidosefleordi-* 

1% ne fecundo j& in ter tio ficcos dicit. Aaicenna; 
forte de fruftu inteiiigit , & no de radice. s e. i 
Thuris corticesoccurrunt.B a A.Thnscorti-: 
ce caret : fed cortex, qui a Diofcoride tlius di: 
citur, e/l a rboris thus gignetis cortex. Habe- : 

ao tisne vos alium thuris corticem diftxn&im? : 
s E NE X. Non habemus :ied cum opus eft eo ; 
vtijinter grana thurisinuenimus.B r a s.Ta- : 
men Q. tbus optimum eilet,in eo corticem ha ' 
bere non pofletis.s e n. Ac apso^ gEaaa pro- 

AS batifsima noa funt ^ xiec omnia^a^^t ro^ i 
tunda funtrnigra etiam inuenmatm-plena: 
cortice. b a a $ a v o. Tamen quenque phar- : 
macopolam pro viribus probaufsimum ha^ i 
fcere conarioporteret.:>£ n* Nqs in vngoeris ; 

hoc 



O E S I M P t r. M E D I C. %JJ 

liocni^rovtiiiiur3 a a.O^ execrabilis errort 
idfacitis,ac ^ vogueataadliumanam vitam 
niliii faciaati^aum ex i^iaiiiori vngueDto 
(nuuc vnguemi nooiineabiator , vt recltio- 
rei faciuDt jad^emplaiiEaampiiates^ nuquam i 
ad cica trice vuinera peri^iat,&^auia putrc 
dinis £nt^Vnde opuseft exquifira fimplicia 
mcdicameta vnguenta etiaingredi.Ex tliure 
quatuor in ofEcina tua feroatorThusipfum, 
quodeftarborisiacrymaad quin^vfere cu. lo 
bita alt^/oiio pyri,fecunda ali(5uos,fecundil 
alios laurijfecundumalios falicis/ecundum 
alios terebinthi.Theophraitus tamen, ac Pli 
niusilliscofentiut > quilauri folia liab^ein- 
quiunt.Nosincerti l^^muspropterincertos i^ 
authores:miror tame remhancadeo incerta 
eiTeifed certiores faturos breui fperamos. 
A^ Grecislibanus dicitur.In Ara:bia nafcitur, 
tauqualacryma ex cortice fuas arboris ema- 
nat»vtapndnos ia prunis, & maiis Armenia ^ 
cis gumi fit^grungo appeiIatu.Mas in thure, 
xotuda lacryma»5quae alba iu,dicitur,quod 
caeteris pr*efertur.AHicoIores,vcrufas,& n^ 
gerineptiores funt.Rotunda granaarte^ 
ciuntauari mercator^.eain primisquadran i1 
tes : pofteaper vas fidileducentes >quQadin 
rotundum tendant. lidempefsimi liomiaes 
ihus refinapini,&gummi arie quadam fi- 
Jiml mifcentes.adulcerant. Adukerium ign^ " 



depreheditiir, ncixvpe thas acceditar A' cofe- 
flim ardet rgummi vero noii accenditur , id 
eft,flamm:am no emittit : refina in forau eua^ 
nefcitldeo adulteratii , fumu potias , cjuam 

5 flamma emittit.Ex ladia ena affer mr , fed pe 
itisquam Arabu. Carabo^vt falte arboris fc^ 
lia,ramaiculusve afferatur^qiKim Illulirifsi- 
imPriQdpisaoftri nauis Alexandriac litora 
appeliet : facile enim eft ex Arabia , velindia 

10 Alesadriam ferrr. Venetiishaecemes^verum 
opas eft arboris corticem habeas, no thuris, 
vrquidam ignari pucarunt,qaiathus cortice 
carecEftaatem cortex advarias aegritudi- 
iies,ad quas priuatim valet, neceflarias : nec 

^S thuris manna.vcl polliQem omittas-Eftautc 
manna mica paruaCvrinquit Plinius) excon 
cuffii elifa.ficut ia tritico id fubtile.quod ic* 
re voiat,poIIinem appellamus : ita hic,quod ' 
valde fabtifeeti.per confi-a<9:um,veI per roo- 

*o tam,po!!inem dicunt,vel manna, Tamequu 
eafdem vires habeat cam thar£,im6& in^ 
eptiores,an poUinem haberes,nihilifacerem 
tamen, Cdm enim a Galeno di£lum iit , tha^ 
ris mannam , ad aliqua priuatim valere , ad 

^^ quac non adeo efficaciter thus va!ct,propter- 
ea Sc diiHndum poUinem habeas, quaquam ^ 
vnum pro altero fumi pofsit,Galenoin quin 
to methodi mcdendi libro lefte. NonnulH 
vcro ia tharis manna decepti funt > eam efle 

man 



DESIMPZI. MEI>IC^ ^$ 

mannam,qii2e foIuitj& qax ecoelo deicendit 
arbitrantes. Non efl auteopus tharis fuligi- 
nem omittere, quia ad mulca priuatim in re 
medica valet. Arte autem paratur , vt apad 
Diorcoride&Pliniu,quumdomier2s, vide- % 
renihil impedier. Nos vulgo thus incefoab 
accendendo dicimus , Galli encens , Hilpani 
enceatio,Germani vveiraach appellat.Eft ca 
iidum in fecando ordine»&ficcum in pri- 
mo. qiiod Sc Auiceana teftatur. s E.Macis ie- la 
qultur , qui inter cortices numerari debec 
B R. A. Auc Diofcorides de mace nafquam !o 
cutas e{t,aut quidflt madsignorare videtur. 
Primo enim libro de macere percra^at , ia- 
qaiens ita appellari a Romanis cortice^quia ^S 
barbaris afFertur.craiTus^coIore fubrufo.qui 
vehemerirsimein guilaadftnngit,quia a bar 
baris afFerri dicit. Marcellus capur de ma- 
cere Diofcoridi adiuncium efle putauic , Sc 
quia rem concife trat^at , & extra aromau 2.» 
ponit.Nobisautem proprium Diofcoridis 
caput effe videtur, qiioniam a nullo DiofcO' 
ridiscodfceabell, & Paului; Aegineta,quf 
Diofcoridera concife refert , de macere tra- 
&at. Diofcorides autem corticem eiTe cefet: ^S 
cuius vero arboris,nec ipfe,nec Galenus>nec 
Paulus oilendunt. Plinius oAauocapiteli-. 
briduodecimi cortice eiTeinquit magnse ra- 
dids^ nomine fuae arboris appdlatae , quae cx 
O 1 



<5S0 B R AS A VCrVS 

iadiaveliitur.Etqiianmsipfemadiir^ppd* : 

iet j & Diofcorides^Galefmj, ^ Paulus, ma- i 
ceTyre tame^oxiiiderata quo adcolorem, fa*. 
porem,& viresAdemeffe contobit. Apud Pli 

5 nium <jmd fit, incompertu eft , vt ipfe refert. i 

Grxci corticem quideefle teftatur, fedcuiujt \ 

iit,pr3etermiier e. Serapio quum de mace tra- ! 

ftat, DioicGridem ^Sc Gaknu in maceread- , ; 

ducit, ideo quo4 macis vocamus ,^Serapio | 

io gisbefe , idem fun t cum Ehofcoridis macer^ ; 
£dlautem macer^vel macis, vel madr^veima 

chir, fuperior niKismyrifticae cortex, vt etia ! 

Serapio ex fenteniia Ifaacdicit-EtAuicen- i 

na ipfe teftatur.Quod B non fentirent > ab , 

iS illis fpontediffentiremus^quia revera ma- 
ciseft luperior nucis myrifticaecortex.Quip 
pe cortkem ljabet,veluti tenellum iuglandis 

putamen,quonox royriflicategitur.Supra | 
liunc corticemycortex alter viiitur ^quixo- 

ao lam nocero non tegit,fed veluti canceHus per | 

Ducem difcurrit,quanuis m aliqmb^us, led ra I 

ris, tegar , qui eft fiibrufus, & lioc macis ap^ i 

pellatur. V nde fine dubio naacis efl fupre- ; 

mus cortex nucismyrifticae; Nec ifiud peri- : 

±S tioribus relinqui muSj vt Marcellus facitj fed { 
ita certum efle affirnaamus : quia fexcenties 
oculis vidimus^ 8c nuces my rifbcas dpmi cu 

coriicehabemns.NonnulIa tamenfunt,qu« i 

,m& mou^t, v-texiiHaieqa aUud per maGereaa ; 



U E S IM F I. X. M E X C, %$l 

intellexifleDiofcoridem,qaamfic hic no- 
ller mads^Primd quia demyriftica nucenaf- 
qualocutas eft. Fortedicesignorafle» quod 
nucismyriftkrcoriex eflet.deeoautem taa 
quam de r eigiiota {cripferit,quam etiam, & $ 
Galenus^& Piimus^& Paulus, & omnmm re- 
centiisimus Aetius ^gnorarunt , imd Plmius 
ipfe j quidiic , ignorarefatetur , vel dealtera 
re ioqiiimr,quia iaquit,corticem efleradicis 
arboriseiufdemnominis. AddeDiofcoride lo 
dicere eflecorticem crafium.Conlkc autem 
niacim tenuem corticem efle^Pr^terea Dio- 
fcoridesvenemecer inguftu adftrxngerein- 
quicQaodGalenas guitumiiitu acerbofate 
tur,hocin noftro mace non percipitur. Prae^ i% 
terea Galenus ficcum in tercio» & in calidica. 
te, &frigidicate faum macerem3EquaIem&> 
at. Conitatautem noftrammacim fn guiltx 
caliditatem quadam prae fe ferre. Vnde cum 
Auicenna fentio,qui calidum Sc ficcum in fe* v^ 
cando macim facit , quanuis Auerrois quia^ 
to CoUe^onu , in primo ficcam ponat. Sed 
arbitror in Auerroi er rorem effe , Sc in ter- 
tio legi debere. Nam eo loco Galenum imita 
ri videtur :imd & ipfeijuid fit,non cxponit, H 
Quamobreai ex his mcertus fmn , an cor- 
tcx,quem Diofcorides>& Gaknus mac^ 
appellat,noftermaasiit»Sienimcff^,Gr«^ 
ciquid cffet finc du^io ignoraffent : & pr«* 



|St SRASAVOLVS 

terca Auiceniue poiias afieQtirer m Cccnndo < 

caiidmn,& ficcum poneti, quim GaIeno.N J i 

amicus Socrates , amictis Piato , fed magis : 

amica ventas. Non enim flypticitatem iliani : 

^ perfentio»quaficcitasintertiograduexjgir» ; 
Sc ^uam Diofcori des exceliente in guftu txa 
dit. Etiam roamfefieperienutur caliditas , 8c 

operationes id oflendunt , <px caiiditas pri- : 

mum gradum excedit. Hoc deprehenditur,fi i 

20 quis res caiidas vno gradu in aegrjtudincfrf- ! 
gida applicuerit,& macim , man ifijfte conci- 

piet,maciminieiifiuscalefacere,quaml!im- i 
flex aiiud vno gradu calidurexperietu r prae- 

terea oo tantu cxfccare, vt ea quae tertio gra | 

i\ du ficca funt. Quamobrem aut altera res eft \ 
Grzcoru macer , vel fi idc fit cnm n oflro mz 

ce,q uod eflet ignorar ut. E t quluis Auiceaa, ; 

& Serapio macim cucis mofchatae cor tke ii i 

can t ,timide qnoda mcdo^& ex alior u fentea i 

%o tia potius ioquun tur,quam ita aperta fronte > 
fentire videatur . Vnde uos macim noftrum, 

cxtremum nuds myriflicse corticem eSe do= : 

cemus^Etquidiibitatjreiignaruseft.Etcali- ; 

dam acfic^iim infecudoordine iudicamus. : 

45 Macim in liis montius non habebis, ied Vd 

netiisemereoportet.ExIndiaAiexaDdriam : 

fertur , poftea Veneiias. Lufitanorum naui- \ 

gatio ic infuiis nupcr repertis nocum myri- \ 

iticaru iyluasinueoit,cx^uibiisingeiitifsi- i 

mam : 



» E S I M P L r. M £ D I C. 5I3 

£naai mads copia, prjeter nuces afportarut. 
E^ iongiiiquo autem odorem fpirare fenrfe- 
bant.HirpaDinoftro nomiae vtutur. Cretea 
fes vulgd mace,Poloni muskatoui kruiat. 
Germani mufcatbluft nuncopar. Ta reii^ua % 
profe^uaris. s e N.Decorticibus,quibus vti- 
muTjfatis difta eft. Prsedifti folum in vfu ba- 
betur, Opportunu erit quiefcere,&: in hac vi 
renti herba prandereipoftea meridiabimur, 
quoadradii Solisinclinatesintentiiiimuca- 10 
iorem fregerini ; Vefpertina horaopuscoe- 
ptum proieqttemur.B k A.Nonabrefencis, 
^ppe inilla vmbraapudillius riuulimur^ 
mur meridieiaeftum fugiemus. Interim her- 
barie mappam flerne.s E.Iamcome3tus defi- iS 
cit^qiii tamen pro hoc prandio fatis erit,inte 
rim Deusahquis prouidebit. 

DE LIGNIS, Q^OKVM APV& 

pbarmacopoias vitisdh 
Se N.Nefcioanhocpotiusiitvefpera{ce- 1& 
r€, quam metidiari,quippe fol incUnareiam 
ccejat. B R A» Vefperafceredici oporteret , ii 
hoc verbu vefperi dormire ugnificaret.Qux 
^itur in tua fcheda funt proi^uaris. s £. Li- 
gnafequantur,interqnaeprimumlocu^o« x% 
lignumx>ccupat.B r A.Quidam ignarialoea 
liuiusarborisliquoremeileputarunt,quuiii 
aloes herbx potius Kquor fit ,qna.m arbo- 
ris,vtfuolocoo(!iedeaaus,Dehocligao auf- 
O 4 



5S4 B IC A S AVOL V S 

qtiam kGaleao (quod rduerim) raibimr,! 
Dioicoride,& Paulo agallochon lignuappel 
iatur, Serapio Galeau adducit deliocligno 
loqaence»Iocum nonindicas : nobis nunqua 

5 inaenire licuit, nifi quis libru Galeno adfcri- 
ptamaddacat» cui titalus eft,medicinalisex- 
perimentatio. inquo dehufus ligni viribns, 
& vfu agit. Nuc optima fuffumigia, & odo. 
ratifsima cx illo fiutfimul cum gummi a no- 

lo ilnsbelzuinum appellato. Fiunt & coronae, 
id eft ,indices ad numeradas Deo mulierum 
precabs,quosindices torno parat,perforat, 
Sc line^ inferunt fexaginta, ceiitum, velcen- 
tamqainquaginta.R.ameta vendiit,etia caro 

i^ pretioprofuSuroigiisparadis.Sed aliafecii 
mifcentes, & in pulucrem reddetes, paftillos 
in longu & acutum conformat, quibus igne 
approximato fine flamma in cinere vertitur, 
folum per cubicula odoratum furnum fpar- 

10 gens.Hoc autem facic,quoad in cinerem vcr 
Sim fit.Odoratifsima,quaIia nunqua pcrfen- 
ferim, iHuftrirsimus Dux Alphonfus p^rat- 
Duo a Pandeftario miie fatua fcribuntur, 
Vnum, ncminem vnquam vidiffe huius arbo 

1? rts ortu , Sc quod per Humina Paradifi terre- 
ftris.quum aliqui ramifranguntur,defertur. 
De terreftri Paradifo idem {entii Serapio ex 
ienteatia Chendfetebeni. Qwpd quantum i 
v«ro diilefltiatyLuEtaaoiu naaiga]clo oilen- 

dit. 



I> E S I M P L I. M £ D I C. %2^ 

dit. Nam plures haru arboru {ylii^ jngrefsi 
i\mi Lufitam » & ingentes tmncosia Hiipa* 
niam portarut. Gentes illaru partium etiam 
hoc hgnum iii honore habent,ideo non mi- 
rom ifad nos copia no veniat.lD in 1 ula, quac % 
Somatra nunc dicitur»vbertim crefcit, quam 
pltires optimiauthores, Taprobanam sxiCti 
mant, Verum vhra aeqafno^tiale Sumatra a 
Laatanis inuentaeft,Ptolcmaeusautem fub 
squinottiah Taprobaiiam ponit.Qujcquid lo 
fit , vnu genus &k huiusUgni caeteris odora- 
cius , quod illi fuo- aominecaKpat vocatrca 
iusfi fefiucaper quattam horaeparte mana 
clauferis,miru odore perfenties. Ad nos non 
afertur hocgenus,fedadregnum Cathai,ad i$ 
regnum Cini^adregnum Macinx,ad Sarnau, 
& Granay portanmr, regna ab annquis cof- 
mographi-s ison defcripia.Ibi ditirsimi tegcs 
funt *^ qui plurimum odore gaudeant, con- 
ge^ies horum hgnorum in Dei honoTe vren -<^ 
f^.Forte h^c intula Sumatra ea eft>quam Se- 
rapio ex fententia Aboanifa Simua vocat, ia 
qua probacifsimum agallochum aafdtur, 
quam alio in loco- Certus autem fum:. qaod 
adaos defertur , ex probatifsimo genereno ii 
efTe : quoniam & fi per horam mana clau- 
feris , eximius iile odor no perfenticur.Vnde 
haec efl ratio , exquifitifsimum agallochum 
iainfula Sumatra,velTaprobana probaa- 
O 1 



%B€ BHASAVOtVS 

di^vt referunt, qpi per Lufitanoram uauiga* 
tiones illucacceiTerut^manu claudere, vtre^ 
doleat* Nos autem aliter probamas,iupra 
fgnem ponentes. Optimum lacrymam fadr^ 
^ 6c bonum odorero lpirat,diuq; perduratan- 1 
teqoam comburatur. Aliud vanum aPandc- 1 
fiario fcribitur/epeliri fub terra, vt odora- 1 
tius fiat.Qupd a Scrapionc accepit:,ita ex fm - 
tentia Cbedfetebeni dicete/ed per aimu coa " 

lo di tradir. Oaiusoppofitum Lufitani ocdata i 
£de demoofkant. Hi recentcs cbamaelaeae ra- ; 
dicibus adu!terari^tentur,Quod fieri non i 
pofle certus eris ,fi ^aisiora ligna emeris. : 
Imo facillimedeprekenduntur ramenta,an ; 
15 cxagallocho fitpraedidomodo. NecLufita 
ni dicut ebulIiri,poftea vendi,v t de rhcubar- 1 
barocriamulti fabulantur.Oraecipoilerio^ i 
rcs,vt Aedusjlignumaloesappdlarut. Nam ' 
hicvirfpeciatimdexyIoaloe5traaat.Vcnc- 

ao ti vnij tanium genus cognofcunt^ijuod Alc- 
sandria Aegyptihabent,iiluc ex Arabia alla- . 
tu.Qu<>denimcxIndiaaffertur,adVcnetos i 
iiofertur,pradcrtimexSumatrainfaIa»qua- 1 
nis^QX Indiaper marerubrum> & per defcr- ; 

^ tam Arabiam mercatore^ Alexandriam tcn* 
da:efoIeant.Lufitanitres£pcciescognofcur, I 
quasetiamtraaantrforteeiefunt^dcqoi- ( 
DusSerapio.TuVenetiisidemes,qaodha^ [ 
beripotefl,quoaiamih£talian6oritar,Ab . 

Kfpa [ 



Hipaais iigno aIeos,a Polonis drz^ao aloef- 
£<mQ nancupatur. Caiidum & ficcum or dine 
fecundo.SE.Xyiobalfamqm fecudo ioco fcri- 
p tum eft : at quia de eo in fru&bus tradaui- 
raus,ideoquitertiolocofequunrar>fanda- % 
los proponam.B k a s. Tria ligna in offidnis 
iiabetis, quae fandali nome]iabec:aibu quod- 
dam ^id e^,commonem ligni color em liabes: 
album vero ad alia comparatum dicitur, ru- 
bnim & luteum.Hoc recentes citrinu dicant» l^ 
cxterisodoratios, imo folum iater alia odo* 
ramm.s e. Itacertehabemus.B a as. Decepti 
funcplures, fandalosrubrosafpalatham pa- 
tantes.Quippe fandalus arbor eftjafpalathcs 
arbufcub.Sandalas aoneftamarus/edama- 1% 
refcitafpalathus.Sandalas ruber non eft odo 
ratus, fcd eft odoratusafpala£lius.Quamob- 
rem qui rubros iandalos afpalathum puta- 
runt, ionge decepti funt , cum propter di^, 
tampropteraliamulta. Inhisiandalis Ara- ^o 
bibus debemus.hi enim £aadak>s nobis oftea 
derunt. Diofcoridem enim,Gaknum>Pli- 
nium, Theophraftum, dehisnunquamfcri^ 
pfiffeconflat- Venetiis haec triagencra fanda 
lorum emes,albos,rubros, & luteos, Casteris ^ 
praefbnt lotei , mox rubri , deniq ue albi. la 
India potifsxmdm nafcuntur. Lufitani nautac 
harum arborum fyluas inuencre. Ma^tima 
tfopia inagroCalechat^qaod eft toiios la- 

dix 



^ B B. A S A VOL VS 

4ix«nporiu, proaenit. Iii terraetiam CuSa^ 
viget,5£ vaTtisaliis locis,dequibus nufi^iiam 
anciqui pertraftarunt lied noper did>us no* 
ftr isa Lafitanis imieiita funr^Ad rem igitur, 

5 antiqufores de fandalis nufqoam recorda- 
tioneiafecere,fed Arabum ionentu eft. Con 
llatautem frigidae ^ & ficcae naiurac iianc ar- 
borem effe,& infecundoordineinienfo fri- 
gidam,in fecudqFautemremiilbficca. Deci- 

IQ piutur qui verzinu , rubramfandaiii efie ar- 
brirantur, nam diuerfae fontarboru fpecies, 
quarum copiam Luiitanoru triremes , & ce- 
locesin Hifpania portarunt. Apud Tarnafa- 
rim Indi£ vrbem verzinumnafcitur.Dehoc 

15 apudantiqnosnon babeoquidcerti dicam: 
feddefan(klis,quidamlibellus&lfoGaleno 
infcrip tus circunfertur, qui defecretfs Gale- 
ni mfcribicur, whi in eo de ifteritiafermofirj 
fandalorum meminitrtamen nodicitfanda' 

zo lum, fed mahazari.Recentiores fandalos ci- 
trinosinterprctati fuat ; his autem nuBa ex- 
hibenda fides. nam ab Arabe colieftus eft li- 
ber, Galeno iafcriptuseft. Hifpanifandales^ 
Germani fandei,Poloni fandai,^ndalos vo« 

15 cant,pofteaaddunt biali, czemonii, & zoltf, 
id eft,album, rubrum y 6c citritmm. s e n e x. 
Tamarix accedit, b a a s a v o L.Ferrari9 pro 
his , quibus lien tumet , dolia & paterae fieri 
cceperimt ex myrice, vt his vafis vinum fer* 

ttetar. 



iietur.qaod hi\qai maieafefti func Hene, hi^ 
berepofsint. Deipfo inherbisfaciididuni 
eftjvbi oftedimas abandquis myricB appelia' 
ri, s E.Goaiaaim ergo fequitnr. sila . De hoc 
Jignoplares fruftra <:onaci fnnt apnd and $ 
quos aliquid inu enire.Confiac enim Diofco- 
ridem, Theophraftum > Plinmm ^-Galenum» 
Pauium , Aetiumlioclignum ignorafle : fed 
non mirum, quoniam Piolemaeus, Pompo- 
nius,& c^tericoimograpliieaspartes igno- lo 
jarunr,in quibusmiotur-. Nemo enim pxx- 
terLuficaaosin nouis nam*gationibus illuc 
accefsit. Equidcmininfulis nuper repertis, 
poafsimumoritur,inea,qu3e Corterati ap- 
peliatur^&Hifpaniola ,qu£ abaequino&ali i% 
paru diftat , &an aliis plurimis , vbi nafcitur, 
fimilem morbiim-habent^vt iseft,qui Gallica 
fcabies vocacur^ro recuperada fanitate/ra^ 
&\x veibum'ar:& quibusfrudus defuntjigni 
deco^ vtuntur.^Qupd Hifpani videntesii- zq 
gnum in Hifpaniam porEarunt»q«od deinde 
per cotam Italiam diuulgatum^fLFru^tas ci 
10 putrcfcuntjideo ferri lioii polIunt.Dehoc 
aiias diffufe fcriptum r^liqu^imus inconfilio 
(vt dicunc)quodpro reuei-endifs. & do<5lifsi2s 
mo Laurentio Car<linali Campegiofecfmus, 
omnium Cardinalium fplendidiisimo lumi- 
ne j magnifaco Rodulfo Campegio doftore 
^enuifsimo, §; vironuoquam facislaudato^ 

proc 



'^O BR A S A VOtVS 

procurate. Vt autenorcas{fiaccideret)qui(I 
cmptiirus iis,nucbreuibiis expedieaias.Tria 
huiasligni genera nouiinus.Vnu,qaodvbrq; 
nunc per totam Italiam vagatur, ajedituUiu 

5 fere nigricans habens»& circumcirca albicas, 
quod odore>pondere , 8c pinguedine proba- 
tar,& quum iu micas redigitur, prac pingue- 
diae in globum fibi iungutur, Eft aliud iigni 
genas,quod fimiliter pliarraacopolelignum 

lo fanftum appdlatjquoniam & primum lignu 
fanftum.vei palom ianftum dicebatur, quod 
naedituilium paraam,Iucidum,&magis alba 
eft,quam prius, tamen in colorem lateu ten- 
dit,MuUiq; decepti funt , hoc efTe ramos gua 

15 iaci putantes, quum tamen arbor fit fecundu 
fea guaiaco diftinfta » vt prscitato confilio 
docuimus.Quandoqvannisfuperioribusma 
gna copia in Italia fuit. Nunc quinq;, aut fex 
anoi funt,qa6dipfum Iralia non vidit:tamea 

io nobilcs nmlti Genua mifere , vbt prius copfo 
fifsime babebatur jVt cmer et. Tertium genus 
contigit me videre Venetiis in pbarmacopo- 
lae campanac officina , quod ia ruborem tcn' 
debat deinceps nunquam viderc potui.Ta 

^5 Genuae,non Venetiisjprimum genus emas,& 
fecandam,fi iuuenire dabitur. Detertionui 
lum experimentum habeo", tameniialiquo 
Iraliae loco hibericontingat , nei tua ofRci- 
aa abeffe finas.Qiiadoqi Eebeni fpeciem effe 

fui 



furpicabamar: fed pofieaaaEliorescoafide- 
rantes^^fufpidoneliberatifumiis, 8c experri 
fumushoclignuminfioc primi or<liais,vd 
in principio fecundi calidum cft , m fecandi 
vero medio ficcum , Tu crgo alia Kgoa pro- ^ 
fequaris.s £N Jam extrema maniis Hgnis im- 
pofita eft>nifi ea nameremas^quibas etiapy- 
xides fiancB s. \.Nec iflud ab re eft,fi:ireqaa 
localovnumquodq; exquiiitias faruaretur. 
s E N. At quia non modo vmbrae maxiias ca- ^^ 
duntXedfereobSolisoccafum fub orizonte 
inclinantis eaanefcunt,vt vna fola terrae vm, 
bra praeualeat , expedientius erit ab inccspto 
opere quiefcere. bkasavolvs. !m6 nibil 
aquecommodam , quam eos cibo , & potu ^% 
facuros Seri, qui iagilaboreoccupantur. Id 
raguriumpetamus,quod ex montepende- 
re videtur. s e n. Petamus. h e r,. Quis aded 
audax hoc pr^cipiiium inliabitat , a quo de- 
fpidendo tremunt membra , & crura vadU ^® 
lant? Rufticas ; Ego ,fed tutius eft hocprx- 
cipiti iaxo inhabicare, quam prope moa^ 
tis pedem , quo ingentia faxa pleruuquede- 
uoiuuntur , domus , & turres obruenti. s e- 
N Ex.Mifrater,cQena indigemus, &quiete. ^^ 
Si nos hofpites benignereceperis.vt dignuaa 
eft, libere perfohiemus. r vs. Nihil aeque 
gratura nnhi eft,quaro bonis pIacere:do- 
musbecveftracft. Nondeerutmolkscafia- 

nes 



<%^i BRASAVOIVS 

iie3e,Don mitia poma^non cafeas,& aflam ca* ; 
preoli partern habebitis. Vino caremus , nifi i 
ex fylueftribus p runis ; ncc panis adeo albus i 
eft, vt vojsdecerei. s "E. Opiparam ccenanadi i 

5 ramus.L7mphasmanibnsdemus.Tuliicdi- 
icumbe. b a . Potias e regiooe oftii fedebo,vt 
fpirati aara fruar.sE . V inum hoc ex fylueftri- 
bus prunisnon di^licet.B r. A.Nec mihi , nifi 
itypticitatem quandam perfentirem.SE.Poil- I 

jo ea quam coenaa famus, ne flatim a cibo dor- i 
miamus^fcd fpatiari rpaairaper conneniet. : 
H E R^tisliDdie fpariatus^ftimlmpleati t va' 
pores,guaiitumiubet^caputiliac«uam nofie 
refoluentur. b a A.Dormiat ipfe,nos interim 

1% perambulemus.s i N.Dicmihi Antoni Mufa: I 
Hieronymum JSrafauolum auum tuum virS i 
int^errimum noui , qui tres natosgenera- 
ratjFrancifcum patrem tuum J-udouicumj& 
Proairium : extantne patruoru aliqux pro- ( 

10 Ies?s K.ludouicus coelebs obiit^quum adhuc 
infa ns eflet. Procurius &apfei^e1>s,^uum i 
M. D« X X I i.in Hifpaniamad Adrianum Pon- \ 
tificemnupereleftum,abIBtjflrifamoIluce ( 
noftro mitteretur, in Macra flumine , prope [ 

^S Lunx^eferxa vrl^ fuffocatus eft.Solus Fraci- 
fcusfdbo1empeperit,necraram:Guius^ofo I 
lusfuperftesfum.sE.Do<ai{simusfm't,&cx- : 
cellentifsimusmedicus patcr tuus , & inter a- ; 
iios, comes facondiisimus. Nouietiam Pto- 

lem 



D E S I M P L I. M E D I C. 5^5 

lemaeum fracrem taum, qui id fummum viru 
€uafur us erac, ii &ta permififlent. b r a. Puer 
adKuc eram » quum m. d. v. vita fandus eft: 
kd ex altera macre or cum duxi c.s e. Scio. Tu 
ex Margareta Briicienfl muliere digna decan- 5 
tari,qaaeviduaa tenel!isanaisvfq;in virilem 
statem maximo ftudio , Sc labore vos duxit. 
B K A. Ex ea autem praeter me yHieronymus, 
& loannesBaprif^a prodiere.sE. loannem Ba 
priftamignoro.BR.Nonmirum,quia trium lo 
annorum puer in calum euo!auerir.s E.Hie- 
ronymus iam vir exceUentifsimus euaferar, 
3c nunc inter pptimos Ferraricnfes medicos 
computaretur.B K A. MuUisIaboribusmele- 
uaiTec,nifi viram cum morte milleSmo quin- ^% 
geateiimo vigefimoo^ano c5mutaflet , {ed 
nullus contra impia fata poteft.Eo anno per 
totam Italiam peftilens morbus eoagatus eft. 
s E.Tuquotannonim es?B K A.Nonc trigeii- 
mumquartum annum impleui : Nam in luce io 
prodiimillefimo quingetefimoannoa Chri 
fti ortu,decimafexu laniiarii iace,bora fexta 
no6^is cum dimidia , ante diui Antonii feftu 
diem.sE.Quum infans efles»te freqcenter in- 
ter vlnas portabam. Nam mihi fumma &mi' 2.S 
h*aric^scratcum excellentifsimo patre tuo. 
Dicautem ,duxiftineadhuc vxorem>B r a s. 
Multi iam aguntur anni, quum ftatim e Gal* 
iia reaerfus fum^Caflan^ram praeftantifsimi 

P 



f 54 BB.ASAVOLVS 

Hierony mi de Rober tis filiam dnxl.qvix mu! 
tos natos^mthi peperit, Rcnatam , inquam> 
Herca!em,Kieronymum,Francircnm,Ioan- 
nemfrancifciim.&Hippolytum, & puellas, 

% Margaretam^Elleonoram , LncreriajB^^nar- 
dinam,Lauram , EUeonoramakera , &a!te- 
ram Lauram.atq; Vioiaatam, s E.Superuiuut 
omnes?3 r a. Vn<iecim foldm nu»c fuperui- 
uunt.s E.Ergo immunis es ab omni onere cu 

10 oib'?B KA.Sum ,in^aam^immunis ,&amplo 
priuilegio medecorauit lliuftrifsimus, 8c ex- 
celientiisimus Hercoles Dux Ferrarias tjuar- 
cus,s E.Hora dormiendiioftat^nam fteilae fre 
quenres funt,& vndiqueccelumoccuparunt. 

IS 3 R. A s.Ia f rondeom torum & hac nofte dor- 
mireopus erit ifcd nihii mihi iucondiuSjVt 
anti^uorum pLilofophorum toroscontem^ 
pler. 

DE t 1 Q^ V IDIS SVCCIS^ ET 

*^ ii^uoribas, quorom in pbarma* 

copolarum ofScinis vfus eft. 

H E R B A «. i V s. Hora iam clt de fomno 

/urgere,vt coeptum kborem per£damos. 

Heus/urgite^E.Quoniam heri tOTpeftiuius 

3.S accubuifli,abTenonfuii& hocroaDetempe- 

iHuios furgere. Tepraepara adliquidosfoc- 

cc^, & liquoces parandos. Succo bletae in prf 

tms^Si. violarum4ndi:gemus.B a a .De bleta ia 

i^ius^devdolisin^oribu:» difleftQm ef^.s£. 

DiiT 



D E S IM P I I. M E DI C. 59^ 

Diffemifli quideai Ad etiam Cucco ahimthji 
indigeintis.foenicui3,iblacri>rempcruia5,eb>u 
K,indis,cdidoni^,rtitie,eupatorii, corticum 
mediorum fambud.hos Galliefcorcedarry- 
lieu du furean vocat» quos in herbisexprefsi- % 
mos.B R.,Parafti certe: ideo no ell: opus itera 
repetere.sE.Bairarous/uccus granator u, {ac^ 
cus cotoneorum fequutur. Cotoneum vero 
coing a Gallss,iaembri!les ab Hifpanis, katte 
aGernaanis nuncupatur.B r. De his eriamin lo 
frudibus, & de granaris m floribus fermone 
liabuim us , quando balau/iia colHg^re iube" 
bas. Arbitror teperbalfamu, Ii(]uoreipfum» 
id eft,0pobahamum iatelligere.s £ Jta quide 
eftifed rofarum faccus acoleum fequuntur. i5 
B n A s,De oieo io fr^a&bus, de rofarum fuc- 
coin ioribus difkimef^. Tamen oleum ex 
immaturis oliuis, &:jBaiuris habere opor- 
tet. Ex maturis aiuem primae expre fsionis 
oleum , & e^c integns oliuss, &aliaru expref lo 
fionum. AGa&huiUe,ab Hifpanis azeite.a 
Germanisoel ,a Polonisoleii , oleuni appel- 
latur.s E N. Vinum etiam in o£cim's habere 
oportet.B R A s A Jmo in cellisin vinariispO' 
ims. De v-ino feorllim viio libello iiiuftrisi* z% 
mo Alphonfo Duci Ferrarix dicato , vber- 
tim fcripfimus. Vhi faptdiora apudannquos 
vina,& quot ipecies haberent,«iS^ quibas aeta- 
tibusi>S>enda,& quomodo^ & quado d^e- 
P z 



55^ B R A S A V OL VS^ 

, nerant, &deoprimisnoftn temporisvinrs^ i 
deq; medicatis diflefuimas, Htmc libellum 1 
Ferrarix habebis, ex quo, qtiae vma in oflSci. : 
na habere oporteat^ ditevNunc enim tem- 
5 pas non eft vina colligedf. Praefertrm m tua i 
oflScina Crcticum habeas,& purum Creticu, i 
non adulteramm .quod Malualiam a loco^in > 
quo nafcitur , appellant : alii monombafiam I 
dicunt. A Gallis vin\ab Hi/panis,vt nos,a Ger 
i^ manisvvein,aPoIonisvin'enancupatur.sE. 
Necacetacareredebemus.B R:.Deaceto etia 
feorfum roripiimus in libello Illuftri lulio i 
Taffono Duci ftrenuifsimo infcripto, whi de 
variis aceti generibus,3«: eius qualitatibus dii 
*S feruimas , & quibusmodisfiat, & quomodo 
breuiacerrimum euadat-Frigidum & ficcam 
efTe nulli hoc tempore dubitant^ A Gallis vin 
aigre , ab Hifpaiiis vin agre , a Germanis ef. 
fig,a Polonis eazet dicitur. Tu in officina ex 
ao rofisroiatum acetum prspara, & cx Cretico i 
vino puro adepithemata, & plura alia habe- i 
to. s £ N E X* Agf eftefequitur. BK.ASAVot» 
Vinum omphacium vocatur : fuccds eft vuae . 
immatar*e,qaae & ipfa vua omphada nuncu- \ 
^S patur. Ex vua ThaSSa, & Aminaea Diofcoxi- : 
desvJib.fieridocet. Tu ex hacnoftra prxpa- 
ra,&praererrim in agro Ferrarienfi. uam vi- 
num hoc frjgidaenatur^e eft, atq; ^ccas, Qaa 
autem modo fiat , in principio fere quinti ii- 

bri : 



DE SIMPLI. MEniC. ^p^ 

hri Diofcorides docct.A Gallis ver£uf^,ab H£ 
ipanisagrazo, a Germanis & Polomsagi^ft 
vocamr.s e.Eo modo praeparabo,quum Fer 
rariac crimus.Mel fequicar3 R A s.MdIisge- 
neraexIodsdiftindafecereaurliores,pom' $ 
fimmn,3: pretioiifsimum Acticum, poliea Si 
calum,prcfcrtim qaodab Hybla vrhGSicilis^ 
Hybixum appellatar y cx ihytni abundantia. 
In Crecaapad Carinam moatem buiusgene 
risnaicitur,quodmufcaenonattinguDt.Ideo lo 
promedicamentiseliguat. Noudefunt ta* 
men, qui Siculum caeteris pracferant , vt Var- 
rOjquiameHiSciumexthymi floribus potif- 
fimum &t. In Sicilia vero maxima tbymi co- 
pia habetur.NosautemHybko meiie noa n 
indigenius,quoniam Ferraric fatis laudamm 
fit.Mei vero Sardoum, Sc Ponticura abiicien 
da,vtpotenocua.Probatur mel,quod dulcif* 
finium , odoratum j & gailu compungente, 
fubratiIum,necfuccoliquidum , fedponde- ic 
rofum,ta&i praetenuia fila mittens , atq; va- 
lidum,& quum trahatur jnequeabrumpenti- 
bus fe,neque refilientibasgattis, fcd di^mm 
verfus,quafi reciprocantibus.hoc ef^ purifsi- 
mum mel,& e!igedum.Nos duogeneraFer- ^S 
rariae habemus , fubrutilum , & album. Sunt 
qui album probcnt : ego fubrutilum, vtpote 
oaagis concowfcum ,quam alburo. Calidum 
ei^,& ficcom ordine fecundo.Pro melle , nc 
P 3 



5^S BRASAV01V5 

alium locam qoxra s , quam pa triam noftra^ 
vbi apes,& Eoram copia, & a^uarum exube- 
raatia habctur. Hifpani, & Galii eodem mo- 
do appdlat miel.Germaniverahonik, & Po 

5 loni a>yod.sE .Iti meo hoc indicejfcilla: faccus 
coalequitur.BK A.Notifsimae foxit icili«,<5iuc 
Sc a Varrone, fqaillx nuncapantar ,c|uem o^ 
mnes reccDtes m&dici fecuti funt ,alba, & m- 
gra»id eft, rubra, in nigrum vergeas» reperi- 

xo rar.FrimamafculuSj (eciSda faemioa dicitur. 
Non folum fuccas feruandus, icd & ipfa fciU 
la^QUJe lanquam c«pa cft, 8c cortices filo iafi- 
ii,& interftiftfti foeaiculo , 6f oleum fcilliti- 
cum,viaum,& acetomtfieri debent. Vos fcilli 
15 tico accto vtimini, vino minime. s e. Quan- 
doq; etiam oleum paraui ,& fcjilam in paftil 
los redegi B r A.Imo ad trochifcos fcilhacos, 
Gui theriacen ingrediutur , fdllaindigemas, 
qu^ pafta circundata ia clibano decoquetur. 

zo iiec defcilla,quam Polonizamoska czebali 
vocant. Sccandum Galenum in fecundoor- 
dinc calida eil , & licca. Tamen quaere tu an 
fit infecudo ordiae, vel in tertioiverum pro- 
fe^o io tertio c^da,& ficca eile videtur. Ta 

%% alia profcquaris.sE.Nfoa font alii liquidi fuc- 
d^qoibusiaoSicinis vtimar,&hora adhuc 
opericottaenitrideo cood^J^to&fuccos, & 
concretosUquores anteprandiuaa ccJIigerc 
potcrimas.5 RA.ytiubct* 



D E S I M P L I. M E D I C. 5^ 

X>E SVCCIS Pl^AEDENSIS, IT 

concretislf<5aonbus,quoram ia 
ofFicinis vfus eft» 
S E N E X. Inter praedenfos iuccos , liquii i- 
tiae expreiTum choream dudt. b a A.De ipfo % 
iii radicibus egimus. s e n. Ita conflat. Man- 
na feqaicur. e a a. Mannam rorem couden- 
fatu^ neaao dubitare audeat.Hoc aute adco 
conftaCjVt nonaunqaam in Ferrariennagro 
defceuderic^fed raro fit. Tamen in ftatis qui' lo . 
bufdam locis frequenrius accidit : queoaad- 
modum fuperioribus annis Ferrarije m bor- 
to exceUenrifsimi medici Sigifmondx Nigri . 
foii cecidifle depreheium eft. Ipfe vir dodif- 
fimus copia colle&i expertuseft,atqaepro- is 
baaic.Eiiautem ftatucas locus in Oenotria» 
in qucm lingalis aeftanbusdefcendic,& ab 
omnibus pafsim colligicur.NeapoIitani re- 
ges occlofere locu>ue quis fine ved^ali colli 
gerec. Dum locus occlafus fuit, noa defcen- 1» 
dicjco reclufo» Sc ve^igali remoto,iteru de- 
fcendere coepit. Sed 6c iterum claaioioco,5: 
tertio r ecluio, Sc claafo ceilauic : vc necefla- 
riam fuerit reges quibufq; permittere,vc col 
ligcrepofsint.Hocmihiretu!itIl!uftr*fsima iS 
& faaaifsima liabella Neapolis Regiaa, Illa 
ftrifsimiFederici regisN^poIitanidignifsi 
ma vxor ,qu« m. &, x x x 1 1 1. Fer rarix obiic» 
dumillamingraaefccntixtate, 6: febreacup 



tf Od BKASAVOtVS 

tirsimalaborantemcuraremus.-qaamintef i 
Chriili martyres collocaiam putamas. Sunc i 
aute tria manae g€nera,in Cdabro folo colle > 
fta.VnufuprarK>Iia>quodperfedifsimueft, : 

5, &itavulg6apudCalabrosappellatumanna t 
4e folio. Qui ppe luiMci folia aptat,& veluti 1 
tegeie extendunt, plantat% iatiorum folio. i 
rum arbores, vt aptius coHigatur , & paruia 
fupra aliam rem cadat. Alterugenus primo ] 

10 deterius eft,quod in hgnum colligitur,«& fu- I 
prararborum <:audices:hoc manna ligni, vel < 
tr unci vocat- Terrium genus,m terra cadit, I 
caeteris deterius, quod manna terrae dicitur, ) 
Eadem igitur res fupra diuerfa cad<ns varia 

15 nomina» & varium genus ^fi hxc differentia 1 
generis dici pofsint) for ritur. A n vero hxc 1 
cade manna flt,qua Hebrxi quadraginta an^ ; 
nh in deferto nutriti funt , fufpicamur, quia 1 
coriadrorum grana habuifle fertur. Quum 1 

ZQ autem fupra natura id Bt, quod fingulis dic-^ : 
buspluer«tmanna,&infuiScienticopiavt 3 
nutrirenturtot]iominummiIlia,&fiquiA : 
piam magis qu^m pro vno die , aut duobus : 
diebus fettis coI!igeret,putrefcebat:propter- : 

15 ca alteram rem fmfle Hebraeorum mannam ; 
fufpicamur. Quanquam dici poflet, Deum 1 
rebus naturae femper miracula facere , ve! 
quantomagisnaturaepropriafieripoffunt: i 
loeo illam Hebraeoru fuifie veca mannam^in : 

grau [ 



granula concret3,vt Calabra ell>viderar> fed 
iniraculum in quantiiate foit , & ia eo qudd 
fingulis diebuspluebat»&ob madatu putre- 
fcebat,quu io maiori copia,quam efiet mea 
fura data/eruaretur.Ex partibus etia orien- % 
talibusadnos defertur»& pr^fertim ex mon 
te Libano. Venetiis magna copia habetur. 
Tame ego femper Calabra mannam casteris 
praefero,&finonnalios aduerfari fduerim. 
An vero Diofcorides demanna locumsfit, lo 
multi dubitarunt.HermolausfuB eijeomeli 
comprehendit. Nam etfi primo dubitet , an 
eIaEomeIi,aeromelifit:iafert tamen fe in lioc 
efTeperpenfifsimii , vt idem fint. Qupd nos 
/fentire no poiiumusrquia ebeomeli ex arbo- i% 
ribus iponte manat>veluti oleum ,ideo Sc 
daEomeli dicitur. manna vero e coslo , fd eft, 
aere defcendit, no ab arboribus. Nos tamen 
elaeomeli nuquam vidimusrat no efle manna 
fcimus.neciudicarepoflumus^quifnam me^ 20 
liusloquatur , Diofcorides, an Plinius ,qui 
fecus de elaeomelite fencicTame quu Plinius 
de re fere incerta loqui videatur^Diofcori- 
des de iibi certifsima, ideo potius Diofcori- 
di quam Plinio creder c fuadereraddereq; de 2$ 
tnana nufquamaDiofcoride tra&atu,id eil, 
dc maaa quac ros eft.Nam manna thuris pri- 
xno libro ^fcribit. Oribafius etia, Gaienus» 
&, Pauiusdefola m^ tKurisloquutur,ideo 
P S 



€02 BRASAVOLVS 

nufquam manna apud hos authores reperir > 
t ur. Piopterea Auerrois refte cenrec,manain : 
vnum ex his eife » qux a Galeno fcripta non i 
fuut : quaauis vnas fit Galeni locus, vt infra e 

5 edocebicQuStinquomannadefignarevidea* : 
tar.De Serapioneaute miror,qui Hibix fen- ; 
tentiam de manna ita dicente fcribit; Adllrin " 
git ventrem, & Qit ficcae naturac mana. Vnde 
arbitrordemanarhurisHibixeiTelocutum: i 

10 Serapionem vero mannam ihuris fimul cum : 
manna rorts cofudiire.Nam ^^ eiufdem feu- i 
tentia addit , mannam compofitionesmedi- < 
cinarum magnasingredi. Conftatautem ad 
reprimendam intenfam meikamentorum 

25 vim,& manam thuris,&gummi(vt ipfemet 

. fatetur) in magnas compofitiones mjiceri. 

Ideo certus fum Hibixdemanna thuris lo- 

qui. Atquia aiiquis putare poileceo capite 

Serapionede manna thuris loqui, de manna 

%o roris tra£bfIeoftedo.Qmppeinquit,fecun- 
dum arbores/uper quas cadxt,diuerias vires 
habere. Vnde fi cadat fapra tamarifcum , ad 
tufsim vaiet.Quae demanna roiisloquide' 
monfirant. Quippe mana thuris,qau puluis 

t5 fit cxconcufTu thuris fa&us,fupra arbores 
aliquas no cadit. Aiiud Qdyde quo miror Ara 
bes duo capita 6cer e^ alteru de mana,alteru 
dc tereniabim, defcribentes tereuiabim rore 
cfl£(kcGeIo cadentem , qei fupra lapides, 8c 

fupra 



fapra terram coagulatar^d: graauhjfo melli 
fimilis efficmir : vnde ter eniabim eTt noftra 
maaagraaulora > quae cx Oenocriaa&rtur. 
Verum ex oriecalibas partibus > S: meridio- 
nalibus alceru genus naannae portatar , ficut $ 
rael liqaidum, prxter aftiadalbicasgraoalo- 
iam> hjcc eft mana Arabu;quare tereiiiabim, 
& maaa rores lunt,ied tereniabim eft in gra 
nula codenfatus^mannaapudipros tanquam 
liqaoi meile deniior .Nicolaus Nicoludus a lo 
Mauro quodaliuius Iiquidx maoae pyxidem 
emit,que miros ^ffedus faciebar.Qnpd aute 
Hibix de manna thoris fupralocutas fit,quii 
eam adflriugere dixit,ex hoc etiam oft^di- 
tur.qaiaSerapioneincapitede terenfabim i% 
addacit^vbi tereniabim ventrem emollirefa 
tecar, Sc bilim educere, Non defuere camen, 
qui A rabam tereniabim Dioicoridis faccha 
rum cSh exiftimariat.Hoc vero abfardu eft: 
quonia Serapio vbide facchara pertraftat, z^ 
id praecife kiibit , quoda Diofcoride de fuo 
faccharo priasdiftum erar.Addefupra caa- 
nas taccharum coUigi, fed tereniabim fupra 
oranesarbores.QuareSerapioais tereuia- 
bim y ii eft , naaDoa nofb-a ^alia res ab anti- 1% 
quorum faccharo , & idem cam melle ^de 
quo Auicena,qup4 fupra lapides, & arbores 
fineapumattxifiocondeniatur. Mefueviius 
eii wia iliageaera > <}u« ieparatim in arho- 

re. 



^04 BK.ASAVOLVS 

Te,fdliis, & terra colligantur, agnouifie. At 
Galeni fentenDaaf&rt,nurquam apud Gale- 
num detnaniia ^nifi vno loco} & quOmodo 
cu ahis rebasmifceatur,inuenire iicuit. Arbi 

5 trorhosAial>esaIioslibrosiiabuifle,quani 
ad noftras manas peroenerint^Galeno falfo 
infcriptosjin guibus multareperiretur, quae 
adducut^abipfis tamenunquam fcripta inue 
Diuntur.Hopoirum id credere, Arabes adeo 

jo temerarios eiie>vt rem adducat, quam vel in 
fronte no viderin t , aut ab aliquo adduftam 
aon copererint. Conftat autemeos in pluri- 
busGr3ecosadducere,dequibusnufquamIo [ 
cuti funt. Qoare apod Diofcoridem manna : 

i| non reperitur, quoniam faccharum non eft; 
quippe faccharum in arundinibus cocrefdt - 
modo ialismiana vero fupra omnes arbores i 
defcendir. Nuncvero quaeNeapoIividerim i 
M. D. X X X V, cum illuc accefsiflet illuftrifsi- ! 

ao mus & excellentifsimus patronus meus Her : 
cules Ferrariae Dux, vt Carolum Imperato- . 
remQuintuinmferet.Vidiautefepiafiario$ : 
znanam fupra p^onum & cocui^taru folia : 
coiIigentes,qoaEliquidaeft&mgra:iapavi- . 

*S detur,eft tame dulcis^icd non foluit, peftori : 
conoemt. Ingentcm quantitatem coUigunt i 
Sc feruat, ixi clyfteribus adhiber. Vidimus & i 
aliud maiinae^enus, quod fupra fommitates ; 
cuiufdamgeaerispapyrijVdiuaciiaxftate ! 

c<m i 



CGncxQidzHanc plantam Neapolitani cHo- 
dano vocanr^vel bauIa.Aibum eft genushoc 
mannae & dulce ,atq; fragiievt zucchatum, 
quo ad iblas oculorum aegrftodfnes vtucur. 
ludicat efle Arabicum zuccharum alufar , & S 
antiquorum iaccEarum.Adeft& tertxumaa 
naegeaus Neapoli, dequo fuperxus^egimus» 
in manaam folii, manam trunci, & mannani 
terrae diftinftum. Ineptior eft manoa cum ca 
dere incipit, 8c magisliquida eft,atq; Eumi- 1^ 
da.Probatior efl in Augufto , ciim granula 
facit parua,atq; congIobata.haEC Neapoli ha 
berur. NuncadGraeco^uthores redeamus. 
Galeni locusextat quo mannam adumbrare 
videtur, quum de njeUe ,^ertio dealimento. ^f* 
faai!t.agit/ed deipfa taquam de reincogni- 
ta fermoncm fecit,& rard faispart3>as fa&i 
inquit.Fit enim in plantarum foliis,neq; fuc- 
cus earum,neq; fru&us,aeq; pars,vIIo pafto 
6ici potcft/edeiufdem cum roregeneris cft: ^* 
non jta tame ahiduo^ nec copiofe prouenit, 
Meminialiquando aeftate fuper arboru her- 
barumq; folia mcllis quam plurimum reper- 
tum fuifTe^vt gaudio exultantes ruftici canta 
rentjuppiter melle pluit.Sed his non conten^^ 
tusGalenus caufamaddidit inquiens : Prx- 
ceflerai autem nox,vt per aeftatem fatis frigi 
da(nam tumanni aeftiuum teaipus erat)pri- 
dieq; calida &ficca faerat aeris conllitutio: 

quaoi 



tSotf SRASAVOtVS 

quamobrcm peritis natarae interpretifeus ha 
Hcas e terra.atq; aquis prodeuntcs, Solisca- 
lore Cjcade attenuati,ac codf a frigore recu 
taeflo£tis in vuu coa^i,accoQdenratifuifle 

5 videbantar. S^d apod nos raro idaccidit : in 
monteaute Libano qtiotannis perixpe^aded 
vt expanfis fuper terra velleribus, md a con^ 
cufiis arboribus decidens, exdpientes oilas, 
ac fi<S:ilia plesa referat : vocantq-, id rofidum 

10 meUutaereuta,HaQ:enusGalenas. Ck>nflat 
autem mannaiilaii^quaai cx Cakbria habe 
mus»talenieire.Necmii:u fi aGaleno ita pr^> 
tereatur,vt nibilde eius viribus fcribanquo- 
niam apudipfos non extabat,ficut apod nos 

«S raro etia £t. Ex eadem raatcria fit mel. Nam 
apes rorem fuprafoiia,& £ores coUigentes, 
mc\ parant.Veru 8c £ fingulisannisFerrariae 
mel fiat, tame mana no cadat, ratdo eil illius 
dirpoStionisaerisdefeftus. Propter^ noab 

ao reab Arabibas conftellationes , quibus fiar, 
ideft,aeris difpofitiones , quae per aftrorum 
moms fiuntj^docencur. Idem fcntit Plinius 
Kb. X I. cap. X 1 1. ex aere,& maximefyderum 
exortufieri, praefer timq; in ipfo Syrio fplen* 

15 dente. Itaq; prinu aurora foliaarbom melle 
rofcida inueniuntur , ac C qui matutino fub 
-diuo faere,vn<Sas liquore veftes» capiilumq; 
concretumfentiant: fiue ille eftcoeli fudor, 
£ue qosdam iyderum iaUua , Sue purgajitis 

& 



D E S I M P l I. M E D I C. €07 

feaetis faccus : vnnamq; eflet;& purus,ac \u 
quidus , <& fuae naturae ,cuaiis defluitprimd^ 
vtex his conftet Pliniu etiftm hoc loco man- 
nam rangere. Nam me! i^ fponte fathim in 
arboribus manna eit.Saccharu vero non eiie % 
Diannam ^y£ ibldm prxdiaa ofteadunt, fed 
& ipfe Plinius iib. x 1 1. cap. v j 1 1. vbi inquic 
amplifsimum laccbarum nncisauellanae ma- 
gnimdiaeeiTe. Eil verd mel in arundinibus 
colleaum. ManrAaauteeft potiusliquida, & lo 
QU2£ concreueri:, aQcisaaelianse ampHtudi- 
iiern non habet^ necmaDna dentibus frngiiis 
eftifed eftvalde tenella. Voluiteuim duri- 
tiem oflendere Plinius per id,qu6d dentibus 
fragilis iK.Nam manna digiris eda frangi po I5 
teii:,non aiuiquoru faccharum. Conf^at igi- 
tur nos Atabibusdebetejqui mannam exqui 
fire edocuerunt , & dus viresin duas fpeeies 
diiTecantes in manna>&: tereniabim. Manna 
Iiquida eft vt mel,dcnfatur aute.Tereniabim ^ 
eft manna coaguiata. Verum hoc nomme 
manna Jn omnibas abutuntur, quod apud 
Hebraeosjquid-eft hoc,€gn ificat : qaanquam 
ipfi man.non maana ptoferant. liec que de 
«lanDa fatis,&fuper. s tN.Nondum fatisde ^% 
mannadiftum eiFe ar6itrabor prius quam 
ab hoc onere meleuaaeris.B k A.Quodnani 
onus hoc ef^? s e n. Vt coniicio tu Gaienmn 
oiaanam xion cognouiile aibitraris : tamefl 



ex hoc mani^ cognouifle cofta t , qaia ilkm 
defcripfir,& exade,im6 Sc illam fe \idiffe fk^ 
tetur. B K A. Erat mannae cognitio apnd Ga- 
lenum confufa »quippe feme! tantum iikm 

! vidit.Etpr2etereaeiusviresignorauit,quas i 
debebat, 8c in tertto de dimentorum faculca 
tibus, & in libro de fimplic. medic.facu!t.vbi 
de melle egit, profequi, & ideo paruam ba- ' 
buit, atq; exiguam mannx cognitionem , & 

10 eius vf riam. s h n. Videtur & eius vires no- i 
uifle > com dicat vires diuerfas acquir^re ex : 
rebus/upra quas cadit b r a s. Galem* verlm 
non inteiiigis , quia eo ixt ioco de melle lo- 
quitur,& inquit ; Videtur aute & ex plantis, i 
in quaru foiiis mel colligitur , boni vel mali ; 
quidpia acquirere poile. De melle, inquam, : 
loquitur : quoniam apes mel coiliguni , id 
eft, roris guttas,ex quibus mel £t,& in aluea 
ria portant. Lege quae nosample in noftris, 

*o 111 Iibrum de ratione viftus in acutis , com- ; 
mentariisde melle fcriptumre!iquimus.E£ , 
Galenum de melle loqui, id eft, rore,qui ab ; 
apibus coiligitur , ex eo conibt , quare lau^ 
datifsimum ait elle mel in iocis vbi fit thy- 

^^ mus , & her bae ficci temperamenti. Et ideo : 
ratio, qua probare niteris Galenum,manna2 ; 
yiresnouifie, nullius momeati eftrquoniam i 
de melle loquitur, id eft,rore, quo apes mel : 
conficiunt. Et licet Galenus mannam oculis i 

vidc , 



D E S I M P t I. M E D 1 C. ^0> 

Vi J^rit jid femel fuit,neq; ex hoc eius vires Cch^ 
iiiiledeprehendi poteft.s E.Radonem tsiB^ 
quomodo fiat, egregie docet. e r. Et £ ratfo 
ilia Galeni faa in regione 3c eo tempore vera 
efle potuerit,tamen in omnibus locis vera no $ 
eft : quippein Oenotria iub cane, cam dies 
ardent , Sc iioiSes, fit mannarneqne praecedic 
nox frigida aHqua ante mannae cafam , prae- 
terquam noftis xftinx frigiditas , tame plu- 
ribuscoQtinuatisdiebusdefceDdif.s E. la eoia 
praeterea dubitO:,cum probasmanna faccha. 
ram non effe. Inquis ideo non efTejquoniani 
manna !iqBidaeii:.A tfuperiusgranulofam il 
km eile dixifti. b k . Tu folitm in cauiilis > Sc 
temribus argutioHs verfaris.N6nne aadiui- is 
&■ adefle & liquida & granaioiam mannam? 
Tame & graauloia refpeSu iaccharf fatis li- 
quida eft : quare non dura, fed valde tenella, 
& moiris. SE. Te etiam audiuiex Diofcoride 
dicentem faccharu dipracannas concrefce^ ta 
re ; tamen non magisfapracannas.quam iii 
cannis dixrt Diofcorides.nempeait : W/ 7;^// 
Hx-kxi4,iot;, Praepofitio autem hr\ , fi genitiuo 
mhgatur,tam fupra^quam fn, fignificare po 
teft. &R. In puerilibus nugis mihi verfari vi- 1% 
deris.Sit fiipra cannas , vdiacannis , in extr- 
laa fit cannarum parte,&eft congiobatus 
^Gcus vi Soli>ecanDisexpre2us.Forte erat 
^ cmn^um geniculis timo ita Qi& cosm^ 



«lO B,R A,S AV O LV S 

ium ^ & 30 aliquibus^ratgeniculis ead ern m 
canna» in aliis aon erat. s e. Mimtn eft , anti- 
quiores nop cognouiHe niannam.B ka. Imd 
& apud Vergilipm meilisaerei metio fa£ta 

5 eftifedeiusyiresignorabacEtGalenusprae- 
dtato loco dici£>ex monte Olibano frequen 
tifsimehaberi, & ia ollascoaprari. A.Vergi- 
Ho autera j.Georg.ver/a cxxxj.fit eias men- 
tio, vbi oftendit louem homini Ubore impo 

10 fuilieomnibus in rebus,& canit.-Mellac^ dc- 
cafskfotiis^gnemq; roisouit, Nam fupra fo 
iia mel inu eniebao t. De qua re in noftris fu- 
pra libru deratvi&us ia acuris, commeata- 
riis , abunde egimus. s e. Cnius eft qualiratis 

I Smanna?B R.Fuere ex recpntibus, qui manam 
in fecundo ordinecalida, Sc ficcam fecerent, 
ficuti & mel Nos yerdin praecitatis comen- 
tariis , id impofsibileprobauimus , quia ros 
eft condenfatus.Mel vero a iloribus , exqui- 

to busfiuncfaui, caliditatem ac ficci tareacqui- 
rit.Ros vero fimplex,& congbbatu s roanna 
dicitur ,propterea taptam caliditate habere 
non poteft , fed eiuscaliditas eft fere rempe- 
rata. Vade & apud Serapione mefarugie ca- 

^ lidam in primo ordine efledidt , & m pafsi- 
uis qualitatibustemperatam. Veriim fecun- 
dum eundem aathoremex fententia Abix, 
calida,& Gcca. eft, ordine fecundo intefo. At 
demamu thur2slocutuseft,£!<:noo deman^ 

na 



© 1 S I M P t I. M E » I C. Sll 

mroris,vtf0periusannotauimus. se n. Sac- 
charam mannam confei^pitar, b K a s a v o. 
Nonminorem diificultatem moaes, qaam 
qu2 demanna pertraftata eft : quippenO' 
ftrttm iaccharum aliam rem eileab antiquo- % 
rnm faccharo cpnflat. Antiqqorum enim , 
iaccharum,vt Diofcorf des,& Piinius teftan- 
tar , genusmeUis eft fapra cannas concreti. 
Noftrumverofaccharu exexprefsionecan- 
narum fit. Hoc non mcdore ipfa patet con- lo 
iIderatisauthonbus> fed Kermclaus clare 
fen tit antiquorum fa ccharu, & hoc noflrura 
diaerfa efle, & anteHermoIaum Genuenfis. 
Exeo etsam accipiiur^qudiftifTTriaahlfquo- 
rqm codimen ta,melle Sebat.Imo & nucad- 1^ 
do.Serapione noflramfaccharumignoraf- . 
fe.Nam qcii defaccharo Ioqoicur,Diofcori- 
dem , dc Galenum adducit , qoi de faccharo^ 
quod mel cannx eft>Ioquuntur, Tame de ta^ 
berzet mox loqui vfdetur , ac fi vna confur^ i<^ 
dat.VndeaSerapf.denoflro faccharo nihil 
habetur. Auicena aute penultimo cap.fecudi 
lib.ipfumdifiin<fte periraSat Qox veroab 
Auicena dicatur,in epiflola ad Fracifcu Tro 
tu Lucefen>^apud Leonicenalegerepoferis, as 
quia non arbitror noflru faccharum fuban- 
riquoruautboru melUbus comprehetidi.Ta 
men dici poflet extra canaas vi Solis exf re,6< 
poftea ia modum falis conglobarf ;hocq; aos 



Sli SK AS AV aL VS 

&chaTum cadidu appeHacaas, quanais Ve* 
netiisfacc&arum caQdidu artefiat.Quod ve- 
r6 ex carnia refudet , Diofcoridts yerba infi^ 
nuarevidentur»quibus inqukinueniriin a^ 

$ rundinibus cocretionefu-a fali iimiie , vt hxc 
concretio per gutta,quae ex canna exeat^fiat; 
toncq; eiufdem materiae erk cum noflrofac 
chsxoy fcd Qon eodem modo^<^u.s E.Arbi* 
tror ego amiquiores feccharum noftru no- 

XQ uifle/ed nouer ut iam ar te paratum,Q on au^ 
tem dum in canis adEnceflet.-ficutialia mul- 
te cc^nouerun t , tamcn necquo loco nafce- 
rentur^edocaerernec quomodo fierent fcic' 
^ntr & tuncnofbro iaccliaro omnia conue^ 

if niant,quae ab autEoribnsfcripta iunt. b r a> 
En ^oftedis te potius animomordediloqmV 
quam difccdu Nam eodem aTgumeco ad op i 
pofita vteris : quippe fi aliquid dixerim ab [ 
SQtiquis praEtermiiIum>fi:atim rej^ondes^Id^ i 

sa neq; a Dioicorrde , neqv.a Galenodiftu efle, < 
Si ver6aIiquidipotepraetermiferim,aTguss | 
alm ab authoribus di^a efle^ac fi omniafcri i 
|»tismandaretenear,quaeab aiiisdiftafunt: i 
auc quoq; vis antiquos authores faccharom i 

*f nouifle,ciim tame nulla ab ipfis facchari no- [ 
ftri mentiofa<9a fit.Namaurhores tantumo ' 
do&ccharifiipracannas, velin canniscocre i 
ti , non quide intas, kd m geniculis mojtio- i 
a e m & d aai: »K 6q;>aImdafttd:ip£c>S: inueni- ( 



funan vero GouerintjCerte credendam cft: fi 
BOQiflent , etia fi con&iendimpdu fgnoraf- 
i*ent>noa dixiflentfupra cannas concretaj^c 
fornia dusenodairoit.Verum ad ali4 te coa 
feras : nenipeindigDam mibi videtur de hac f 
tam manifefta r^garrire* Tu quicquidlub^ 
&n cias ,, nobis id cntx non erit.s e n. Tamea 
tuam fentetia nuUa ratione probas. b k.. Ipia 
feipfam probatexautkorum vcrbis nibildc 
noftro iaccbaroloquentiu. Etboc eftegre- la 
gias probare,quam tu tuarententia proba- 
ueritf. Cannae ^ccliari pIenaefunt,no vacuae, 
& inancs > vt noflrae cannaeiunr, pa py ri fbr-. 
mam habent. ss. Non funt canae^quia plenac 
funt,noninanes.BB..O delirucaput jcannse i^ 
appeilaatur,etia fi bacuii eiTentjnec opus cil 
vacuas efle.Quu effeai puer cannas iacchari 
libenter exugeba, quasin foro emcba > quo- 
dam Hffpano mercatoreportante:pro vmca 
,canDaobo!asvaasesp€ndeb.arur Speronc:? 2.0 
iiram pstriam,prxferdm mailrii^.DaciSl^ 
firinKsnte^ canaas quaQdoq^produ^orass, 
^icquiSas iaccharunoftramperebctllitiot^ 
liq^atur. A niiqmiftui iaccharu faiem Indun* 
ypcamBC,&meIarandiaeiuD.Deexceliltif 2^1 
£mQ yonic^Doiitp miror,qu2 Mom indam 
aliad c0£i faccharo taberzec probarc vo- 
lait, & Hercuian^mi , acGennlem rcpreheifei' 
ditAuici^aaeintcxpretes, quiiacapxtolo de 

.Q^ 3 



^14 BR AS A V OX V S 

arpedtate Kogqx Vfallndu, id eftjiaccharcm 
caodum exponunt. Verbaaatem AuiceDn^ 
in iiij.canoae,io cap.deafperitateUoguxfe 
bricitantiu, taiiafunt : Salquiafportatur &c 
5 India,eftinco!oreiatis,&dulcedinemeilis, ■ 
Leonicenus Auicenna reprdiendir, quia (in- i 
qoit}hoc remediu a Pauloaccepit.ideo opus > 
cft more Pauli, falcm fnrelligere. At Paulus . 
pro faie albo eum inteiiexit, qui pro condi- [ 

'Xfi> mentocibis admifcetar. Addit faccbaru can 
dum non e(Iealbiim>fed potius colorefubia i 
teum.Revera Leonicenomulradebeo,quo t 
femper pr^ceptorevfusifum.fedplaravefi- ' 
ta^, Quam iemt>^ incorruptam {eruare ftu-. 

15 demusjtaq;?autum A<^neraconfiderates 
ii.lib.cap.Kiii.vbidefcabritie iingaaepertra- " 
&t, exprefle idc fentit cuva Auicenna,falem \ 
Indam ,id eft, faccharu iliud iumi debere, no 
fa tem noitrum comunema!bri.Cmusvcrba : 

%o fualiQgua fabfcribere vifum eft. Inquit ilie: 

^^ it&iv^ dXi ,; yipa^i /4 /<iX/77»^i'. Qaem & ! 
ad verbum referamus^fexc dicit : E t fat Indi- 1 
#cascolorequidem,<S:cocretionei5mfliscpm ; 
»5 Hjuni4ali,iapor«autemmeiteo. Vtex y s M > 
nifefte d^rehendatttr fale in<km Dioico- : 
ddis faccnarum efle, quod ^oclam ap p^- ( 
ri poteft»qnaaui$ artefa&uia noafit , vtno- 
flrum Jddti v^d^pr^OTia V«^BS>& C^ 



» 1 S I M P I I- M E D I C. 4H 

tm£ »vt raperlucr^imr^namram imitante?» 
arrc parant. Ideo Hercakous & Geotilisper 
Indam falei» ,faccharam cadam mterpret^- 
ri voiueruDt.Decfubluteu eit/ed quanto ex- 
quiiidus»tanio magis a Ibicat, praerertmi ua- ^ 
tura coDftatisi^ifidicere veliraus Leonicejiu 
inteUexiuefalem Indum fitrjilemaoilroefie 
fubftatiai6;: colcre , fob d:fierre iapore. Sed 
tucHercalanus,& Auicenain reDulHusmo- 
njeatireprebenduntur.TuVeneiiisiaccha. ra 
rum noftru emes,& ex eo plures rpecies.I]lud 
ia primis eme,quod rubru vocatur ex prima 
co&ura fa<^uv vel fecm-tdafmperfe£bm , vei 
quod in fecuck co<Sura degenerauit, quo m 
enematibus vtimur , quanois perfediusvtiis 
deberemas. Etiam emas quod fecuda coSu- 
ra perfedu > & de madera, veiiaccharu. craf- 
fum nuncupaturrSc eiiam finum vocatu ha- 
beas,quod ex tertia,quarta,ve! quintacodu 
ra fit.Nec a faccharo cado abHineas : qaod fi lo 
namraie habere pocerisfupracaDBasfponte 
concretam,c6ueniens^riE. Sin minus,Vene- 
tiis arte paratum emes. Candum vefo nata- 
rale vocatur id,quod fupra canas^oncrefck» 
exfimilitudin^ quahabet cum ane^^o can is 
^o. Suadere vero, vt Getmae ^cchar uex ma- 
dG"aemeres,quGaiavilioripretk>iibi vcdt- 
tur:Namfiicil!ime«xHiip3nia, &Siciliam 
l^ariadeferair. C«teraiao:hari^eacra,vt 



candaajjiinujviliori pretio Venetiis vedsia- 
tur.Defaccharo autem candojanfid coaae- 
niatjfuo loco diiputare decreuimusrquia pla 
raa L©oniceno contra recetioresdi<^afuiir, 

5 qux mihi veritati quadrare nou videtur. s e. 
Gaienus iaccharum non cognouit?Ba.NoD, 
fed tantum Diofcoridis faccharum. s e. Fie- 
bameGalenitemporecannarum exprefsio? 
B K A. Si fiebat, oftendit fe ignoraffejquia de 

10 ipfo nuquam locutusefl, vd deexprefsione, 
vel deipfis cannis. Id tatiim tra&atjquod di^ 
■citD40fcoridesincannisconcrefcere.SE.Ar 
titrandum igitur Qaleni tempore inuent^m 
non efle?B a.Hoc arbitrari non poflTumjimd 

t^certusfumante Galeniteporacanasexpref- 
fasfaifie,& faccharu confe<9£faiiIe: fed for 
«e Galeaus ipfeigaorauit, quianonomnia 
^ofliimus omnes:necvalde frequens erar. 
<5£ippeextanr Marci VarronisHarbonen- 

zo fiscarminajexprefsionembarum cannarum 
in hunc modam dicentia: 
Indica ,noa inagus nimisarbore, cr^fcitai» 

r^mdo, ^ 

Hlifts &lentus premityr radicibos humor, 

45 Duicia cuiixequeant fucco cptendere meila. 
0>nftatautem Varronem anceGaleQi tem- 
piHa actitifle, qoia vixir ante Chrifti adaen- 
tom^quum Cae&r imperium occupauit, Ga- 
kaus aixtem^poft Chri&i^i^araatiQiD^ vi' 

xit 



BS SIMPLI. MBDIC. SSf 

xit temporeMarci Antonii laiperaroris > 3c 
tempore Adriani, 10 cniusgraciam Theria- 
caai praeparauir, vtipfemet in primo libro 
de Antidotis fcribit ^ vbi de cinamomo ver- 
ba facit. s B N. Hoc non eft paruum tefHmo- f 
aiamante Galenum ilkrum cannarum laV 
tem radices exprimi folere. b k a. Sed & Sta* 
tius Papinius,quitempore Neru£ Impera^ 
torisfuir, id eil: , ante Galeni tempdra , licet 
parum,tame in SylaisKarum caniiarum me- la 
minitdicens: 

E t quas pr^ecoquit EbuSta cannas. 
VbiHermoIaus Hypaiiralegendu corrtgic, 
a fiuuio Hy pafi , a quo etia populi India? vo<- 
cantur. s E.Neciilud panium teftimoniCiell. 15 
B R.Alia etiam addam:Nam Strabo in Indm 
non folamexcanisjledex radiabusexprimi 
docet:& Solinus de India pertra6tas,ex radi- 
cibusquarundacatmarum iaquicfoccu exr 
primi ad dukedine meilis. Vnde certum efl, za 
ex radicibus poiTe Seri noilru faccharum > & 
abandantius,quam ex ipfa herba , fed ad ge- 
nerationem refer uarur* NuUus vero dubitat 
Strabone ante Galeni tepora fuifle^quiaat^ 
te Chriftiadueatufcripfit fub Imperio Qaa Z% 
uiani ,^& in ipfoaduentu. Galenusvero po^ 
0^auianitepora,& adueiitum Cbrifti ia la 
ccm prodiit. Qua obrem fi.huncIiquoreaQ- 
tiquiores GaleaoDOU€rBat,mirorcariiIaai 



^lS » K A5 AVO t V S 

prsterierit.Forte hoc caDuaru expreirBm ^e i 
namra iacchari credidir fupra canuas coiicre 

fcentis : quum vero deillo abundetrs^aflet, I 

iatis de dolci illo cxpreile di6tn purauK. Auc ' 

5 Romanis totius orbis dominis, aliquid aper ] 

tum efle potuif , quod Graecis ^ & fi propia, » 

quioribuSjignotu erat*Opus aute eft per lon I 

gum tempus, antequam a prxcitatis viris fac ; 

charii cognofceretur jcaaas expreflas fuiile: ■ 

jo quoniam antequam ex India Romsehoc fd' . 

retar,fai: opus interponi repus.Tamede Fli : 

jiioomQiurerDmfagaciinquifitore,&Dio- . i 

fcoride fedulo fcriptore mirpr, qui haec filue i 

xit anie feab aiiis fcripta,quum tam e Plinius : 

J5 Romaeeliet.Sedn6omnia poiiumusomnes. i 

Ab Hifpanis azuQaar,a Gallis fu ccre, a Ger- ■ 

fDa.zuckar,^ Polonis ezukier niicupatur.TEi . 

xehqaa profequaris. s E.Optar e vt omnia in '< 

cumulu redigeres,quae de his pr^dixifti^maa i 

%o aam etia addes, b r A.Imo 8c k meile incipia. j 
M^l apum,cft noftrum mel. 

Mel roris,eft manaa ^ua m habemus,quae & ; 

melfylueilredicituraSuidai&Piiiiiu&libro \ 
xvj.^ap.viij, fupra robora etiamfieri rradir. 

25 Md canoje , & faccharum^ntiquorii Boitro 1 

<^do limi!e,quod ii\ Aegy^to^ & ludia ioiia- t 
fc^ur , & c^iobatur fupra cannas. Nos per 

^xpre^pne canDaram vocatum a nobis^c- i 

fhanimparaaiaS}&p«fco&irdm^iavarias : 

ipecics ! 



B E SIU^ l I. M E I C 610 

Tpecies diftribafmas, 

Melcannx ab auicenna dicitur faccKaruia 

EtfaIIndasdicirar,vt fiaprl docaimus. 
S £ ii.A cacia rcquitiir.B 3..Noftram vocatam $ 
acacia®,illam Diofcoridis non eile, naanife 
ftepatet,qaanuis & nos exfpinofa «^aadam 
noflraarbore f3ciamas.Habet Diofcoridfs 
Acacia filiqaam feminibus pIena»Shque ex- 
'primantar,d<: qni exit faccas, acacia nanca- lo 
patur. Nosexarbafcala , qux pranas fylae- 
ftrisdicitar, valgobragnolOiqaafi praaeo^ 
Tam,paramas.Frat^um ante mataritate col^ 
Hgima§,& exprimimas,qaod iimalcam car 
nemifcentesinpiaceatarum orbes confor- i% 
mamas,& exiccates pro acacia vrimar. Sant 
■iaterfedifsidentesauthores.Q£ippeOriba- 
iins,& Aetias xdem cum fpina Aegy ptia aca- 
ciam efle volunt, alii negan t.Dioi:x>rides ia 
Aegyptofolanafcimemorat: tamen 6c in a- x^ 
liisiocisproueDit.Im6& Syriam quoq;fpi- 
nam dici conrtat.Alba,nigra.5^ vindisarbor 
reperitar ia Aegypto yqaae haiufmodi fili* 
qaasparit.Nuqua vidiantiqaoru acaciam, 
fcd ex fylaefiribaspranis tantu &<S:a,qaae ta ^S 
me coitringedi efBcaciahabea£.N«:defpicie 
daseftbic nofterfaccasitamen quumacacia 
indigere^id potius fumere, qooda Diofcori 
depro acackfumipoflfi d^axur,,& cms 

tirm 



'^ ^K K s A yoiy s 

virtatem habere.Id autem eft rhpsobibmo> i 

xam yid eft , famachium j quod frequeascft ; 

apudaos.Ideoquuacaciajndigeo,foIiisrhii 1 
obibniorum vtor , & nofira vulgari acada 

5 inhiijiaquibusopusfiui^frigidarejCoftm 

gere,&repercutere.Tamealaudarem,vtno i 

Sram acadam ex prunis i^utarisj&immam i 
ris feruaresrminus adftringit ex mataris qua 

do opus iit vd, Nec alibi pruna fylue&ia i 

|oqu3erere»quamFerrariae4N[^siiQfotieisfere : 
fppnte nafcuntur. A Geni^anislchieheQ,a Po 

loDistarukoue pouidlapuncupaturacacia. : 

AGaicaoficcaordm«ter|ioesi^im4tur:& : 

cum abluta eftiin fecundo ordine frigida eft, : 

j^ aon abluta vero in primo. s g. Ipoquiftidos i 

feqoitur:tamen in primis fcire percupio,nu- : 

quid Arabicum gummi e? fpina acaciae pro- \ 

deat, vt inquit Serapio^qui tame in aliis DiO' : 

fcoridi cpnfentit.B R. De hac re fuo loco dil- 1 

%Q feremas,.Ta.inierim bypaci^his,aohypoqtu : 

itidos dicito pro r€<ftOjgeaitiuo vtens.s e*V« ■ 

• a cunis didica^ani prc^ero , & plu riuia co^* ; 

foetudiD^ mfequor3 ^A.y tina vt pauciores, : 

iaperes : quiain l^s ^eceoiloru^erraia cpgna ; 

%% fcer^jaLeoQiceno pro parterfetefta.Cifthps : 

apud Diofcoridefrutex €^>q io faxis proue* i 
nit (hoc vtin pluribus inteliigas) plure§ ra* 

iaoshabet,multafoliat;qi^odratton:efruticis i 

iateiliger^ opoxtec; coa miiltfi altos yfolia i 

fuat 1 



E S I M P i I. M B J> fC. ^^ 

fent ia orbem circmaata, hiriutu eft folium^ 
scerboguftujn marem & feminadii^ingar 
tur. Mas aorem panici hab« , foemina albe- 
fnirfubhocfraticcnafcitiir hypocifthis.Efl 
autemrhypocifthis vehiti fungas ad pedem i 
cifthi nafcens^formacytini^ ideoaliquicyti 
nam vocarunLEft: autem acfi" multi cytini- 
fopr^ pofiri fint.Ita enimin Lacenfibus,atq; 
Seneafibcs montibus copioiehabetar^in re 
Hquo Apeniiinononitafireqaens.Fmtexil. ta 
levalgo Hngua canina appeliatarapudSe- 
ceniiu, & Luceniiu rufticos. Arabu interpr*- 
tes hunc frutice barbam hircinam in terpre* 
tatifunt^Exprimitar hypocifthis, 6«^ fuccus^ 
etiam hypocifthis appdiatur: eandem virta IS- 
fem cu acacia habet ,.tame magis adfbringit^ 
AoicennaBocigoorafle demoniiratur,qQa 
matrtacapita «Sftin^a^cif , primodebar- 
ba hircina,quam cifthon: efle ap paretihis, sd 
€px vatetconfideratis , & etiaex Serapione, ^o 
qui eadem in barba hircinadicitj.quae a Dio 
icorideinciftho.Aiiad caput Auicena dehy 
pociiHiide facit,appeliatq;.iple,vei malus in- 
terpresfuo vocabdo,Kenfiil:ides : & per hoc 
^caintdiigit.Pofleaatiud caputfacitdeta- ^t 
ratith ab aiiis difHnSu , ac d tararith aiiar es 
^t.quu tamea verehypocifthideeiTein con^ 
feCTo habeatur , vr ex Serapfoae apparet m 
«a cagite , quadfi hesbihidna pertra£car* 

Se4^ 



jFufldit , ^&o vt cift hon hederam efle put^, 
Si exhedera iadanufieri. Deceptus aateeft 
BOiBine, qufaciflbn hederam fignificat. Ipfe 

S aa cem ciflhon accepit,ac fi ciflon dii2:um fit . 
Fit equidem ladanum exaUero dfthi g^e- 
r^in Cypro. quu enitn mane cifrhos codi ro 
rem {ufceperit,oae3, & caprae,illorum flores 
comedentcs, & hirci fuccum roris viliis bar- 

lo baru&femori infldentem abflergunt^ aui 
natura tenax, & lentus fa nle feqaitu r ad co- 
ta&iUsVt vifcara : Setrat^us hic fuccus pur^ 
gamr,& ia oi&s conuolutus reponitar, Al- 
ter roodus faciendi eft,attra<£tis faniculis whi 

l^ funt fyluae^pingue quod his adhacrefcit, depc 
flitur, &in pancs diaiditur , qui ladanu ap- 
peHantunquia & hfc frutex ladon^velledoa 
nucupatur.Hypociilhide in Lucefibusmoa 
tibus & SeneHbus potifsimum habebis, Lada 

io n u vero non fit inpropin^ori parte quSm ia 
Cypro, Vjeaetiispio ladano , qaendam fuc- 
cam vendunt, qui-an fit ladanam ignora- 
mus; tamen vidimus vt plorimumnon.habe 
re colorem fubuiridem , qual«n illiDiofco* 

t% rides tribait,nec iUtim ta&u molIeicereJd-» 
eo aut aiteram rcm, aut adultera tum efle pa 
taimisrqDauis 8c veruladaaii Venetiisetiam. 
videriiims. Difputatum eft no foldm de Aui 
£mm , <jai in cmo Sc ciftho fimilimdine no* 
' '■ ' ^ ' ' - ^ '^ 'mx 



B E S I M P L I. M B B I C. 0%j 

mimtn deceptus errauerit; iea *ie Plinio Ni- 
cobas Leonicenus iii Epiiicla ad Angelusn 
Polidanam diTpQtat, in nominediron 6c cu 
ilhon deceptu efle probas,vt cffthoD , id efl, 
pianta i'ta appeilataacceperit , ac fi ciflbn,id ^ 
cfthedera didaiir. Pro Plinio inaltera Epi- 
itola ADgel. Politiaauscertat. iater hosfiin» 
mos vxrosiadicxaferas.s e. Cuipotius innitd 
ris? B A R.Re vera non poiTum non ailemire 
veritativqnam Leonicenas integre detexit. w 
Interim ne dia in hoc negotio verfemcr ^ ad 
alia pede coferas.sE.Hy pociithidis qualitates 
prius enarrato?BR.Eft ia terrio ordine iicca, 
ia primo cah*da, vel in aSiuis cuaHtatibus te 
perata,vt recentiores fentiuDt.Tamenhypo i^ 
cifthidem frigida efleprimoordinepotius 
cenfenius: qture nmltd magis adfbriaoria 
erir^qaam cifthifoh*a,Qai)efoiia,& fratex ci 
flhos diftusa Galen o adeo fr igidas dicitar , 
vt tepidi caloris Gt pai ticeps.Hinc Serapio i« 
accepitde hypocifthide ^quodeiTet frigida 
inquacitate,&:calidicas eins fit tepida.Cifthu 
veroia fecundo ordine ficcum dixic Gale- 
nus : vcrum cura hypocifihis magis iicca fit, 
in tertio orditie ficca erit. Cretenfes vuigo ly ^S 
cam tu achifaru, id eft, lupum achifari hypo- 
ciiFnidemvocant. > e n, Elaterium fe^uitur. 
B EL A s.Res efl, quam potius latere optarim^ 
^uam fciri ,nifi a fummis & aa ti^uifsimis 

medic 



^14 BKASAVOiVJ^ 

medkfs inter remeiiia ponerttiir. !n cucume i 
ramgeGere,augainascucumj*s numeramri; i 
atnrylaeftrem cuciimerejaliierratku vocat. : 
Hic exprimitur, cuias expreiTum {iccatur, & i 

5 inpafbllosautumaocoformatur^quipaftit- ; 
Helaterium appellan tur. Modus exprimen- i 
dxaDiofcorKiequartolibrodocetur.Theo \ 
phraftusautlior eit, eiusvim vfqnead^iucea \ 
tos annos p erdurare^& melius eire,qud vetu 

JO ftius : vude PMnius dixerit, aullum effemedi : 
camen tum ,quod diu tius perduret.LucerDas : 
vfq; ad quinquagefimd annu extinguit. Pro* 
batunfipriusquara reftioguat/urfumfcin- ; 
tilIet,&deorfu cogat.A trimatu fuaeexpref- j 

1% iionis vireshabere incipitfecundaPHnium> i 
ita vt eo vti pofsimus. Diofcorides ^ bima- ; 
tu,valtq;ad decenium cfle optimam.MaxL : 
ma do£s vnus obolus , i^inima femiobolus ' 
apudDioicoridem.Puerisdanturdao chal^ i 

2© d , id pil , quatuor grana.KOcet enim maior : 
.mefura. Vbiq; nafcitur, & etiain noilro Fer : 
irariefi&lo mirificefoluit.Vulgoaiinmuctt- i 
ciioierem vocamus,vt Arabesfacitmt. la hk \ 
motttibuscoHigere, &eIateriapararem.EG : 

M quomodopukhrifuatinhisruderibus,& m , 
ffisfabuloiis cucomeres. Verum ScCnccu fo : 
Ibrum, & radicum habereiludeas:im0& fo 
Ma f«>rfum ac radices feruare & radicis cor- 
Ikem , ^tti ad nmka valet ^E Dioicorideai 1 



IJB SIMPIT. MB©IC. ^if 

legas , &omnesa!i3e partes.Caue dam cncu-. 
meres accip is^ ne ia oculos permiD gao t. s r. 
Hocmeo magno incommodo iandia didici: 
^uum efTem puer,hoiasgeneris cttcamerem 
rei ignarus eaellere tetaai : ille faccus, quem % 
croittic.oculos meosattigir, per tres auc qua 
tuorhoras, praeocuiorudolore, in maximo 
difcriminefui : ummcontulitpoftea ^quo- 
niam acaHgine quadam liber euafi. b R.Ita 
cafu piura medicamenra mu enta funt.Vide^ z« 
tiu fere vindi^am famere,quum eueilitur. 
Eft autem probaeifsimu e!ateriu(vt Diofco 
ndes 2iiquit)quod candi4o colorehumefcit, 
& leuitatem habet .aclaeuorem.Vinde pehi 
mum eft,adulteraTuramyIo.sE N.Pierunqoe i% 
cucumerem exprefsi, nunquam albusfuccus 
cxiait, vel per exiccationem fa^is eft.s r, a» 
Hoc faepe conSderans , er radidbus fieri o- 
portere dubitaui : quas fi expreflens , albus 
continuo emanabit liquor,velin album ten- zm 
dens. Tamen ex hoc no infero efle ex radici- 
busfaciendum.Na qui alia in patria nafcu- 
tur/orre candido colore iniigniutur; Sc nuc 
exhis Ferrarienfibus cacumenbusalbum li- 
quorem fedmus. A Polonis fuk odpolnich H 
ogurkoro vccatur.Auicenna calidu Sc ficcu 
m tertio efTecaifuif.atGalenus in fecundo 
fblum ordine caiidu dicivs e n. Cera occur- 
nts iiA.Deceraia meEe dici oportebai : vt 

K 



^Z4 * 3El A S A VOL VS 

aotem aoftro commodo fatis eft,aDima<3iief : 
tas ,ex apihusduo ilia haberiymel prin>6» 
poftea cera,qQ3e fauis occhidimr^er exprei^r : 
fionem educitur. Plinias exprimendi ordit- i 
S n^indicat. Duoexcera fenjare oporret,. ] 
cera iptam^qua colore foluo fu mitp/ubpii^- 
gueiiHodorata, motiicereferea^em hahtuni I 
menis,& pura.Aiiud,quodkioffidDa habe-^ - 
r e debes, efi propolis* Pr opoHm vulgus no- s 

10 {tm app elkt,cira verzene: qao nomine lan- 
qaam L^no multi recetjores vtuntor, Cera ! 
y irgo^dicetes.Ea eft, qux adforamen aluea^ ; 
riufitjVt inquit Varro.Ferrarieto cerain,& i 
propoltm hab^asii heri poterit. Ipfa enini i 
2S experietia coprobauir^noantiqootum au- : 
thorita s^i'Ferrariie,qiiantu la tis erit,haber« , 
no poter is, ^ Venetiis eme, quae ex Creta.at . 
ferturrnec alibi, quam^ Venetiis^alblqsasres, i 
vhi in^endrsima copia no^ibus rofcidisfit. i 

io Arte Diofcorides ofleditquomodo albae- ! 
oadat.C^inFerrariae etiafineaqaamarina 
albifriimaDr^Atopus Qon eft tantu^expende ; 
re fumpmsy & laborispro tam paiscojucro* i 
RiibraiB ceram miilaancbufa^utpfeudomi I 

^5 nioFerrariae parabis: vir^e viridis acris mi- ; 
^o,nigraatramento>velvilachartatnii^is, : 
Reflna iunda optima fic, vctuu gbteo res \ 
xungat » & cancellariis inferui:, Vna tantum. 
€im^m Veaetiis albaai coacmnafeai H.er;. ■ 



molaf patris tcnipore Nunc aullus eft pliar- 
.03acopola,e£iarD miaimus , (juiiion d^lheu 
De cera iarK,qua etiam uoftri nobiles Priii - 
cipes ixnifati,nolint nifi aiba cera vti, Sed re 
vera eade d\ expefa , cuia no alba cera cidm 1 
quam alteraconiumirar^ vtid quod podere 
sequarar^& pretio fuperatur, duraticne pr^- 
ualear.HirpanijVt nos ccra,Gal!f cire,Gernia 
ni vuacbs^Creteies vulgo cheri, Poloni nosk 
nuncupant.Tcmperaca a Gakno iud icatur, r^ 
no laajenadeo quin calidirate, & humidita- 
tehabeat,&eli plurium reruiubfe^u.SE.O- 
pium iec]uitur*B a. Nigrum papauer Ferra- 
rie habemus,quo opimn £t^kd adeo rarum* 
^ paruos Kuotus habens^vc copia haberi i% 
aon poilet.Ideo Venetiis emere fuadeo,fi 
foha,d: calyccsteraotur^expriaianturque, Sc 
fuccusinpaRillos redigamr. Meconiudici- 
tur,quod efl igaauiusopio» Nani opiu ex m 
gro papauerehocmodocoH^ifUT:quu ma- io 
ne rores exarueriat, ex obiicuo fumma cute 
caitello iDcidere oportet , vtlacrymaexear» 
quae in vas deriyanda efl,&: correx iraincide 
dusjvc ivon peaefret iatuscuitellus, & ita fe- 
quenti die iaciendum. Diagoras vuft id Se- ^' 
ri quuju turgefcit ^ lcilas, qaum de£orefcit. ^ 
Primum nunc feqauDtur opium parantes: 
fiiccus vrgue.vd gofopjo excipiiur,& in vas 
- «s>iligitm:^ exiccamrque :J& hoc opiumeii 

K 2. 



flS 8RAS-AVOLVS 

quod eroanat, & lac. Nameconiufitpar «. ( 

prefsion|,ideo & {uccus appellatur, ficat o- : 

piuetialacryma dicitur ;expapauerenigro i 

proprie fit.Tamea opiu,quo vtimur,e2 albo ; 

$ eft papauere. Ex Apulia adnos affertur. Ita 

papauer albii incidunt. Nans in Apulia craf* ' 

fos cor tices habent,&lacryma reruant,quam ; 

proopio noftris pharmacopolis, & Venetis i 

vendunt. Thebanum opiam kudatum repc ; 

10 ritunSeminareegonigrumpapauerinFer- - 

raricnfi agro,vbi tamen Sc fp onte nafci repc i 

ritur:led eo feminarem,vt maior copia habe ; 

xetur, quo opium multis pr^feredum para* i 

rem. Adde Apulos vt plurimum ad nos me- : 

IS cpnium afferre,non opium,id e(t,fuccii,non i 

iacryma : propterea apod nosfeminandum, i 
& parandum , quum folum ad hoc gignen- 

dumpropenlifsimu habeamos. Frigidum eft i 
ordineqiiarto,& humidum in tertio , yel in 

1.0 fecundointenfo.sE-AIoefequitur.B R.Aloe, I 
Sc herbaeft, & eiufdem herbae fuccus ,quam 

pafsim itt fiftilibus habemus,etiam hyeme vi > 

rentem, ramen apud nos degenerat ; na m &: : 

amaritudiaeamittit. In reliquis vero omnes ; 

»5 notas habet, quasilUDiofcor ides tribuir. i 
Nos Ferrariae fuccum exiccauimus^nihil ilH 
ideeft ex his,quae ab antiquioribus dicuntur, 

demptaamaritudine,faltero,quamil!i impo i 

nunt Galeaiis Sc Diotorid^ , infigni.Soluij: l 

etiam ; 



» B S I M P L X. M B I C. 6t^ 

etiam noflraaloe, fedaegre. Ideo aloeaefle 
iion dabito, quse degeneraueric : quippe hi 
dedpiancur, qui aioen efIeinficiancur.Nafii 
idem eftjac fi quis neget idem efTe idcmy quia 
alio loco natu, & vna fola qualitacedefici&, % 
Ideononeratnegadam aloen noflrameile 
aloen/edinefEcacem efledicendum,& dege 
nerafIe.Saccasia terra colledus , quadoque 
terra plenus eIl,propter id Iauatar.Septimo 
libxo dearte curadua Gaienos diuerfitatem i» 
Iptse, ^ noniotaeaioes tribuic. Hisnotis bo^ 
na aioe deprehendicur, pinguis,ninda » fine 
arenis.colore rafo/riabilis, iecinorismodo 
concreca. Inde recentes, quum optimam a- 
ioen infinuarevolunc,aloenhepaticam pro- j$ 
ferunt facile redilaens^&liqadcens,amari. 
tudine vebemeti.Ideo noilra a!oe inepta eft; 
quae aigra»& fragi ao potefl,pefsima. Quo- 
modo adulteretur,6^adulteriu cogaofcatur, 
^Diofcoridedocemur.Eam Veaetiisemes, iQ 
quae exlndia afportatiir.s £ N.Quidfentxs ta 
de quoda ceieberrimo viro Mefue reprehes 
dentejqa ora venaru aperireadmonmt?B R. 
Hunc iilud difcutere opus non.cfl. Ham dc 
hacrealias copiofe fcripturusfum.Tameja 2| 
ita fimpUcifsimis verbisnucanimumdiape 
ria.CiiMefae& Serapioeaperire oravenarii 
Geaieo,exquadainfita virtute, cuiuscaufaia 
%Qoraiaus, foite qr eadS qualkate, qua ex- 



trema amarf rudme pro<iiit.ExperieQtia da- 
cor,vi id fentia. Na qiii hxmor rhoidas pati 
coiueaere^aloe magnopeFeoffeadutur, vt ia 
koc ftacimincurraot, ea vorata. Nobilis, 6c 

\ magmfictts NicolausTaiibn^inter alios hoc 
magno fuo incomodo ex^tuseft, quotiesa* 
loen fumebat/emper vcnaru oraaperieban- 
eur.Qmburcuqi aliispbarmacis fumptis^ni* 
hiimoLefi:abatar,tame pliarmaca erantj quas 

jQ eaadc materiacualoeeduceret.Necopuseib 
iafimtosaIiosaddacere,^lioc gpeisi funt, 
vt ratio ex parte pharmaci,potius | matsrije 
Kiotae exhibeda fic Non tameti infldor, hoc 
etu a materia fieri . At maia aloe magis ape- 

i^ rire iadtco.& quauisOalenus v^.aphorifmo- 
ru aphorifmo x L v 1 1. acredine humoru hae* 
niorrhoidas a perire cenfeatrnon inficiamur, 
imo addimus muita aha id ^^e praetara- 
li>&i,Viid€Sc caepx,& aiixu aperiunt, fi noo^ 

io n^^oam veCcamurrtamen aioehoc priuatim^ 
habetaNoo pollum emm kmc ientetic teme* 
ic repugnare fine oMrta ratioQe,<jaam omues 
imi>ibere,&€sperienfiadi<aat.Et quauisaii- 
fei Vttinera ^onfolidare & adftringeredica- 

t^ tiurCquod rec^tespercxceriora applicatum 
Miteil^at , noa per iateriora) non mirum: 
quooiam Gaienus ia iibro de tlieriaca ad Pi* 
:^nem,aDtcquam Asdromaciu carmiDafcri 
fcit^depiurimisia&at 5 q^aeOTOjBKjdafvBii'» 
.^ . . ^ pa 



i> B SXU^t T. M B D I C. ^JX 

pta effedDm f4ciunt,aiio modooppofitu.Et 
prxfertimd^aloe exmjplum fcribit ^dicens 
perejtreriora aloen fupercrefceiitesvlceruai 
carnes adftringer e, & humores, qui fub iji£s 
nafcuntur»fubinde exiccare. Si vcro per osfu % 
matur^vniiierfum corpus purgare.qucd ape 
rireefl.Vt roanifeile deprehendamr, venaru 
ora a perire.quod eii o uida purgationis mo- 
dus.Propterea no ab re,a Mefue» & Serapio- 
nevenarumora aperire fcriptumeft.QGod ra 
per os fumptu intelligitur. nam per extrinfe- 
caapplicata ciaudit,& praefertim fedis, &pii 
Stciidi vicera» vt Aetius docet. Ver um hac rem 
piiflofophicis rationibus fuo ioco munie- 
mosmunc iatis efl per tranfenna adumbraife i^ 
podas,quam rationeaperuiffe.s E.Mihi certc 
videtur,fi aioe venarum ora aperiat yid cafu 
foi,quia exiccat,& adftringit,&vainera c6' 
giutinat/ecunduGaienum.Et qaanuismea* 
rusexpurgare pofsit, qui muitis obilru^i *• 
fint humoriboSjfed ob i^oc venarum ora no 
aperit,quoniam diSeruntaperire , & expur- 
gare: neq; piurimisora venaru aperit, cuod 
fecere deberer , ii venarum ora aperiret, Et 
medici infcitiae,ac indi1igentia:computan- zs 
dum eft,cum ad caecas,&incognitas viresco- 
fogit. B R A. lam video te morbo animi labo* 
rare,cumremhanc hoftiiirertra^es potkis, 
^amljamane^fingis^ teefleouem, ciimfis 
R 4 



^1% 8 R; A S A VO t VS 

lapus rapaxj&gioriok cupidus,QupmodQf- 
a^io aiiouo cafa fieri poieft , qu« in maiori 
feomiQu parce £i ^ At iu maiorihominu par- 
fe,^oc vfas hxmorrlioidasprouocatjnoqui- 

f dem perpetuo aperft , fed nonauquam iata- 

mefcere facitjdolores excitatjfangutQem ma i 

aare eogit : imd^vt vniaerlalem qaanda prq- : 

pofitioQem enuatiemjn oninibus ad haemor. i 

rhoidas propenfis ex vfu slose esdtanturjta* : 

lo menexaliorum medicamentoravfunoexci < 

tantur, niu raro. Si quis fit huic propofitioni i 

aduerfasjin feipfo experiatur , potifsimum & i 

ad illas propenfus {itjbreuij,an hoc ver um £f, : 

pcrientietjfl propenfus non fit, longiori vfa '. 

S5 iadigebit^Neq; id erit ex humoribuSjt^ui eda 

centur, qiionia cxalio medicamento eofdem : 

hamores educeote non exci tantur.Et quan- i 

quam exiccet,& adftrii)ga£ , Galeno fexio de ; 
fimph*c.medic.^cult.teftea id extrinfece im- 

%o poiitam facit , quippe in vuhieribus hoc effi- > 

cere docet Adde quicquid expurgataperire. i 
Tamen aperirej& expurgare difieruni:ficuti 

quiequid eft homo^eft animal , camen homo \ 

ic animal dii&runt. £t n^aiori hpminu par^ [ 

X5 £1 venarum ora aperit.Et fi medicum infciti^ : 

plenum iudicas,6c indiiigetia , qui ad multas i 

qaaliu?esconfugiat:iudica&GaIen5i^u- ! 

rum^c indiHgetem , qoi in mQltxs lapidibus» 1 

iw>aodefimpUc4ttedia.6culujidpccplta$ i 

^ualic . 



B S S lU f tU M E D^ f C. S^ 

^aalitates confagic, & de Kis occahis qaaKfa 
tibus libellaoi icripfic. Cam qao malim eiic 
igrtaras.quam tecum nimistcioIus.Sedhaeca 
nobisabundeaiias tractaadaiant, qao inlo^- 
•co ottendemusex qaalitatibasetiam manife f 
ftisid efficere.Veram impraEientiarum , quse 
sam animo coacepimas, in mediam prodire 
non pkcet,cam alcer fitnobisftaturuslocus 
de hac rc loqaendi. Nanc autem veiati per 
tranfennam h^c effari voiuimus. s s m . In eo i» 
etiam Mefuen reprehendit,dicetem frigidis 
jemporibus euicandam elTe aloen. A t ipfein- 
qait, potius in calidis eoicandam , quia cali- 
da,& iicca eLl.quid in hoc ieniis? b r a. Nihil 
aliad , quam Mefuea certifsima edocere: £ 21 
i^icmci Mefu^ maftix in feipfo experiatar,i4 
perfentiecQapd milii ia profunda liyeme 
accidit aloen faiaencx , p^integram hebdo- 
madam federenon potai.Nec qaicquam ya- 
hi racio>qu6dcaliday&^ficca ucaloe^quia ve- 4® 
tres hyemc, & vere naturacaUdifsimi func: 
ideo inagis hyeme, quam asilate (quia cabr 
maior)nocebic. Vndelieiusraiio per manife 
ftasqualicatesfaaa ,quicqaa valet, &noftra 
haeciquoniam id aiox tribuimas ob qaalita- %% 
|em inficam,caiascaufam igaoraoius, Nem- 
pe fieri poteft, & continueita efle deprehea- 
dimus,propnetateni aHquam,& aU^aem ef- 



^j4 i K % si V OL vs 

^ncogni cam:& licet ad temporisratidQem ! 
fcoafugere poflet , tamen ndk erit ratio,cur , 
«6 c^iefaciat intrinfecas parres.fed hxc alias i 
(iifFu^asagenturrnuBcfads eft viamolten- i 

$ difle. Aloe eii in prima partefecundi ordinis i 
caLida,veI in primo ordmc intenfe , Sc in ter^ 
tio iScca. Atierrcisia fecando ficcam elledi- \ 
cit.a Polortiscsama alena vocatur. s e n. Ad 
^amomum veniamus.3 n A.Oprarim 6l hoe 

-fo nunquam ad hominum manus peruenifie, 
^tioniam pius mali,quam boni afferat.Nam « 
ic ii alicai rei profit , pluribusofScit Sorcus , i 
eft radicis herbie,quae fcamonia nunaipatur: i 
quanuis & hoc nomen fcamoni um herbam, > 

t% &fuccu,vellacrymamfignificet.A^ Roma- 
iiiscolophonium dicitur ; quia in Colopho- : 
nia oprimum nafcatur. Tamen Veneti Alcr - 
xandria AegyptiVeaetias^ucunt.'E Myfia 1 
autem Alexandr ianvportat, fed ponfsimum i 

zo <^od Vcaetias a§ertur,pefsimu m eftjquia cx i 
Syria , Sc ludaea faallime Alexandriam por- | 
taturrhoc vero ludaicum, & Syriaci;m derer I 
ximum,& ponderofum eft. Ideo aon mirum ; 
Cfamentesvaldeperturbet,Accidit^imme : 

i5 raro bonom vidifTeexMyfia Afiae addu<^u, i 
^5^iodhas flotas habet: tranflucidum eft, foltt 
tum,finep6dere,tauriniglutiBis cc^oreprae- [ 
temiibasfiftuli s, fai^oium. Hae autem notac : 
^6 ia Veneto rep^iuatar , ^ praec^uc ; 
' tjonde I 



pon<3erofum eft,vtfn<!ee2cludaea,& Syria al 
latum cognoueriai . Modujn viriandi, 6c co- 
gnofcendi Diolcor2des,& PliDiusofteDdut. 
hi -Apulia&haDC planiamnafci tradunt,& 
3fios Apulam habuimus (fi vere Apulii erat} ^ 
omnibusnods langnitii , &:efiicacilsimum» 
In morboGallico fcmidrachma quandoque 
exmbui,& mire profuitJoaDni Baptiitae To-: 
xicobydropen patienti fcrupulum exhibui, 
nihil edu3:it:inde& duosfcrupulos,qui& m'- 1^ 
hii eduxerertertiaint^raQj drachmam Vin' 
centioCelato copatri charilsimo, Sc Lauren- 
tio Augufto amiconanqua poenitedo^phar- 
macopoiisadmirantibus, tamen nibilin tam 
magna copia eduxit . Deinceps tentare no* %% 
lui,^ nihil ah*ad exhibere ilatui , qo4m leuia 
pharmaca. Tefles funt excdlecifsimi iuuencs * 
Francifcus Bruianrinus prxdidipatientisaf- 
fanis , & iliuft rifsimi Ducis Berraria: curialis 
medicus MaureUus SandusilluftrifsimiHipa^ 
polyri Mediolanens archiepifcopi phyficus, 
& loannes Francifcus R.oiItis chirurgusdo- 
&ifsimus,& icannesLeo Verceilenfis,quituc 
mecum in praxi veriabantnr.Aliacaufa afsi- 
goari non poterat,quam vel icanionium inc z,% 
pium,vel ventriculum aqna, vel mulca pitui- 
u plenum faifle, quae pharmaci vim compe- 
fcebant. Non enim dici oportet, namra noa 
cffc aaiim aggredi,quia ialtcm fcruptilu ag- 

grelfi 



#3$ B kks kyo L V s 

grefla effer.Vidieciam officina lacpbi a Co- 

luaiaa pharmacopok > qaeadam; , qai duas 

fcaaiinoxiii drachmas praeter noxa cpmedit, 

qixater, aut quinquies iblum eiicies.lsautem 

5 fcammonioaiTuetus eratjin partibus Oriea- 

taiibus nataSjVt teftis etiam kt An tonius Di^ 

fcalcius fimpliciu mcdicamentorum ftudio- 

fifsimus.Frequetifsiinelcrupuimnfine nos;.a 

^xhibui ex zingibere/ale^aut piperc, vt Pau- 

lo lus Aeginetaiubet, ne veatriculum offendat* 

nam fiaehis maximeofindit. Ex fcamonio^ 

fi iihebitjdiagrfdiam parare po teris,au£ com 

muoi modp in cotoneo malo , 6c paiia, aut 

antiqQifsimo in duiciuamygdalarum oieo* 

%S Pafta^qua circundatur , canes dyfenteria in^ 

terficiuntur , fi quotidie fruauiu decur^quo^ 

• ad occumbant. Qu^ndoq; viciai rufUci canc 

mterfeci hoc pane, quigailioas measabfque 

dcie&i viciniae comedebat:hQc effisftu eft trl 

aabasdidbusvquotidiefruftuiumexhiberiia^ \ 

bebami^Iidlas autepraenofcer e potait, quo- : 

nammod0obiiflet»nifiegodixiiIem.Puta- ; 

bant enim djrfenteria oci^ubuiilep Vtautem 3 

ruflicos deterrerem,nep.ra&diolum mea cpa- 1 

15 tinaisfuras depilareat, modum interficien- 1 

id caaemoftmai>commiaatus idem ipfis me 1 

feftoram nifi aJkrtQ ab{tina:ent.Hifpani, vt 

&o%{€ammoaea,&GaUi,acPc4omap|^^ i 

Cal^^m^i^ iicco^^dmc tqrtio^&dcaii* 



^um mtenre > Hccum in prima parte eiufdera 
drdini's.sEXyciun:i fequitur.B r a. Pro lycio, 
quid pharmacopolae vendant ignorOjtanjea 
iycium non cffe certas fiim;quoniam no cre^ 
inatur , nec ruben tem fpumam ( dum extin- 5 
gaimr)facit : extrinfecus quidenigerefr/ed 
intridfecusno rufus,imdetiam niger.Ex Bo^ 
.nonienSbus montibus potifsimum lyciuna 
fumant noftri pharmacopola^. Id vario mo- 
do faciunt.Sunt qui ex iiguilro,& qui ex ber xo 
ba>quae caprifoliam nuncupatur,faciutHa- 
betemm herbailia,velfrucexgranajex quo- 
lom exprefsioneiycium fit : tamei vera lycia 
nofunt.Ph'nius&ipfecapice XI I ii.xxi 1 1 1. 
iib, verum lycium ex pyxacantha folum fieri II 
cenfet.Lycium didrur, quia in Lycia potifsi- 
mum abundat.Cam Venetenaues lerufalem 
pejent^ex Cappadocia, & Lycia habare nihil 
impediet, quanuis & in aliislocis nafcatur. 
Boc modo St : Arbufcula lycium nominata, ^^ 
accepta,& radicibus,ac ramis famptis,^: plu 
ribus diebus in aqaa maceratis, coquikur ie- 
meLiterumquc ligno exem pto, donec meliis 
crafsitudo fiat: tucfpumam feruareoportet, 
& florem innatanrem>& reliquum etiam cre- ^ 
morem ,quoniam pa rticulatim ad diuarlaVa 
ient.lmd & femen exprime.5: fucaim in folc 
pone,poftea ferua. Nihil etia impediet in hi$ 
motibus lycium inueiuie. Vides iUam arbo- 

rem 



rejn aculeetam^quae ramos habet trium cuot i 
torani»& maiores,ac iniQorcs,cieaia folia ha 
benEem, buxo fiaiilia , &i fm^mxi piperis ni- 

grum? s B. Video. b r a. Giifterausanamam ; 

5 ientus iit. ss. Eftomuinoamaruletus.BKA. ; 

Leuis etiam eft & denfus » Sc arbor paliidum \ 

cortfcem babet. Excaua radicem > Herbarie. : 

H E a. Adeo muitipiex eft , Sc obliqua radix* : 

vt vix abiq; magna fcrobe euelli pobit.s e. Bu . 

10 xus mihi viderur.B bl a.E t buxus certe efl/ed , 

ipinora,v£ ncme ipfum oilenditrnam pyxia- s 

cantbaappellatur,Exhacverum,&prppri5 » 
lyciumfitt CoUige, 6c pro tua ofticina feru^ 

& lycia ex aliis rebas fa^ta dimitte. Equitam : 

15 per innumeras pyxiacantbas, dum Liguri^ 
inontes cum iliaflrifsimo parrono Hercule 
Eflenii peragrarem. s e. Nonne & ex lonchi 

telycjum fitr b r A.Fic<joide in India^vt Diq- > 
icorides rradi t.s e .Q^ ar bufcula efc lonchi. 

$P pi$} B n A , Multi eam efle putarunr.quam nos \ 

vulgd fangaanum appeltou^ efr enim ge^ | 

nus {mnsy virgas fubredas habes , tricabita.- 1 

te*aateoeitamampliores,proiinusabra& i 

m nxultas^crafsioresq; rubo^cortex ^bkQdH - 

*5 cru^Jitus : prop terea a nofirisfanguanus dx* 

ACqr,qup religiofi baculoJ. parant,in quoru : 

fummo rafurae in modu vnibellae arte colle- ! 

i&aefuntrhoc acl afperg^ida tetspla, & hoini > 

i5€sbmeci^,a<iua vmat ar* T^mca^gpiyh [ 

- ..:.i ' ueilra» 1 



mhxsm rhamnu effearbitror^x <^uo lycium 
£eri Plimus x x 1 1 1 1. lib* cap. x i ii i. cQn^^t, 
Ta autem ex pyxiacaniha lyciam tantum ha 
bere flude%s,tameti Galcnus Indicu aliis prae* 
fef cNos verain India ii5iiimus,d(:kgre ha- f 
hetur. Ideo illo conten tus fis : quineciam ^ ex 
rhamno fyluellri parare iibuerit , praepara. 
SE. Vidi etiamiquiex fylueftribasprarifspa-- 
tarent.a a a. Parent, omauio viai %pcjcam 
habeat^vt es ipfis etiana acaciam fiiciaat : ta- 1^ 
laen melias eft rem cer tam habere ;ciim faci- 
ie poisic , qaam per tot res modo huc , mod^ 
illuc vagari:verum camen^quodex his prunis 
St.miausadfiringic.Scito etiam Lycii nomi- 
miaeapud quoloam aathores,omne id vea- "^ 
tre(ex qaocanqoefitftutke)quod vim coa- 
ftriSiuam habet, & more lycii £f. Lycium iii 
fecundo ordine,3«: intenfo flccum eft»in a^i^ 
uis qualitatibus raedia , iecundom Gaienumr 
tamca ad frigiditatem inchnaremagisarbi^ 
tror. s E N. Sanguis draconis fequitur. b B: a-, 
Cur iater Hquoreshuc fanguinenvpoms,qul 
potiai gummie{l?s^N.Eii emm& lacry- 
nu,fed hoc nihilimpedieE :siod6 rem ipfaoi 
cogncfcam:.3 k. a s.EftOj veras dracoaisiaa* ^t 
gais ex ferpente eft , de quo Plinius cap. x i !• 
lib. v I r r. qpi ex elephan tis auris totum ian* 
guinem exhaurif»vtmoriatur.,poiteacadcas 
ferp sntem iaterfoitjL&ngais, iik m^m l>i^ 



^40 BRASAVOLVS 

coms {aiigoisappdIatur,qai terra miflus tot 

|xoitur,& in paftiUos,ac rotundosorbes coa 

formamr. s B. Non poiliiin arHtrari nofrru 

draconis fangiiin^i cx eo genere efle. b r a, 

% Imd non efle certusfis :quin & Serapio Ge- 

nueQfi,Pandeftario,& reliqois recetibus an- 

fam crraam d©dit,cum taroen ipfe non erra- 

ret. Qaippe fanguine draconis Serapiode- 

fcribens,qu^ hemalocoen vocat,eode mo- 

io do defcribit, quo Diofcorides quartanvfide^ 

ritis fpeciem,& eafdem proprietates illi attri 

boit,quas MQnti Diofcorides dargitus erat, 

vt nullusfittam c3ecus,quinonvideat.EtGa 

lenu adducit SerapK>,ea receiens,quae ab ilio 

1$ defideritedicuntur, vt conftetianguine dra 

conis Serapionis,n6 efle noftru, quo vtimur, 

fed efle quarta fpeciem fiderttis Diofcoridis, 

cuiusfuccus vulnerafanat,& adftringit,qua 

^ multi pDillefblium put3nt:& re vera vnafpe- 

lodes eft miIiefolii,qua ruflicinofiri ad bo- 

ues, & equos vulnei^atos, fanandos vtuptur. 

Recentesaute de fanguine draconis loqoen- 

te,s,de hoc Serapionis^&fiderite Ehbfcoridis 

tra^ant,ac 6 eius fuccus fit fanguis draconis, 

i5 ita Buncupatus,quem in officinishabetisint 

. gno errore.Vnum eft,veftram draconis ian- 

guinem,fideritis fuccnm non efle, qui etism 

twMi eftviddis.Sedefle triplicem "apud vos 

4raconis fai^mn^i^ confiae. Ymseflia ro^ 

-. tulas 



D E S I M P I I. M E 1> i C. ^41 

tulas Citcurauolutus, <^ui ex preudobolo Ar- 
meno , & terra £t , resfiaritia , & adiikerara, 
^ii^ iam a Fmai-iefibus pharmacopolisabiil 
d-OTpatjTiifi pro^nanda officiaa appenfum 
lial>caBt.AKusiarguiseftcuiui:daarboriila- $ 
cryma.Tertiuseftdufde arboris gummiia 
gumicorticesar^orisnianifertevidentur^ia 
lacrymaabfunt:£g«ilu fentianxur, ftyp tici- 
tate^^oaada pra^eruntJHiinc igatur vides dra 
conis fanguinem^uo vtimur^no eiledraco^ 10 
msabeiephateinieife&,n£cefrefang4iinem 
draconis Serapionis^Quanuis abomnibus re- 
centibus,ac Ci fanguis^raconis Serapionis m 
vfu fit, cpu famea fanguisdraconis Serapio- 
nis fit quar ta fpedes fideriiis apu<i Diofcori- 1% 
dem,& Galenu. Ego igitur in officina fucco 
^uartxfpedeifiderinspodusiiaberevolue- 
^J^P»3t2amgummilioc,quodvoslubetis:& 
%erba habere facilias eft, quam guim,c uoma 
apud nos viret,s E.Quid eft ilie iangms dra- zo 
conis,qui vere fanguis cfti b a a. Noanecibi 
di%meii:ex fanguine draconis elieabele^ 
pbate co!Hfi,vt Plinius iib. x x x 1 1 1. cap.v 11. 
fcribit.qui abantiquiorib 1 1 s cinnabar is voca 
tur,vt Diofcorides etia lib.v.teftatur.Qiuau z% 
Jenipro cinnaban mimum iiimut, id eit.no- 
"mm vocatum minium,{ vt plures medid fa 
dut)pro re medica,venenp vtutur.Nacinna 
i^aris^qui ell faiiguis draconis^rei medice plu 

S 



4J^% BKA S A VOL VS 

rimilm prodefi , & nuUus color magis fingit 1 
fan<^ameillo, vt PlxQius teflacar. Nunquam : 
hunc cinnabarim vkirmas vel draconis ian- i 
guine , fedbeneadulteratu, vt fapra ex falfo 

5 bolo Armeno, vel forbis tritis,&<aprino fan ; 
guine.Tamen fi Diofcoride cofiderabisjOcu 
lata £dedefrrehendes fai^medraconisno: 
elie cmnabarim , fed duo effe difhn&.^Proi 
Plimbaute nihii impediebat,& fangume dra i 

Xo conisfuotemporeciQnabarimappellari.s e.; 
Id abs te fcire peto , quo nomine apud anti. 
quos gummi hocappelletur ,quod fanguisi 
draconisdicirar.B R a; Nondulegi apudali.i 
qae authore, cuius generis gummi fir, vej ex i 

^S qtuarborelacrymaemanet:fcrmusaute ex: 
lJiyaferri,& ex Aegypto Venetias,qmd ve-: 
ro fitignoramns.Vnu eft,recetes fummeer- 1 
rare, quihocgumi, acfi iit fanguis draconij 
Serapionfs,accipiut,<& I>iofcoridis, ac Gafe- 1 

*^ Qifideritis,quum tameunon efleconfter.Ab i 

emnibus eod«n ferenoniinedicitur.Galli 

iangdedragon , abHifpanis fangrede dra- \ 

■go , aGermanis dracken bluot, ac Ci fanguis i 

, draconis diceret,3ppeilatur, a Polonis fmoc- : 

^^ zakyerudicitur.Temperatuseft iii aftiais, ; 
quauis ab aliquibns calidus , ab aliis frigidus j 
exiftimetiir , & in fecudo ordine deSccat.s e. = 
Camphora vhimu lociiin his occopat.B R a, \ 
Naicuam DiofcorideSjPlinius, Ga!eQas,aur i 

Paul 



D S S I M P L I. M E D I C. 64^ 

Paulus de campliora locuti runt,aut eamjVel 
a!onge(qQod fciuerim)oftenderur. Soli Ara 
bes ipiius meminerut. Gumi arboris eflecer*- 
tam eft. Serapio ex Pazor , Fafella» & aliis re* 
gionibus adduci tradit.Qn^ fint iHc regioes^ ? 
ignoramus.Nomiiia Mauritana funt heCjno 
Latfoa, neq; Grxca.Res ipfa,id eft, caphora^ 
omnibusnotaeft^eiasarbor ignota ,nec^ 
Mauris rededefcripta.quippe nihil defoliis 
arboriscampboraferentis Serapio, aut Aai- lo 
cenna loquutur. Dicutauteilhs annismaxi 
me profiuere, qau multa tonirrua» & muita 
falgura fiunt.Necpropriegummieft, quod 
cxeat, icdm intima partearDoris inaenitar, 
acfi medaiiae locu occopet. Lufitani,qui me- i% 
ridionale peLigasaauigarut in InfulaBQmd 
camphorainueniri tradunt , & quiin r^io- 
ne funt, ga mmi arboris efle cefent. in regno 
etiam Fanfur,vt Marcus Pauius Veaetus re- 
fert,optima caphoraprodiit.Forteea parsii* 
eft.quaea Serapione ex fentetia I{aacFafeIla 
tiancupatur, de hac re incertus fum. Difpir- 
tantrecentesan calida, vel firigida &t : mult£ 
efeSus fupra caliditatem arguiit, & gafhis, 
& odor : alii frigiditate. Haec alias difputan' ^ 
da funtiquia hic locns non eft^o ambabus 
partibus rationes inftruere, s e k. Nullus eft 
apiidantiquos,qui camphorx meminer it? 
B a A. NuUas^mfi Aettus, g multo pofterior 
S z 



^44 '^^ A S AV oxv $ 

«ft. Hic campHorae meminit fub nomineca* 
phura. In eo vnguento, quodlaica appelkc, 
pro axillis^&auribusfemiuarucompolitio: 

qiiaais in codicibusqui palsim habentur ab- ■ 

^ fit,vtoTin.ioiibroviaer€iicet.siN.Habemc : 

€undecoloremalbamperpem6?3 a A.Non, : 

priasenim maculis rubrisiafignitur , poit^v, • 

caloreSolis ^aurviignisdealbefizir.Gallica- ] 

phte,HifDani camphora, Ger mani carophur r 

ioappeliant. Ta cartera, veneradefenex^profe. - 
quaris.s £.De praedenfis liquoribus expeditu 

eft.Gamnrigenera feQUuatur.B r A.Cur lUf i 
ter pnmmi camphoram non mimerafti? s e. 

<i^angummi efiet ignorabam ,<juumio i 

15 arborum meditullio inueniatur. b R a. Hoc ; 
uihil refert ,modd rem ipfam habeas. Veiitff 

tiis emes, quomam ab his montibus ^ imo & i 

a tdta i calia abefl.Sed prios quam adgumffii i 
genera v^iamiis,pradere ,opportuiuiis erit:. 

40 s E.Noaabredidum eft,quiaiaterimSoIis : 

ae&iiiveuitabimus ji e a.Hodie adbanc vf^ : 

hora yiribus vigeo. Nain panrifsimis in hoc i 

monte occupatus fai , fed omiiia fere aliaar I 

dequsiita funt.sEN.Deinceps(vtarbitror5 | 

iL5modiceoccupabeds,qucaiiampaucaadiiio- j 

<ium colligemus J^d coHeaa emere op^ \ 

erit. Ad litus illius riauli defceBdamps » vl» \ 

quicfcemus, & per compci\diumiii aligu?^ j 
wiikm perueiure po^naitts. B ,Sw A.V:t I^ 



ii£L 



fiet.s E.lQter eundu, vt via breuior videatur, 
quihns moribus , Ilkftrirsimi Ducis noftri 
AlpIionfifriiiiDfigniantaredoceas.B ^ A,Ni 
kil vn<iuam mihi graiius contingit , quam 
qaum trium barummaximoru Iaminum,& ^ 
fplendetiumaftrorum fermo inciderir,qaos 
siQtus & in cute iK5ui, Hercules primogeiiitus 
adeo cumulatifsimis virtutibus pollet, vt nul 
ksia Italia nonmodoprinceps^fed nec reli- 
giofuseamaequet,in pubiicis rebusgetendk i* 
dexterrtmus, inarmisfortffsnnus , in literis 
adeo egregius , vr ex infperato probatifsima 
carmiiia eSundat.Mo potui diu cogitaasali- 
quidculpatum iaHercuie imienire. Hippo> 
iytus fecudd genitus eum apprime imitatur» li 
qui no A rcliiepifcopali iafuia/ed tripbci co^ 
rona dignus ert.Hic vniuerfam Cycfopxdia^ 
&omnesbonasartesade6 oaftuseft ,vt ni- 
hiladvirtutu cumulumdefit. At quomodo 
potuit Francifcus tertio genitus tantorum lO 
fratrum exemplo non contendere,vtaequet: 
quos nullus , qui iiomo fit , fuperare poteft? 
SE.O^ felicem patrem. b k a. Certus fum iu 
vaiuerfo orbe patre noa eiTe, qui filiosaded 
probos^deoobfequentcs, adeo non moro- %% 
fos naSus fit inulius vnquam ciais horum 
aufa conqueftus eft, quum caeteri Prindpes 
lis aetatibus ftupris>&aiioram diuiiiis ca- 
f iedis iiicamibant*Diis equid^m comparai)»» 
S 5 - 



<r4^ B K A S A VOX YS 

di func lii tres virtutum foles , 6c tm incl/- 
ta fydera. Nihil aliud cordi habeaty<^Dam o- 
mnibus inferu£re,& nemiiic Ixdere. Sed iam 
ad ftatutum locum pcroenimusrin hac viren 
S ti herba ad ipecus vmbram fedeamus. 

©E GVMM!, qvOKVM VSVS 

eil apud pharmacopolas. 
S E N E X. laftitutum opusprogredi expe. 
dit.Thas primum locum iiiier gummi ha. 

lo bet :.fed quum de ipfo in rer cortices egeii- 
mus, ad fecundum, quod n>yrrha eft , venia- 
mus. B R A, Myrrha, qua vtimur>anonnulIi$ 
bdeliium effe cr editnr. s e. Qnpmodo bdeU 
lium , quum longediftinda iintmyrrha ,& 

1% bdeUiu?3 k A,Scito gummi,quo vcimur,myr 
rha nuncupatu,myrrham non efle.s e.O^ mi 
ra r.es,myrrha no efl myrrha.B r A.Eflobo- 
Go anamo,in myrrha oitendam qaodin aliis 
pluribus fect,eam non eile/akem optimam, 

to quxabantfquispingeretur.Nam Diofcori- 
des myrrham ex pmni parte concolore efli 
ofiendit,& odorata,& qu^ confrada caadi- 
das vnguium modo , lcuesq; venas intus ha- 
beatjamarogufiu , acri. Hxc in noftra myr- 

as rha ijon funt. Nc^Venetiis vera myrrha vi- 
dimus ta!«n , qualecn a Diofcoride pi^a 
;mdiuifti,fed raram.I<3 tamen fato,odoxeai 
^aideiuauem, non fuauifsimfi habuifTe, fed 
podus exat^u ^uada^auitate. Addeinno* 



to i 



ftramyrrha , quadoq; verx myrrliae fraftuk 
inaemri, iubuiridia,& quae vnguium modo 
candorehabent. ExTroelodytica regioae, 
quae efl Africx pars^probatifsima myrrha 
Alexadriafertur.Myrrh3,quanoshabemus» f 
ea eii, qoae &cudo loco a Dioicoride rcnbi- 
tur> & caucalis vocatur , quz cu ?er lia {^Gcic 
partim mifta eft^ux ergaiine dicitur» miims 
matura eft , dc color-e atro. Hae duae C^cdcs 
miftx funt^quae bdeliii odore liabet. Alexan - lo 
driaferuntur^poftea VeDetias.Quam emes, 
optimababere curei',aut ialte quae plurimas 
partes cadidas vt vngues habere ftudeas. £ft 
aute Arabicxarboris lacryma.Corticem pla 
ga Iaxant,cxitrpuma,quam colHgut,& circa i| 
corticem add^iatar, lanquam gummi reli- 
quu. Sedi^o myrrha foiuai contetus fis,imd 
&ihcten, id eft, recentis myrrh^ eicpreflam 
pinguitudine habere iludeas.sEN -Qiiid fla- 
fieell? B a A.Plures ftyracemliquidamano lO 
bis vocatam , fraiten arbitrati funt.Nemp^ 
myrrhae odor em fer e habet , 8z castera , qtiae 
a Diofcoride numerari videmur. An verd 
fit ,infraedocebimus^ Si quandoqae veram 
myrrham alTequi contingat,qux colorem U 
fubuirid^m habeat , Sc mordax fit ,ac perlu^ 
cida , odorata , afpero fitu obduSa , r^cc^s» 
leuis,exomni parte ooncolor,& quseconfra 
&a cadidas vneuiu modo , leuesq; veius ha- 
S 4 



^4S B R A ^ A. V O L t S 

beat Jianc leai exprefsione exprimcs. Qup j i 
^xibit fta<^eeric,quaais ex receiitiniagis fieri 
conueniet , taroea & ftaften habcbis , ^ pro 
eo ftade vti poteris.Hi vero lumtne aber- I 

^ rant,quifta^enrpecieramyrrhaecotraahas i 
diftindam arbitrantur.s e n.Huius fententie i 
femper fui. b r. A.Nunc ibitaitiam njuta ad' s 
monitusjquoniam cx omni fpecie myrrhx i 
fladen fieri nihil impedit , praefer timex pin- 

lo guif*sima,vt ea eft,qu9 pedialimos a Diofco- * 
ride nucapatur. Re vera ftafte ea res eft, qua 
nos iiquidam ftyracem vocamus. s e n, Gau- 
deonouiireliquidamftyracem , ftafteneiTe. 
B K A.Compectius{cies,quum de ftyracefer^ 

J5 mo inciderit. s e n. Inci<&t nunc. b a a. Fiat, 
Odoratus hic iiquor,qui ftyrax liquida nun 
cupatur, nome hoc haSet ,quia ab Arabibus 
impofitu eft, quos recetes poftea fecuti funt. 
Nuncautem fpeculemur , quam reni Arabes 

zo ftyrace liquidaappellent y tuncftatim depre- 
tenfum erit , qaid fit liqui»^ ftyrax. Serapio 
iii capiteftyracis, quum eam edocuiflet, qua 
calamitamnuncupamus,b'quidamftyracem ( 
pertraftat , 5c Diofcoridem ixi hacre addu- i 

i5cit,ita(fecmidamipfum)dicentem:Styra)C / 
liquidaeft pingtiedpf myrrlee receDtis,& ex^ 
trahitaramyrrh4,quiateruteam,cumaqaa i 
pauca , & premunc cum torno , & eft bosi 
odoris,&ingreditariacoafeftK)aibus,& i 

fola i 



» E S I M P 1 1. M £ D I C^ ^j^p 

folaetiam fiQealiqua admiftfoneeft bona-y 
& raelior cx ea eil^quae non Jiabct admiftio- 
nem alicaiasoIei,& purum exe^ eftmults: 
virtutis, & caiefidt,& eft calefaaio fimilis 
calefaAionr royrrte, & oleornm calidorum % 
ficcorum. Si modo fegas , <juae a Diofcoride 
deilafte dicaamr,m^ifefte deprehed^ ily^ 
racem iiqaidam S^-apibms^efle Diofcoridis 
iladenrgaoniam idem ocakca fideDiofco- 
rides de fua fta<^e dkit , qox k Serapione de id 
flyrace dicantur Jnquir enim DioivOrides: 
Eii: piiiguitudo recentis myrrliacrtimditur 
liEccum modica aqua, dein per machinas 
aqua foras expr imitur .Odoratifskia haec,& 
predofa impendia eft , & per fe vnguentu &- 1^ 
ck dne oleo, ftaften v<X3tam. Commenda- 
rilsima ver6,qaeimpromifcuaf & liber^^oleo 
fit, & quae mimnia portfoneplurimum cale- 
&ciat,fimileqi vim»tum royrrhae,tu vnguen- 
torum ex calefadoriis^obtHient. Si h^c fpe* t& 
culari teres,Serapion'S 1 jquidam %rsce,ila- 
^enDioicoridiseiledeprchedes, nifi ipoa- 
te halbcinari volueris. Qu<>d fi in aliqui* 
has diuerii videantur , id potiuseil interpre- 
&sSerapioniscaala ,quietiam quum %rax is 
"<Itiida interpretatus efl , StaSe interpreta- 
ri debuiiTet. Ita enim Grdece,^Latine did- 
tur. Storax vero liquida ( vt interpres apud 
Serapioaem vtitmf^i^cLatinam ,necGraB- 
' S S 



^ BFLASAVOiVS 

cam Gomen^ Myrrha GalU micw^irpa* 
n£,& Gcrir*aai,vt aos ferc,iUi myva, hi riiyr. 
rhe dkunt.s £. Liquidam ergo ilyracena »lb. 
aeneiiei^dicas?B k a. Equidem iodico/cd 
ex myrrha,'qaamhabemusfadam,non « 
esq uifita myrrha,Cakfacit fecmido ordine» 
4c myrrhav& ftafte, & exiccat : vcrum fiaae 
baec agit vehemeiitius. Sicati aaiem roy riha, 
qu$pafsim venditar,myrrha noncft>ita ncc 
jo %rax liquida verum fiaae. s e n. Euphor- 
bium ^uitur. b r a. An id fit euphpibmm 
^aodh^mus > non fumanceps : tamen aa* 
dquumqoandoque emitis , quod eo ardore 
caret,queiUiaathorestribiiunt.Quippeia> 
15 quiunt coUigentes valde timerc >aded vt io- 
pra contom vtr iculo hosdi ligato fuccum ar- 
torisferukce^ aionge coliigat, Guftauiego 
nonfemelantiquumeuphorbium^miram il- 
lam ardorem no perfeiifi, nec hi perfenierc, 
%Q qmbasguftandum mbai.Nonnunquam ia 
receas magno meo periciilo inci^H. nam per 
-iot^am dieminiefirsimum in ore ardorem 
h^ui.qui ncc fiigidifsirmsaquisextiDgiii 
pofler. Venetiishabetur , fed Gentue magis. 
^ In Aphrica oafcitur, monteTmoloinMatt' 
litaniseparte ,er^oneHirpaniE.FaciIeei^ 
HiipamjmiHuc nauigare^niii Maurian^ na- 
ijes piratarum ioterturbareat, & intercla- 
d^ei««er.Tapaea Impesrator Carqlus mw 



taciinc ApHrica pofsidet > & Deo dncs^C* 
fidebit , Mediterrancum mare, ca parte, qoa 
Tyr rhenam <iicirar^ ab infidelium ioairfio- 
nibas liberans.Geoaxigftur d: translucidu, 
acperfpicuum emas. Aduiteratum frequea. % 
t^simh voiditar.Nomeu haboit ab Euplior- 
bio Aiuonii Maik fratre dus inucotore, qai 
lubae regi Mauritani^ infermebat.Duo cele- 
bratifsimi fratres ia nofira inclyta , 6c laiu- 
tariartefuere,Euphorbiu%& Antonius Ma i© 
fa , cuf us nomen patri meo Frandfco Braia* 
uolo imitari placcit ,quum ab vnda bapti^. 
Eiaus attollerer:fed vtioam doftiina^no £o* 
lumnomine, antiquum iilttm Antonia Ma- 
iam AuguiH medicum imitarer. Ita eriam ab ^ 
Hifpanis nomiaatur euphorbio, a Gallis ea- 
phorbe, Cum caufticae fit virmtis , calidum^ 
& ficcam erit ordine quarco. s e. Serapiu (e- 
quitar.s r A.Sagapenum dicas. s e n. De no- 
minibus cura no fit, deinceps fagapenam ii' i^ 
cemus.B a A s A. Eil fuccus fruiicis ferula^ 
cd , vt Diolcorides inquit.In Media naici- 
tur , Aiexadriam A^puportatar,qu^ vn£- 
uerfaleemporium eit illarcm partiam, mdc 
Venetias.Foris tranflimdam eiiedebet>co- x$ 
lore rufo , ^^ quum frangitur , candido in- 
tiiSjOdoremedio inter laferpitiifaccu,& gal 
baaum,gufta acre.Q^ omnia indicia inno 
llro v<^to fagageno ftnit. Piinias capitc dc* 



g^ _ B R A$ a: V ot v$ 

cimooftauo vjgeiimi libri inlralia nafci aflc ( 

aerat;vbiinquit;Sagapenmi5,cjaadapu(ino$ < 

gignitur^in totuin trarvfmatrino alienatur, \ 
£tiam libro <iecimoiioao,capiteieptnnOjiQ 

5 hortisferidicit ad rem niedic^n iolum. At i 

nec arborem, nec folia Plinfus docet , ac fi de < 

re nota: loqueretur. In Apufia nunc prouc* i 

int. Tamen quum Medam habeamus Venc- i 

. tias per Alexandrcc nao^atfonem ailaturo, i 

XO hoc potius emerem. Eii enim verum iagape, i 

iium illad, Sc e£Scacius, qaod , vt inquit Me* 1 

fue,po rri odore habet : qui eo loco a quoda * 
excelleaii viroimmento reprcheditur , dicen 

te quafi per calumniam , vadeipfe odoraue- : 

15 rit. A t fi dodiisimus hic vir ,. vt uos f ecimus^ i 

fuftaflet, porrf, & fereaitii odorem perfen- : 

ffet, quem k naanead vefperam eiiam pran- i 

dens In ore habui. Ideo non eft quifquam te- i 

mereculpaduSjprxfertim in resguftus, pnas i 

ao qu^m guftu tematum fit.Calidum eft ordine [ 
tertio,dc ficcum m fecundo. s e. Opoponacu 
fequitur. B a a. Et nunc opopanax dicere o- 

portet, Succus eft herbae , quae panaceshera- : 

dion didmr. Ei^ autem prima in ordine pa* i 

i1 nacam Diofcoridis. Dicitur autem opopa* > 
nax,id eft,fuccus panacis,lQ Ba:otia,& Arca- 

dia,pr«fertim Phocishabetur,& ia Sym > eac i 

^ria Ale3£aadriam,&: poftea Venetias a£&r- ; 

tur«01itorumiQduib:iamagnacopiaparari i 

- .., pot i 



T> E 5 1 M ? t t. M E D I C, ^^J 

po£ea.Hoc vau eft ex his , quae llluilrirsimus 
Daxnofter, exSyria, v^l Arcadiali^reca- 
rabit.Tamen in ltalia,& ia iBonte Apenaino 
nafcitur, & ia Gargano A paliae. Folia liabet 
ficuluea qmnquepar tit3^3c per ambitum lan- t 
cinar4,qa£ ia terra iacent , &. infigniter viri^ 
dia rant. Caoleai fer alaeeam habet, & altifsi-p 
laum janugiaemcaadidam liabentea5,& fo- 
lia circam iemiaafcala^vmbra^uliiiuttinear 
tem,vtaaediu,fiorelateo , femiacodorato, lo 
ferueatiq; inore ^plmabus zb vno prindpio 
radicibas candi dis,graueolentibus,maIci, ial 
fiq; coicicis, la Apalia nafcitar vbertiui»^ in 
Apeaaiao moate variis locis.Nosfapra Mu 
tiaeies alpes vidimus,dc in orto fratrum iaa- j% 
ftiHieroaymi Ferraria;. Non emerem Veiie- 
tiisjaiu obid,qud<i ex caIidioiibasAfi^*^io- 
ribaii partibus veait, Cararem ramen ,vt ex 
Apalia xadice iaciia , lacryma exdperetur: 
fabi^tatis enim eiui folii^ ia.terra ex<aaata ^ 
coifigitar.Qua aote opopaoace proiare m- 
iJitaeris,amafiisiaiuiaporehaberedebet,iar 
•teriascaadi4u>^&brafam,estralate£,leae,^ 
pingafjf f iabiie,teiiefam.Nc^Eam>qaod ha- 
befnus.aliqaa aaurttadineiaiigaitur^aonta i$ 
«ieaaaiarir>imamert, &graaiodpre feati- 
tar:propterea^a.maQflraaHqaid aattem ar 
birrop >.qaod,tatm^%^» w^ritgdaie^^iolUc» 
^elQp:u$^ft ^o Wiem n^um digaai^a.ii' 



^1^4 BBLAS A VOLVS: 

dere^fi iatelaamaritado reiitiridebeatrm re- 
liquis notis penitus conuenit.s e n. [n hac re 
qaid Arabes lenciut^B a A.Serapio cam Dio- 
fcoride eodem modoicribit. Merue aatem 

S tria panacisgenera cof andit.HeracUu, A fcle 
piumj& Chironium^id doccre volens ex quo 
opopanax fia cCur autem ppopanacem intet 
gmnmi genera pofui{H:quum potius coden- 
fy torum iaccorum oidinem ingr edi debuif- 

lo feta $ E.Necurae fit »modo ex his fimplicibus, 
qoibas in offidnisvtimur, nuUum omitta> 
tor. B K..A Gallisopopanac vocatur.s E.Am- 
monucum fequirur.B a A.Et hicfuccasell ex 
fruticeciafdem nomiiiis fumpto,qaauis no- 

IS menhocammoniacu , & genus faiis, & fucd 
iignificet. Ambo in Libyaapud Cyrene inue^ 
niuntur: fed ammoniacu appellatur, qoxa ia 
ai^nota l£:>yzy apud loais Ammcnis templu 
prodiit.Sal ex terra fumimr : gutu(ita enim 

%o Romanifuccuilliusarboris vocant) amtno- 
uiacaexarbbremanar. Miror egode Paulo 
A^ineta,qui inter o^orameta nuraerauerit. 
VndecoH^^^epcHeSjqueapad ipfos^ odo- 
ribosexiftraaar©itur.Na& Dio4oridesam- 

45 moniacu thymiama vocat : tameij eiusodoc 
grauis eft. Nec veru anMnoniacii nobis dse^^ 
quauisan,tiqttuforte&, & quandoqjadulte- 
ramm.yeii«iis ^nes,^o^uis Gama: melios 
eflk ; qaonia ^^ Aphrica mcrc^torcs GoJtt^ 



facilhme tranfeunt', taracti & Alexandriam 
portant,acVeneti3sJt4 probatar qacxieft 
tnaxjmecoloratum,non lignoran>»iine are- 
Di3,& ad tburfs marculi fimilitudinem in gra 
mosconcreuir,quale non f emper efle coftat, f 
purum,praEderum,!iberaiii fordibQS,& odo- 
recaftoreiiguftusamaralentiNefcio cur Ga 
leausodorem coriandri habere fateatur , & 
carPauIusad odorem ammoniacu accedat. 
Forte diuerfum eft id Pauli» & Galem , ab eo lO 
Diofcoridis^quigraae odore, vt caftoreu Ka 
bet, Et quod de re diuer fa loqaantur, hoc fi- 
^Rum eft : quia in Smpliciu raedicfacukati- 
biis,eadicut,qaae a Diofcorideinammonia- 
co tratbntnr. Ammoniacufupradefcriptu r^ 
thraufma nucupatar. Eftalfud terrofam^& 
kpidofum, quod phyrama didtur. !sfosrrc- 
qaenter hoc habemus:nec primu deeft. quan 
doq; ab HifpaniSjVtnos vulgo tacimus^Gal 
lisarmonia vocatur.Apud Auerroim calidu lo 
eilin prima parteterrii ordinis, & ficcumia 
primo. Auicenna autem calidum iti fine tertii 
ordiniscenfet. Auerroi poriusfauereftatui- 
nius.s E N . Sarcocolla occurrit, b r a s a v o. 
A giunnandis carnibus comen inuenit^Ganuf 
mieft arboris in Periide thuris poUini fimi- 
le» colorefabrufo ,guftantiamarum. Sino- 
ftram farcocollagofhueris, nonnaHa grana 
k amara funt,alia minime, vt ^ux a Diofco- 

ride 



^%6 B K A S A VO L V 1 

tiic dicuatiiTaVjeraefle deprehendaiB t adul- . 
terari ialicetgmn m permifto.Na pura gra- 
na aauritux^ne afiadantur , iropura nei^ua- 
quain.NecilloiproBo , qui iara>collam ^i ] 

5 inficia£ur,quiapollini£iniUsnofitJm6prp ; 
inaioriparte,ade6tenuiagranalbnt,vtpolH j 
nem imitari videantur:qaanuasahquaetjam 
crafsicxia Gnt , quse tamen tion impediut elTe i 
pollini fimilia. Qupd autea Mduc corpora 

10 impinguare did tur , & a quodameo pixce- : 
ptpre reprehenditur ^qpia fi foluit, impingua i 
re no ppteftinoeft dignu repreliefioiie:quo- ( 
iiiamirinltaroluerepoflunt,qu2:impedimen : 
^ remouendo,impinguationis caufa fiunt, : 

IS qualitatequandavetricuio condonateS)prae- , 
teridqaod;eaacumt,qoa &cilius digerere i 
,pofsint,& injMKmci fiibftantiacibum vortef. ' 
jc, Quamobxemideni^uacuarej&nutnrc i 
tpoteft^d eft^ caufa. elTe cur45utriatur<:orpas. i 

2o ss.^^urMefuevoiuifle ex fecorpusiai. 
|^nguare»j& ripnab euentu : qpia inquit,eiu$ i 
vfum cprpora impinguare,neq^Dipicorid^ 
)iOcdixit,Ba.Mefueexcafaaduseft,vtnosdi i 
:cimus:neq; opjxs eftvomma ^Diofcoride dir I 

3LS ciSiexcufatiop3acet,ilIaaccipito;finmiQUS, : 
ta exquifitioreiQuemto. A (Mlisexia farco 3 
colIenuncupatiir^E.Styrax vtriufq; generis i 
iequitur,B3R.A.toteIligi%liquidain,&quam ] 
4ccayoa.mtts3sf.NiKilaiiad.aK.liquidam. i 



© E S I M P 1 1. M E D I C, £iy 

tShDiofcoridis fta&en.id cft,primum myr- 
rhae cxprelFum^ftipra cdocuimus : tamepar- 
cam amari tudine haber, vt ego adulterari pa 
tarim- Vnde myrrhjs fragraria nofci poflet, 
fipurufeaenhabcremus. Arabesdedpiun % 
Jur,qai ex eade arbore ftyrace liquida, & ca^ 
lamitim haberi iudicat.-imoaddunt^huiusar- 
boriii frudu in magnitudioeauellanx ellc, 8c 
*expriaii: quod exprimirur, ftyrax Uquida 
eft:corticesityrax Uccarunt. Hxcautemar lo 
bor gammi haber, quod eft ambra. U£c Se.- 
rapio ex fenteiiria Ifaac. Hoc er rare fecit Paa 
de6briam, vt tres ftyracis fpecies efleafbi- 
traretiir Jiquidam, ficcam, & calaaiitim. Re 
veraidvocabulumfi:yrax>roliimeam%aifi- ^^ 
cat^quaea probisauthoribuscaiamitis nucu- 
patur^dequa Serapio pofl prxdifta ex rentca 
ria Diofcoridis traftat.De fru <9:us exprefsio- 
nenihil apud authoresSde dignos fcriptu re- 
peri:vnde vel dealia re traAabat IfaacquJm ^^ 
de %race,vel,vtcotingebafJocutuseft. Ve- 
rum quia fub eo vocabulo fcripferat Serapio 
ad <aput mihajd eft.ftyracis duxerat. Styrax 
^ote iraac,aha res eft. Nuc igitur de Diofcori 
diSjPUnii, Galeni, & alioru bonor u authoru ^^ 
%raceioquemur.Hi omninn diiiinfiu ftyra 
^ habennon perHquidii,&ficcu/ed^ pro 
pJ^^asquafda quaHca^,vt hic acalamo, cala- 
^tiSjiUechrymatias^ter afpros>id cij, albj* 

T 



cans nocuparetar.Haecanrf nominajn diuer 
fis antiquoru copofiuonibus inueniutur,nec 
ipecies eaariac,.'^ d re vcro accedetes^ftyrax la 
crymaeftarboris cotoneo malo fimilis. Ex 

f Cilicia AIexadna,& Venerias defertur : qua* 
<5ua^,& in aliis pluiibus lotis nafcatur. Na ex 
Cypro,& Creca habetur/ed ex Creta illaoda 
bi-is,quefreGoe£ius habemus-No Qit opus du 
bitaie^an veru %race habeamus:quia verifsi 

10 museft,&ii ineptior fit,habetfimul fcobeiui 
iigni .Giobi quadoq; in modu gumi inter fty^ 
racismafiai inueniutur. Siopamuityracem 
qu£vis,eu accipe,qui rQfusfit,rcfinofus,pin^ 
guib,^ gr umos habet albicares, <g diu fui co> 

.i'i lorisbonitate feruet, & quufubigiturletore 
meilis babcat. Tale Venetiis eme , 6c pracfer- 
lim in quo lacrymse giimi iimiles appareaat. 
Necftyracinu vngr.eutu praetereundu eflef, 
£ haberi poflet.in ^yria fit.Singulisannis Ve 

zo netoi u nauis > qox lerufa' emi liiora appellit, 
in Syr»a|H3eni£.Fuiigine ec modo para , quo 
pioicorides ihuris fuliginefieri docuit, Hi- 
ipani ftoraqfee nucupat.Caiiduseft in iecudo 
Of dinejdr Ikcus in primG.5E.Viraq; pjx fequi 

'^^ tur.B3.,rer vtraq; pive quid inreliig4s?s"E .Hi- 
/pana vocat4^ «aualetd-ubrtai ciiainpid- 
l>as?3 R .Maxime dubitaba ^ quonia ^h ficca, 
4i liquida inuemaetur.Pix naoalis ootilsima 
<ft^e3£piauj^pic^fitjj»inguifsiam haiuar^ 

bor 



boru afTulis a<xepns icGm plenis in f^ruem 
cong^rutur, 6c igneappofiro in fi<Sinu cana- 
iem fluitrefina acceia.qus extinSa pix voca 
tur,<& nigredinemabigueacqui{iuit:a nobis 
pis nauaUs^abanti^uisliquidanucupaiur.ad 5 
diiFereriaaUerius peraltcra coSuram fa&e, 
quae pix ficca dicitur. Ambaru vius eft m offi- 
cinis.sE.Et a^^bas babeo.Ex Germanicis par 
tibasad no^i conuehutur , praeiertim ex Tri- 
dlto.BaJmo & ex piurimis ItaIicis.s£.Pi2i igi lo 
lur ex refina fit? b r, Equideex refina in teda 
occuita,^uaexufta^pixexudat. Nec putesex 
his duobus tantum pice heri» ^^uoiua in Syria 
lerebintlii teda exoila fit.^ua ibi pinusabeft, 
aut rara inuenicur.Si eda ex picea fiat> maior iS 
pars cx pina eftXaadatur pix niiidajkuis^ pu 
ra.Etiam ex ccdro in Graecia habetur,pr^ter 
duo picis genera,liquida, S:. ficca » cua palim 
pifsa dicut,qu^ & ipfa in aridu>&:viicoium di 
uidiiur. Oieupiauu haberefiudeas,quod fit iQ 
parie,aquola picis f eparatand enatat, vt in la 
fte {eru.Do pix coqtur, puris veileribusexct 
pirur {tTpra eius haiitu expafis,&: quuperma- 
duerintii>vasexprefsis: & hoc femper fit du 
pixco^tur. Necpicisfuli^Ineintuaofflcina 25 
omiitas»qua eo modo facias,vrprimo iiX>io , 
fcoridestradit.Neczopifiamdelpexeris.qu^ 
eft dera£a anauibus refina mm cera : qua ob 
lempixex refinafit,id eit^pmgui teda coba- 
T X 



£6Q B R A S A V O t V S 

fta^refina plena. s E^Depice Hirpana profe' : 

quaris.BR.Haec & pix Graeca vocamr, qua pi- t 
cata vinafiut:accepto crtim pugilio^veldao- 

bas,aattriSusIiuwspicisinvasvinoplenum i 

5 proiiciiit,neiDarcercat,&vinupoteriuseua- : 
aat:liincGrxca vinafereomnia ,qiMcadnos 

ferutur(Creticodepto,Maluaiianucupato) i 

picisodorehabet^&^ptaefertfm.quaeRo- i 

mania vuigo dicutur. Eftauteresfiftitiama ] 

10 exommrefinafic,iedpr3erertimexpinireii' [ 

na,quotiesperdeco<^onem^didducitur»vt i 

in puluere rcdigi pofsit.Hinc eft quod pix Hi : 

fpana varxos coloreslubet:quadoq;fuluu^5: j 

aureu4 ex laricis refina fiat:quadoq; albicas, < 

i^ fiexpim,velpicexrefina.Atnomenpiasror i 

tita eft,quu fit refiiia co^ , propter codura, \ 

qua no habet refiiia, fedfpotea natura profi- ■ 
liit-Vnde picesgigne fiut:rcfiffe fpote cx fuis 

arboribuspfodeut.Hifpananucc^atar,quo- i 

^ niacxGalliiS^&Hifpanigmotibusad nostna ; 
gru copia coportatur , quanuis & in Italia fit 

plurima.Eade raiione & Graeca dicitur, quia : 

exGr£ciaa£fcrtur:&CoIophonia.quoniaro i 

Colopboneinuehebatar.Inhisrefimsdiuer- ; 

^^ fos authores coperio. Na Plinias ex pinu, & : 

picea Bcas efle: Diofcorides autem ex omni i 

bus arboribas reflna emittentibas, h0midas, i 

&ficashaberitradit.Quicqoidfit,noseata' ; 
ttim profeqaemur,qaae in oflScinis hab^tur, 
^ -^ alias 



D E S r M P t I* M E 1> I C. ^^x 

alfis determfnateHe his rebus traftaturL Tu 
ia officina Hifpana pice ex rdina pini liabere 
fiudcas ;quaauis & exaliis reiiais feruareni- 
jiil impediet.s E.Re mira edocaifli. ha^ftenus 
Hiipana picc gumiaiianus arboris eile arbi- ^ 
trabar. b r. Deinceps intelliges Hiipana picc 
pcr deco^ipne rdinx, vtinpuiuere redigi 
pofsitj ficri,& ioge a gomi differre. s E- Q3- 
bus notis refina a gummi differx? b r a. Rc- 
£na oleagina quoda modo eftgumi aqueu, i^ 
quod experientia maximedemonftrat:quo- 
niam refina igne acceditur,gQmmi crepitat. 
Difficile praeierca efl,refinas&aquamifce- 
rejfaciliimugummi & aquam:difficiiiimum 
gummi&oieum,faciiiimu reiina & oieum. i^ 
Quae experientia, refinx natura oleaginam, 
gammi vero aqueam eireoilendit.Ideo no- 
ilri temporis inepriquidam medici rcru na- 
turas nefcientcs,invariis compoiatiouibus 
gummi & oleum mifcent , refinas dc aquam, zo 
quaeuon fe copatiuntur, magno pharmaco- 
polarum clamorc. s e n. Tamen mifcentur. 
B a A. Mifcetur quidem,fed diiiiculter. s e n. 
Q quoties hocmihi accidiiie memoria ha- 
beo.Dereiina autem profequaris. b R a. jyu z% 
ftum iam cft,tepini refina ieruareoportere, 
de qua Plmius de pinu ipinimu colligi feu- 
tit, quum tamen experientia oppoUiu ofteri 
dat:forte quia Plinius a Theophrafto iumit, 
T 3 



^^2. BRASAVOtVS ' 

apudTheophraftumVero pinasUTixeftjra 
ipfe accepei ic. Omniu vero optima terebin- : 
tliina eft. s £ n.Tu ergo interreiinas terebiii. : 
thinaaa£neras>BK.Equide,<& abauthoribus ; 

5 interrefinasauoaeratur. AtneputesiiiaeUe 
terd>iuthinam,quae pro terebinthioa paisim i 
veditur,flaui coIoris,quia ex larice refina eft: \ 
ideo laricina potius nucupari deber^. Viide 
Vcneti,&pluresItali«gentes,noterebinthi- i 

iona/edlarga,quafilaricaexiaricevocant.Na ; 
habetmellisAtticicolore:terebinthinaaute ; 
alba efl"edebet,perlucida,i«moducolorisvi : 
tri caerulea , odorata, led potifsimu odore te^ 
rcbinthi.ExCyproVenctiasafferturnucve. i 

IS raterebinthina:aliaslaricina pro tcrebinthi- : 
na vtebatur>niic crror dete&us eft,& verate- 
rebiathina portantifed vt comodius vehatur * 
eam coquut, & in maflas rotiidas,vdutipla- : 
centascongerut.sE.Vtconiicerepoiiuraex i 

10 his^quae dixiM, pix terebinthi uuncupari po- : 
teft,quonia per codura fit, vt ali£ pices.BR a . [ 
Poterit, & nihi! impediet , nifi diuerfam eife i 
terebinthinecodura ab aliis picibus dicamus \ 
quoniaterebinthinainaqua,aIi9ficcae,&per . 

ts affationepotius dcnfaiitur.Chia fumme lau^ 
dat Gaienus in li.dc Antidotis primo. Acdro 
machusLibycampriefert.Satiseft>nosCyprx 
nam habere. Venetiis etiam non cofta vidi- 
xnusjquaedaritiemquandam pr«fcferebat. 

3i. 



B E S I M PL I. M I D I C. 66^ 

$ 1 5i. Gaudeo mds temporibus iziuenta efli 
terebiatliina,id eftyadnosaHatam ,qu3e prius 
Don afierebatur. b k a s. Ex Aphnca etiam» 
& CycUdibus infulis Venetias comporta- 
tur.Veriim ex multis aliis locis Sc multisar. 5 
boribus rebna fit. s e n. Miftichen quid eile 
arbitfaris?B KA. Inter refinasa Diofcoride 
numera4ar,& ita fentiunt Tlieophraftus>^ 
r!mias:quippe refina lentifci eil. s e n. Legi 
medicosqaofdam recetes, qui fuoquodam W^ 
libelio Auicennam repfehendant,quiigQO* 
raaerit lentifcu eifearborem ferentemafti' 
chen, 3 a A. Etii Auicenna de Romana ma- 
fticheloqui videarurjqaam in rerum tutura 
noelTe recetes quidam fcioli profitetur:nos XS 
ex oppofiio Komana mafliche,id efi,Italam 
eiTe fcimus.vnde Piinius, praeter Cbiamjca* 
bm euam fcribit,& Cicero rafticae plebi ne- 
ceHariam effe pro variis temporibuscogno 
fcendis tradit. Circuferunrur de hac arbore 2* 
Ciceronis verficali,ex iibro de diuinatione: 
lam vero femper viridis/emper q; grauata 
Letifcus, tripiici folua eft gradefcerefrudu, 
TerfrugesfandenSjtria tempora monilrac 

arandi. ^ 2:$ 

Vt apud Romanos in honore fiiifleleniifcii 
deprehendatur. R ececes ©-go imoaeritd Aui 
cennam reprehendut, qui deR.omana maid 
che loquatur. Imo & fi nou dkat arborl fc- 
T 4 



rent«n rDaftichenkntifcunaefle,idtajneiQ- 
nuit ,(jtiuaiinquit ex ca fieri dentifricia. In 
Koc auiem eratapud antiquoslaadatifsima 
lentifcusA i« hoc operedentiicalpioa Dio- 
5 fGoridecolIaudatur.tmoAoicenaidemcuni 
Diofcoride dicit in lentifco , quod arbor ia 
vfu acad£3& hypociflbidis refp6det:qaams 
ille vocabuio barbaro vtatur , heiififtides. 
Viide de his recentibus apprimemirandum» 
xo quiitatcmere fine culpa Arabes reprehen- 
dant> & Mauriunos accufent , qui e fualin-i 
gua inLaiina peruerfeinterpretati tuniifor- 
xe fi tot haberent Mauritantlicerarum fe^fca- 
tores,quot Grxci, mendis carer e iti pl uribus 
1$ perciperemus, Addl in agro Romano & 
Neapolitano lentifci maxima copia. s e. Ha^ 
betneduritiem illam mailiche^quuminarbo 
refumitur?3aA.Non,fed refinae duriiiem' 
folum, poftea magis ac magis exiccatur. s £. 
ao Refinarum ordinclecudampcrfedionem, 
&.imperfedione libenter addifcerem. b r a. 
Id libetcr agam, dehis praefertim, de quibus 
antiqui meminere.Inter alios Galenus lib.de 
fimpli.medic,facult. v 1 1 i,per adftri&onem 
a$ refiius fcribens,hunc ordinem obferuat; 
Prima Jentilcina,id eft,maMche. 
Secundagterebinthina 
Tertia^obiHna. 
Q^£a,piflca 

Qmn 



£» £ $ lUftM USDIC, 66% 

Quinta,picea 
Sexta»abietiiu 
Septima,ali«. 

Iq digerendo refinaram ordd. 
Prfma.terebindiiiia ^ 

Seainda ,ientifciaa 

Tertia,aiiae, qax parum differaatimnaiori^ 
aaf minori digerendi aftione. 
In abftergendo refinaram or do, 
Pria5a,terebintbina la 

Secunda» ali^ , qux non differunt in abfler- 

gendo feniibii aliq ua di&rentia. 
Tertia,kntifcin3,qaae minosaliis abftergit. 

In attrahendo reuiurum ordo. 
Prima,i^rebinthina . j$ 

Secun da , ali^ , qu*e in attrabeiido eadcm v£ 

infigniontur. - 
Tertia,iedfinna,quae cxteris minusattrabit. 

In emollieiido refinarum ordo. 
Prima^terebinrhina 20 

Secunda Jentifcina 
Tertia.cyparifsina 

Quarta , aliae , quae aequo modo molfiuot^ 
quanqiiam Sc exiccadi vim quan<^ habeant, 
& nonuUis in emoUildo quadoq; vci 00 de- 1$ 
beamus.Poflemus&fecudum acrimoaiam 
eas comparare. Sed Diofcorides nos vocat» 
qui omnes r^nas alio ordine difponit, abfb 
lutam perfcQionem refinarum coafiderai»;» 
T 1 



0SS „ 3RASAV01V» 

quae m hunc ordinem dirponi pofllint: 

Pnma»terebinthina 

Secundajenti^cina 

Tenia^picea 

i Qustrca^abiegna 
Qoiatajftrobilina 

Sexca^pia^a, V' i» 

Venetiis pr o ofipurixu tua»veram tereojnim' 
nam, 3c malticben emer e poteris. Er prxter i 

|0 hjEC>ex omni reiina faligine paravvc Diotco : 

^ xidcs primo jibro icripid rcliqait, Sc ad me- i 

dicos vfm ierua. s E,Sm>ttie a!is reunje?nam 

tu ifl exarandisG^leniordimbuscypariisin^ 

memini{b.B a. a. Imo&acerna» vei zigiare- ; 

15 peritur, Eftautemiertiii genus aceriszig^, \ 
& multiE alix ex variisarboribuii:red qusia 
vrupotifsiniumfuntjexpraedi&isEuunt.sE. , 
Vnum folmn aduerco , quum r eiinam ablb^ ! 
lute dicimi^ » il^na pini intclligiinus, quaoi i 

to rafa^nulladeterminatiooeadditavocamus. 1 
B KA.lta vfus fecit.Nam& (iapudantiquos j 
refinam i nueniamus, terebinthina ob excel- i 
Jentia inreniger e opor tet,nifi alioqui appel- > 
lareconfueaiflentjVC in noftro vfu eft.Nunc j 

t^ reUquaprorequaris.sEN.Qrotieaiiarugea 
aumnominapraetereas»BB.ASAldIibenter : 

aga.FixaGal]ispois,^bHifpanisPez,aG^' : 
jajaois bech^a Polpnis ftnola imcupatur.Ma' 
ilicka V^o GaHi maitie, Hifpaiii e|c Lufita. ; 

nia 



B B S I M P L I. M E-D I C. €^ 

uk almezaga vocar,<Sc GalH €aa vc nos^re» 
& HiTpaniac Germanitercb^kina vocant: 
nam primi- terebinthine , alti termentina , 
tertii terbentin proferunt. A Polonis verd 
modrzcuipuaziuicza nuncupacar. se. Aibi \ 
tror te obliutoni madailc, harum picium & 
refinaram i^oalitatesreferre. b a A.Id nunc 
efficiam.Galenus vi 1 1. de iimplicmedicam. 
facultat. picem ficcaai inquic excalefacere»& 
exiccaie ordine iecundo, & plus deiiccare IQ 
quam excalefacere;vndein medio iecudi or^. 
dinis calefacit.in fine exiccat. A t kmnidaplus 
calefacit,quam exiccet. Nam dt in Qiedio 
fecudi ordinis caIida,*Si \a prima parte ficca, 
Auerrois v.Coile&'onu,inquiteiFecaIida, \S 
& liccaor dine tertio, Arbitror meiKiofum. 
efle Auerroiscodicem, & legeiidam ordinc 
fecundo:quia in reliqois Gaieni verba egre- 
gie r efer t,Mailiche <5c ipfa fecadum Gaiam 
alefacir, & exiccacordinefecudo. Auerrois iO 
aGaleno diilentic, inquiens in iecundo ca!i- 
dani eile maitichea,&: m tertio iicca.Galeao 
pociusinha:renduin.Terebin:biua & ipia>iQ 
fecudo ordinecalida & ticca exiltimatur.s £. 
Gammi Arabicu fequitur.B a A.Gummi ge- ^i^ 
nera toc eife, quot funt arbores,e quibus ma 
Rat,auihores teilanmr:fed hoc genus, quod 
Arabica nominamus, & ab aliquibusBaby- 
lonicum ^ab ahis Saracenicu diciiar ^ a rsgilio 

auiiq 



46S SRA$ AVOLVS 

antiqoQ^utliorc particakri nomine dona- i 

tur:qumnver61iocnomeopotiusiicab.Ara - 

bibasiuueDtum>qtiamGr^cis,gummiAra- ' 

bicam^deo ab Arabibus peiea4umeft,& ex : 

5 ipfisquidfitiiiu€nifinclum.Scrapiogummi : 

Arabicumexarbor«acadaemanarcmcit:& \ 

Diofcondcs lib.i.cxarborc acaciaegumrai : 




10 PHniusc^i£Cvadccimoxin.libri,optimii : 
gumidoccasy^xfpiaaAcgyptiacffeinquit, : 
Acada^crocftAcgyptiafpinayVtapiofco^ i 
iideiDc«mur.Eftautevcrmiculatu,colore i 
glaucQ,puru,iine corticc(fcilicctarbojis,no i 

i^ ipfiosmiuitiquidcm decepti funt gumi corti i 
ccmliabcrearbitrantes)dentibusadh3ercn?, 
ScdGr^nuiiumhabcntpcculiarcnomcn, i 
^uo ipfum indicent.nifi Arabico vtamur; i 
tameexipina gummi yVel acacisegummi <3i; i 

a.o cantvs E.Noarum gummiglaucumcflcno : 
videtur. b k ju Imo qaandoq; glaud colori$ i 
vidi^quidoq; albi,quadoq; aurciin caufa eft i 
arboramdiucrfitas^quibuscdacitur.Nam ; 
cx vnaarborcnofumitur gummi noftruiu, 1 
iS fed cx plutibus:proptcr id diucrfbs colores, 1 
& diucrias proprietatcs habet. Spina autem i 
xlla,quaeacaciam&dt,etiamia Arabiana|!ci'i 
tar:liincnorocn fortitum eft,gummi Arabi^ ! 
cuia.Babyloaicum verd, quia circa Babylo- [ 

niafl» 



mam Aegypti concrcfcfr. A t Saracenicu di" 
citur, quia vulgus noftram mfiddes, & prae- 
{cttim Mauntanos , Saracenasappellare fo- 
lifcpropterea quod ex Aphric^ parte,& 
Maurirania venic, Saracenfcu vocant: vt hoc S 
gummi\ quod Saracemcura dicitur , quia ex 
Aphrica etiam conuehatur,Latine gummi 
acaciae , autgummi Aegyptiae fpinx dici de- 
beret.Verum aliaramarborii gammi mifb 
funt^ideo varii coloresin ipfo cernuntur.SE. ^^ 
Quarum arborum? b K a s. Amygdalarum 
amararum,ceraforu, prunorum^vitiu, olea* 
rum,v!mi. s e n. Habenme diuerfas vires ho- 
jusgummi genera? b a a s. Habent, & vnum 
alio deterius eft.s e N.Niii xgre ta!erxs,opta- ^t 
rim vt quendam ordinem perfeftionis , Sc 
imperfeftionis edoceres. 3 r. a s a. Id lih^* 
ter agam , a perfediori exordiens ^Sc mox 
aliafecandam vircs fcribeatur, 
Primo.gummi A rabicu ex Aegyptia fpioa* ^ 
Secundo.examygdalisamaris. « 

Terti6,excerafo, 
Qaart6,exprtmo. 
Qmnt6,exfTa<^bas. 

Sext6,exv!mo. t^ 

Quum alia fintgummi gencra, penes ot4u 
nempraediftam perfe^ionis & imperfedio- 
nis.eorum firmara expericntiam & flaruai 
nondaDtt habeo ; ideo ad aliud tejspus per- 

tra 



€7® B t. A $ X V O 1 V S 

traftare^ifferam , praefertitn qaiaad nomU 
la priuatim valeot, vt eft gmumi ex vitibus, 
qnod priuatim mfantiom vlceribus aptifsi- 
mum eil ^ & olearu pnaatim\den£ium dolo- 

%■ rfbiis fuccijrrit.Nuceji quoqueruumgummi 
babet^quodeodem modo^Kutalia^ex truo- 
co emanat.Apiid Arabesele£taariafit,<^uo<i 
de ciiieribiis vocant, apud Auicenria pr «i*er- 
tim,ia qtjodgumi nacisititrat.Gomtni Ara- 

xo bicam ^xicc^t ordine primo fecudum recen 
tes, imo ad fecundam peruenit, & infrigidat 
ordineprimo : tame Auicena iudicat omnes 
gummi i^pecies eile calidas, 6c Auerrois cha- 
raben excipit. Et re vera gummi Arabicum 

15 potias^aKdu ordine primo^ quam frigidom 
eliei^f)fer<em,Tamen ediuer&ram partium 
VeaetiasaffertDrjexCephalonia. A Poloiiis 
dicitur gummi Arabi kie. s e. Nonne & dra- 
gagaotum intergummi fpecies numeratur? 

ao B it A. Naturamgammi haberc Diofcorides 
prodidit. Proprieaate gQmminoefl^^uaa- 
ms recetitei gummi dragaganti appellent. 
Efr autcn^ tragacatiilia (n rede ioquar) ra- 
4ixlata,& furcuiofa, fupraterram emirtenss 

*1 e qna rami humiles ,Srmi , late diffuti , folio 
n«n>erofo,taiui,pu{ilio, interctirretibus fpi 
iHs/ronde fua cooteftiSi& candidis.validis, 
fabrcflis.de qua rertio libro Dioicorides 
^it. £^ hs^ i-adice iadia fuccus cmaaatj qui 

ia 



»1 $tMMf« Mti^rc. €yt , 

in !acrymam<oa!erdt ; Jiic etkm foccus tra- 
gac4iithamnciipatttr.R«i^tei vocabulam 
corr upere, S6dragan«iQa vyei draga^ntam 
dicut.C^UjtiQat vtgammi. Anticjai ia-Cre* 
ta.ibidcu aafci arbitr^ti iunt : & re vera m % 
Creta abtindat, di e Creta Veaetias affertcfi 
Im6 Domen Tragio Cretam fignificare cer-i 
toGi eft.qtjja fpina fit Cretica.Tame aliis !o- 
cis mrcitar, in Arabia, in Achaia , m Medfa 
Afije,in Pdoponnefo»Qoia|ind fits natura lo 
gummihaba: fccuadam D*otcoridem>per 
racKcis incifione ^^ At Theophraftus fpon- 
re emanare cenf^.. Ad gummi igitur redeun 
tes£aulti« Aegineta ijuuaidecommi^id eft^ 
^mmipertraftat^ ea-tanmmat^wduertk, i% 
<jaae a Gd;eno br osiisimeeicpoiita funt.s e n. 
Notas fcireoptare,'qaibus probatifsinja tra 
gacaniham nolcere poAim. b k a. Sx Dio- 
icoride libentifsime aperia:S i tranflncida Je^ 
uis^gracilisvpara, iubdulcis. A Poiocis dia- 4^ 
gantdicitur. Defic<:at fecuduGalenuvtgu^ 
mi : proprerea in fecudo of dine ^ccn erit,& 
frigidu in prinio Junt qui iudicet in f<?CiJ«do 
humidu. Ab Hifpams aloQitino dicij.ir. :> B. 
lamnoui; Adreliqaa gunsmiu genera acces' H 
^s. B K A s A.Emimew tu c^uibuA in ofncmis 
viimini. s E N.GunMnihabemas,quod elemi 
imncupami!Js.3X a, Cuiusarboris eft?s en. 
Abs tepeto. £3, A*Q£id fentia^tubcns edoce- 
bo* 



bo. AnVero noda explicaboattdex eris.Dio^ 
fcorides Jibro i. degammiol^ Aeihiopics 
pertraftar.Hocgumi, Arabicu gumQsiefTe 
pucat Hermo]aus.Nos ecotra guromi fpinac 

S Aegyptige acada feretisefle.glimmi Arabicii 
arbitramurjmoita efledeberec^rtifumus: 
quauis & aliarum arborugummi mifta fint. 
NamaPlinio idgummi caetms perfeAius 
dicitur. Nos aq te perfeftius gummi n^ ^abe 

10 mus Arabico diAoiquamobre & ex his,& ex 
colore nonpoflamcum Hermolao afferere 
gummi olea^ AethiQpiceeflegummi Arabi- 
cum, r<?dqaandoq;indmauimus^vt gummi 
olcae Aethiopic? effet gummi elemi didiCvt 

1$ joquit Hermolaus)qu2S enhaemi. In id aute 
nunc potius inclinor, corruptu effe vocabu- 
lum oleac»in eleae,pofteain elemi. Reperimr 
aute hoc gummi & in Italia, h^ vosphar ma 
copolaerequadam vtiminimihi valde odora 

V^ ta pro gummi elemi ^quam refioam potius, 
quam gumi, exiftimo. Quid vero fii nodum 
coperiifatis tibinunc^t»e:c olea Aethiopica, 
& etiaXtalicagummioIege haberi, vel, vt vos 
dicitis,gummi ekmi, qood Plmius dentibus 

*5 valereoftedit.Qoin&exoIeaftrohabetur, 
quod his notis deprehedimr:fimile eft fcani- 
piom*G,fed rofiufcuIam,& exiguis ftiilicidiis 
^Scretu, gufto mordaci, ncc gommi afpe&u 
Iiabcasiacniiidamnator^quodguroiafpe- 

&um 



DB SIMPLI. MEDIC. 67^ 

^um pr^te ferc. Qoam vero vos proelemi,. 
id, eft , ole£ lacryma accipius, cam fcammo* 
DiolimilimdinenoD iiabec^necrata t%con^ 
cf era exigais ftiiliddiis> nec gufta moidaci: 
imo potius quandoq; dubiiaoiquodgom- % 
mi heder^ nuncuparis , gumaii elemi eile, U 
mordacem illum gufxum habuiilet.s e n.Nc- 
lcis igicur quid ea res tCjquam gummi elemi 
appeliamus : b k, Ad hoc vfq; lepus qaidilr, 
quo vciLrani,ignoro:ied breuifpero rem hac lo 
ailecucuram.Saris nunc lic,gummieiemive- 
rum, eiIegummioIe£:nodico Aechiopicse» 
£ed cuiafcunq; locij modo oiealacryma na» 
beac.B fi, Obiicus esaliarii genuum in prae^ 
dictisgumminomina edocere:histame ma" i% 
sime obleaor. a b. A.Ne herbanum noftrom 
fuo deiiderio frufirari videar,a Galii^ g^aa- 
mi Arabicu,g6me Arabic» 6i Hifp4nosgom 
33:iaArabicanuncuparefcias.Dragagancuni 
vero GaUi,gomedragat,Hiipanigoma dra- la 
gance,<3ermani driant vocancsE. Gumihe- 
derx profeqaaris.3 R. Ex liederalibro tertio 
fierilacrymam Diofcoridescefec. Vos phar- 
macopoix^gumi quoddam circunfertishoc 
nomine appellatum gumiheder£,.quodno 2S 
eflegiimi hederae,id teilimoniu dx , Diofco- 
ridem lacrymamhederaepfilothroa effedi- 
cetemifedgummiiilud veitrum , non foluna, 
gfilochroa aon ^ft, imo nec mordicante gu^- 



^74 BB.ASAVOLVS 

{kam habct , aut qui caiorem ofi:end3t.Vn<!e ' 
Sc Galeiuisiib.feptimo defimpl.medi.facDif. 
de ciSoM eft , hedera tra£i:aDS,inquit4acry- i 
mameiuspilis nudare,&«^eviqueadeopo- 3 

S £eftatiscalid3e,vEobfcareadurat.Quamob- : 
remnon eft gumihederae , vel lacryma hede- ; 
rae,quam vos pro ea circunfer tis.s E.Quid er ; 
go c{i}n R.Gamialteriusarboris^quam igno i 
ramus.Nam&experientia hedera confide- 

10 rata^verugummijideftjacryma hederae,co- : 
gnofciporert- Egoquandoq;haclacrymam i 
fuprahederaetruncamconcreram vidi.abea ; 
quamhabedsjogediuerfam. AGallisgom- i 
ine de lierre nuncupa tur. Fit incide do hede. : 

1% rae trunc5,fuccus,quiexit,hederaegiimi vo- 
catur, qui podus liquor nuncupari deberet. i 
Quandoq; de feilait/ed raro. se n. Putafne i 
fandarachamintergamiiiumeranda? Nam ! 
gummi videtur,fi proprietates eius contem^ » 

^ plor,&gu{lum,6: corticem arboris cuadoq; i 
coniundum. b k a. Apud probosauthores, ; 
duo nomine fandarachae intelligontur.VDii . 
eil:, quod cherantemum dicitur,vel rhitaces, : 
quo in apomeli Diofcorides quarto libr.& 

^^ Hermolaus in coroilario capite D.xliij.in \u 
iio. Sed haec vel^ra fandaracha , qnam a ver* i 
no rore vernicem dicunr, nihil ad rem medi* i 
cara. Eftalia fandaracha,dequa Dio fcori- ] 
des v.libro qus cum aaro , 8c argento inue- 

citurj 1 



D E S I M ? I I. M 1 D I ۥ Sj^ 

sjmr , Sc argenri fodfnis fiammeo coloread 
jatietacein rufefat/ragfhXpuraG-,,^' habens 
quodamodo dnnabarfs colorem , & reddes 
virusfalphuris. Nec eft verafandaracLa,cua 
in officiais haberi oportet. De qtsa Gale- % 
nus,PauIus>5i Diorcoridesmedicas vires rra 
dmu Ciifns viceauripigmeto vrf poilumus, 
quoniam eafdem vires habec.Inter auripi- 
gmentimailasfandaracha Inuenitur.Er nuc 
cgo domi habeo veram fandaracham > auri. lo 
pigmenro nexam.eadem enimfodina colli- 
guntur.Fitetiam aduicerina fandaracha ex 
ceruila decocl3,vt Vfrruuius ieptimo archi^ 
teduraeHbro docer. Hlad autem cafu inuen* 
tum eft, ta£to incend{o,vbi eratceruila.Hxc ^t 
tandaracha pic^oribus magisapta eft : natu- 
raiis vero medicfs.s e N.Sandaracham libeii- 
ter cognofceren), qua omnesfere medici v« 
tuntur, & Daucifsimi , imo nulli co^nofcere 
vicientar.B R a s a v.Tibi m tua oiijcina lan- ^a 
daracham oileadam.sEN.Inmea oftlcina? 
forte illam portabis.B R a s a v o.Imoin tuis 
pyxidibasinueniam.Ccndderaauripigmea 
tum tuum , videbis aliqua parte rubefcere, 
vtferein minii colorem vergat. se n e x. Id 2.$ 
frequeutifsime video, jmo auripigmeotnna 
i"f rubrum fuperioribus menfibus a luteo 
difcreui. B b. a s a v o L.Iilud lubium. fanda- 
racha efi.Eadeia eaim fodina , & fandara^ 
V i 



eha , & aaripfgmencum eSodianmr : imoii- 
mul miila fanr. Sed qaod iDaias eft ^ audias: 
aaripigmentum j-d: fandaracha i^Qm re lunt: 
di£^rat tame per maiorea> , & mmorem de- 
5 codionem natarx.Nam. & idein ab arie fieri 
percepi.&taipfeexperiripoteris. Sumeaa. i 
ripigmentu ^ & vitrea to vafe impone fuppo^ ] 
£to igne,vt liqaefcaEjS^ accedaEar,accedimr t 
fere vtlulpKur:{i per altquodfpatiu combuf : 
XQ feris, inde frigefcar, videbis o.culata fide per . 
lianc deco6i:ione aaripigmentuoi fandara- : 
chameaa{ilIe.Sie£iamauripigmentopiDxe- i 
ris,5: fandaracha , eundem fere colorem fa^ : 
<:iunr,niS,quodin fandarachainteniioreftv : 
r. qaamluteus,iQauripigmento magis flori- i 
das.Nam fandarachx coior in eam,qui vui- : 
go raazo appeilatur,inclinat,in que etiam is , 
dependet, qui ab auripigmeto vilo fit^vt aa- / 
ripigmetum vf^am in fandarachae Datararu i 
aa traniiaiiIedeprehendipofsit.Nec mouearis,, i 
quod fandaracharubra dicatiirrqaoniam ra ] 
bra quidem eil vifa/edquu tericor , &aqua ; 
mifcetur , hoc eft , aptatur ad pidurae opus^ i 
Imnc colorena luteum in teiiim facit,nofl ru- : 
%% br 5. vade mintp fimilis eft vifu fandaracb^ ■ 
conaateoperevquum ea pi<9:urae huntivt m^ 
Bifeflecognofcasfandarachlveram, eifeau ; 
ripigmetum a natura magis co£iu. Qu5>d ti j 
artecoxeriSveundecolor£ infigniri videbis. j 



DE SJUVtl, M£DIC. d'^/ 

Ta ipre experiaris ,qaemada;cdum Sc ego 
pro nofcendis excailicirsin^eikpius exper ms 
fum.Imo & q aod riragalu vos d ucuparis, ex 
aaripigmenugeneretirt.QDiyerdinquiunt 
Veneciis auripigmeniuiicuefieri.&arcein % 
kufgacas aiiulis parari^quas niagalu poitea 
nuDcupaDr,decipiritur:nam in fodinisauri- 
pigmentiarfinagal rcperirur,<5.: eiuiaeai ge- 
neris eil,led viliusideo & viliori precio ven- 
ditur,m cuo reperimr eciararidaracha^coior lo 
eiiim iandaracbx magis ignims eit,^ aliqua 
partecinnabarioarefert , redolecq^iulpburis 
Gdoreai.Kecetes chynriftsearrcnici notnine 
tnainrelliguni,auripigiiienrum,riiagaium, 
&quod pariicalari nomine arfenicu vulgo i^ 
dicimus.Chymiftarum nomina na:c ianc^ar- 
feoicum croceum.qood eit auripigmeniam, 
aneriicum rubrum^qucd efi fandaracha^ar- 
feDicumalbam , cuod ita uoipUci ooaiine ^ 
nobisvuigddicicur.Sedin vnodecipiuntur, zo 
quia arfeoicum album non elTe min eralear-- 
bitrantar ^i^d inquiuat Veneciis eile , quiji 
ignis ita parec,d: arte exauripigmeco fk> lar* 
quod faififsimum €^c-,8c inexpei res agyrt^ 
nofcut. Nam exminera defodirur noiuuar- 1^ 
fenicam.Sed chymiftx fuamhac diranctio- 
nemab Auicenaaccepere,itainnaete: Sera^» 
pioautefubcap.Narnechjqucdeiucckixj. 
ideft,aaripigtnlti/aiidarachaetiamiDcdli- 
V 3 



^^S BRASAVOLVS 

gii & arfeaicum album . Quod vero hh aq- : 
ripigmento fandaracham accipiat,ex eo de» : 
prehendirarrquoniam ex fenteiia Diofcori- : 
dk inquit ia etfdem fodinis auripigmentum i 

5 cirrinu inueniri, in qaibsis iDuenitar auripi' i 
gmentum rubrum: hocautem a Diofcoride : 
dicKur fandaracha>& incake verboru Dio- I 
fcoridis a Serapione addadorum , caput de s 
fadaracha Diofcoridis ponitur , & fuaspro- 

jo prieiatesafsfgnatfubnomiaeauripigmeati i 
rubri , vt ceria lit apud Serap. fandaracham : 
eile auripigmentLim rubrumivodefrequen- ; 
ursimeinaunpigFRentofandaracha inueni- i 
tur,& ia di^o rifagalo» quod & ipfum ia aa 
15 ripigmentigenerecefendum eft.Rifagalum ; 
vero, 6c norinuliiarfeaicuni vocatrfandara- < 
cha a Serapioneaaripigmetum rubrumap- ; 
peiiatur.s £. Gaudeo fenefcensfemper plari- : 
niadifcere.Sandaracham habeo jhabereaa- 1 

20 tem ignorabam. Verum quum venenum & i 
pr^reatifsima^quomodoa Diofcond.ia vfu i 
medicovalereiudicatar>3R.Nonnuru,qao-, 
niam no n>ulta veoenata aliis mifla , mitiora i 
fiunt , & apta medek. Hara Diofcorides vj. : 

iS lib.fandaracham iater venena numerauit,& 1 
quibusremediis eias noxa aboleatur. Miror \ 
de Rodulpho Agi icola,qui in fuo Bermano [ 
fandaracha non olere virus fuipharis (ctif^^ : 
rit. Siipfe tradaliet, dc maaibas fricuiiTcS,: 

fulplyii 



D E S I M P L I. M E D I C. 67 P 

fclpharis odoreoa euiiare non poiuinet.Imd 
fi (vr nos fecimGs)accendiiTec,oculis funiuiB 
fuiphuris vidiUer , & nidore naribas perfen» 
fiiTec. Adde eunde aurhoreai admirari Dio- 
fcoridem.qui ciunabaris color e habere dixe % 
rir.TarueQ a Dioico.nufqcamhoc dici cur, 
ioi quod aliqae coiorem ciaaabaris babet, 
ideft,aliqtioViodo inciinac: in rubiueniai 
ver<yit.At mii^aaqua,&op:iaae trira iuceum 
colore facitparuintenfiorecolore iiir.piicisis 
auripigmen\ ka eiaideapparenri^ curn co^ 
iDreauripigmeii vfti.Q^uergo in anciquo- 
ruaidercriptionibos faadaracha icripcain- 
ueneris, parce rubram auripigmeriaccipico, 
auc rubra pariem rifagalidiCti.Si vero deiu 15. 
parsrubra,eapartearienici,aatauripigme- 
tiiumas , qux in rubru magis inclinat. sH.Id 
aate,quo pro fandaracha vnmur , ^ guuuxif 
viderurjquideftrB a.Bit gumi iuniperi: cam 
Arabes tandarachamappeliacgummi iuni- 10 
perijCX quo puluis fir>quem vernicem vulgo 
uuncopamusaddelineDdascharras,nebiba 
kiiQt,& pictoreseo vmnmr in quada corn- 
pofiuone vernicem appeilacajCxoleo nucu, 
auciiai,aIoe(vtIuce coloribus tribaanc)& z% 
hocgummi. Miror cur in vtum medicii vene 
xichocgumi, quonia Piiniuslibr.xii^cap.xj, 
gummi iuniperiad nihil vciiecemlrenw.s e. 
Qua reduaireeeates hocgummi laadara- 

y 4 



^So E a & S A V O L V s 

cham.putarut? b r. Decepti xunt m nominc: 
quiaapudSerapioneiaadarax fcriptuinue- 
.nere,ipfi fandaracha purarunt:tame Arabes, 
quos Serapio-adducitjmultas vires huicgum 

5 miattribuere videntur,quaIesDiofcorides, 
-& authores verae fandarachx attribuunt.Scd 
vnum eft prxfidiu, a quo abftinere , fumum» 
fcihcec fandarachae per os recipere , licet a 
Dfofcoridepraecipiatuns E.Cur vernix dici' 

lo tur?B n.AliudconieSarinon pofiumjquam 
cum Hermolaodiciquaiivernus ros.Gumi 
-enim vere potif^imufic^5<:^flate perficitur, 
praefertim^x rorida fubftantia.Gaili,vt nos, 
verniXjHifpani verniZjGermani virnisappd 

1:5 iant.Calida^it &ficca apud Serapionem,or 
dine primo : oobis autem videtur fecuudum 
a ttingere.Si vra tur,ianiperi odor e fpirat. s £• 
ikHudgummifequimr, quod charabe nucu- 
pant.B H..Nefcio an ah'a fimplici reincoftan* 

.10 tioresfintauthores ramantiquijquam recea 
tes,qaam in hoc vocato charabe. Omnes ele 
dru, vel fuccinu effe putant, ram qui nuper, 
quam qui antiquitus fcripfere.TuPIioium 
legecap.ij.libr-xxxvij.vbi Graecoru poeraru 

xs fatuitarcsaperit, quiputaruntlacrymaseile 
forormii Phaethontis inpopuiosconuerfas 
circa Eridanum , vtb*ncetiam coilecSum fic 
charabe.auteleSrum gurami ellepopuii ni 
gr-ae. qood Serapio, & Auicenoa fentire vifi 

faac 



I> E S I M P L I. M E D S C* cZt 

iant.!pti enim capQtfaciunt dehaur romu,id 
- eft,popuio»& omniaicnbunt,qDeaDiofco- 
ridein populo nigra tradantur. Duo autem 
capitaab Auicenafiunt,ia quibusidem pr^- 
cirefcribit. Vnuquodeft cccxliiij.inquode % 
lauro Komaao diiler-it : aliud quod eft d.x. . 
vbi denuceKomanapercurrit. Suntauteiu 
duocapita,vbide eadem re> & eodem modo 
fcriptum eft. Capite autem ccclxxiiij.de cha 
rabcioquitur,quodnucis Romanae gummi im 
eiledicitrappellatautecharabe iingua ?er- 
ficajquaii paleam rapies. Non eft aute hiclo 
casconrrarietateper:ra6tandiin horum ca- 
pitum qualitatibus : quia noftru inftitutum 
eft rem tantum aperire. Qoodaute Auicen- 1% 
nadegummi nigrae populi ioquaturjtum es 
proprietatibus apparet , tuex nomineipfo: 
iaquitenimhaurB.omanuappellariachiro- 
fa.Grseci aute,vtDiofcorides,&: Galenus,pa 
^nhmmgx^va.^y^qQ' appellant, vtmani- lo 
fefte appareat.Auicennaeinterprete corru- 
piffe vocabulu, & pro ^5^/f^,achirofa fcri 
piiiTe.Vel for te librarii fuere ita per vices de^ 
fcribentescorrupeiint. Ad rem igitur,video 
antiquos authores in hacre adeo diuerfos, i% 
vt quid diccndum iit,ambigam. Plinius cap. 
ii.&iij.vkimi libri de bac re incerte traSar- 
Diofcorides eleftrum gumi eiie nigr£ popu' 
liin Eridaaiide£ueasfeatic primo libro , ia 
Y 5 



SZt BRASAVOLYS 

Bigrae populi capite.-poftea fecundo lib.Iyti» 
cttriam,id eft, exvrinaiyncisfaSri lapideni, • 
detiru cfleiadicaiiic. UslC tameincertepro- 
pomt,vc de re ipfa incertuseile videatur.Ga 

5 ienus,& Paulus de gunsnii alb^ populi per- 
tra^ant, tameeledru,velfaccinuin eiienoa 
dicuat.R.es adeo incoflanseit^vt fere meex* 
plicarenou fcia. Hoc tamecerte deprehedo 
Genuenfeii3,Pande&ariu,& caeEeros recentes 

10 aberrare, putantesremiliam,quamaosan3- 
bro appelfamus , eife Arabu charabe. Error 
autem eft, quia charabe Arabum eft gurami 
populi nigrae ^ & etiam albae,quam Gr^sci 
£mpiicicer Ti^iVAXiJ appellant,nospopuium 
i^albam Latine,noftramaterna lingua Grx- 
cosimitamur: quiaalbaro quafialbuappel- 
lamuSjVt Greci 'kh.vhh. Ex his daobus populi 
generibus^gumifiericertum eft,quodab A- 
rabibus charabe vocatur, a Graecis albae po- 

xo puli reuna, velgumi,a Lacinis eodem modo 
6!kc\ debet.Cauia aute erroris fuitjquia Dio- 
fcorides hoc gumi electrum appellari mo- 
cet,& chryfophoron.Sed Diofcoridis verba 
peniitada funt, qui ita elTe fimpiicirer no ^i* 

%% cit,fed abaiiquibusita apeUari:tamenon efl 
vern m elei&rum , id eft^noftrum voca tu a m- 
bru,qaaQisabaliQuibustaIi nomineob fimi 
litudineappeilatur.Vndein hocme refoluo: 
Charabe Arabu , & gilmi popoli aibae Qi^ 

coram 



DB SIMPLI. MSDIC. ^Sj 

cormiiidemiuDX,&nonrant noi^mmele. 
^trum^vel ambrum, vt recentes putanr.sE n% 
Dao abs te fcire percupio^c^aid fit res ear, qua 
pro charabe vtimaripraeterea, quidapud ati 
tiquos iit res ea, quam ambro vocamus,quo % 
indicesfiuar, quibus mulieres numerat pre- 
ces.quas Deo lingalis diebus fandut.B K.Id, 
quod in officinis pr o charabe habetis , idem 
eil penitas cum ambro^quo indices fiant.Tu 
experimentu fumeie pcteris, vt ego frequen m 
ter expertus fum.Accenditur charabe,^' am 
brum,&: eodem odore redoient, eande giit- 
tam taciunt,eandem iiamma.Sume fl-aitum 
eiasrei, quam vocas charabe, & vnum indr 
cein ambrij&acceaf^ candekadmoueas,acis 
ceadutur eodemodo, &eifde cmnibusno- 
tispr^icriptis.lmoin vifa,colore, & iplen- 
dore conueniunt, Sc ex Qodi ioco ad nos de- 
feruntar : ex mari Danrifci ad nos ferjur, & 
ambru, 3i charabe. Elt auceDantifca mare lO 
in Germanico Oceano:ea aute pars^quxnuc 
Datifcus dicimr,ab antiquis Cofmographis 
Prufiia nucapatur. vnde ex Pruf^ia habetur. 
Qaid vero fit, nefciut feexplicare, quiillinc 
veaiut. A GermanisexPrufsiain Pannonia, iS 
moi:(vtinquitPlinius)Prouinciam(eftaa- 
tem Prouincia ea pars Gallt£,que nuiic Pro^ 
ueriza vocacur) inde Genuam affertur, Sc 
aonauUi mercatoresVeneiias contenduat. 

Qu3e 



€84 ^RASAVOXVs 

Qussa Plmiodicucur cijj.Iib.xxxvij.cernr* 
iima lant.Narci in iafulis SeptenrrioDalis 
Oceani , deflaeDtemeduila piDeigenerisar- 
boribus , v t gummi in cerafis , reiina pinds: 

5 erumpitliuinoris abundantia,deniamr rigo 
rejvel tepore,aut mari ,quii intuuiefces a:ilus 
rapuit ex infulis . certe in litora expellitur, 
ita voiubiIe,vt pederevideator,atq; coliftere 
in vado.Quod arboris fuccu elle,etiam pri- 

xo fci noftri credidere,ob id fuccinum appdlan 
tes.Pinee aute arboris eile^indiciu efl pineus 
in attrituodor, 6c quod accenfum tedae mo- 
do , ac nidore fragret. Qui in Prufsia propc 
mare Dantifcuhabitat, colligut circa nsaris 

15 iitora ambrum,cliaral)e,vei fuccinil , kd ipfi 
vnde veoiant,nefciunc. Qupd vero difiilkr^ 
hocargunietoBotat Piinius,c]uia funt qo«- 
dam incu^ iraailuceria, vt formic£,autcuIi- 
ces,lacert9q;,quas adhgiiilemufteo no eft du 

20 biu,& inclufas indurefceti. Hocnos frequea 
tifsime vidimusambruapes,raufcas , formi- 
cas,feftucasinciufashabentem. Imo Sc dcmi 
habemus.in quo adco mireformica, & in^e- 
greineft, vtnec minimu crus defiiEiindid 

2-5 vidimusapudBlafiura Epidaurenfem,inca- 
ius fingulo globuio animans adeft. Ex his 
paruis noftrae muiieres Bhi parat iniicci ad 
Silutationes angelicas numeradas, &ad or- 
uada coHa.Sed tepore ?lim\ erat agreftium 

fcemia 



I>E SIMPLI. MEDIC. ^Sf 

feminarum Tranipadanarmn ornamecun)^ ^ 
iiioniliam vice^iuccina gefiantium jXnaximc 
decorisgraiia.Etiara & noftro hoc Ecmporc 
fok popalares,& agreftiore&fLicciiK)pro 
ornaraento vtantur.Succinuigitary& chara % 
be idem lunr>6: gammi cft pineae. Nos in pi> 
netis Raucnnajibusgummi vidimus limile 
fuccinOa.d: accedimus eodemodore quo fuc 
ciau/edaon itadiirum, fbrtequfaalio coa- 
iQ>- c^uam feptentrionaliortu.Coilat aurem le 
& ex India conuehr. Vnos tantumeft fuccL 
mcoior,feddiSertper magis-^& minus : Ar 
iiadenim eil candidS, aliudcolore cer^ no- 
uaf. SE, Hic ei^color charabcquod babemus 
pafsim in officinii,B r^ Aliudeilfuluu,aliad if 
unqua mei coCta.s E-Et etiamnoftrachara- 
behQnccoIoremhabet.B r, Nunc molieres 
aoftr£ nonull££agfantepr,obar>aliae turbi- 
dum. Temporc Pliniieratmaxima authori- 
tas tranflucentibus,pr3eterQuam iinimioar 2^ 
doreflagrarent:imaginemq; igneam ineiTe, 
non ignem effe placebat.A Germanis gelber 
nidiiean nucupatur.ac fi dicant, crocei colo. 
ris lapis r.quan^is Plinius referat iuo tempo^ 
rCva Germanis glefium dicr,5c propterea iii -li 
fiilam Gleiiariam in mariOceano diSam. A 
Polonis: bierftyn vocainr , ab Hifpanis ani- 
beF.Martiaiis & ipfenouit ia fucciao formi, 
cas^cculuri,iii.<iuiensi 



€t^ BE.ASAVOI.VS 

Cum Phaediont^a formica vagaturin vm-- 
bra, 
Implfcuf t tenuem fuccina gutta feram. 
Sed ipfe poftea veluti poeta ex fororib.Phae 

5 thodi* plorantibusfaccfnu prodirearbitra- 
tur.Decipiutur, qui e ter ra veluti himm^ co- 
crefcere dicur.Pr^eter di&os colores, nos ni. 
gru ambru habemus.fed arre fa£tu eft ,na cin 
gifur omni colore j prsferrim Plinii repore, 

10 feuo hGedino,& radice anchuOe tingebatur, 
quippe eriam conchyHo inficiebatar^quu iit 
ambru tindu^an veru am bru fir, id eft,f{icci 
nu,vei electru,igne deprehedes.quonia vcru 
ambrufiamefcit, odore pineaefpiras. Si vero 

l^ ex redicta fmaku fit, no fiamefcit,nec ocore 
pineaehabet, quanuisfaccinu alio colorein- 
feftumaegrius flammefcat, quam purum^ta* 
men non poflunt no habereetia fuccina tin- 
<fb proprietateeara.feftucas, paleas, & ficca 
£0 folia ad fe trahendi , quu atrritu digitorum, 
aut veftiscalefamt.Hoc etiam vnu indiciura 
eil cognofcendi verum ambru tindu anon 
vero:& haec proprictas fedtj,vt Arabes cha- 
rabenucuparenf,quod lingua Perficaiigni- 
2^ fica t paleas ad fe trahere, Vn de Sc Ijiofco . in 
lyncurio ipfum pterygophoro, qula in fe tra 
Hit fioccos,& ftramera vocat.Tamemulcaa^ 
lia funt praeterambru,qaaeita trabunt : qua- 
obrem faccinu,veftf iim charabe,& clc^rum 

idcm 



BE SIMPtl. MEDIC. SZj 

Idem funr : & gummi pinex induratum efle 
credendum,inDd certealTerendri eftiquanuis 
hoc vocabulamjelectru , ad mulra alia figni^ 
£canda ab antiqmoribas accipiarur.Naai vo 
cabulum elcftrum iuccinum fignificar,^ h- 5 
pidees vrina lyncis fawi:u,& naturaleqaod- 
damhabeDS qainiamparrem argentiinaa- 
ro,& artefa(^um,ex tribus partibus auri , & 
vna argen ti. Hoc aurem tertiam ele£trum 
aurnmt & argentum mitiu habens a Chymi- ^* 
ftis Phaethon nancupatur. A Neapolitanis 
populusalba, alano vocatur.Patant quidana 
catn piitrefcit, partim ia agaricum tranfire, 
partimin charabe, magnoerrore.Gharabe 
autemapad Auicenam in libello de viribus ^% 
cordis, eft calidum ordineprimo , S: iiccu ia 
fecundo:quanquanonulli frigidum eiTecea 
fuerint.qai erroredetinentar.Quid verofit 
aoibraca diftum , apud nuilu antiquoru in- 
uenire potuirquanquam arbitratusfimaati ^^ 
quos aliquos fab fucciao hocambracam no 
ftruminteUexi{I'e,eoargumento,qiiianoa- 
nuUiodoratxlsima ipfum fecere, &' ex terra 
vduti bitumen prodire: tame incertusfum. 
Tria genera ambracae apud recentes inue- ^ 
niutur.Vnum^rufum, & pingue^,quodc£te* 
rispraefertur, quod Selachiiicii a loco Indiac 
vbinafctrur,appeliatur:Aliud,fubaIbida,q3 
fechradicjtur, ex Arabiafdici afportatum. 

Ter 



<8S BRASAVOLVS 

tertiam nigru , quod caeteris inep tius efl.Pri- 
tBum vidimasGenax, vbi manicas odoratio 
resfiut,quam intocoaltero Itaiiae. Secundu, 
Sc tertiu frequetifsimafant Venetiis.Aoiceo 
5 na & ipfein capite de ambra,«ia geaeraQa 
tnerat Jnielligit aate g ambra^ ambraca.Laa 
dat & ipieprimugenuSy.quod (iuis vocabu* 
lis)ipfedicite(Iegrifejcoloris.Nigrum vili 
pendie^quod fuiilein vetrepila:» anerit.)Ide 

lo Serapiodeaavbra>ideft>reiiiaodorata,qua 
ambracam nncupamus. Nultus eft antiquus 
^(quem Itgcnm) qui de bac ambraca loqua* 
tur. Apud Aetiu reperiri ambar/cribitHer* 
molauSjboc intelUgensjVt putat.Nosautem 
15 nonambar, fed ambram inuenimus iibro 
decimofexto c.c x x x 1 1 1. An vero de ambra 
caloquatur , vel defucciao, autalrerare,in- 
certi fumus.Sufpicamur tamen loqui deaoi- 
braca^tumquiailiud, nomen habet propriu 

Z-O' faccinua>,& eteSrumyde qiubus fecundo li* 
broagicfubiliisnominibus : quanuisfimul^ 
& femel lyacurium fcribatjVt vjfus fit fuc- 
cinum verum ignorare:tum quiaponitam* 
b^ramiacompolitionemfuffumigiimufcativ 
i^ in-quam potiusambraca', quam ambrum»id 
efl, fuccinuminterferendumL erat. Quan- 
€juam & fuccinuni noa careatodore, prae- 
ieriiuv quunt aduritur^&ad fuiBroigia a* 
.j^um efl, quia igam recipit, H^xmoUasxir 
' mea 



BB SIM ? L r- M SI>.I C. 6t^ ^ 

icen DOmen inuenft noftrxambracse , qnfp. 
peiubec fucdnu orientaieappeilariprimas 
oainiam.Fab alantur qai iperma ceti efle co 
tendont , Sc qui fruftu cuiufdam arborisfub 
martexirtenfis, 6c qui iecur ^ifcis^ aut pikis ^ 
ftercus eiTe putant. Coiiac enim lcaturire va 
riisiocis.iicuibiramen , Sc fulphur in India, 
& Arabia,s E.Repcrimrne apud Serapionem 
noftrum ambrum.quo indices fiant?Ba«Fora 
te Qit in cap. x i v i.ap ud Serapionem , \hi dc id 
ftyracepertra^at,inqufr(de quadam reio. 
quens^vocariftyrace eremiraruj quieftam- 
bar,^'lubneereantaru :ni£ hociitnoftruai 
ambranijvel iiraul confundat in cbarabe( vc 
videtur)nuquamapad ArabesxQuenire po- t% 
tui.Ta aiiaprofequans ,quonum in chara* 
be,ideft4uccinoinimodicus videorjicet no 
iGDeceflarius. s e. Gummi pini coniequttur. 
B a A.Praeter reiinam in pini truncis,gummi 
albicans concrcicit^qucd a nobis pinigum lO 
mi j a GaUiisgomme de oin nuncupatur: fed 
ob reliuam io raro vfu efl. s e. Ergo ad afam 
fatidam veniamus.BK. Quod nos lafer,Ara 
bescorrupto vocabulo aia dicunt ^fft-K^^top a 
Graecis nuncupatur.Vnuiantu genusapud il- 
Diofcoridem , & probos authoreb inuenio: 
vosautepharmacopolae, & recentesdupiex 
genusa&facitispfoetidu, & cdoratu.Opus 
cftapud anciqaos experiiijanhaec diioge^ 

X 



6^ BSLASAVOrVS 

B€ra inaenfantur.s e N.Ego freqnenteraram i 
cdoriferam , 3c a fam da!cem !naeni:.re<i nua : 
quam videre con tfgf t . b a a . Recentes m afa i 
dulci dcccpti fant, NihiUnim apudprobos ' 

% 3orhores,etiam Arabes,reperfttir, quoddui- 
cfsafa nuncuperur:ideo il!i reccntes aber- 
rant , caf glycyrrhizx fuccuni arbitrantur, 
& perperam Rhafim interpretantur fn capi 
tede diminutionecoituSjVbi inqt Altit, ipfi 

lo interpretantur afadDlcis, quum potiusguai 
miaik iater pr etari deboiflent.fed hxc ahas*. 
Ta{vt inqais)fo£ridam afam vtdifti,odorar 
tam autem nunqua videre contrgit, SE.Equi 
dem.B R A . Et egaodoratam afam apudanti' 

15 qaos inuenio jedipfam oftenderenon pof- 
^m.Foetidam vero apud eofdemmaenire* 
difficfle eft.s e. Abs te quid haec £nt, h"benter 
addifcam.BR.AIiSsputabam quodi Diofco 
ride {ilphfum,a Latinis laferpituim appeita- 

to turjduo cGmp!e6ri, veflram di3:am a/am fcc i 
ti(hm^8c belzusmim.ftaq; a poeritiaferefm- 
biberam. Auicena fn caufa faerac , qafafaai ( 
in fcetidam, & odoratam diftinguit. Ipfe Al- 
ti t/ua lingua dicit, Enterpres, barbaras,non i 

^ Latfnusjaferpjtfum fcrioere votuit, & afam ! 
dixif , hoc ndmen corr umpen s , ficu tcaetera : 
alia corrampere aiiuetus erat. Tamen Dio^ i 
fcoridem,Pliniii,Galenum jPaulumq; cofide- " 
raasj^iaferpitiiinoaefleaoib^afamfet^. i 

dsLffJ^ 1 



b S SIUV 1 1. M B » I c* ^>I 

dam^molm tef^nrionifs prooari porei^.S j PH 
Dium lib.xxvj.cap.xxiiiJegerfs. irjaniferte d^^ 
prehemlesfilphfuTn.aiic laferpitium in medi 
cina,& coquina valere: noftraa^reafa fceti- 
da in coquina nihil valciy imo omces dapes ^ 
corrumperet.Et qnanuis pluragenera diftin 
guatjd eft , per variasproiiincfas, in qnibus 
perfcNflius, & imperfe6:iusnafrirur.rdefacrt 
lib.xrx.rapi. terrio:, vbi laferpirium inter ea, 
quaecomcdantur,€numerat,&in vtroq;10' ^^ 
co magnam exiirimarionem of^enditjn qua 
laferpi^tiom fIiit,&ingensipiTuspretian3. At 
veftraafa fcetida inqulla exrniTnarfonevJi- 
quam fuirA' noncnonci1-,vtporecu3US vna 
libra decem Ferrarienbus folidis ematur.cui ^'^ 
funt viginti V^eneti.Diofcorides qooQuein* 
qait,radicem eiuscommedari fapcreadin- 
tinaus,&iiifcolera,5rgaram.rdemfeDtitad 
cibariae{]^vtilehferpitiDm,Tbecpbra{Tus 
tibro fexto de plantarum Eiftoria r vt bsc o* ^® 
mnia oflendere videanrur veftram afam fcc 
tidzm non poffe laferpituim.aut filpbiu an- 
ticuoru eile. Addelaferpitium colore modi 
ce rufum babere, translucentemv ^ redolere 
myrrham, baberec;Tiitefumodorem:fedno H 
ftra afa fcrtida , omma la oppoEtum babetr 
qDareafafoetidii raferpirium eHe no poteih 
Belzuin vero ita a nobis vocatu , antiquoru 
kifirpkiumefli videtur.Nam commendaj^es*. 



^5^1 BKASAVOLVS 

tur inter dbaria, & credendu efl,arborisrar 
dicc,ex qua colligirur,odoratas dapes redde 
repofle: vQdeanimus incliDat laferpitiaja- 
crymamillamefre^nobisbelzuinuni appel 

5 ]amm.Hi enim qui triremcs,&' Lufitanoram 
celoces afce^nderunr, arborem,ex qua belzqi 
iiaracolligunt,defcribenres,laierpitiu Dio- 
fcoridis^autfilphium exquifite defcribuDt, 
prseter id^auodipfimet abipfaveritatecoa* 

10 di belzdnum kferpitium appellant.' Sera- 
pioetiam inter Arabes laferpitiumfub do- 
mine Aniudem,id eft, aGe tradens, ea tatuoi 
dicit, qux a Diofcoride, Sc Galeno de i^(o 
fcrip ta relin quuntur. s e . Ergo de noftra afa 

15 foetida antiqui nufqua locuxi funt? b a.Dum 
tecumloquor,inipfara inciderevideor, & 
quid fit apud antiqaos , praefentatur. Vnde 
quum laferpitium ex Syria , Armema , Mer 
dia. ApHrica , &lndiaconueliatur, quodex 

lO Apbrica, Armenia, Sc India affer tur,fu3uifsi 
mum odorehabet,pr3efertim Cyrenaicu : va 
ds & opos Cy reaaicus^id eft, fuccus Cyrenai 
cusappellatur.Medicu verd &Syriacu,id eft, 
qaodexMedia^&SyriaaffermrCvtDiofcOf 

%% desinquit)virofumodorem habet, & putri- 
iaginem refipit: hoc eft noftra afa foetida: 
quoniam ex Syria Alexandriam v^ Alexaa- 
dna Venetias fertur. Obicuru vero colorem 
habet , auoBia adolteratur etia addito Saga- 

pco 



DE SIMPtr. MIDIC. <S^^ 

peno , anteoua arcfcat , & fimul eciam terra* 
Vnde B rede odoraueris , fagapeni odorem 
perfeties; fapic eniai ( vt opdme dicQhat Me 
fue, &faifo aquodam viro repreheQditur) 
porri quadaatenus odorem : & a DiofcorL S 
deetiam dicitur Sagapenam mediumodo- 
rem habereinter iaferpitiuyd: galbanu.Ideo 
opuserat laferpitium Syriacu {agapenoad- 
alteratum,fagapeniodoremhabere, & fuu 
virofum.Propterea non miru,fiade6 fotteat. la 
Afa igitur ab Auicena no ab re ia foetida, & 
odoratadiftinguitur.Vnde & laferpiriu duo 
compledetur fecunduvariasvrbes>&vt di* 
uertii locis nafcitur.Qupdnos belzuinum 
voamus , exAphrica,& Armenia fertur, i$ 
vt Diofcorides inquit. Adde ta,& ex In- 
dia:veftramautem aiam toetidamex Media» 
& Syria comportant:tameD vtraqvlaferpitiu 
dicitur.Mam laferpitium lacryma eil ex incj 
fa radice , & caule fiiphii. Primum ad vfam 2^ 
menlarum efl, fecundum miriime. Succus, 
quieft ecaule(vt Plinius inquit) caulias di-* 
citur : qui aurem a radice , rhizias. Infpifla- 
lur furfure dc farina : propterea in bdzui- 
no frequenter quafi graaa fuifuris viden* i$ 
tur, Cyrenaicum fummelaudatur ,ideo ab- 
foluceopos Cyrenaicus dicitur, vel fimplici- 
teropos,autfimpUciterCyrenaicus.ln tu* 
officina folia, radices, caulem, & laaymam 



^^4 fi K A S A V O t V S 

haber^ {lodeas.Pnmuas vocaat mafpeton, 
iecundum magydarica,tertiuin £Iphium.La 
c^yma vero laierpidam & Bphii laccus , vd 
lacryma appellamr.s fi. Hxc ne certe ceQcs? 

^ B R A s.lQciiaor auoc,aliashajic reaa ad ocii" 

iam traAacuras.Nec admirauoneafficiaris, 

xcm foetidaai ioter intiadus,&: cibaria ad ^ 

porem gf atiorem accommodari,quadoqui- 

^ dem^ nosalIium,caepas,porrum,iQterdba 

lo ria deleSametigratia mifcemus, quae tamett 
re vera feten-ciNlecomnia antii^uorum,qu3e. 
odorata diaiatar, grato odoreredolet, aut 
omnia lapida ab iptis laudata.Qoadoq; Ver 
giiianum Moretum parari iufsiumpoisibile 

zs^ erat,etiam maximerafticum,comedere,No 
nunquametiamaliqua Plinii vnguentapa" 
raui , qusegraui odore offendebant potius, 
<|aam dcleiAaret.Ideo non miru, filaferpitiu 
Syriumiater cibaEia prodele^meto pone 

ZQ retur,prsfertim radix>qu2eaUuodor^habe' 
re debeE ,qaam iila lacryma forteftercore 
adtilterata. Imo Sc a ilercore nomeiili dcdc 
reGermani , teufdfzdreck diceates ^id eft, 
flercus diaboli , quo nomiae nos vulgo foie 

i^ iDusappellarepetroleu.l?oloni beoxoin vo- 
can.t,& aiam fa;tjdam czarczier^Calida efi: ia 
principio quartiordinis/ecuadam Auicea- 
DiUn,feca in fecundo^s £ N.Gaibaxiumiequi^ 
tmr^aA. Abalbediaeaoiuea fttmpfitg^- 



DESIMFLI. MBDIC. <J^^ 

Wnom. Quod autem noshabemus, miflum 
eftjVtpuarim adukeiatum eEe. Tanto verd 
puriusert^Guanto magis albicans, Similitndi 
nem thuris Wbere debet , aut a-nimoniaci. la 
Diofcoridiscodicibus thurisfolu-m kgitur: S 
aPhnio addicur^&ammoiiiaci. lo Dioicori- 
dis ccAkc ammomacideelIea.rbitror,noob 
hoc, Quia Piiniusilla particola addident , fed 
<jaia Serapio Diofcoridis verba ingalbano 
adiuces,aaimoQiaci addit, & resipfa ua eiie iq 
oHedit.Karoenim ihurisiimilitudiae habe- 
re vidi, frequeDtius ammoniaci ; cuancua & 
ammoniacu tharislimilimdinehabear , coia 
itaconcretumfit.Hxc igttur optimigalbani 
indicia funt,non eius, quo vtimur , quod vei 15 
adalreratu, vel faexboGiei^: Similirudineni 
ikris habeat,velammoniaci,gramofum iit, 
piirum,piogoe,minime lignoiiim, & in quo 
nonnihii feminis ferulxaSmifmm iir, odore 
graui,non raultiim iiquidu, nec muitam ari- z^ 
dum.Quod aute nos habemusjignofum efr. 
ExSyria Alexandriam. poftea Veneciaspor- 
tatur.Venetiis quandoque pukherriaiU sidi*^ 
Hius.Miror autcm cam habeatgrauem odo- 
rem.cnrabantiquis in ter vnguencaaumeretS 
mr,vt Plinius primo capite lihxi x i n . teila- 
tur.Verumid forte fecere, vtgrauia acutio* 
tibus mifcentes,tertiu quoddam perfe^um, 
odoratiunq; iiiuenirec; nam > vt eo etialoca 
X 4 



69^ SaASAVOtVS 

manifeftum eft >c6pofi£iouem odoratamei 

foenugrsco parabaat , quod graue odoreoi 

habere aemo diibitat. Aut igitur(vt praedixi* ! 

mus)grauiaacutispermircetes»mediosqa<^- ( 

S' damodoresfiagebat^autquaenobisgraueo- ; 

leatia, aatiquioribus bene odorata videban* i 

ti^.A' Poloaisgalbandicitur,aCreteniibiis ) 

vulgo galbani.CaIidu in principio ler tii or- 

diniSjficcu in principio fecandiapud Auer- i 

lo roim. Auicenna oppoiitu dicit , calidu in ie- 

cundo » ficeu in tertio. Auerrois cum Galeno i 

«il,qui inquit efle ex tertio ordine calefacien 

lium incipietc , aut fecundo c6pleto:in eiic^ i 

cando vero ex fecudo incipiete. 6c ita effeex- 

15 perientiaoftendit.SE3delliu fequitur3RA. \ 

Bdelliu apud Graecos vnum eft,per regiones, : 

quibus innafcitur fecundii perfedius , & im- i 

parfeftius diftindum. A pud Arabesdupkx, ! 

molechil.id cft,bdelliu reperitur , de quibiis I 

ao tanqua de diuerlis rebus Serapio cap.c xv 1 1. t 

& cap.c c X c i n I. pertra<^uit, quauis Aui* \ 

cenna eode capite vtrunq; cofundat* Cdin ta i 

aien bdeilium primu Scrapbnis genus fru- i 

ftus fit,quimaturatur in Mecha,ia Hifpania i 

^S minime,n6 eft ide cum bdellio Diofcori<iiSi < 

fedfecundii Serapionis bdelliumcttm Dio- : 

icoridis bdeliio idc funt.Primam enim Sera- s 

pionis bdellium eftgenus palmae. Auicenna i 

bdeUiuaQtiquoruiaArabica0i,6cIadaicuai : 

diftia . 



I>E SIMPtl. MEDIC. 6$J 

difHnguic. Diofcorides txh genera facit per 
regiones>& coiores diaerfa.Primu genas Sa- 
racenicum eft>id eft,ex Libya allacu: ea eniia 
parce hoinines Saraceni vocacar . A t qaia boc 
vocabaIamSaracemcamHer£nblao,Diorco % 
ridis cemporeextaffenon vidccar,propterea 
Sembracenicum legitrqnomam Africani^qui 
verfus Aethiopiam habitantjnodam Sarace- 
ni dicebacar.Marcello placuit vt Scy thicij,& 
Arabicum l^eretur.Tamen nomen hoc Sa- 1 o 
racenicu antiquilsimu eft, & anciquior Dio- 
fcoride Saraca vrbseftimo duae funt hoc no 
mine infignite vrbes,vt apud cofmographos 
patec : vna in Media ,altera in feiici Arabia: 
Adeft & Saraca poft Habathxos , vnde Saia- 1% 
cem.Qupd vero fingitHermolausAfrosno- 
dumdici Saracenos,voIuntariam potius eft, 
quam certa racionedi<Su.Tamen ego in Dio 
fcorideBa<ftrianam legendum putaui^quod 
a Plinio cap. i x. duodecimi Ubridicitar. Se- z* 
rapio Arabicum in Diofcoride legit.hoc eft, 
perfedius:prop terea non ab re legendu for- 
te eft Saracenicum ,a Saraca vrbe telicis Ara- 
bi2e»non a Libya,vtfingitHermoiaas.Proba- 
tur vero his indiciisverumbdeUiam,quod ts 
amarum fit^ traflucidnm » glutini caarinofi- 
mile, in profundo pingue , & cum traaatur . 
lentefcens,fineligno , tine fordibas, cum in- 
cmditorodoratu odoremarini vGguis.Hic 



^<>S ? B. A S A V X. V il 

locus laterpretes ;perturbauir , quia HermtS'* 
laus odore marini vnguisia Diofcoride ia<* 
ferp retatar.Marcellusautem hurnano vngui 
colore iimile expouiuGraecus codex , quem 

j babeo,& plares alri.quos iegerevolui,dican{ 
^'^>Jl<a \fj7H^^vf/iXff^ Xom^i ^Wx^. ideftjbo 
BO odoreiCdniaccendimr,iimile vngui.I>ao 
me mouent, vtpotius Hermoiao coienEiam, 
quam Ivlarcello.Vnum eft^quia vnguis coio- 

lo remhabereiiondebetbddIiuna,necDiofco* 
rides devBgQis colore quicquam dicic. Aiio- 
qui idemcum myrrha videreturJSjec Piiuias 
koc afiimaduertit de colore vnguis. quod 
erat fummopere obferuandu. Aliud eft,quia 

1$ Serapio inpiuribus Diofcoridis interpretis 
cius verba referens^nquit : Accenfum bla^ 
Byfantiaeodorem habefe.Suntautem marini 
vngues.Nos hocgenere bdeliii carmiusjquia 
noltrum amarum no eft, Vnde frequeter in- 

ao ciinauianimum, vr gamxnf ,quo pro myrrha 
vtimur , hoc h^An genus iit , ex Africa Ale- 
xandria,& Venetiascoportatum, quia ama- 
ra eft, & alias notas habet, Noui pollea iliad 
efic , quod ^x Arabia Petraea > & quandoque 

3t$ Ind^ afertur.Quo vero nos pro bdeiiio vti- 
vmx , aduiteratueft. Ita deprehenditur,quia, 
non eft amarum:& ii accendaiur^gumi odo- 
rem redo!er,Contingit tamen mihi femd ve- 
rum bdellittm>& vera myrrham videre Vene- 



fils in officina Campanaejideft , hxc duo ex* 
qaifica.Qnpd li argaas,noftra myr rha bdel- 
limneiTenoii poiIe,qiiiaodoracaaoQ fitrdi- 
ccmusludicam,& ex Arabia Pecr^eapetiram 
graue odorem babere > qualem habet noftra % 
myrrha. Sedhaecalias. Hiipani bdelliu, Cre.. 
teafes viiigo vdegli vocaDt.In bdellii qualita- 
tibas confudfant authores. Et in caula fuere 
uuerii bdeUii fpeciesiecuadu nationes diuer 
fas,qui dictmt ludaicu caiiduni in fecado,hu- lo 
midam in primo ; alii volunt calida, & liccu 
in primo.Noilru^quod nuachabemiis/bdd- 
liuaa calidum eft in iecundo.quia abfq; ratio* 
, ne » (ci iblo tenfu calidum efie depreheditur, 
DequaiitatibuspalsiuisfamaacepSjQuiain t% 
aliquibus exiccare video , in aliis humedare; 
tamen esiccare porius crediderim,quam ha- 
mectare.s E.Lachafequitur.B R A.Duplici c, 



potiusSn&endircenf^74«^'^^*^ hocad reia 
cogoofcenda nihilEciat.Si caput Serapionis 
de iacca perlegeris , id&a eiie cum cancamo | 



\ 



Diofcoridis,& antiqaorum iudicabis.Inquit % 
eQiiii effe gumi arbons > quae nafatur in ter- ' 
ris Arabum,& eft in ca fimile myrrhx,^ fly* . 
raci:habet vir tutem excenuandi,feu macre^ z% 
cieadi pingues. eade decancamo fere a Dio- 
fcoride dicuntur.lDquitenim: Cancamum eft 
gummi Arabicae arborisjmyrrhae quadante. 
ims proxiaiu>& virofo,in gafta,odorefeatt- 



7CO BJ^ AS A VOtVS 

tur (boc a Scrapione prxtermittitnr.) Ea ad 

odore iiicenaunt , & vaporant veftes additis l 

niyrrha,& ftyrace , eialciem fumo etia vapo- i 

tant.Serapio autem no icripfit vaporare ve- » 

5 ftesjedio eaeflefimilemyrrhae,&ftyraci. i 

NeicioanfiieritSerapionisinterpres,autli- : 

brarius,veiipfemetSerapio,quiimperfeae ^ 

Diofcoridem adducat. Additq; Diofcorides: I 

Naturam eias narrant corpus obefum leuan ] 

10 di onere,& ad maciem reducendi.in reiiquis : 

ita:etiamconueniunt:,vtnuliusfanaemeiisda ; 

bitaredebeatcancamQmDiofcoridis,apud : 

Serapion^m i^cam efle. Poftea Serapio Ga* : 

lenum adducit de cancamo fecundum inter- i 

15 pretatione Atliabaritb. At ego nufquam Ga 
lenum reperi de cancamo ita loquente. Cum 

aiitemverba^quaeadducuncurjPauiiAe^ioe ; 

tae praecife fint,ob id arbitror, quodaliasco < 

gitaram,& animaduertera vcru efl*e,vbi Sera ! 

%o pio adducit Athabaritb, Pauii Aeginetae ver 

baefle,nonauteGaleni.SedilleAthabantIi i 

iaterpretatus eft Fauium , ac fl Gaienus fue- : 

rit , & ita a Serapione receptom eft. Tu ipfe i 

Paulum de cancamo,& Serapionem de hcc3> \ 

X% fcribentes fi i^eris , eadempraecife verbaab ; 

ipi^s dici animaduertes. Verum gummi H* i 

kd,quod voshabea*s,non efle iacca Serapio- : 

iiis,au c Diofcoridis can«mu v ex hoc depre- ; 
b«iditar , qai^ odor e caret : & fi ad faffitu» 

vtamur, : 



7tamur,non redolet. Imo %race, & myrrha 
additis^fi veftes fuframjgentur,iaodorenihil 
addir^necaliquam habet cum myrrha afiinv 
tatem. Siautem cancamum eilet, vetus, ino- 
dorum,& fecem potius cancami,quam caa- % 
camum dici oporteret. Scitoautemtria hoc 
nominelaccanucupari,Vaum cft,veru Dio- 
fcoridis cancanmm. Aiterum,grana quedam 
artefada^quac Venctiisvirgino paratur^aut 
cocco,& aliisnonnuUis rhacpii^oresvtumr. 10 
Eft & tertia Iacca,ex qua ruber color £t , Qui 
vulgd eharmefinus appellatur. ExhisSera- 
pionis error detegitur » qui fimul cum lacca, 
quae gumi efl,& caDcamu apud Diofcoride, 
iaccam^qux chermeiim vulgo dicitur»cofun- 15 
dit,ex quafioridus ruber fit,qui charmefinus 
nuncupatur. Qaippe Diofcoride» Si GaienS 
adducit de prima lacca loquetes: poftea eode 
capite , RhaGm, A chabarith ,liaacq; adducir, 
quide aitera lacca,quamecasio venire in- ;# 
quiunt,& qua tingitur,loquutur.s e. Aiii Ara 
besdeceptinefunt? b r a. Auicennagrauiori 
lapfu cadit : nam de lacca caput facit , quam 
gumn)i eflefatetur,&: praecife Paulum A^i- 
necam ad verbu fereadducicPoftea ahud ca iS 
put facit de Cheichen , vbi oculata fide depre 
hendirur cancamumdefcribere, Sc eiuspro- 
' prietatesafsignare, quaaisper alia verba ia- 
^edat , qoam ab auilioribus cancamS defcri- 

batuTo 



batiir.Re aiitem vera Me fun tjiifqaianms,^ 
ammoniacu, fi in aqaa ebullierint ^ & in Wc i 
deccH^o hcczm adcJideris,mirus ruber coloi : 
efficitur.s e. Gunjmi cedif feqaitur. b r aJEx - 

^ cedroiiigentifsimaarboreptarxmahabemr. ■■ 
Cedria (vcinquirPlinias) eftpix, veFrefina» ; 
vel lacryma cedri.Quod circ^^ftipkexn indu- l 
ruerit,gummieft:dam tenel!ae{^,re£na did- 
tu r : pix vocatii r,cam e teda eio s accen fa ^u- i 

^^ xerit.MulraEt geces cedria vi ignrs e teda fum' 
ptapro pice vtuntur^quando pixparatur. 
Primus fuccus,qni f?qit in canalem, & e£ ve* : 
luti aqua , cedriam dicitar. Af ter hquor, qni i 
mox lit , p ii' appellatur. Venetiis & gumi ce, : 

^ dri , & cedria emere poteris , & fruiftus cedri 
condiros.quicedrides vocamnCedriaetiam : 
dicimr o!eucedrinu,quoantiqurtusadper* ! 
petuadas resinan^tas vtebatur. Vodecarmi- i 
na,& iapientam cofulta digna ced ro.Clenm 1 

^^ hoc in lucernis poiitum,luce magis fplenden i 
tem,&fulgida.caeterispr3£bet.Sed eiusfiimo ' 
capitis do!orem mouet.fruc^useiusin myrti i 
inagnitodinera crefcit. A^ Galeno exitiima' ; 
torquartumordinemaccederecalidiratis,^ i 

*^ tertium ficciratis, v i r. de iimprjc. medic.fa- \ 
cak.libro.A^ Polonisgammi cedronevoca- i 
tar.s E N. Vifcum fequitur.B a a . A pudrecea • 
tes ha?c nbmina reperioiViicum querciuum» ; 
jfifcum aqijae apmmjvi^om foKapt3,vif cutn i 

Romaa i 



D B S I M P E I. M E D I C. /0^ 

Rom^num .& vifcu abrolure. Vifcum Roms 
nam compoiinbnem catapotiorum de colo- 
cyDthideingreditur.Recenres,quidiir,inrer- 
pretari conantur, dicQtcs effegiiiten Romat- 
num.id eft,maflfchen.Qurraagnopereaber ^ 
rant: quia nufquam apudalique probatum 
audiore.,vifcu Romanxim f nuenirur:&: quod 
mafiicben fignificet,& ia copofirione Mefus 
mtret > errant. Nam in aliis codicibus>5^ aa- 
nqiuTsimo Mefaae legifor^AbfintHiumRo. ^^ 
nianum, no vifcum Romasum.Nefcio ergo 
(tii(i gratia librariorum fuerit) vnde tam fa- 
pinuserror emanauerir. Sed ad vifcorum ge- 
nera accedamus : Vifcum aquxapmm ^ arte 
paramm eft,aucapeseo vxunmr.MeUealicm ^^ 
parant^alii oleo nucu.;aliioIitiarum.Itanun- 
cupatur,quonjam Sc fipluerit , non fmpedi- 
tur,ctiin a^es irreiiaomr,& quoniamb aqua- 
eo vmntur , vt nonnulliad capimdospifces 
vS{int. FitKoc vifcu ex febeftea in Syria, de- *o 
indeaur reOro curfu Venetias, atit prius Ale- 
sandriai poftea\Cenetxasfertur,fed raro bo* 
nam inuenltur. Qoae autem nos febeften vo> 
camasjilimyxadicunc: & itaabantiquis fe- 
beflen myxa dicebatu r. Taraen &advfQm ii 
aqaae vjfcum comune parant,vell>ro aquati- 
!ibosauibas.Nam vifco Daroafceno dido 
vtuntur aucupes»ad'omnes aues , aquatilibus 
iemf tis*S«diaaoexfebefen j^ctia-adaqua- 



7P4 BRASAVOLVS 

tilesaues vtuntur : Vifcum vcro foliapmm J i 
nobis 1 ta vocatum, ab aliis Damafccnu exaci ; 
nis viridibus fruticis cuiuiHam fit , qui fupra ' 
arboresnafcitur,a Grxcis /f^dicitur,vca 

$ poetainbnncmodumdecaatatumiit: 
Quale folet fyluis brumairfrigore vifcura . 
Fronde virerenoua, guod non fua feminat i 

arbos. 
Semper etenim viicum bnxifblio,&pra afc i 

10 nasarbores viret.lngenscopia in Italia eft,ia * 
Gallia,^ Germania, Vnde non poflum noa i 
mirari pro vifco Damafcum petere^cuaa bic : 
prope fir. Acini virides nafcaniur,hos aliqoi i 
ore fumentes,quia dulces,corricenudaat, i 

15 moxexcoquuni & pinfunt.adeo , vt id cor- ; 
pus reddatur,quod vifcum dicimus.Koc etiS i 
aucupes ad aues omnes capiendas vtuataf, 
aqaatilibus demptis ;& ideo vulgo vifcom i 
foli ap tum dicitur, & ab aliquibus^Damafce- i 

zo nom. s E M. Fit potius ex myxis hoc vifcuaiv '. 
quam ex vifco vocato : quoniam nec acrimQ : 
niam,nec amaritudinem vllamhaberevo^ 
quamGaIenus,d:Diofcorides fuo vfui tri? i 
buunt. B ic A s. Et deeo loqunnttjr quod {u* < 

ZS pra robur nafcitur,& praeter^ de toto ftnti* 1 

ce loquutur.Si guftes,vf ego iipiu s, vilci^a : 

uum duIceefl.Pliniuslib.x VLcap.vlti.Vifcu ' 

fupraquinquearbores tantum nafcicenfet, : 

^aercum>robar^*cem,prunuLmiylueftrem, : 

teret^ i 



TerebiiiAum. Dioicorid^ di^sad^t*aja- 
Im , ^ pyruffl. Ifes v^oaddimiis mefpM^ 

feruaoi^uum M J> jc X V I n. toGalliam cwa 
flIoftrir»mo?riacipe>acpacronomeoH^- f 
oric Efteafi profiafcarory vt Utttftrif^iiiaRi 
aatacoawgiafibiiaQgeriS^pra oinx^fc, 
rearboresvir^m obiermmaad»^ ropri 
virai3,vi iade coja^atmfim fapra osmeni 
arkH-emnafapoiTeXimamems^^m^fter lo 
CJ^efletiirdelfe&baftum aibitraatar^iiia 
apad ai^bores r^r&or , turdeUam fibi vi- 
f£»mc^^e,& fibipedicas, ac mor^ parare, 
b^^ipmtun^uippe vi&iiimiqiiam lu 
fcimr i£imatttm> atit plaiit^, ^£oc mq^ t% 
do &eqae5 fitiTurddli, vd tur tttr es,vd tur^ 
di(efl:aatem ingen^e tarditurdella ^yiid 
aciuoicoffiedut^Qsox cacat. Vifciifupra cas 
kborcs ittfcitur jdrtipra quas cacarii« : vade 
lufdi uon potdl, nig «^gelHoBem <|uaadam^ 
iahoius auisventricdoaaftufit,<^oiMa ve- 
ro ^pra omaes arbores excearnere pofMnt» 
^miupra oiximes\afbim ci^cere,nihiltim* 
pdkt. At fupra quercam frequenter jpue- 
«aiKiir.lmd bocfupraqu^camiai^atuapj^d «I 
(^os ia hon^e erat.Q^m ob mn ofeex- 
^^^tiam etiamabfolute » i£ueraum^ Aaim 
*iaticupatum eft, Secundum arbor^ , fupra 
f^nafiatar^iffirreataam faahct>£^ rc^Dor^ 

y 



70tf BK A$ A VOrVS 

amararo eft idi^osliyphear vocai«: » qaoil ^ 
quercaeft.Al^uiper deodedmdiesgFam i 
aqna tBaceram,poft^a piufant. Decipiutar, 
qui putat homfnes grana yn(d comederc , & 
5 dus ftcrcQS vircam effici. Nardtur & fupra ] 
radicesarboru,vtDiofcoridestradic,&uos i 
vidimusfrequeat^/eddeie&efunt^vtvice \ 
cuncifangaatur.Fittaiaea&vifcamexra* : 
dictbttsquibufdamiaaceratis,vtexhibifco: I 
ip nos vulgd, fDaloaaefcbiu nucopanaus. Pro* > 
ptereaapoeudi^ueft,aaesfaUerehibifco, \ 
Reperitar&apudPliiuuai^vifcumradicca» i 
qimdkefievenenofam^Gr3cds/|Wnan- i 
cupataiii,vt invocabulodeccptusvideatur ; 
l5Pliaias.NaGraecivifcu)/Vappel!atJ|/«ve- i 
roafBsehuic vod /|Veft.!deo velin nomi- i 
ne deceptus eft ob fimiiitudine , v^ fibi pla- 
antjid etia in terprerari vifcum, quia noma» i 
GrxcufimiKtui^ehabet cumvifco.LeoQi^ ( 
%o cenus in epiftok ad Monochium, Piiaii erro i 
rcminhocnomineoftedit///tfr.Autnocr* i 
r^uitPlinius » quonia pro eo nominc )f ^^ '■ 
^ifcumiaterpretari voluit^quia omnjnono : 
mm cftl vifcOvquod /(k dicut, dedu&m* : 
aS qiioiococtiamofteditixiajitdiuer&mreci 
cffeachamxleontis nigri radice. Vnde Pli^ 
nius excuiar i poceft. Auicena prxterea de vi- 
ico iii i.canoueagens,iaaquadc veneno ea 
dicic»qu«deisiaa Diofcorids fcripta fttat: 



»E SIMPtl. MEDIC. 707 

& hoc mre ipra,d: reme<!iis.Sed rec&es tur- 
pf erroredetmetur,parantes viTcu, quo aties 
^ilfoiasjvenenuin e{Ie,& id elTe, quoda P!i- 
nio & Auicenna inter venena trada tur. Sed 
hasc omittatur^ vrpote a Leoniceno pnecita- « 
ta epiftola diffiife fcripta . A^ Gallis vifco^guy 
deckerne^a Germanis vogelleim.id eft,auia 
gloten ^dtav.Sc ita abibluie vifcnm vocant. 
Habeacautemaliud nomen, Bicliel imfpen, 
quo vifcum qpernum fignidcant. A^ Cretm- 10 
fibus vulgo oxon, a Poionf s » dam boua ye- 
inioia,vocatur quercinus ille vi{cus, fed Ro- 
manus r2imskiiep,& Damafcenus.Damafce 
nas lep diatur,ab Hifpanis viicu liza aucu pa 
tur.s £ N.De viiciqualitatc 5 paromper diile ^% 
ras,gratu mihi feceris. b k a. A^ Galeno cali* 
dus cxif^imatur , & humidus humiditarefii- 
perfiua : vnde calidus eft ordine ter tio, & ia 
eo quod cardeexcalefadt,quia eft craflarum 
0artium,tempns requiric vt tapfia. Auerrois ^^ 
aacc Gaieni verba refert ,ac £ dicat efle cali- 
dum , vt tapfia» Mdius ab Auicenna Galeni 
verbarefermitur. s EN,CoI!a pifcisfcquitar» 
&gluteu.B R A s A.Haec duo non ab re fi- 
miilcopulafti.Qapd enimGrxcicoHa , nos ^5 
gtutinum appell3mus.Fit ex corio pifcis col 
la:a!ij ex ventre fieri dicun t, & Ichthyocolfa 
vocatur ,quafi pifds glutinum , apud no$ 
^Jgo coliide pcfcenucupamr. Accidit &dm 



70$ B K A S A V O l V S 

plerunqi in noftro vulgari idiomate Grscu 
nome noiiaa eiIetatino,vtia vrina,& iotio I 
deprehendi poteft. Si vero ex conis , & tau- 
rorumaQribus fiat^Iuten taurinum didrur, 

^ nos vuigo coilam garaueliam vocamus Jiut 
&glutiGorum plura genera,vtex pellibus 
anguiiiaru>eic pellibus hadoru, excaieo,ex 
piicibus pluribus , per decoftionem talem 
i^uoofq; fer e liqueicat,& gliitina fuiit .Tame 1 

10 excellentirsimumeftextaurorum^&boum s 
peiiibusacauribus.Qood AriftotdesUbro I 
deanimalibus terrioanimaduertit^vbi^Q^ s 
^uitin om n^n^ coriis effe muocofum qucn 
dam lentore,fedm aliquibua minor efl,in ali , 

1% quibusmaior , vtinbtibosfit maiorlentor, i 
propter id colla fit. Sunt & aliageneraapud ; 
nos exfirina&aqua,cxfarina,aquaiaceto& i 
cleo,ex farinaicafeo & aqua, ex tragacatho, i 
& aliispiuribus, quae omitterc dea«»i, ne JQ 

ii.Qimmenfum crefcatopus.Tuiu tuaoflSdoa : 
duo geneia habere ftudeas, quae ad rem me- : 
^camproficiunt^Clatenpifciuichthyocol* i 
iaaGrarcisdiftum,&elutenabfoIuce,quod i 
glute taurinum ab aumoribus, a iiobis colk 

a.$ graueila num2patur,qua.oihiltenaaas.Ttt ; 
hoc genus laurinu parare poteris Ferrarae, ; 
& fec^e. At iAthyocoHam Venetiis emes, : 
-vbi magnacopiaeft.sEN,A«ditti^x pirciu ; 
M^fttois ^^oilapiias&ri^Xd^oeputasJBiiA. i 



DE SIM?I.I. ME0IC. 70^ 

X qufbufdam recendbus aiTeueramr. Ego 
auteex corio dorfi, & venrre £eri vidi:quaa 
^m Sc ex inreflinis etiam pa^^^^ ^^^^^^ ^^* 
pediat. s £ N.Qupuomine pifcis ilieappella- 
ti^ B R A. Ichthyocolianominarifupra do- % 
caimus, cuiuscoriuro, vanrer» Sc omnes fere 
parEesgktinofa: funt. Ver um ex aliis plari- 
baspifcibus fieri poteft^i^o ex omnibus^ed 
non ita tenax : quin S: ex vitulorum» ^ lau- 
rorum>& maxime fuum pedibas a noftris 10 
quandoque colla quaedam fa:is tenax fit. Sed 
becaliasdicencur. A Germanisglutenleim, 
ab Hifpanis grudes,a Galiis colie nucupatur. 
Ichthyocolkm veroGalli coUe de poiiTon» 
GermanififchIeim,ideil:>pifciscollavocam.ii 
Quc vulgd colla garauella dicimr,a Creteti- 
bus vulgo pezo coUo vocatur.Atpifds coUa 
l Polonis iefzietrzi kh*y nuncupatur. Giuti- 
na omaia vim ficcam habere videtur : cah'4i 
aatem, vel fl igida fant vt fubitantia , ex qiii i^ 
bus fiut. Aiia profequaris, s e. Dehis gummi 
fatis iam diaumeft.Mihi fumme plac^et, 
priusquam cosn^ hora mcubat,offa pern»- 
rere , quibus in mea officina indigeo. b k a* 
Et ofla in officims habetis? s e. Equidem, & ^S 
qu^ varias compofiaones ingreiiatar*B k a: 
Eia , tuahaec ofla exeranc. s e n% Ofla meain 
me fim , & diutios tefta carne porfeacrenc 
Aliafoldmprofeqiar, , * 

Y 3 



^IO B K A S A V O t V $ 

DE OSSIBVS, Q^OKVM IN 

ofijcinisvrusef^. 
S E N E X. Os dadyloru primum lodxfibi : 
veadieauit.B R. a. Qm<i eft os dadylorum? i 

I XgonaaqQaiapalmulisosinueniri di^u i 
s E.Aoiaia dadyloru. 3 k a. Adfiuc grauius 
erras. Semen poiius dicito. Nefao vnde ve- : 
nerit quod vulgos noftrum omnia femiiu i 
ammas vocat ; forte quia ia medio frudus i 

)o ^vmt» Hcut anima in medio corporis eflearbi ; 
trantur , aut quia femine progenerantur ar- i 
bores.Quauis aatcm in aliis femen dici pof^ [ 
^t » in paknis nucleum dicere confa^oerunt i 

, audior^s : de quo ia fructibus plene edocoi- 

15 mus. s E.Deinceps noii os/ed dadyloru mu 
cleumvocabo.B R.A.Probe egerisrfed mc- 
liora oila interim profequaris. a' Gallis os l 
de dantes >ab Hifpanis vueiles de Tamaras. ; 
AGermanis Datelkern.Eadem fignificatio^ \ 

20 ne, a Cretenfibus vulgo phinicocudo, a Vo , 
loniskofiki^da^lbvenuncupatur.Siccum \ 
cffeordinefccundo coaftat , k inqualitaii* ■ 
hm 3L&itm fimile. s £. Os de cornu cerui ft- 1 
qnitttr.B B. a. Et hocd^qaho$ cft^cut primu. i 

M Nam cornuaabofsibQsdiftiaSa^Kqiian^ 1 
uis ceruinum ita iblidum fit, vt fereofsis ca* ; 
turamIiaberevideatur.ScdDeinliocoflefp ; 
Iicitasfi$:iwmquii liIdlrifs.!Prtoc^sHet^tt i 
l^££beafiS|Venatoru<^timtt$cei:aos%ct, i 



xnM coraua impartin curabo.qux tua crut. 
iila aur^m habercneaxpiaSjquaenonnallis 
annrsmataD£,qaoniamnufQuam &. nanqua 
ab aiiquo inueta funt, vt iaprouerbium cef- 
k:it pro his rebus^c^ux nunquam inuenire t 
Hceat. A Galliso& decoroede cerfab Hifpa* 
nisyuefles de cuemo de cieruo^a Polonis ro 
guyebemyzo rofcz, a Cretenfibus vu!go ela 
pha cherata appelhtur. Frigidum dx in pri- 
mo^cu ia iecundo. s EiilaftrifsuRO Princi i^ 
pi , & tibi lcmper debebo. Os de corde cerui 
ietjuitur ,<juod fi ab Hiuftriisimo Principe 
enancilcipotero^tibi,^ illi immortales gra- 
das femfer habebo. b 3. A.Ncciftud os eit» 
fedoiiea qoxda cartiiago. Prius cuam vero iS 
dehac ediiTerajppus eix cornu cerui vftum in 
offidna habeas , vtDiofcorides fecondo U- 
bro docet , fewbm fit in ailuias , & ia oilam 
opercuUca poficumjato circunlicamjdonec 
albefcat vri debet ,pofi^vt cadmialauan» to 
dura* MuUi hoc agcntes pro fpodio vmdut, 
M os in corde cer ui redeun:es,Venetiis bu- 
bolu^aui vaccinu os qeod^ veadimr, quod 
v^ei>s efl, eiiam ingenti pr^o, pro ollede 
corde cerui. Ego duo corda cerui aperui, %% 
vnii ftatim eo mortuo. Ncruus quidam , aut 
artiUgo neruea apparuit,n6 multum dura» 
in crucis modum,quae nerui duritiem prae fe 
ferebat;it€rum^iisicorapertti perfexdk- 
Y 4 



712 . B R A S A V O X V S 

ram fpatium interfeSi*Neraca iUa cardlago 
durior yalde erat,& te&,taliferefigura>qua- 
li Venetiis,QS de cordecerui veaditur^id eft, 
os illudbubulum,yel vacciau, quod pro iilo 

5 vendut. iHias nerui vis a^nd aatiquosno re- 
peritur,miau$q; m cofortando, 3c roborado 
cordevalerearbitror.A Gallis os decueurde 
cerf,a Cretcfibus vulgo cocalo tis cardias m 
Iaplim,aPolonis koiczflziercza icl«iycgo 

10 nucupatur.s E N.Blattaebitantiaeiequmitur. 
B a A. Nomen hoc blattae bifantis, nec Ara- 
bum,nec Graecu, nec Latinu efl : nefda vnde 
Serapionis interpres illud inueaerit.Quippe 
biattaeumyemjiculiifi^iificat, quianobis 
15 tarma dicitur^pannos, Sc res alks corrodes: 
^blatta pro purpura acdpitur ,vndebl3t- 
reus color medius inter album, & purpureu. 
for ce Byzao tiae di^ae fu n t , qnia apud 8y zan- 
tia,id eft,Coftantinopoiim coiligatur : tame 

20 quasibinafcutur probataenonfant ,fedtan- 
tum qiix in India circa paludes , vbi nardas 3 
critur , 6c oflrex illa nardo pafcuntur. Qo^ [ 
•cia a rabro mariaduebuntur, praecipuaaa- \ 
thoritate habenaquin Sc Baby loniaa&raa- 1 

25 tor. Apud Diofcoride vnguis odpr^s eft, : 
de quo iecudo libro agit,capite dmmo.fuat 1 
conchyliorimi cruftae, &cochac, colore fub- 1 
candido, quae adnosafieruatur , albefc^tes 1 
quidem aliquas habent venas , fed ^ aigrasr ; 



Raxio eft.quia Babyloqe Alexadi-iam, dc Ve- 
ueciasporEantur. Nigricaiit Babylonici vn- 
gaes,v£ Diofcorides ceiecQuosnoftri phar 
macopobb VeaetHS emoGt vngues > ex fblla 
Cloda iiwaenta conchylia arbitror rquae noa $ 
foldm iK)a redolent accenia Jed plurimum 
foEtet.Grxd fimpiki nomine jW/^id eft, vn- 
gais vocantXatini oftracu vel vaguem odo- 
ratS.Laudare vt non emeres,n^ odore pro- 
bares: quiaaliqux vngae&Venetiasafferutur m 
probati. Calidi»& ucdfuntordinefecundo. 
A' Cr^eiifibus viilgd Machia tu cochilia di- 
cutur.Alia oila proleqoaris, Nam hoc ita os 
eft> ficuti caro os. s e. Nihil refert cx daritfe 
ofla appellari. lamq; oisium finis eft b k. a* 1% 
Tampaucis ofsibus v£imiaa?s H.Non pluri- 
bui.B R. A.Expediet ia propiaquumiiiudca- 
ftr um pro£cifci , vt tute, Sc qukth pemofte' 
cms^sE. Cito pxofidtcamur^VE crasfummo 
maae furgmtes ad fodinas propcremm pro ta 
legendis metaliis>vbi cuioiliba generis por- 
tionem nobisneceflariam fumemus, 

*D£ MErAl.LZS, QjOaVM IH 

offidm*s pro re medtca 

vfuseft. tS 

H E i^ . Meo laborefruftrari videor ^ qao- 

ties herbas, radices, auc femina praetereo. 

Nunc gdHt animus» quoma vt metalla effb* 

^iam,UliQS moatis c^cuAien afcenfor us fom. 

Y s 



fl^ r!LA$AVOtV$ 

B B. A, Arbftrarisforfaa itaeaellimetalla S* 
cur herbae? h e R^lgtkoxa Au<Jiui tameu ho- 
mmcs dfuexcaMare^ quoad ipia inaenerintl 
BK A.InLiCQiuat^aidcaiexcauantcs^fedter- 

% Tx mifta^aKJX igne probantur, & a for^m 
dia^luntor. Sencx no^er adhuc dormit, si. 
Imonuper experredttsqui4a3m Hcrbario 
Ioquebaris,audiebaa3.Citiusquam Heripof'» 
fit^liius moatis cacume iupercmus, ne fola* 

jo ribus radiis percal£vramur. a e a.O' qnoi 
^fkumeuta^quot macliinas,.quot eaminos^ 
quot homines,em labori incumbuat?B a. k* 
Omnia pro metailis parata fant,Ific aurom 
€aeili£ur.$ e.E t hic paru»& def^tom reddi 
1% mr.B a A.Tibi„pm:uaurumhi£emas.Quo» 
mampriiKapuignama , &iaiuta quadaiio* 
mioiiauaritia nunc obryzu iUad, id efl^defje 
catiisimu non babetur : fedomnesmoncta^ 
adalter^,vtni^ aunc £t praetcr fraude. Vfi 

2.0 ncti eda vquorii mon^ piobatifsimaerat, 
Scutos (ita enim appdiatur impuriauri mo* 
neta)cud€r« CGBperut, & omnesltalias Piina 
pes fecuxifatttJribi ergo obn^u^d eft^e& 
catifsimambic emas , neardetiam aquarum 

as vi , & igmcaruab alnsmmllis fegregarcco* 
gark, cpaaneis rarifsimus ^t apud anttqooj 
oas intc medica yfns. So!us Fiiotus inter 
aatiqaos adpucrorum vulnera vdcre ^st, 

aera 



O E S X M ? l I. M E D X C. /If 

n^ra magis efficacia , fed aurum inmas mor* 
dicat^fiilulas ianat A' lywlienas.Serapf o,& A- 
ukennaad laelancbolkas sgritumnes exh£- 
bem,£n puluere r edadum . quos recences fcrc 
omDes imitaumr, A r bi cror ego vt melaocho % 
licisgaudiuii) iaferatur, pelmaureaium mo- 
necaiudoaadoseile. lu melacolicohumore 
potius priuabucur^quam auri pulaere degla 
tito,Nempe dequibafdammedicis; ibmaio- 
pere ciurcr, qoi vt viresanimaies zgris.aa- lo 
geant,& cor( vcdicunt ) confortent, fitexhi- 
iaret, aureas monecas iater capoaes decoqni 
iabe£;ex qaibasniijil aiiijdabfamitur,qu^sa 
muitarum manuum fudor, qua: ipias trafta- 
luntjinhaires. Aibitrarer potinsaurnm per- 25 
lacioiam naturam habere, vt caetcra metalla: 
qaja nihilaliad eit aurum , quam argentum 
yiauparam condeuiatti, purifsimaailalpha 
rispartem adn recipies:qaamobremaarara 
ia honorehabetur,qmagaademaspofsidea tp 
tes,adeo ftolidi effedi» vc rabramtcrramet* 
iftimemiis,& albam. Nam argetuum , &: ao* 
rum nihil aliad iant» quam i&isl iiJHa,& al- 
ba. Argentum eaim eft vinum ai^&um pa- 
ruoi, condemarum fuiphur potcntia naiftum^^ M 
habens-Qopd ex hoc depr^endiiur^ qtaa & 
tra&tur , fulphurisodorem ipirat. Non efi: 
aqtem afto : aUoquiauricoIoraa babuiflcc. 
£^hoc etiamp arU|hic£mcs;quo&ammaxi* 

£04 



7ltf BXASAVOLVS 

ma ItaisacPrindpum diicordia^argeteas mo* 
oetas adukcrari fecit,<& sere ad quaadam nor 
inam mirceatur. QupdetiaaiVeneti iiiiuh 
perfe^fsimis monetis fecere. Hxc aute aliis 
^ deploranda fant. Futurum autem fperamas, 
vtmonetseinpuram m^aUorum perfe^io- 
nem reuertantuf ^vt fub diuerfis Imperatori- 
bus&du cffc annales teiiantur.Aurum a Gal 

-- Hs or,ab Hiipanis oro^ Germanisgold^a Po 

xo Ioniszloto,a Cr^efibusvulgo chrifaphinmi 
cupatur.G«rmani verdargentom iiIber,GaU 
U argentjHiipam piata^Poioni fzrebro, Cre- 
tenfes vulgo afsii vocat. Et auruni, 6c argea^ 
tum frigida^ac ficca exifHmantur aqueae iia* 
1% tur^.Aurum tameamiaus frigidum efi,ob 
fuiphur quod a^ miSu habet. s e. Calceca- 
meaon feqaitur.BR.Qmdilliid cft,quod cal- 
cecumenoa didsJsE. Aes v&im.BH.Vocabali 
corruptiofecit, vt intelli^re non poiTem* 

^ Qsppcdiccadam erat chaicos cccaumeDOS, 

. , id ei^>£S vftom, de qao Gaicnus prope fiuem 

nooi Hbri de £mplidum medicamentoruin 

6cuJtatiGra<Sat» Sc Diofcorides quinto Hbr, 

Aes notifsima r»eft, Sc qoomodo aduracar, 

x5 Qorut omnes. £x eoadullam ferua, &; qoam 
vos xns batituram nancupatis. Graece 3t%;r/# 
X^Xit^^Latine fquam|»a *eris didmr. Sqnam* 
maexmalleoram percufsioaibusdecutitur» 
q i^4apIexe&^ota,& ooa lo^Xaaandi mo 



dam Diofcorides quinto libro oftendir.Par i 
modo ^ ferri fquammam.ai chalybisiquam^ 
inain,<&:£ris/erri,atq; ch^bisfcoriam mot 
ficiQahabereopQrter. EitautemfconaLati' 
BerecremeDtum,vulgdcacaturamappella- % 
ns. Decipiuaturqui fcofiaiadiSamputanc 
quaiacoriam^vtfquammuiaefiQt,q>aacex p^^ 
cufyioueekuacuriquaaiaillaepropriefqua- 
w^ dicuntur , & Oraece v.^/Vii', Nec pkmbi 
fcoriam defpicito : imd3c vftum,^ non s£x\i lo 
plombumferuato ,& vitum aHutu partim, 
partim nonablutum ficQnpmodo haec fiat, 
a Diofcoride luce clarius edocemur. later 
fGuammas,partemiquamm«aerisfubdliore, 
qu^iB fuperficie ^^ crafsiore ferua. Craf- ^^ 
fior pars propriefquamma dicitur .fubtilior 
ftomoma (Hci poteil.Ec adde xris ftomoma 
tis fquammas> ciTe fqaammas aeris iam labo- 
rati,acroborati , & denfati.Nomea «teaim 
hocftomoma , ac deferro , & de aere4icitur, '^^ 
vtapudDiofcoridem viderc licet. Asrarius 
ae£re/requetifsimedeferro>ob metalUdea 
firatem icriptum reperitur. Squammae , qu« 
abhisabducuQtar ,ci\m priusvel iu mucro- 
ne,veUu aUudinftrumentuelaboratafi^tj^^S 
icuntur fquammae ^omomatis aeiis,vel fto- 
momatisferri,iaeft^isiaborati,vellabor4 
ti ferri. Praeter h^c seris fiore habere curaUs» 
Ckseci -^^^md^ diatur.Decipiucur^ qut 

xriig ^ 



7lS BRASAVOIVS 

aerugmcm aens,fiorem xris putat» (^oi error 
plarimam eft pharmacopolarumifecj nihii 
lioc referret, aiii & probaiifsimi vulgo xjiedi 
cicumei!<lem featjrent , maximo «gronim 

$ inc6mo<lo.Hitaateflo$xriSjVtDioicoride$ 
inquit,^ Pliaius Ii.x xxii i i.cap.i uid,quoci 
fpoate fa (o £re, & in alias forruces compor* 
tato^cuilatQ crcbrioreexcutitur veiuri fqua. 
nja^red videtur tanquam granula : diflfert ve- 

lo rd^fqiumma ,quia ipfa fit dumxspercud, 
tur,fed fponte profilit ilos. Optimus eft:fios 
friabiiis , Sc qui rufefcit inattritu , 6c exigim 
granulis » veluti grana miliu coaftat. Ex xre 
prx terea aeruginem habere ftudeas,q ux a re- 

X5 cetibus viridexris appellatur. Apud DioCcO" 
ridem&Piinium praeciiatis locisquomodo 
fiatavariis etiam modis edocemur,& de Data- 
rali,<&: deacrugine rafih',& fcolet^, & vili, dc 
non vfta.Tu hos authorcs cofidera, ni piguc 

^ nt:noa enim opus eft , qux ab iilis exqoifitc 
dicutur,enarrare.Prarter sris xrugiiiem.quac 
i Gracds dicitur v^ f i/y^/ , a noflris vulgari^ 
bos viride aer is. Prxterea fern aeruginem ba^ 
berc ftudea s, & cha!ybis : quaauis nihi! ahud 

iS chalybs fit,qu^mdepur3tum, ^defaccaruiB 
ferrum. Arr e £tv G, natura pta-feSum non fir. 
Eosetiam derideas^qniacrugiaeai piomW 
haberi vofont, vtquidam aroicusnofter info 
ro abfquc ratione contendens.Nam pluin- 

* bani 



B E SIM ? II. ME D IC. ^l^ 

homtyi pKilorophx doccnt) xnjginepecftas 
c3re£.Reliquaproiequaris. s e n. £x his^qux 
iDeoordiaeiiibacfcLedQla digefta fuiit,plu- 
ra iater loquendum cnamerafls*,quac ab Her- 
bario prstermifia noa fuat. h e r.N jhil ego % 
practermifi , (oA ipfeabarum geatium noaii* 
na edocere dcfiit. b k a s a. Meote eatciderat, 
tot fimul confaderamtis : tamea ne laborem 
fubterfugere videar,Pkimbum vftom^aGer- 
manis bleigebraad , ^ Gallis ploogbru!e,a i* 
Cretenfibuswjlgo moliui caimeoan, a Polo* 
iiis paloniiolora nuncopatur.Germani vard 
kupferfchlagbatituraacris, & PolonitrosH 
miiedziant vocant. Flos aeris a Gatlis verd de 
gris,abHifpamscardciiiilo dicitur » a Polo- 1% 
nk flos acris grmfz pau vocator.s e h. Argen- 
tum viuum fequitur . 3 r a s. Hydrargyron a 
Grxcis, quafi aqucum argentu^ didEur,a 
Romamsexmotuviaum argentum. Nunc 
in maximo vfu eO: pro Gallica fcabie ianan- zo 
da. Dc eo prius diccnduai crarjquoniim fo- 
mes i & mareria omniijm mctallorum fit. la 
Hcfoiolai Barbarifcntentiamincliao ^quod 
aigenram viuum minerale , &natara!efir, 
iydrargyrum arre factum. Tam«i apud^S 
authores tam Gr3£cos,quam Latiaos no- 
tmz confundi iouenio. An calidum , vel fi u 
pi&m iit , adhuc certantauihores, & lisfub 
iudiwc eti,Nos re probe fuo toco aperiemus, 

Quod 



^iX>' B R A S AV O L V S 

Qopd etiamvcncDUBi fit,coiitendQnt Re- 1 
centes ex Diofcoridis,& Plinii fententia > do 
animadnertentes ciid: venenutn efie fuo pon- ^ 
dere,nan aliqna lethali qualiiate. Nosiofiu- 1 

% tibiis vi vermiu fecnimoctuis exhibuimus , 8c i 
iiiicofanatifunt^id^in vlrfma defperatio-i 
jie.sE.Abfurdu vid^ur peros viau argentmn i 
«ji£bibere,quia lethale venenu eft; nam omoia : 

^ exeditiqu^iliuiflgrediutttar,^ illainquibus 

10 condnetur,demptisargento,vitrQ, & plum-; 
Bo,Et errant,quiperosdantiafcabie Gailt^ 
ca gram fuaieatiu periculo^ Et cade fequiai': 
tm fymptomata ad viujsn argetum» qiiae ad^ 
Kthar^riumjVt antiqui teftantar. Qoac ple-; 

^^ mfunt magni timoiis. Et fiauxu prohib^J 
cur potius viuum argmtu non prohibes? Et i 
<jalenusrecenlet hydrar^riu inter veneoa,! 
quorumodicapaFsnecat. N<^sc[-,^dimus<3c: 
hoc argento viQo noa ef£ curatostorpines, : 

^o fedinS^inairrjfleiymptomata.Bii, Inge- 
iHum tuomlaudo , quod per feapUda medi- 1 
camenta , ita difctyrrere <fi<ycerit. A t ^i u*\ 
fpondemus , non €& kiliale mec^metu®,! 
fitnpauG^^aa^opia fan^tur,ih qua tmea 

*^ agitrfed per ventriculuai,& inteftma, fa^-i 
ise4ifcarrit.Neq^daniani eft >nifi m vltinaa 
defperatione , cam aHa oimta b^r coatulc- 1 
nnt. Nos ii d^Iojratisia poerul^ dedimns, i 
patrJbu&^m^trjhps^nTy^efittbiifi^&eyv^: 



» E S r M P t I. M I D f C. 7ix 

to feasper iacccCsit, Aa ta exhibcas> ve! non 
«xhibeas,neq; ruadeirms,neq;magni' ikcimus, 
Adde carnem hunia^m aon ezedere , neq; 
iareiliiia,ficunneq;argenmas> neq; pluinbu 
exeiiramo neq-, b'gnam,neq; coriu,per quod ^ 
tamen traniic,& eliquatur.Addein parua co- 
pia ramjytum lithargyrium non kdere. Et 
ali^^uaminter ipium.dcHchargyriam diSere- 
tiam inaeniri Neq; aurum prohibeo/ed di- 
co ex coftura in iure nihjl accipi, & vires cor jq 
dis non roborare. Prxterea Galenas cx^cd- 
mentum lithargyrii non fecit,vt ipfemet no-. 
nodeiimplicium medicamentorum faculca* 
tibtis , notat. E t qoanuis de fiftitio loq tif vi- 
deatur , tamen aeq; vnquam de naturali me- ^ 
miaicfeexperimentum fedfle. Nos vero ex- 
peru uimuSjnon interficere : & 6, vid^ih ho- 
laities ex viuo argento non ciTc curatos,fuit 
error prjeb«itis,qai & corrigere , &admiGi^ 
ftr^reoefcimt, quandoopuserar, Pulchruid ic> 
cft.fiqmd referamus,quod experientia com- 
probatu nouerimus,ftatim aUenis experime- 
tis noa ctedis, visq; alios his,qu£ vidifti , ac* 
quiefcere. Infumma igiturinvermibusex- 
permar,cui muita experiri cura eft,idq,( fi !a ^ 
^)in beiluis experiaturjVt nos in liiuft rifsi- 
lai Ducis noftri eqais,cum ex vermibus intCr 
gtaarmetamorereatar.illico cum per oshy 
«wargyrina^ pi-aebebatur, vermes necabat, Sc 

Z 



^lt BHASAVOiVS 

€qui,qai umiam expirare videbantar, in iam I 
tatem reduceba£>Quatuor argenti viiii gaie ; 
ra apudaadiores,& r^pia^uam fequor, ia.- , 
ucaio. Vnum , icaturiens iicut ex fontibus a- i 

% <pZy quod a Plinio cap. v i.!ib. xxxiii. perpe- i 
laa vomica didrurrS: hoc efl in frequentiisi- 
mo vfu. AHud,quodiiiter metallareperitur. ; 
Tertiil,Quod ex miuio fit. Dioicorides mo- [ 
dum quo tiat v.Iib.oftedit > & Pliaiusi Ub.cita- : 

10 to ca.viiLQaartumjquodexmarmorefityVt i 
Vidruaiuslib.vn.Ai^eArclure&urxdemoa'- i 
ferat. E X minio 6<ao,aiiave r e» no vterer^ fed 
naturali tantum ,quodeft pcrpetwa vomica» 
Mira in fcabie GalUca videntur , totas raor* i 

x<> basadosrepercutitar:&qui deplorati ferJ 
funt/aoantiir.Mod^ is,qui medetur,pararC 
fciat,vt patientis coftitacioni , xtatiymorbo, i 
& vii iu iQieiioni , 8c ami teporibus quadre^ : 
S ed improbi quida toforcs nSc prodeut , qui 

20 fimilesiUi funt, q*iiomnes vno calceo cdcea> I 
re inHituerat. Ita hi ma medicameto omn^ s 
fanarecocaidunt,magno acgrorudifcrimine - 
nempe pltires ineerficiut,quam faneniiquu® i 
nullus fere non fanetur. Sedad retn nofiram i 

aS redeutes , purgat ab ocDnibus metaliis-auru, ■ 
Sc omnia pra:ter aur u illi iiinatant.; Aijru de^ ; 
icendit, vr pote gr3iLius,& flatim liqeefcit.Ni i 
iil mirabiliuseoopere^quuaurificespatera^ 
laiices^utmaiatiiamuraiif,argetttuvia^ni i 

auro i 



D E S I M P t I. M E D I C, 715 

auro mifcenc,corpus velari pafta reddkBrjV: 
facilefnprapatera , aat malaoiu extendatur; 
pioxigneappoiito , argentu viuu epanefdt. 
AurriadaoirJiaErerciaaenirur.vt nulh rarfo 
nefeiongipofsit,nifi cocopoiirione alfcra, i 
^uam fortem aqua valgo appellantjVel aqaa 
dapartire. Ea eDfmnuQimalarii, 5:aurifices 
adfegregadum acru ab argenro , 8c aliis me- 
taliis Ycantuns e.His multa fympcomata coq 
rmguiir,qui qx bydrarg^^io inuiigutur.B ka, iq 
Arbitror, aut reauaqiiam vidiiTe ex hoc lini 
raenio inun^os , aut praaeinunSos tibi vi^ 
derecoarigifle. A tempore^qaohancarteia 
exercere capi, quod fufr m, d. x ic. iufsi, vt ex 
KydrargyTioplusqua^millequingeDti ho* x$ 
mines delinir etiir ^ neqi de tam magno nume 
romireri£,sH.N6 miror^cum fciuerimquan 
tam virorum copia fub raedica mtela Fer ra- 
riaEhabeas.B^ .Xamen neo; vnu referr e fcire, 
. qui famtatj rerricutusnon £r,vno fymptoma zo 
tefolo deprehendebaamr, oris fcilicet exeiio 
nem.Veriim impr^feiitfaram coura indu- 
ftria(abfit iaftana^modu iaueaimus,vt inun 
ganturj& psnulla oSenfa corrfpiatur, Cum 
Ferrariae erimus , fi ad *gros curaados mecu ^% 
acceiferis, mfra tibi ofiendere poteroia de- 
ploratis ex boc morbo,cum linimeaiO ex by 
drargyriofecundom varias remperies.fmmu 
iato.Et^bnae vencna fuac fcammoniujcoio 
Z i 



724 BKASAVOLVS 

cymhis^pepUon , & atia multa, quibus tamen i 
vtebantur antiqaf,& praeparatisJmuecis reiu* : 
pervtinonliabes. Sedmiferrimi iagenii eft t 
apud BoetKium femper vti inuentisv& nan- 

5 qaaminueniendis.Antiquosperpem6obfer ! 
narc flatuiraus.noua tamen non defpiamus. i 
ExGermaniafaciteargetumviuamexper. : 
petua vomicababereporeris, vel etiam inter i 
metalIainuenta.Quaeauteartefiut, omittas. i 

10 xnliocauteveramihifpoteaperias:Quipia i 
ti viuo argeto vtutur,medid,an aurifices? se. ; 
Hosalchimiftae fuperatinimmefum. b B.,Dii . 
Boni^adhucfauMercuriucongelarequ^utJ : 
sE.Et nunquam deerut,adeo ingcnsaoaritia, ■ 

TS&dirahabedicupid<Aommunientespertar ; 
bat.BR.Galiiargentvif,Hi^pania20gne.G^ 
maniqaeckfi!ber,iddl,viuumargenmm,Po : 
loni^zthzcz,CTCimCcsvalgddisTgyTonviy. , 
caat.sE.Ceruflafequitur.B RA.Ethsiocioter [ 

to venena numerarrfiditia res eft ceruffa^a Dio- ' 
fcoride lib.v.& PHnio Ii.x x x n 1 1 .a^. xviin 
Sc Viaruuio vn. fa£ Arthiteaur3e,modas 
confidedi edocetur. Prx omnibus autem Se- 

. rapioadvngaemconficiendimodumofteo- 

M ^i,ai^,c e c I. X X V 1 1 i.Nfos vulgo biancS ab 
aIbedinevocamus.Dec2piutur,qaicera(an j 
^ruginem plumbi faciant,quoniam plumba i 
as-agine caret.tamen ex pIambo,& aceco fir. : 
propterea a Gcrmanispieivveis ,id eft,alba- 



go 



gopkmbi , aGallis Latinecerufe Duncupa- 
tar.Excoda ,&crudavngueii£utB pararur. 
Olim Rhodia probatur & Corintiiiaca^nuac 
opus aoa cft Germaniam tranfire , imo iunr, 
giii Veaetiis parent : ica parandi modus ap te i 
abauthoribus ofteadirur.Mulieres Italae p!a 
resprofuco ceruflavtencesvbalitusfoetorem 
incarruat^& dentiu putredines, &antetem- 
piKJ&ciesvnioerfa rugis aratur. A Cretenli-' 
bos vtilgoblagetto , a Polonisblaiiuaffdici- le 
tiir.Frigida &ilcca eft ordine fecundo.S£Xi- 
tbargyriufequitur. b R.Apudrecetesautho- 
res dupiex lithargyriu inuenitur,aur ifcilicec 
&argeti.Auriliinargyriudicirur excolore, 
quehabet:aLatinisfpuma argenti vocatur, i| 
vtPIiaiamiegenti cap.v i.lib. xxxi 1 1. appa- 
ret» qui eadem fub fpuma argend , ^uae hic a 
Diofcoridefub iithargyrio icnhit, Tresli^ 
thargyrii fpecies apud auihores inueaio. 
VQa,exmolybdicearenaJd eft,plubari:alte- 2.0 
ramexargeacoitertiaexplubo.Modufaciea 
di Plinius praecitato ioco , & Diofcorides v. 
Hb.docent.Hos£auam fpeciem frequenteha 
beams,quaeaDiofcoridechryfitis ex colore 
nuncupatur,& omnibus praefht. Habemus zf 
& albam exSidliaallatam , qoae ob colorem 
argyritis diciturraoa quia cxargento fit. Na 
€a,quae ex argento eft , caeUuncisappeUatur. 
Vndc frequccifsixnashabemushas duas fpe^ 
2: 5 



yiS B R AS A V O L V S 

cies»albara,3<r anv€^m:kd ^otKsimhm aarea 
ab{i<kaias.!a qna muici decipiacur» cx auro 
fieri putantes. Nam aurea <3icitur oh cob- 
remjque habet,aurofufo, &iogIobQm da- 

5 do,umi!em.?ropterea a Oiofcoride chryfi- 
cis dicitur.Nos vdgo Hthargy rS auri,nomc 
fereGrd£cu iinitances.Differuat tanae lithar^ 
gyru, & argyro!ithon,quauis nominaidem 
figniScare videantar : quu vnu, kpidemar' 

xo genteufflralteru^argenceQiB lapidem impor 
ui: tame pritBum ipumaargetieil, aiteruai 
Iapis,<jui & a cby miilis aphiolelenou nucu- 
patur. Probatirsimu eft aureu Uthargyru , & 
cartera vir ibus aatccellit. N6 mihi tempero, 

15 quialaudera illos Arabes,quiiithargyriufa- 
ciunt plumbam in argetariisfodinis v{lmD. 
Dicaat quodcuaqvalii authores,quod vidi' 
mus»ica ei^.Laminis plumbeis t^un t argea- 
tum infornacibasjpoflea igae freqacntant; 

to noaihil veluti ipuma nth'quefi<3:isplumbila 
minis^quod ferreo quodam baculo in vaum 
conigant.IdIiihargyrum efl,quo vtimur,&: 
chrydtim di^u, Vndenoabrefpuma plom- 
hi^ qoibufdam Arabibasdicitttr.Galli htcr- 

15 ge,ffifpanialbaya!de, Germani glet, Pc^oni 
gleyth vocant. b a a. Galeoas in a&iuis iUtid 
remperata facit , & ordine fecudo deficcaos. 
s E N, Marchafita feqmiur^ b k A.Pyriten k' 
fidesx Pijnias libro x x x v i. cap. x xix.cm 

appd 



DE SIMPLI. MEDIC. 727 

app«llat,& v.Ub.Diofco;ides,Dupkx repe- 
ricar;vaa colore aur50,a!tera argeQto.Quje 
argeteo colore eft,anohis freqaedisimc ha- 
betur. Akera qaaadoq; eriahabemis. Lapis 
Ci^exqao £S eitrudirur.Probatur,qai£iciIe \ 
percufbs rciatillar,& zri maxime fimilis; 
Modas cremaadi apud Diofcoridem,& Pii- 
ciu idem elt. Ad difcaticadum,& exiccadam 
nuxime valet,vt aonunqaam panosaliqaos 
ci vi morbi Gallici iu inguiaious Cidos per lo 
t^ corpus diicutiat , imperids medicxs ap- 
pfeaatibuSjVtexicceat : quiipotias materii 
Gallid morbi extraheda lit, vt exeat. Pyrites 
dicitar, ao quia alii iapides noa fint ita vo<a 
ti,& igaiariijfed ob excelietia celeritatis fdn i% 
tillaadi.lmo&coralliam pyritisdidus cft, 
riiaio eode loco tefte.Qoandoq; frulk aliis 
deaSora, & poaderoiiora iaaeniantur, hoc 
maxime igae emitnt.Magaificas Comes Ga 
ieazasTailbaus.ia Apenniaialpibusmoa- z^ 
tem habet,ia quo buius lapidisingens copia 
reperitar. Ccrtus fam ibi miaeras aliqaas 
fubefie,U qais profunde defodiaL Ad rem ao 
firam,Pyritesqaadoq; argenta Iiabet,qaaa- 
doq; xs, qaadoq; vtruq;, qaandoq; nihii hi^ tt 
bet, & adeo fterile eft, vt nulium metaliu ex 
feadmitut. Sdtoq; eu pyriten, exqao^fit a^ 
auream appellarL-albam vero argentiqak 
aipfo arg€^ttmfit.«JEN.Argentum erga 
2: 4 



72.8 » K A S A V CLVS 

ex marcliafita exciiditiir? b a a s. Excuditiir 

' omnino. s e.NuIIus antiquoru hoc moimit* 

£ B. A. Ntulus,qaemnouenm.D€quaremui 

lum mi^r^vtid crederecoa&us fim,autaiv 

5 tiquos igaorafle > aat deBac re fcribere no- 
luiffe^vtpotequxfenfu coftare vid^turJioc 
aate inOermauicis fodinis macifefte depre- 
henditur, 3c Pannonids. quodetiam in fuo 
Bermano Agricola fcriptu reiiquit. Imo ad- 

jo dic pyriten inuem*riaurei penitus coIoris,c 
quo auru detruditur.Nos huius fruilum I^ 
bemus.Iauenitur& finailisGalen^pyritis^ 
cinericias,que tria genera multum folida no 

'" , foat.In Siiefia variis partibus inueniutur.Mi 

t% ror autem de Alberto, qui e marchatita nol- 
lum metailudetrudipoire 6tearur.Ipfefor# 
teia fteriii pyrire experrus eft : propterea ia 
omni ita eflearbitratus ei1:. Nam apud Ara- 
bes ex marchafita , apud Grscos cx pyrite, 

ao qu^idem fant,«s detruditur.VQueil,in quo 
Serapionis codicem corrigere oporter. Dio 
fcoridem adducit haec verba proferenterBli- 
gendam efle marchafiUjquaequado ponitur 
ia igne/aliont cx co fdntillae 6ciie.D£ofcori 

z% desauteiduodici£,{edu'x*f«i' ^* ffztv^^xi 
^^/tj^TAf^ideftiqm facile percaflias fcintiilac 
Noa autem puto deceptu efle Scrapione/ed 
interprctem errafle.lbiq; Iegeiidamj& quaa 
4o pcrcutimr , iiUiaat ex eo fdotillx faciie* 

Mefue 



© JS SlUTt t, M £ 25 I C. 71^ 

Mefueliuclapidena ftellatu vocat, i^uoiuara 
.. «Miae radiat , praefertiin £ aate iolcm po- 
nator, aat alia InchSc lapidis itcilati doas ipc 
des enamerat . Altera eft marcliafi ta argentf , 
alt^a lapis lazali. Adeo clare ioqaitur, vt dc $ 
excellentifsimo quoda viro mirer^qai chaos 
eiTedicatyprxrertfaj quia ia eademmmera» 
quadoq; lapis lazali, & marcha^ta inueniuQ 
tur,& ex radioru emilsione^Hoc nomen ftel- 
latam fortiti ibnt : qooaia Sc kpislazali au- im 
reas maculas Habet,apprimefpiendentes, vt 
viderimFerrarienfem fculptorem celeberri 
mum FrancifcQm Anedfnam , qui in lapide 
lazuli cicindeilam mixerat miro artificio, vt 
auda accenfa in fine videretur :nam in macn 15 
lamaaream tcrmiaabatur, miriim artificis 
iagenium. At qoia hoc aomea Alter , Gr^ce 
fteilam fignificat, & Samiae terracfpeciecom 
prehedit : propterea Mefaaemaftigi plaout, 
MefQecide Aftro loqm\qmeit Samia terra, i# 
ac fi niliil aliad, qoam Sa mia terra Aiter ap* 
peHetur : quum tamen piiaius capite x 11 1 1. 
libri XXXV 11. degemma ftelkta pcrtra&at, 
quae Poaticarum gemmaru vntmi geaus eft, 
& qoae aunc fanguinds, nunc atris gnttis iS 
afpergitur , & iater facras habetur* Quum 
vero Mefuelapidem Mktum dicit, vel ia 
Hebraeo Mcfuclegimus, lapidemfpienden- 
««fiijforie fuo Idiomatc iios daos incelligit, 
Z % 



SiacuU^ liibences> qox fpiaiciorem feclant: 
propterea non erat aded temere calpandas 
Meiue.quia coattet(v t diat}Iapidem iazuH, 
&marclufitam diuarfa effe.laio fitoieae 

^ per peudas ia eo fplendore idem iimt.MiDUS 
credeadum eil receatibus , vt Pandedario, 
qui jDarckaiita marmor eHe coteadit. Quji 
ia Mefue kgitur elle de geuere marmoiam, 
legeadam eu degeaere fapidam , & noa de 

ja geaere niiecaUoru ( vt qaidam dixere>& hoc 
pi opter marcba-itam> cpx inter lapides nu' 
merari debet, quum mecall am elle vidcatur. ! 
Ideo non coteiuasqaod iplam fpleadencem i 
Upidem,aat ftelUtum vocaaerit , ad plenio- i 

J5 rem efficaciaaddit eiTe de genere m^rmor ij, : 
ideftjlapidum. A polonis mai kezic vocatur. ; 
A aiceaaa calidam ia recundo,& iicca ia tef' ; 
tio illam &cit. £c Gaieaas pr ofedo calidas 
a&oaes iUi attribuit:iedan caiida iit, tu cqq : 

%Q iidera. s e n. Lapis bzuli inueiiitiirne apad : 
aaciquos? b r. a. la re tam certa timqae ex- 
plorata d'^bicas?Quf s aefcit adeo p^kherri' i 
mum lapidem anriquioi ibus notiisiam tuiA i 
fe? A Diofcoride v.iib.& (^aieno i x. de iim- i 

ts pliciumpbarmacorumvuibas^Cyaneusap- 1 
pellaturjaLatiais aucem cairuleus. Sedqui-, I 
dam Leoaardus ^qui de lapidibas dgic,it4 
huQc lapidem Doait , ficat omnes alios : nC' \ 
ido an aliquis inepcius de aliqua matcria \ 

fcrip i 



D E S I M B L I. M B B I C. 731 

fcripicrit* Hic boQQS vir Cyaueu, & caemlea 
daos kpiikscfle arbirfaiur^taiTiea drdem 
verbism vtrifq; eiiarrandis, vricur.PHaius ca 
pite vidmo librix xxnu ciTriieum areium 
eiie icri6ic,Tame& iapis eft» Diaicarioe re- S 
fie.Tiieophiaftus aainiadaerti: quum teii- 
tur,iaqaatuor colores iauu urari(^qaod& 
Piiuias referc) candidiore,mgriof e^crafsio- 
rem,tenuiore. Deaiq; Arabaui lapis lazuli, 
eii cyaueus Grxcoru, ^ Laiinoiu cxiuleus. ra 
Recetes in mareai 6: foemiuam djftioguunt. 
Antiquiia perfeCtias> $:m imperfe&us. Se- 
rapio perfediuimum coloreoi cyaQeam la. 
beatem probai » & gi^uas aureas admiiias^ 
qaiq; alteru iapideauuiilam uoa babet, uec i$ 
faciie fraagicur. Vos pliarmacppol^ huoc 
iapidem imperfeSirsiiUuai babetis ,quippe 
cui ems color dent, Diofcorldes eniru pro^ 
bat iaturatucolof e fai iiomi*iis. Additq^ m 
Cypro ex xrariis metaliiS t^idi, ^ elTeperfe- i» 
&US, qaod cx areua iitorali.Tu au ia bisfo- 
dmis babe:repoceiis,ei:periaris. Ex ipfbco- 
iox ille exqaillafsimus £Ecyaneas,^uevuU 
goazurum vltranaariuu nuncopamas,ideit 
(vtarbitror)aiagisiatefumqu^m coior ma if 
nn«aquac:tanieii & ille color ex terra ctiana 
itaappeilata fit : led qui exhoc lapide , caete- 
lismagisfioridas eft Miror & lucdee3£cd- 
tetifsiaio quodam yiro, qui Mefuen iegeos 
^ diccii 



dicetitemiitmclapidem ineianchoHam edu- 
cere,ed rcprebendat^quia hoca Graecis noo 
af amr:ac fi neceitarium fit, nihii noui inue- 
airi,mfi k Gxxds prias diaumfit.Verum 
5 quumlapislazulieafdemvireshabcatcum 
Armeno^ lapidelazuli aute fortiorcs £nt: 
proptereaSerapiodelapide lazuii traftans, 
lazuHvires Jd'eft>caercaeiGa!eni,& Armcm 
vna comifcuit, vt vtri%eafdem viresineffc 
10 oliederet»quum^<:olores in idcm inclinarc, 
videanrur. s E N. Quum de hoc lapide fermo 
inciderit,noerit abre ipfumqaaercre,BR. a. 
NeconterastempuSjqoiain Amieniafolum 
inuemtur. Mihi frequentifsime virideslapi- 
^ des pro AnBeno Pharmacopolac oflende^ 
Tunt.qai Armeni non erant:quem mmen 
potiiis habere optarim.quam cyaneum.Nul 
!as eft Ferrar iae, aut Venetiis, qui yerum ha- 
beat.Leuisefledebet,C2eruieus,qi2am planif- 
«> £mus,friabiiis,finearena. Phnias viridem ia 
cyaneum inclinantem effen5onet.Nonnulla 
iapidisiazuli frufta Armenuefle arbitrarer, 
£ friabilia inuenirenturinter floridos colo- 
res numeratur, quosdominasfingentiprae- 
*4 ftat. Plinii tempore terra inumta erat in Hi- 
fpania,& nuncquoq; habetur,qux eundem 
«olorem repra£fentat,& vHi pretio venditur. 
Optarim vt habereturttamcn eius loco chry 
£ocoila ( vt Diofcorides inquit ) vti foSti 



! 
must I 



ffiOS.Ma:rcIiaficl 6c Galii marchafites nunm- 
panr, Laptdem verdlazuli ,pierred*3far. At 
Germani pyriten^vt marchaficam kifz va- 
canttfed fQisnQmimbus poAea dirtiag»imc, 
argenteam,& aureaai.Nuac Ar menam lapi % 
dem Iiabemas, Sc ex Armenia allatum » <& cx 
Germania , & partim cbiryfocoUac miftum. 
Non eft adeo verendas yfas hpidis lazuh\vt 
Auicena veretur.Namincopofitionesreda- 
&us,modeftifsime,& abfq; aliq ua noxa edu- 1* 
dt ^mH quis copia voraret. s 5 n. Argentum 
fubiimatam fequitur. b r a. Nufquam apod 
antiquos fablimatum reperi, quod nunc (cu 
aerim. AlbucaSs inter recentes, ^^c^ m opri- 
meaofti,ex cSiakacho, argeto vino^ & aceto 2$ 
fieridocet, Nunc vt vehementias £at , falem 
Armoniacu addut.Venetiis paratur^ ibi eme 
repoterisrquanquam Sc ta ipfe pro tua offi 
ciiu Ferrariac pararenihii impedietued a fa- 
mocaaeadumeft»quo mdtiincaeri ioter- sa» 
empti funt , alii mutiiati , ahi attoaito mor- 
bo,quemapopIexiam.vocat,correpti.Vtina. 
hocvenemi in iuce nuaquam prodiiiTet:pIu 
ra facit incommoda,quam conimoda.Nihil 
eft aeque iuter fimpliaa venenofum , quod iS 
femihora>& minori fpatio exedendo interfa^ 
cit.nam omnia intrinfeca,& praefcitim prx- 
cordia velutignis vrit.liagaeapicequadoq; 
fttblimatutangeaSjVtciusgdiamientir^, 

iata 



intamuirprorinushngtu»vtextreme:refn% : 
geraotibus vti opus fuerir.Cafu inueatu eil. 
Eo mulieres Icalk iioiiuilx fe focant^colore I 
albuTeddeutes/ed maxiaio <lifpedio>v tpote : 
i ^mbusbreuidefltesmarcercat.balitusoiale i 
oIeac,ocaii caiigeat,rugo& eitidantur^mor [ 
bo attcniro corripiatar >$: m rep^tinamor [ 
tem &flittent. Olinj ad mor bi Gallicimede- ( 
lam \n magao erat vfa^nunc defiit, & vioum s 

20 argentom eios loco receptum eft.Eius deco I 
fium in modica etia qaatitate Xcabiem pra> : 
ter noxa tcnis. die fanat. Alphonfinus Tro^ ; 
t nseqaes magoificQs d\xs rei tcftimoniu ex- i 
hibere poTeft,qai, vt vir efi jngemi fagax jica \ 

^S multa experiri ia dies teotat. Sniegoja etiam ; 
odoratom^id eftjiaponem paraie foleOjqoo 1 
praerer fufpidone aliqQam, qui eo4elinuiur " 
a fcabie terria dic ad fammu liberaatur.Hoc I 
experriftmtBcfeneim^m*6dapbi!€sAl- ; 

^^^ pbonfos ZiHoius^^Andrcas Arcbius coma 
tacaa<M{simus.AbHifpanisfolin5amnuncu* : 
|jatur,ficat&aii0ilrismulieribusfalima3 i 
GaUisargeiitfalime^aCfetefibusvuIgdfu- : 
luma,a PolojQis xztexcz biala palona. 5 e n. 

^S Maium fequitor. b r a. ResplaribusigDO* ; 

ta,etiamceIeberrimisviris,quideipfofcri- 1 

i^p^c , q unm nihil vider iat , aut etxperienta 1 

^*diceriat.Pluresmiaiu>&cinnabanmcoa- : 

&adaac,QuumkDiftfcotridepJaritoim dif-- 

ferri ; 



D S S I M ? t I. U S 1> I C. 75^ 

fere ortendatar. Miaium duplei eftraarfau 
florido colore indgniiu^Sc ta^iam,iii viu{ 
argentt veois gleba i^V^f ^f nuocupata effb- 
dimr,iabrufo colore>qaaecirca fe rubrii pul 
uerem kabei : hic puluis varum miniu eft , & t 
forte apud aatiquos m magno honore^quo 
loaecfi iriiniabaacdiebusfeftis,& triuphaa- 
res. Soius Vitniaius v i i. libr o iuz Archite- 
dur^ haias memiaiirevidecur,quumDio- 
fcorides , 6i Pliriias miuiam fieri tradant^ ex lo 
iapideargentartE arenae mii^o ; qDanuis Pli- 
nius natiuamquodam.modoadumbrarc vi- 
deator ,rubuios(Quos carbunculos vocat) 
eodem loco £eri diceas, Sed haecaliudtem'- 
pus escpetuoc.Tuhxc provms^ratisq; ha. H 
heto^Mioiutn natiuum & fa&tium ioaeniri. 
Naduum fo vfu videtur/orte quiapaacum* 
& in magGO pretio;&wtitiam id eft, cuod ia 
offidnis haberis.s £ n. Natiuum arbiirabar, 
quod veudimus. 3 a a s,Fa&nam eft exac- la 
ceaia are.ia.coccinea argetari^areaxmiila, 
Inpiimis autem pUiribus ioturislauaiu, 6c 
aiiis rabris adultetaeE. Pr obatifsimum mi- 
aiuMi, Qa.od igne £x ^guttasargeiiti viai mi-^ 
fcshabet .aiiu^iiam colorem per vim ignis t% 
acqmr at, Ha^c ex vifu divta funt nobis, dc no 
auditu. Vidimusq; Veaeciis adukerati rubii 
caquad^iij 6aial n>iita,Qjtum'>:m miQium 

pofi 



pofitum ignefcat quidem, fed oo vratur(nffi 
pro miaiina parte)uec coioreamittat.Ferra 
riac exvariis generibus periculum fecirpus. 
Nonaulia minii genera no yrebantur,5c (m 

% coIoreferuabat,aiianigraefficiebantur,cui- 
bus erat admifta rubrtca. s i n. Audiui cinna 
barim apud antiquos, idem efle cum minio. 
B aA,Surdaaureaudiredebebas,qaoniadi- 
ueria fant,vc Diofcorides cefet. s 3 n. Qupd 

10 oos vulgo cituprium appellamas,n6nne eft 
aQtiquoiuciQnabaris? b r a s. Neqiiaquam. 
Ciaaprium etenimaoflrumexfuiphure,& 
arg^co viuo ar^ & Venetiis : antiquoroia 
verocinimbarisapudPiiniu capite v 1 1. libri 

15 trigeiimitertii,eft fanguisdraconis ab el^ 
pEante eliii^cuius Dioicorides iii metallis 
memiiiit:noafleritaute,fed ica ferri dicit.Pli 
niusq-, eudem ianguineab illa genteappella- 
ri cinnabarim tradit. Nec admiratione affi- 

%o cior,quaaiscinnabarim ide cum minio effi: 
cenfueris: quonia^ Piiaii tempore msiid 
decipiebantur^miniom cinnabarim efle arbi 
trantes , quia eo nomine tunc appellabarur. 
At dnnabaris in muito medico yfu erat,quti 

*5 minium venmiumflt. sen. Ex his nondom 
accepi cinnabarim. b r A*Quid fentia, vno 
verbo expedil-Et fl abauthoribus cinnaba- 
ris inter metalk numeretur,tamede ipio ta- 
J4^iam de re igaOif|e^uutar : ideo aon foi- 

iugj 



D E S I M P L I. M E D i C. /J^» 

Ibm aliu d agere , quin iu fmcei cin nabarira 
elTe iangaine draconfsanobii' nunc appel- 
latam, id eft,guctaillam,ve! lacryaia , quam 
in ofBcinis habecis, 6: ianguis draconis dici- 
mr,noa id,quod in rotulas coficionr. Quod % 
meia hanc fufpicionem duxirjeit eias color» 
quiin nofirohoc ianguinedraconis profoa 
das eft, vt de colore cinnabaris Diofcorides 
fcribic,& eo px8:ores vmcur ad fiagedu faa- 
guiae , nec m viii predo eit.No diu eir,qu6d la 
Venetias porcarar. Nec dico eile draconis 
eliu languine>led lacryniam arboris.Plinios 
iucerse jllu rra&at.No$ hoc nociaius , 8c ex- 
perimeniis coprobauimus. Addeid noeile, 
quod ab Arabibus deicribitur, faccam iciii- 1% 
cci quartae ipccid Cidmiis , qtiae a aoftris ru- 
lucisanriefoliam diciciir. Apud medicos , 8c 
pi&ores>& haec,S: faftida cinaabaris ia ma- . 
gao vfu fuGC y Sc prsefercim fanguis draconis 
Yocatus^qoi lacryma eftjUec muita copiato 
Verieuas alFertar. se N.Gaudeo priusauara 
■moriar piuriaia difcere. b k^ Miniam abHt- 
fpaDis , 3c Gallis nofiro nomine^a Germanis 
menigvocaiur.Cinnabarna vero Galli ver- 
miloa^Gera-iain cinober,Poloaiciaobr,Cre iS 
tenfes valgo cochinauari appeIlat.Sh.De his^ 
-qmbusia officinis vtimarad mineras fpefia 
tibus/aiisdi^lum eft.Lapides fequuntur itk 
saeo ordiae > qaorusi vfas euiii variis coia* 
aa 



71% BB.ASAVOtVS 

poiitionrous apudmedicos. Venetiis tc&i \ 
ema cianabarim.Miaia hic vtrunq; colliga, j 
Sc facti£iuaj,& narfaom , quanuis exigau vi- 
deatur. s r.Nou ericab rc lapides recenfere^ i 

S prius Quam pradii hora incumbat, quorum i 
partem m miQeris^partein hismontibas ia- 
oenies. s e» E c tempeftiua hora adhuc eft,nec i 
Hecbarius lafsitQdine premictir. h e K B.Per 
duas horas adhuc vobis m feruiam , poftea i 

to prandendum erit : quippeos vencriculi iam i 
fametitillarecaspit, 

BE LAPI0IBVS, C^VOE.VJi 

apud Ferrarienfespharma- 
copolas vfus eft. 

i^ S E N. Nunc iapides enumerare incipjsnn ', 
H E K.Quid morarisJs E.Nondum iocu inue' i 
ni, vbi ordine digeui funt.K e a.Poue confpi i 
dli^ s E .Heri nefcio quo loco amifi.H 5 ^-^ . 
vifum timul amihiti ? En iiniftra pagiQa la- 1 

2.0 pidesfunt.s E.Non poiTum abfa; vicreij» ocu- : 
lis legere.Tu iiuncIibellum,Herbarie,fame, 
& meo munere fongaris. h e R. Et tu bipal' 
liumjlacculam^atqae peram humerisa ppo^ • 
Bito.sE. Idafello condonetur. h e r.Eh tuos [ 

*Semifsit!OS oculos in herba re peri , a eq ue fer- 
oaui.S£.Nihii mihi gratiusmuc lapidesopti- * 

. ineintiieor.KEa.Qa9f»odopriusambaIa- 
bas, fi !a ^id^s videre r.on liceba t ? Mir or car 
freqaeater uon c2fpitaoeris.s E.Iocaris?Ego 1 

kxif i 



1> 1 S I U P L I. M B D I C. 73* 

fcriptoslapides inrelligo, h e a B.Pingunrur 
potius^quam icribantur iapides.SE.CauilIa- 
ridelmas rprimuslapxs quioccurrit.Perlae 
funt.H E R.De lapidibus tractacurus a re^qae 
Japis Don Citi incctoiCti b r. For te non ab re, ^ 
qcum ab Arabibusiater iapides numeretur» 
s E.Mon muhum refert quo genere difponl' 
tur^modd qaid iintaddii1:amos.8K.Gra:ci in 
re medica raro margaritis vcuotur. Ita enim 
appelianr,noa perld?,& aLatinis vniones di- ^^ 
cunmr,nonvt aliqui opinanrur,quia vna 
iti vna concha tan £um fir , (cd vt inquit Piin. 
libr.ix.cap.xxxv. quia nulii duo reperiantur 
indircreti.Quippe Albertus a^gnas plures 
vna cocha inueaiiTeratecur. FcAi** p"r Indi '^ 
cam oauigarione fecere Luiitani, cenrutc tri 
ginta vuiones vna cocha capi reftarjrur. Nos 
Venetiis vna cocha leprem inclaibs vitdimos. 
Cochae carne modicum exiccara, margarit^ 
fuam maturitatebabentv^' fenio creicurran. -^ 
teqaam maEuraeiint^ii a cochis eximatar,bre 
m corruputur.Matura: facile de£uur,qoinc; 
BOtisprobatarjcandoie,magniradinejOrbe, 
kuore, pondere, vtnihilaecue fitindignius 
homine.fi margarita nucupetur. Nempe v- ^"J 
naqoaequeillarum proprietatua^ ab hcmine 
quicquam dem it,& £n ipfo imperfe^ticae^- 
galficatnoftro vul^to idiomate. Taa^ema 
lieres nofuas aliis blaridiri folen thoc nomi* 
aa :, ^ 



^j^O BB. A S AVOIVS 

ae Margarita , aliqaem aut aKqoam perlam 
vocantes. Ex Indico mari ad nos aiferunmr i 
probatiisimx^& etia ex Brxtanko, quod mc i 
valgo Aoglicum , 6c Flandricu vocamr .Di- i 

$ uerutas colorum , & turbulentiae io ipfisros ; 
eil, vc Piiniasrefert^quecapiaar>quandoia < 
Veneremaccedanturfaaanniteropore.Hoc i 
genus concKae^ex quo margaritae famuntur, . 
ab incoiis berberion, & berberi appellaiur. i 

X© inter epulasgratiisima eftillaru caro. Ara- >. 
bescor a margaritisconfortari , & roborari i 
prodidere : qaippe Arabes medicinarum ex i 
vnionibus inuentores funt: quauis & Plinius : 
Konihilmeminerit.VenctiisprotuaoiFiaDa ! 

15 Sntegras margaritasemes. Nam in puluerem i 
redadae, & vires amictut, & facile adalterari s 
poflant.s E. Qmim in receptis(vt incaiant) i 
perfbrat3e,& nonperforatacmargaritsicri- 
buntur^quidintelHgcndum eft?8 KA.Aiiqu£ i 
^o aiargaritaerunc^quaenaturaperforatas inue- ] 
muntar>ali£arte.Quandoperforataedelp < 
ciuntar,eQe fant,qu£ natura forame habeDt: : 
oamaliquomaioaffeftuacquifiuere.Taroen i 
noD perforatae firopliciter probatiores fuorj i 

*S quauis qux ar te perfbra taefunc,defpicere nO 
oportear.HancdiilinftioneouilusGrascus, i 
autArabupofait(quain!^erim)fedrecen- ; 
tes ia cauia fuere,quiin ordinadisapud phar 
macopolas rebas ad fuos xgros fpeaanii- ; 



BuSjVcapud valgasin adauratfonem dacaa- 
tar,iD bunc nicdualdori voceiaronani:: Re- 
cipe margariraru non perforatarmrj. quuxa 
mk fuifiec probo pharmacopolx ^ inargari- 
taruna fimplicf cer protiiiilTe, Onmibus fere % 
gentibuiihoc nomeFerla commune videtur: 
ab eo emQ*i paru diflentiunr.Nam G^xlli per- 
les^Hilpaiii perlas^Germani perlen , Neapo- 
litani perne,Poiom perla ncncupat. Ab ^iis 
Hifpanisaliofar, a Cretefibus vulgo marga- zo 
ritar i dicun cur. Sun t fr igidE, &c iiccx or dine 
fecudoapud Serapione,*& Rafim.sE.Coral- 
U^ fequunrur. b r. Gratifsimu eft corajliuni, 
Sc meritd inter gemas numerari deberet.Ge- 
fiantia animoslxtiEcar, An lapiscorallium, 15 
de quo Plinius libjcxxvj.cap.xix.Ioquitur, al 
tera reslit a noiiro corailic.ambigimus. An- 
liqoi authores duorum generum ratum me- 
minere^rubri ^ Sc nigri. Nigru appellari An- 
dpatheSjDicfcoridestradit.Piiiuusin rubro 10 
tBari nigrius nafcij c3p.ij.lib.xxxij.cenfet. no 
lamen purenigru , fed nigrius nafci diciturj 
quicquid ab authoribus icriptum fit.NosGe 
iiuietotiusLiguriaeemporio rria corallioru 
genera vidimus^qu^ ramos amplos habebat, i% 
nigrum^rubrum,& album. Imo adde fubru- 
brum,& modice viride , quod & GeDuenfes 
ptonigrohabebant.Nosfabrubrum vulgo 
«icarsatum vocamuSjtamen idecumru&o 
aa 5 



y4^ BRASAVOtVs 

eft/ed imperfederabmm: eft enim medmm 
inter aibum,& perfcde rubra.Ideo Aaken- 
m aliisexquffidas in album,nigru,& rubrfi 
di/linguir. Aibaimperfe^a efle,<& immamra 

S arbitror, ideo magis adftringunrMubrabra, 
id efiiacarnaa , magis ma tura aibis , Sc ru- 
bris mioaszrnbra coiore flQrido inmamrija 
tis fymmetria funt : viridia magis matara, 
quam opusfit , nigra adhac magis. Ad hoc 

30 moucor^qaonia-in vna plara omnes has dif- 
ferenms vidimus , imo in vnomet ramo. Ec 
Perrariae reoerendifsimasfacri ccraobiidiui 
^ntonii initiate,LQ<^r^tia Malafpina egregia 
Sc probatifsima muiier j 6c BonitaciaBiaila- 

15 qaa probitatis fpeciilu,cruce ex corallioha* 
bent fuo lapidiianixa, <& natara ita fadajCia 
ars modica addir,&: duas latronum craces a 
larere^ita anatura fadas^qnaefaolapiditaa' 
qaam radici iahaeret>in qQibusnonnuliae co 

ZQ raliiorum diSeredaevideri poflant.Quuaa' 
te de corallioapiid aathoresfimpiiciterrer- 
mo fitjrabrum inteliigere opor tet, quo pue- 
roru coiIa,& manus ornamus ,e£&fcinatio^ 
iies,& atra biiem,quam brutam vocamus,& 

ZS epi!epiiam,acq;apoplexiaeuitare arbitran^ 
tcs.Nancin magoopretio funi,vtfereiiabe- 
li non pofsiiit.fedprobandus eflecinpuer^ 
vfus,mS & mulicres proornameDto vteren- 
tur; videmr cmmcomes.ciIe^dims,& eS 

flori 



E S I M r L I. M E D I C. ^4^ 

^oridam magisreddere.Diofcorides ian ni^ 
gf arn corallia a rubro ipecie diftinguit.Nos 
qu3£ vidimus perhibemus,io vname: planta 
albam»& nigrum effe. Iino vnafmec ramus^ 
parie vna ruber tloridaSjaUera niger videba 5 
tar.R.ubru probacurjqaam maiime rubens 
colore fiorido,fi:aDgibiIe»odorem terrse, mu 
ici,& alg3e habenSjramofii^simum.Damriaii- 
dumlapideujfcabiofam, fcabrura,& inane. 
Vos pharmacopcliecoDtinuepefsimuiiiges^ lo 
aus habetis , quod fcabiofum cfl, perrofam^ 
& torum inane.Albu probatur , quod maxi- 
cie aibum , 6: nigrura £milirer ,ac lucidum, 
quum nigrum &ad eadevaleacadquxru- 
brum^ fed xgrius. Ideo pro nigro rubru ha- 15 
bere faiis eric. Aibu vero feorfuai emi:o,fed 
GeQuamittes.non Venerias^auiin Siciliam. 
Nam Syracuusapud Pachinu promonioriu 
copiofifsime nafcitur,^: apud Drepanum 
eiuide Sicih"^ vrbe^qua nunc Trapani vocac. zo 
Quin Sc in Gallico aHnu ,circa Crchadfis^& 
in Liguftico mari,& ante Corniculu,6c Nea 
polim oritur.Omittp-nunc rubrum csare^ 
Sc Perficum nnum.Quandofubaqus eft, vi» 
ride apparet»& tenellum eiljquu eueili tur ex 2S 
circunilaace aeredur^lcit,& color ruber £1^ 
fiaded maturuerit.sB.Eil ne arbor?B a a,Fo 
lia non habet , propterea fubibmtiaro q«an^ 
dam mimsk d£[^uhiuoi , qox ponfsim^^ 



744 BHASAVOLVS 

circa montuofa loca fit , ob caUditate,& fc : 
cicatem loci d' raaris adeo cxiccatam , vtin < 
lapidem veria fic^ quae prius ob eius letorem » 
exEendi porerat,& in varios ramos diduci,vt ^ 

5 arbor videatur. Vnde & Graeci dendritin, : 
quafiarboreum vocat,DioicoridesIithode- t 
dron,id efl,arboreum lapide auncopauii. A : 
Cretenfibus vulgoccwagha ,ab Hilpanis co- : 
raios,aGaIliscoTaI,aGermaniscoraIendid i 

to tur. hfos domi pulchrii ramufculu habemus : 
jiigri coraliii. s s N^Lapis A rmenus occurrit. \ 
B R* lo pyri:e lapide,Armenum edocoimus, [ 
quem viiidem in cyaneum vcrgetem efle o* 1 
fiendimus,quo piSores pro cyaneo^id eii,U : 

i5pideIazuli»9uandoquevfifint.Armefiiacas : 
ctia vocatur.Optarimvt Armenum podus ; 
haberemus,c]uam cyaneam, tamen nec cya- 
neas,vel caeruleus omiccedus,quoni5,& ipfc 
atre biii mire aduerfatur.s £.La pis heaiaures i 
ao fequitur.B a.Notifsimaseft hic l^pi^, vt fim* 
plici nomine,per exceileiuiam lapis^oicatur. ; 
hacma Graece fanguinem fi^ifica t.Hic hps^ \ 
veiitaappeilatur,quiafanguiniscoIore imi i 
tatur,vei<iuiaflaentemfiftiMn metallisinuc ; 

iSiiitur,<5uefi vras,roimicoIorehabet.Ph'i5ias ; 
cap.2ac.Iibjcxxv.quinque genera difhnguit. : 
Sed tibiiatiseiljhocgenusvulgarehabere, : 
quod friabiie fit,rabrii vd nigrum , durum, ' 
a«q;pknum^efordibus,QecIiQeasquibus , 



vanemr,habeat: JDeptior cnim eil,qai!ioeas 
habet.sBN. AutVeneuisemam.aui ruib'cos 
qaofdam expe5tabo, qui fiogulii annis in £o 
Ttm portac, & vendant. A Gallis ematiftes,a 
Germanis pluet ftein , id eft , Uph fanguini